İzmir’de Adli Kontrol ve Yurt Dışı Yasağı

İzmir’de adli kontrol, sulh ceza hâkimliği sorgularının en sık sonucudur: Kişi tutuklanmaz, ama imza vermek, yurt dışına çıkmamak veya evden ayrılmamak gibi yükümlülüklerle serbest bırakılır. Bu yükümlülükler aylarca, hatta yıllarca sürebilir; iş seyahatini, tatili, taşınmayı ve günlük düzeni doğrudan etkiler. Çoğu kişi ise kararın ayrıntılarını, nasıl kaldırılacağını ve ihlalin sonuçlarını ancak bir sorun çıktığında öğrenir.

Bu yazıda İzmir’deki resmî verilerle birlikte adli kontrolün türlerini, yurt dışı çıkış yasağının pasaport sistemine nasıl yansıdığını, sürelerini ve kaldırılma yollarını anlatıyoruz. Tutuklamaya itiraz yolu için İzmir’de tutuklamaya itiraz yazısına, genel çerçeve için tutuklama ve adli kontrol kararlarına itiraz rehberine bakılabilir.

İzmir’de Adli Kontrol Kararını Kim Verir?

İzmir’de adli kontrol kararını soruşturma evresinde, savcının istemi üzerine sulh ceza hâkimliği verir (5271 s. CMK md. 110/1). Kovuşturma evresinde ise davaya bakan asliye ceza veya ağır ceza mahkemesi aynı yetkiyi kullanır (md. 110/3). Merkez ilçelerdeki soruşturmalarda karar, İzmir Adliyesi ana binasındaki 7 sulh ceza hâkimliğinden çıkar.

Adli kontrol, tutuklamanın hafif bir alternatifi olarak düşünülür; ama hukuki dayanağı aynıdır. CMK md. 109/1’e göre tutuklama nedenleri varsa şüphelinin tutuklanması yerine adli kontrol altına alınmasına karar verilebilir. Savcı tutuklama isterken bile adli kontrolün neden yetersiz kalacağını gerekçelendirmek zorundadır (md. 101/1). Bu nedenle sulh ceza hâkimliği sorgularında adli kontrol, tutuklamadan daha sık görülür.

Tutuklama yasağı olan suçlarda adli kontrol

CMK md. 100/4, sadece adli para cezası gerektiren suçlarda ve vücut dokunulmazlığına karşı kasten işlenenler hariç üst sınırı iki yılı geçmeyen suçlarda tutuklamayı yasaklar. Ancak md. 109/2’ye göre bu suçlarda da adli kontrol uygulanabilir. Yani bir kişi tutuklanamayacak bir suçtan dolayı da yurt dışı yasağı veya imza yükümlülüğüyle karşılaşabilir.

Hangi Adli Kontrol Yükümlülükleri Uygulanabilir?

CMK md. 109/3, on iki ayrı yükümlülük sayar ve hâkim bunlardan birini veya birkaçını birlikte uygulayabilir. En yaygın olanları yurt dışına çıkamamak (a bendi) ve belirlenen yerlere düzenli başvurmak, yani imza vermektir (b bendi). Kişinin günlük hayatını en çok etkileyen ise konutunu terk etmemektir (j bendi).

İzmir’de en sık görülen yükümlülükler

İzmir Adalet Komisyonunun 2025 faaliyet raporundaki CMK md. 109 tablosuna göre İzmir Adliyesindeki ceza mahkemeleri ve sulh ceza hâkimlikleri yıl içinde 24.522 adli kontrol tedbirine hükmetmiştir. Bunların 10.762’si yurt dışına çıkamama, 9.340’ı imza, 870’i çağrılara uyma yükümlülüğüdür; 3.550’si diğer bentlerdendir. Yalnızca ağır ceza mahkemelerinde 10.555 tedbirin 6.884’ü yurt dışı yasağıdır.

Aynı rapor, uyuşturucu madde kullanımı nedeniyle yürütülen soruşturmalarda 5.329 kişi hakkında tedavi ve muayene yükümlülüğü (md. 109/3-e) uygulandığını gösterir. Bu yükümlülüğün kullanma suçundaki erteleme sistemiyle ilişkisini uyuşturucu kullanma suçu ve denetimli serbestlik yazısında anlattık.

Yurt Dışı Çıkış Yasağı Nasıl Uygulanır?

Mahkeme veya sulh ceza hâkimliği yurt dışı çıkış yasağı koyduğunda, karar pasaport sistemine işlenir ve kişi sınır kapısından çıkamaz. 5682 s. Pasaport Kanunu md. 22’ye göre yurt dışına çıkmaları mahkemelerce yasaklananlara pasaport verilmez, verilmişse geri alınır ve kimlik bilgileri polis aracılığıyla hudut kapılarına bildirilir.

Bu nedenle yasağı öğrenmenin en sağlıklı yolu, kararın kendisini görmektir. Sorgu sonunda verilen karar şüpheliye bildirilir; müdafi kararın içeriğine dosyadan ulaşabilir. Havalimanında öğrenilen bir yasak, hem seyahatin kaybına hem de bilet ve konaklama zararına yol açar. İzmir Adnan Menderes Havalimanından yurt dışına çıkmayı planlayan ve hakkında soruşturma bulunan kişinin, rezervasyondan önce dosyasındaki tedbirleri kontrol ettirmesi pratik bir önlemdir.

Yurt dışında yaşayan ve İzmir’e kısa süreliğine gelmişken soruşturmaya muhatap olan kişiler için yasak ayrı bir sorun doğurur: Kişinin işi, okulu veya oturma izni yurt dışındadır. Bu durumda yasağın kaldırılması istenirken, yerine başka güvenceler önerilebilir. CMK md. 109/3-f hâkimin belirleyeceği bir güvence miktarının yatırılmasına, md. 109/3-c ise belirtilen merci veya kişilerin çağrılarına uyma yükümlülüğüne imkân verir. Yurt dışı adresinin, işverenden alınmış belgelerin ve dönüş taahhüdünün dosyaya sunulması, kaçma şüphesinin somut olgularla karşılanmasına yardımcı olur.

Adli yurt dışı yasağı ile idari pasaport tahdidi farkı

Pasaport Kanunu md. 22 iki ayrı kaynaktan söz eder: mahkemelerin koyduğu yasak ve İçişleri Bakanlığının belirli tespitlerine dayanan idari kısıt. Adli yasak ceza dosyasındaki adli kontrol kararıyla kalkar; idari kısıta karşı ise idari yargı yolu gündeme gelir. Maddedeki “genel güvenlik bakımından mahzur bulunduğu” tespitine ilişkin ibare, mevzuat.gov.tr’deki güncel metin dipnotuna göre Anayasa Mahkemesinin 24.09.2024 tarihli kararıyla iptal edilmiştir. Vergi borcuna dayalı pasaport kısıtı ise 5766 s. Kanunla metinden çıkarılmıştır.

İmza Yükümlülüğü Nerede ve Nasıl Yerine Getirilir?

İmza yükümlülüğü, CMK md. 109/3-b uyarınca hâkimin belirlediği yerlere, belirtilen süreler içinde düzenli olarak başvurmaktır. Kararda imzanın hangi kolluk biriminde, haftanın hangi günlerinde ve hangi aralıkla verileceği yazılır. Uygulamada imza, kişinin ikametine yakın polis veya jandarma biriminde verilir; bu nedenle doğru adres bildirimi önemlidir.

İzmir merkez ilçelerinden birinde oturan kişi, kararda yazan karakolda imza verir; başka bir ilçeye veya ile taşınacaksa imza yerinin değiştirilmesini önceden istemelidir. CMK md. 110/2’ye göre hâkim, yükümlülükleri kısmen kaldırabilir, değiştirebilir veya kişiyi bunlardan bazılarına uymaktan geçici olarak muaf tutabilir. İzinsiz taşınıp imzayı aksatmak, ihlal sayılma riskini doğurur.

Geçici muafiyet talebi ne zaman işe yarar?

Ameliyat, uzun süreli hastane tedavisi, zorunlu iş seyahati veya yurt dışındaki bir yakının cenazesi gibi durumlarda, yükümlülüğün tamamen kaldırılması yerine geçici muafiyet istemek daha gerçekçidir. Talep, soruşturmada kararı veren sulh ceza hâkimliğine, kovuşturmada davaya bakan mahkemeye yapılır. Dilekçeye seyahat veya sağlık belgesi, dönüş tarihi ve iletişim bilgisi eklenmelidir. Hâkim, talebi değerlendirirken kaçma şüphesini ve dosyanın aşamasını dikkate alır.

Konutu Terk Etmeme Yükümlülüğü Neleri Değiştirir?

Konutu terk etmeme (ev hapsi), CMK md. 109/3-j’de düzenlenen ve özgürlüğü en çok sınırlayan adli kontrol türüdür. Bu nedenle md. 109/6, konutu terk etmeme yükümlülüğü altında geçen her iki günün cezanın mahsubunda bir gün sayılacağını düzenler. Diğer adli kontrol türlerinde ise geçen süre kural olarak cezadan mahsup edilmez.

Ev hapsindeki kişi hakkında sonradan kovuşturmaya yer olmadığına veya beraatine karar verilirse, 7499 s. Kanunla eklenen CMK md. 141/1-l uyarınca tazminat isteyebilir; aynı hak tedavi veya muayene yükümlülüğü için de tanınmıştır. Mahsup hesabının infazdaki yansımasını görmek için infaz hesaplama aracı genel bir fikir verir. Mağdura yaklaşmama yükümlülüğü (md. 109/3-l) ise aile içi şiddet dosyalarında 6284 sayılı Kanun kapsamındaki koruma kararı ile birlikte görülebilir; ikisi farklı kanunlara dayanır.

Adli Kontrol Ne Kadar Sürer?

CMK md. 110/A adli kontrole üst sınır koyar. Ağır ceza mahkemesinin görevine girmeyen işlerde adli kontrol en çok iki yıldır ve zorunlu hâllerde bir yıl uzatılabilir. Ağır ceza işlerinde süre en çok üç yıldır; uzatma toplam üç yılı, terör ve devlet güvenliğine karşı suçlarda dört yılı geçemez. Çocuklar için bu süreler yarı oranında uygulanır.

Md. 110/4’teki dört aylık değerlendirme, adli kontrolün unutulup yıllarca sürmesini önlemek için konmuştur. Soruşturmada sulh ceza hâkimi savcının istemi üzerine, kovuşturmada mahkeme kendiliğinden bu değerlendirmeyi yapar. Dosyada uzun süre işlem yapılmıyorsa, şüphelinin bu değerlendirmeyi hatırlatan bir kaldırma talebi sunması yerinde olur.

Sürelerin hesabında dikkat edilmesi gereken bir nokta, aynı kişi hakkında soruşturmada başlayan adli kontrolün kovuşturmada da devam edebilmesidir. Md. 110/A, tutukluluktaki md. 102/4 gibi soruşturmaya özgü ayrı bir sınır öngörmez; bu nedenle iki evrede geçen süre birlikte dikkate alınır. Kararın ilk verildiği tarihin, uzatma kararlarının ve dört aylık değerlendirme kararlarının tarihleriyle birlikte not edilmesi, sürenin dolduğunu ileri sürmeyi kolaylaştırır.

Adli Kontrol Nasıl Kaldırılır veya İtiraz Edilir?

İki ayrı yol vardır: kaldırma istemi ve itiraz. CMK md. 111/1’e göre şüpheli veya sanığın istemi üzerine hâkim veya mahkeme, savcının görüşünü aldıktan sonra beş gün içinde karar verebilir. Md. 111/2’ye göre adli kontrole ilişkin kararlara itiraz edilebilir; süre kararın öğrenilmesinden itibaren iki haftadır (md. 268/1).

Soruşturmada sulh ceza hâkimliğinin adli kontrol kararına itirazı, tutuklamada olduğu gibi yargı çevresindeki asliye ceza mahkemesi hâkimi inceler (CMK md. 268/3-b). İzmir Adliyesinde bu merci, sulh ceza hâkimlikleriyle aynı ana binadaki asliye ceza mahkemeleridir. Kaldırma istemi ise her zaman yapılabilir ve özellikle koşullar değiştiğinde işe yarar: deliller toplanmış, tanıklar dinlenmiş veya kişi düzenli bir işe başlamış olabilir. Merci haritası için İzmir’de itiraz mercileri tablosuna bakılabilir.

Yükümlülüğe Uyulmazsa Ne Olur?

Adli kontrolü isteyerek yerine getirmemenin sonucu ağırdır. CMK md. 112/1’e göre bu durumda, hükmedilebilecek hapis cezasının süresi ne olursa olsun, yetkili yargı mercii hemen tutuklama kararı verebilir. Yani tutuklama yasağı bulunan bir suçta bile yükümlülüğün ihlali doğrudan tutuklamaya yol açabilir.

Azami tutukluluk süresi dolduğu için verilen adli kontrolün ihlali hâlinde de tutuklama mümkündür; ancak bu durumda tutukluluk ağır ceza işlerinde dokuz ayı, diğer işlerde iki ayı geçemez (md. 112/2). Kanun “isteyerek” yerine getirmemeyi arar; hastalık veya kazaya bağlı bir aksama belgelenirse değerlendirme farklı olabilir.

Adli kontrol altındaki kişi için kontrol listesi

• Kararın bir örneğini edinin ve yükümlülüklerin bentlerini, imza gün ve saatlerini not edin.
• Adres veya telefon değişikliğini önceden bildirin; imza yeri değişecekse karar alın.
• Yurt dışı yasağı varken bilet almayın; geçici muafiyet gerekiyorsa belgeyle talepte bulunun.
• İmzaya gidemeyeceğiniz bir durum doğarsa mazeret belgesini aynı gün dosyaya sunun.
• Dört aylık değerlendirme dönemlerini takip edin ve koşullar değiştiyse kaldırma isteyin (md. 110/4, 111/1).

Somut durumunuzun dosya özelinde değerlendirilmesi gerekir. Ceza muhakemesindeki diğer tedbirlere ilişkin içerikler ceza hukuku alanı sayfamızda yer alır; Av. Yahya Köse bu alanda çalışmaktadır. Gözaltından sulh ceza hâkimliğine uzanan süreç için İzmir’de gözaltı süreci ve şüphelinin hakları yazısına bakılabilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Adli kontrol altındaki kişilerin sorduğu sorular çoğunlukla yurt dışı yasağının nasıl öğrenileceği, imza yerinin değiştirilip değiştirilemeyeceği, tedbirin ne kadar süreceği ve kaldırma talebinin nereye yapılacağı üzerinedir. Yanıtlar CMK ve Pasaport Kanununun güncel metinleriyle İzmir’e ilişkin resmî 2025 faaliyet raporu verilerine dayanır.

Yurt dışı çıkış yasağım olup olmadığını nasıl öğrenirim?

Yasak, adli kontrol kararıyla konulur ve karar sorgu sonunda şüpheliye bildirilir. Kararın içeriği dosyadan müdafi aracılığıyla görülebilir. 5682 s. Pasaport Kanunu md. 22 uyarınca yasak polis kayıtlarına ve hudut kapılarına bildirildiğinden, seyahatten önce kararın kendisini kontrol ettirmek en güvenli yoldur.

Adli kontrol varken tatile veya iş seyahatine gidebilir miyim?

Yurt içi seyahat, kararda konutu veya yerleşim bölgesini terk etmeme yükümlülüğü yoksa kural olarak mümkündür; ancak imza günlerini aksatmamak gerekir. Yurt dışı yasağı varsa seyahat için hâkimden CMK md. 110/2 uyarınca geçici muafiyet istenmelidir. Talep belgeli ve dönüş tarihli olmalıdır.

İmza yükümlülüğü İzmir dışına taşınınca ne olur?

Taşınmadan önce kararı veren sulh ceza hâkimliğine veya davaya bakan mahkemeye başvurup imza yerinin değiştirilmesi istenmelidir. CMK md. 110/2 hâkime yükümlülüğü değiştirme yetkisi verir. İzinsiz taşınıp imzayı aksatmak, md. 112/1 uyarınca tutuklama riskini doğurabilir.

Adli kontrolde geçen süre cezadan düşülür mü?

Kural olarak düşülmez (CMK md. 109/6). İstisna, konutu terk etmeme yükümlülüğüdür: Bu yükümlülük altında geçen her iki gün, mahsupta bir gün sayılır. Tedavi ve muayene yükümlülüğü de mahsup edilmeme kuralının dışında tutulmuştur.

Adli kontrol kararı adli sicil kaydına işlenir mi?

Adli kontrol bir koruma tedbiridir, mahkûmiyet değildir; bu nedenle adli sicil kaydı gibi işlenmez. Ancak dosya devam ettiği sürece UYAP kayıtlarında görünür ve yurt dışı yasağı gibi sonuçları pasaport sisteminde yansır. Sicil kayıtlarının silinmesine ilişkin kurallar ayrı bir konudur.

Adli kontrol kararına itiraz süresi kaç gündür?

Süre, kararın öğrenilmesinden itibaren iki haftadır (CMK md. 268/1). Soruşturmada sulh ceza hâkimliği kararına itirazı yargı çevresindeki asliye ceza hâkimi inceler (md. 268/3-b). Bunun dışında kaldırma istemi her zaman yapılabilir ve md. 111/1’e göre beş gün içinde karara bağlanabilir.

Kaynaklar

• 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu (mevzuat.gov.tr)
• 5682 sayılı Pasaport Kanunu (mevzuat.gov.tr)
• İzmir Adli Yargı İlk Derece Mahkemesi Adalet Komisyonu 2025 Faaliyet Raporu (rayp.adalet.gov.tr)
• İzmir Adliyesi Ana Bina İletişim Bilgileri (izmir.adalet.gov.tr)

İlgili yazılar

• İzmir'de Uzlaştırma Kapsamındaki Suçlar
• İzmir Ağır Ceza Mahkemesi Hangi Suçlara Bakar?
• İzmir'de Trafik Kazasında Ceza Soruşturması
• İzmir'de İfadeye Çağrılmak: Nereye, Nasıl?

Bu yazı genel bilgi amaçlıdır, hukuki danışmanlık yerine geçmez. Somut durumunuz için dosyanızın ayrıca değerlendirilmesi gerekir.

Bu yazı 10.10.2026 tarihli mevzuat esas alınarak hazırlanmıştır.