Uyuşmazlık Çözümü

Uyuşmazlığın yalnızca miktara ilişkin olduğu ve tarafların ilişkiyi sürdürmek istediği dosyalarda arabuluculuk süre ve maliyet bakımından avantaj sağlar.

Hukuki nitelendirmenin tartışmalı olduğu, emsal karar ihtiyacı bulunan veya karşı tarafın müzakereye kapalı olduğu dosyalarda dava yolu tercih edilir.

Bazı uyuşmazlıklarda arabuluculuk zaten dava şartıdır. Bu hâllerde tercih değil sıra söz konusudur; önce arabuluculuk tamamlanır.

Ticari davalardan konusu bir miktar paranın ödenmesi olan alacak ve tazminat talepleri ile işçi ve işveren arasındaki alacak ve işe iade talepleri dava şartı kapsamındadır.

Kiralanan taşınmazların tahliyesi, ortaklığın giderilmesi ve kat mülkiyetinden kaynaklanan uyuşmazlıklar ile tüketici uyuşmazlıklarının belirli bölümü de bu kapsama alınmıştır.

İş kazasından doğan maddi ve manevi tazminat talepleri ile taşınmazın aynına ilişkin davalar kapsam dışındadır. Bu ayrımın baştan yapılması davanın reddini önler.

Başvuru adliye arabuluculuk bürosuna yapılır ve büro tarafından arabulucu görevlendirilir. Taraflara toplantı daveti iletilir.

Görüşmeler gizlidir ve burada yapılan beyanlar dava dosyasında aleyhe kullanılamaz. Bu gizlilik, müzakere alanını genişletir.

Anlaşma sağlanırsa düzenlenen belge icra edilebilir nitelik kazanır. Anlaşmama hâlinde son tutanak düzenlenir ve dava dilekçesine eklenir.

Belgede tarafların kimliği, uyuşmazlığın konusu, kararlaştırılan ödeme tutarı ve takvimi ile ibra kapsamı açıkça yazılmalıdır. Belirsiz ifadeler yeni uyuşmazlık doğurur.

Ödemenin yapılmaması hâlinde uygulanacak sonuçlar belirlenmelidir. Belgenin icraya konulabilmesi bu bakımdan kolaylık sağlar.

İbra kapsamının dar veya geniş yazılması, sonradan açılabilecek davaları doğrudan etkiler. Bu nedenle metin dikkatle kurulmalıdır.

Görüşme öncesinde alacağın ve karşı tarafın mali durumunun değerlendirilmesi gerekir. Tahsil kabiliyeti, kabul edilebilir tutarı belirler.

Yapılacak ödemenin hangi kaleme mahsup edildiği yazılı olarak kayda geçirilmelidir. Aksi hâlde kalan alacak tartışmalı hâle gelir.

İbra metninin kapsamı dikkatle belirlenmelidir. Geniş yazılan ibra, henüz doğmamış talepleri de kapsayacak biçimde yorumlanabilir.

Tarafların üzerinde serbestçe tasarruf edebileceği uyuşmazlıklar tahkime elverişlidir. Taşınmazın aynına ilişkin talepler ile iki tarafın iradesine bağlı olmayan işler tahkime götürülemez.

Tahkim kaydının yazılı olması ve kapsamının açık belirlenmesi gerekir. Belirsiz kayıtlar, tahkim itirazı aşamasında tartışma yaratır.

Tahkim tek dereceli yapısı nedeniyle süre kazandırabilir. Buna karşılık masraf yükü yargılamaya göre yüksek olabilir.

Tahkim kararına karşı iptal davası açılabilir. İptal sebepleri kanunda sınırlı biçimde sayılmıştır ve esasa ilişkin yeniden inceleme yapılmaz.

Hakemin yetkisini aşması, usule aykırılık ve kamu düzenine aykırılık sık ileri sürülen sebeplerdir. İddianın somut delille desteklenmesi gerekir.

Yabancı hakem kararlarının Türkiye’de icrası için tenfiz kararı alınması gerekir. Tenfiz incelemesinde kamu düzeni denetimi yapılır.

Kademeli uyuşmazlık çözüm maddesi, önce müzakere sonra arabuluculuk ve nihayet dava veya tahkim sırasını belirler. Bu sıra sürecin öngörülebilirliğini artırır.

Bildirim adresleri ve bildirim yöntemi açıkça yazılmalıdır. Kayıtlı elektronik posta adresinin belirtilmesi ispat kolaylığı sağlar.

Yetkili mahkeme veya tahkim yeri ile uygulanacak hukuk maddeleri birlikte kurgulanmalıdır. Çelişkili maddeler baştan ayıklanmalıdır.

Mevcut durumda meydana gelebilecek bir değişiklik nedeniyle hakkın elde edilmesinin önemli ölçüde zorlaşacağı hâllerde ihtiyati tedbir istenir. Talep dava öncesinde de ileri sürülebilir.

Vadesi gelmiş ve rehinle teminat altına alınmamış para alacakları için ise ihtiyati haciz yolu kullanılır. Alacağın yaklaşık ispatı aranır.

Kararın uygulanması için süresi içinde işlem yapılması gerekir. Sürenin kaçırılması tedbiri kendiliğinden etkisiz kılar.

Kaybolma tehlikesi bulunan delillerin dava açılmadan önce tespiti istenebilir. Yapı kusurları, hasar durumu ve dijital içerikler bu kapsamda değerlendirilir.

Tespit sırasında bilirkişi incelemesi yapılması istenebilir. Rapor, sonraki davada güçlü bir dayanak oluşturur.

Tespit talebinin konusu ve hangi vakıaya ilişkin olduğu açıkça yazılmalıdır. Genel nitelikli talepler reddedilebilir.

İş davalarında (7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu md. 3) ve ticari alacak davalarında (6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu md. 5/A) arabuluculuğa başvurmak dava şartıdır. Başvuru adliyelerdeki arabuluculuk bürolarına yapılır; İzmir'de süreç İzmir Adliyesi ve ilçe adliyeleri bünyesindeki bürolar üzerinden yürür.

Anlaşma sağlanamazsa son tutanakla dava açılır. İlk derece kararına karşı istinaf yolu adli yargıda İzmir Bölge Adliye Mahkemesi, idari yargıda İzmir Bölge İdare Mahkemesi'dir.

Sözleşmede tahkim şartı varsa uyuşmazlık mahkeme yerine hakem önünde çözülür. Bu durumda mahkemeye başvurulduğunda karşı taraf tahkim itirazında bulunabilir.

İlk derece kararına karşı istinaf yolu açıktır ve inceleme hem maddi hem hukuki yönden yapılır. Süre, kararın tebliğinden itibaren işler.

Bölge adliye mahkemesi kararına karşı kanunda öngörülen sınırlar içinde temyiz yolu bulunur. Temyizde kural olarak hukuka aykırılık denetimi yapılır.

Bazı kararlar kesin nitelikte olduğundan kanun yoluna kapalıdır. Bu nedenle karar sonrasında kanun yolu incelemesinin yapılması gerekir.