Ticaret Hukuku

Tahsilde ilk adım borcun ve vade tarihinin belgelerle netleştirilmesidir. Fatura, sipariş formu, irsaliye, cari hesap ekstresi ve yazışmalar birlikte değerlendirilir.

Sonrasında temerrüt ihtarı gönderilir. İhtarın ulaştığı tarih, faizin başlangıcı ve sözleşmeden dönme hakkının kullanılabilmesi bakımından önem taşır.

Ödeme yapılmazsa icra takibi veya dava yolu seçilir. Elde belge varsa takip yolunun seçimi, sürecin uzunluğunu doğrudan etkiler.

İcra masrafı hesaplama →

İhtarname, borçluyu temerrüde düşürmek ve sözleşmeye aykırılığı kayda geçirmek için kullanılır. Noter, taahhütlü mektup, telgraf veya kayıtlı elektronik posta yoluyla gönderilebilir.

İhtarda alacağın dayanağı, tutarı, ödeme süresi ve süre sonunda başvurulacak hukuki yollar açık biçimde belirtilmelidir. Belirsiz ihtar, sonradan geçersizlik tartışması doğurur.

İhtar tarihi faiz başlangıcını etkiler. Ayrıca sözleşmeden dönme veya fesih hakkının kullanılabilmesi çoğu sözleşmede süre verilmesine bağlanmıştır.

Kambiyo senetlerine dayalı takip, senedin şekil şartlarını taşıması hâlinde daha hızlı sonuç verir. Bu nedenle senet üzerindeki zorunlu unsurların eksiksiz olması gerekir.

Çekin karşılıksız çıkması hâlinde bankaya ibraz ve karşılıksızlık kaydı önemlidir. Kayıt, takip ve varsa ceza yoluna başvuruda dayanak oluşturur.

Borçlunun imzaya veya borca itirazı, takibi durdurabilir. Bu hâlde itirazın kaldırılması veya iptali için mahkemeye başvurulması gerekir.

Vadesi gelmiş ve rehinle teminat altına alınmamış para alacakları için ihtiyati haciz istenebilir. Alacağın varlığının yaklaşık olarak ispatı gerekir.

Mahkeme kural olarak teminat karşılığında karar verir. Kambiyo senedine dayalı taleplerde teminat konusunda takdir farklılaşabilir.

Kararın uygulanması için süresi içinde icra dairesine başvurulması ve ardından esas takip veya dava açılması gerekir. Sürelerin kaçırılması tedbiri etkisiz kılar.

Borçlu olunmadığı hâlde takip başlatılmışsa veya borçlu olunmadığının tespiti isteniyorsa menfi tespit davası açılır. Dava, takip öncesinde de açılabilir.

Takip başladıktan sonra açılan davada, icranın durdurulması için mahkemeden tedbir istenmesi gerekir. Tedbir alınmazsa takip işlemleri devam eder.

Ödeme yapıldıktan sonra ise istirdat davası gündeme gelir. Hangi davanın açılacağı, ödemenin yapılıp yapılmadığına göre belirlenir.

Konu ve kapsam, teslim veya ifa yeri, süreler, fiyat ve ödeme koşulları ile gecikme hâlinde uygulanacak yaptırım açık yazıldığında uyuşmazlığın çoğu kaynağı kapanır.

Cezai şart, temerrüt faizi oranı, mücbir sebep ve fesih usulü ayrıca düzenlenmelidir. Cezai şartın tutarı, borcun niteliğine göre makul bir ölçüde belirlenmelidir.

Yetkili mahkeme veya tahkim kaydı ile uygulanacak hukuk maddeleri, uyuşmazlığın nerede ve nasıl çözüleceğini baştan belirler. Bu maddeler süre ve maliyet üzerinde doğrudan etkilidir.

Sözleşme sona erdiğinde, kazandırdığı müşteri çevresinden üreticinin veya sağlayıcının yararlanmaya devam etmesi hâlinde acenteye denkleştirme istemi tanınır. Bu istem hakkaniyet esasına dayanır.

İstemin doğması için sözleşmenin acentenin kusuru nedeniyle sona ermemiş olması gerekir. Hesaplamada son yılların komisyon ortalaması esas alınır.

Distribütörlük gibi benzer sürekli ilişkilerde de bu kuralın kıyasen uygulanması tartışılır. Bu nedenle sözleşmeye sona erme sonuçlarının yazılması önerilir.

Ticari satışta alıcı, malı teslim aldıktan sonra gözden geçirmek ve ayıbı uygun süre içinde satıcıya bildirmekle yükümlüdür. Açık ayıplar bakımından süre kısadır.

Gizli ayıplarda bildirim, ayıbın ortaya çıkmasından sonra yapılır. Bildirimin yazılı ve tarih belirtir biçimde yapılması, sürenin ispatını sağlar.

Bildirim yapılmazsa mal kabul edilmiş sayılır ve talep hakkı zayıflar. Bu nedenle giriş kontrolü ve tutanak düzeninin kurulması önemlidir.

Cari hesap ilişkisinde alacak, dönem sonu bakiyesi üzerinden doğar. Bu nedenle hesabın kesilme tarihi ve mutabakat yazışmaları dosyanın merkezinde yer alır.

Karşı tarafın ekstreye itiraz etmemesi, ticari defterlerdeki kayıtlarla birlikte değerlendirildiğinde ispat gücünü artırır. Buna karşılık tek taraflı kayıt kesin delil oluşturmaz.

Uyuşmazlık miktara ilişkinse bilirkişi incelemesiyle hesap dökümü yapılır. Tarafların defterlerinin karşılaştırılması, sonucu belirleyen aşamadır.

Rekabet yasağı, yer, süre ve konu bakımından sınırlandırılmadığı takdirde geçersiz sayılır. Sınırın işçinin ekonomik geleceğini hakkaniyete aykırı biçimde daraltmaması gerekir.

Yasağın geçerli olabilmesi için işçinin müşteri çevresi veya üretim sırları gibi bilgilere erişmiş olması aranır. Her çalışan için aynı metnin kullanılması geçersizlik riskini artırır.

Aşırı yasak hâlinde hâkim, kapsamı sınırlayarak sözleşmeyi ayakta tutabilir. Cezai şart öngörülmüşse tutarın makul bir düzeyde belirlenmesi gerekir.

Haksız rekabet hâlinde fiilin durdurulması, sonuçlarının ortadan kaldırılması, maddi ve manevi tazminat ile kararın ilanı istenebilir. Talepler birlikte ileri sürülebilir.

Rakibin ürünlerini kötüleyen açıklamalar, yanıltıcı reklam, çalışanların ayartılması ve ticari sırların hukuka aykırı biçimde kullanılması sık görülen hâllerdir.

Eylemin sürmesi hâlinde ihtiyati tedbir talep edilir. Tedbir, zararın büyümesini durdurmak bakımından çoğu dosyada esas karardan daha etkili olur.

6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu md. 21 uyarınca bir fatura alan kişi aldığı tarihten itibaren sekiz gün içinde faturanın içeriği hakkında bir itirazda bulunmamışsa bu içeriği kabul etmiş sayılır.

Süre faturanın düzenlenme tarihinden değil, alındığı tarihten işler. Bu nedenle tebliğ ve teslim tarihinin kayda geçirilmesi gerekir.

İtirazın kayıtlı elektronik posta, noter veya taahhütlü mektup yoluyla yapılması ispat kolaylığı sağlar. Sözlü itiraz, karşı taraf kabul etmedikçe sonuç doğurmaz.

Usulüne uygun tutulan ticari defterler, sahibi lehine de delil olarak değerlendirilebilir. Bunun için defterlerin açılış ve kapanış tasdiklerinin bulunması gerekir.

Karşı tarafın defterleriyle çelişki bulunması hâlinde inceleme derinleşir. Bu durumda banka kayıtları ve yazışmalar belirleyici hâle gelir.

Defterlerin ibraz edilmemesi, ibraz edilmeyen kayıtların karşı tarafın iddiasına uygun olduğu yönünde değerlendirilmesine yol açabilir. Bu nedenle kayıt düzeni korunmalıdır.

TTK md. 5/A uyarınca ticari davalardan konusu bir miktar paranın ödenmesi olan alacak ve tazminat talepleri hakkında dava açılmadan önce arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır.

Menfi tespit ve istirdat talepleri ile tescil veya tespit istemleri bu kapsamda değerlendirilmez. Talebin niteliği, dava türünün adından daha belirleyicidir.

Arabuluculukta anlaşma sağlanırsa düzenlenen belge icra edilebilir nitelik kazanır. Anlaşmama hâlinde son tutanağın dava dilekçesine eklenmesi zorunludur.

Ticari davalar asliye ticaret mahkemesinde görülür. Taraflardan birinin tacir olması ve işin ticari işletmeyle ilgili olması bu niteliği belirler.

Ticaret mahkemesi bulunmayan yerlerde davalar asliye hukuk mahkemesinde ticaret mahkemesi sıfatıyla görülür. Görev kuralları kamu düzenine ilişkindir.

İzmir’de asliye ticaret mahkemeleri İzmir Adliyesi bünyesinde görev yapar. Merkezi İzmir’de bulunan şirketler bakımından bu mahkemeler ilk başvuru yeridir.

Tacirler ve kamu tüzel kişileri arasındaki uyuşmazlıklarda yetki sözleşmesi yapılabilir. Bu sözleşme ile belirlenen mahkeme kural olarak münhasır yetkili olur.

Tüketici işlemlerinde yetki sözleşmesi tüketici aleyhine sonuç doğuracak biçimde uygulanamaz. Bu ayrım, sözleşmenin hangi tarafla yapıldığına göre yapılır.

Kesin yetki kuralı bulunan uyuşmazlıklarda yetki sözleşmesi geçersizdir. Taşınmazın aynına ilişkin davalar bu kapsamdadır.

Tahkim, tek dereceli yapısı nedeniyle sürecin kısalmasını sağlayabilir. Uzmanlık gerektiren teknik uyuşmazlıklarda hakem seçiminde uzmanlığın gözetilmesi de yararlı olur.

Buna karşılık masraf yükü yargılamaya göre yüksek olabilir. Bu nedenle tahkim kaydı, uyuşmazlık değeri ile birlikte değerlendirilmelidir.

Tahkim kaydının kapsamı ve hakem sayısı sözleşmede açık yazılmalıdır. Belirsiz kayıtlar, tahkim itirazı aşamasında tartışma yaratır.

Sözleşme, sipariş, teslim ve ödeme belgeleri kronolojik biçimde dosyalanır. Elektronik yazışmaların bütünlüğünün korunması ispat bakımından önemlidir.

Karşı tarafın mali durumu ve malvarlığı araştırılır. Tahsil kabiliyeti düşük borçlularda tedbir ve teminat adımları öne alınır.

Talebin tutarı ve faiz başlangıcı hesaplanarak harç ve masraf öngörüsü yapılır. Bu hesap, dava veya takip yolunun seçimini de etkiler.

Dava harcı hesaplama →