Sigorta Hukuku

Sigorta bedelinin sigorta değerinden düşük olması hâline eksik sigorta denir. Bu hâlde tazminat, sigorta bedeli ile sigorta değeri arasındaki oran gözetilerek ödenir.

Sigorta bedelinin sigorta değerinden yüksek olması ise aşkın sigortadır. Aşan kısım geçersiz sayılır; bu nedenle fazladan prim ödenmesinin önlenmesi gerekir.

Bu ayrım özellikle konut ve işyeri poliçelerinde ödeme miktarını doğrudan etkiler. Poliçe yenilenirken değerin güncellenmesi ihmal edilmemelidir.

Sigorta ettiren, sözleşmenin kurulması sırasında rizikonun değerlendirilmesi bakımından önemli hususları bildirmekle yükümlüdür. Bu yükümlülük soru listesiyle sınırlı değildir.

Yükümlülüğün ihlali hâlinde sigortacının sözleşmeden cayma veya prim farkı isteme hakkı doğabilir. Rizikonun gerçekleşmesinden sonra ise tazminatta indirim gündeme gelir.

İhlalin kasıtlı olup olmaması sonucu değiştirir. Bu nedenle başvuru formundaki beyanların dikkatli doldurulması ve saklanması önerilir.

İlk primin ödenmemesi hâlinde sigortacının sorumluluğu kural olarak başlamaz. Bu nedenle poliçe düzenlenmiş olsa bile ödeme belgesinin saklanması gerekir.

Taksitlerin ödenmemesi hâlinde ihtar ve süre verilmesi öngörülür. Sürenin sonunda sözleşme askıya alınabilir veya sona erebilir.

Askı döneminde gerçekleşen riziko bakımından teminat tartışması doğar. Bu nedenle ödeme takviminin izlenmesi önemlidir.

Zorunlu mali sorumluluk sigortası, aracın üçüncü kişilere verdiği zararları poliçe limitleri içinde karşılar. Sigortalının kendi aracındaki hasarı kapsamaz.

Kasko ise isteğe bağlıdır ve sigortalının kendi aracındaki zararları teminat altına alır. Teminatın kapsamı poliçede seçilen ek teminatlara göre değişir.

İki poliçe aynı olayda birlikte devreye girebilir. Bu hâlde hangi zararın hangi poliçeden karşılanacağının ayrıştırılması gerekir.

Rizikonun gerçekleştiğinin öğrenilmesinden sonra sigortacıya gecikmeksizin bildirim yapılması gerekir. Poliçe ve genel şartlarda bildirim usulü ayrıca düzenlenir.

Bildirimin geciktirilmesi, sigortacının ödeyeceği tutarda indirim sonucunu doğurabilir. İndirim, gecikmenin zararın artmasına etkisiyle bağlantılı değerlendirilir.

Bildirim sırasında hasarın kapsamını gösteren fotoğraf, tutanak ve fatura gibi belgelerin de iletilmesi süreci hızlandırır. Belgelerin kopyalarının saklanması gerekir.

6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu md. 1427 uyarınca sigorta tazminatı, rizikonun gerçekleşmesini takiben ve rizikoyla ilgili belgelerin sigortacıya verilmesinden sonra sigortacının araştırmaları bitince, her hâlde kırk beş gün sonra muaccel olur.

Aynı maddede can sigortaları bakımından bu sürenin on beş gün olduğu düzenlenmiştir. Sürenin başlaması belgelerin eksiksiz sunulmasına bağlı olduğundan, dosyanın tam gönderilmesi önem taşır.

Süre geçtiği hâlde ödeme yapılmazsa temerrüt faizi işler. Bu nedenle belge tesliminin tarih ve içerik olarak kayda geçirilmesi gerekir.

Hasar sonrası yerin korunması ve fotoğraflanması ilk adımdır. Yangın, su basması veya hırsızlık hâllerinde resmi tutanakların temin edilmesi gerekir.

Hasar gören eşya ve emtianın listesi ile alım belgeleri hazırlanır. Stok kayıtlarının bulunması, ticari işletmelerde tazminat hesabını kolaylaştırır.

Eksper raporuna itiraz edilebilir ve ikinci bir değerlendirme istenebilir. İtirazın gerekçelendirilmesi, yeniden inceleme talebinin kabulünü etkiler.

Poliçe, özel ve genel şartlar, prim ödeme belgeleri, hasar ihbarı ve sigortacı ile yapılan tüm yazışmalar dosyanın çekirdeğini oluşturur.

Eksper raporu, onarım faturaları, sağlık kayıtları ve resmi tutanaklar zararın miktarına ilişkin bölümü oluşturur. Belgelerin tarih sırasına göre düzenlenmesi incelemeyi kolaylaştırır.

Ret yazısı ve gerekçesi, sürelerin hesaplanması bakımından önemlidir. Bu belgenin tebliğ tarihi dosyada açıkça yer almalıdır.

Ret gerekçesinin yazılı olarak istenmesi ilk adımdır. Gerekçenin poliçe hükümlerine ve genel şartlara dayandırılıp dayandırılmadığı incelenir.

İtiraz yolu olarak Sigorta Tahkim Komisyonu’na başvurulabilir. Komisyon, üye kuruluşlar bakımından bağlayıcı karar verir ve süreç dava yoluna göre daha kısa sürebilir.

Tahkim yerine doğrudan dava da açılabilir. Seçim yapılırken uyuşmazlık tutarı, delillerin niteliği ve karşı tarafın komisyona üyeliği birlikte değerlendirilir.

Sigortacı, ödediği tazminat için zarardan sorumlu olan kişiye rücu edebilir. Bu hak, ödeme ölçüsünde ve sigortalının hakları kapsamında kullanılır.

Alkollü sürüş, ehliyetsiz kullanım veya poliçede öngörülen yükümlülüklerin ihlali gibi hâllerde sigortacı, sigortalıya karşı da rücu talebinde bulunabilir.

Rücu talebine karşı savunmada, olay ile ihlal arasındaki illiyet bağının bulunmadığı ileri sürülebilir. Bu savunma, teknik raporlarla desteklenir.

TTK md. 1420 uyarınca sigorta sözleşmesinden doğan bütün istemler, alacağın muaccel olduğu tarihten başlayarak iki yıl geçmekle zamanaşımına uğrar.

Aynı maddede, sigorta tazminatına ve sigorta bedeline ilişkin istemler bakımından rizikonun gerçekleştiği tarihten itibaren altı yıl geçmekle zamanaşımının tamamlandığı düzenlenmiştir.

Trafik kaynaklı taleplerde ise özel süreler ve fiilin suç oluşturması hâlinde uzamış ceza zamanaşımı tartışması gündeme gelir. Bu nedenle sürenin dosyaya özgü hesaplanması gerekir.

Zamanaşımı hesaplama →

Poliçede lehdar belirlenmişse ödeme lehdara yapılır. Lehdar gösterilmemişse ödeme mirasçılara yapılır ve miras hukuku kuralları gündeme gelir.

Lehdar tayini tek taraflı olarak değiştirilebilir. Değişikliğin sigortacıya bildirilmiş olması, ödemenin doğru kişiye yapılması bakımından önemlidir.

Kredi bağlantılı hayat sigortalarında ödemenin öncelikle kredi borcuna mahsup edilmesi öngörülür. Kalan tutarın hak sahiplerine ödenmesi gerekir.

Teminat dışı hâller poliçe ve özel şartlarda sayılır. Sözleşme öncesi var olan rahatsızlıklara ilişkin istisnalar en sık uyuşmazlık doğuran başlıktır.

İstisnanın uygulanabilmesi için durumun poliçe öncesinde var olduğunun ortaya konulması gerekir. Tıbbi kayıtlar bu değerlendirmede esas alınır.

Poliçe yenilenmesinde kazanılmış hakların korunup korunmadığı ayrıca incelenir. Yenileme garantisi bulunan poliçelerde istisna uygulaması daralır.

Sigorta sözleşmesinden doğan uyuşmazlıklar kural olarak asliye ticaret mahkemesinde görülür. Bu nitelik, sigortacılık işlemlerinin ticari sayılmasından kaynaklanır.

Tüketici sıfatıyla yapılan sigorta işlemlerinde ise tüketici mahkemesinin görevli olduğu hâller gündeme gelir. Görev tartışması, sigortalının sıfatına göre çözülür.

Yetki bakımından sigortacının merkezi veya şubesinin bulunduğu yer ile rizikonun gerçekleştiği yer mahkemeleri gündeme gelir. İzmir’de gerçekleşen olaylarda İzmir mahkemeleri yetkili olabilir.

Başvuru öncesinde sigorta kuruluşuna yazılı olarak başvurulmuş ve sonuç alınamamış olması gerekir. Bu ön koşul yerine getirilmezse başvuru reddedilir.

Başvuru üzerine hakem görevlendirilir ve dosya üzerinden inceleme yapılır. Belirli tutarın altındaki uyuşmazlıklarda karar kesin nitelik taşır.

Kararlar icra edilebilir. Bu nedenle tahkim yolu, küçük ve orta ölçekli hasar uyuşmazlıklarında süre bakımından tercih edilebilir.