Miras Hukuku

Türk hukukunda yasal mirasçılık zümre sistemine dayanır. Birinci zümre mirasbırakanın altsoyudur; çocuklar ve onların altsoyu bu gruptadır. Altsoy yoksa ikinci zümre olan ana baba ve onların altsoyu, o da yoksa üçüncü zümre olan büyük ana baba ve altsoyu mirasçı olur.

Sağ kalan eş her zümreyle birlikte mirasçıdır; payı hangi zümreyle birlikte mirasçı olduğuna göre değişir. Altsoyla birlikte mirasçı olduğunda payı en düşük, üçüncü zümreyle birlikte olduğunda en yüksektir.

Bir zümrede mirasçı bulunduğu sürece sonraki zümre mirasçı olamaz. Evlatlık ve altsoyu, kan hısımı gibi mirasçıdır; buna karşılık evlatlık edinen, evlatlığa mirasçı olamaz.

Miras payı hesaplama →

Saklı pay, mirasbırakanın tasarruf edemeyeceği ve kanunen belirli mirasçılara ayrılan asgari paydır. Saklı paylı mirasçılar altsoy, ana baba ve sağ kalan eştir. Kardeşlerin saklı payı bulunmamaktadır.

Mirasbırakan, saklı payları aşan kısım üzerinde vasiyetname veya miras sözleşmesiyle serbestçe tasarruf edebilir. Bu kısma tasarruf edilebilir bölüm denir.

Saklı payı zedelenen mirasçı tenkis davası açabilir. Bu davayla, saklı payı aşan tasarrufların saklı payı tamamlayacak ölçüde indirilmesi istenir.

Mirasçılık belgesi, kimlerin ve hangi oranda mirasçı olduğunu gösteren belgedir. Noterden veya sulh hukuk mahkemesinden alınabilir.

Mirasçılar arasında yabancı uyruklu bulunması, nüfus kayıtlarının yetersiz olması veya soybağının tartışmalı olması gibi hâllerde noter belge düzenleyemez; bu durumda mahkemeye başvurulur.

Mirasçılık belgesi kesin hüküm oluşturmaz. Aksi her zaman ispatlanabilir; gerçek durumu yansıtmadığı ileri sürülerek iptali istenebilir.

Miras payı hesaplama →

Evet. Mirasbırakan, saklı paylı mirasçısını iki hâlde mirasçılıktan çıkarabilir: mirasçının, mirasbırakana veya yakınlarına karşı ağır bir suç işlemesi ya da aile hukukundan doğan yükümlülüklerini önemli ölçüde yerine getirmemesi.

Çıkarma ölüme bağlı tasarrufla yapılır ve sebebinin tasarrufta gösterilmesi zorunludur. Sebep gösterilmemişse tasarruf, saklı pay kuralları saklı kalmak üzere yerine getirilir.

Çıkarılan kişi mirastan pay alamaz ve tenkis davası açamaz. Ancak çıkarılanın altsoyu, mirasbırakandan önce ölmüş gibi saklı payını isteyebilir.

Vasiyetname üç şekilde düzenlenebilir: resmî vasiyetname, el yazılı vasiyetname ve sözlü vasiyet. Resmî vasiyetname noter veya sulh hâkimi huzurunda iki tanıkla yapılır.

El yazılı vasiyetnamenin başından sonuna kadar mirasbırakanın el yazısıyla yazılmış ve imzalanmış olması, ayrıca yapıldığı yıl, ay ve günün gösterilmesi gerekir. Bilgisayarda yazılıp imzalanan metin geçerli değildir.

Sözlü vasiyet ancak yakın ölüm tehlikesi, ulaşımın kesilmesi, hastalık veya savaş gibi olağanüstü durumlarda ve diğer şekillerde vasiyetname yapma imkânı bulunmadığında mümkündür.

Vasiyetname tek taraflı bir tasarruftur; mirasbırakan dilediği zaman tek başına dönebilir. Miras sözleşmesi ise iki taraflıdır ve kural olarak tek taraflı olarak ortadan kaldırılamaz.

Miras sözleşmesi resmî vasiyetname şeklinde düzenlenir; tarafların arzularını resmî memura aynı zamanda bildirmeleri ve iki tanık huzurunda imzalamaları gerekir.

Sözleşmeden dönme ancak tarafların yazılı anlaşmasıyla veya kanunda sayılan hâllerde mümkündür. Bu nedenle bağlayıcılığı yüksek bir araçtır ve sonuçları önceden değerlendirilmelidir.

Vasiyetname; mirasbırakanın tasarruf ehliyeti bulunmadığı, yanılma, aldatma, korkutma veya zorlama etkisinde yapıldığı, içeriği hukuka veya ahlaka aykırı olduğu ya da kanunda öngörülen şekle uyulmadığı gerekçesiyle iptal edilebilir.

Ehliyetsizlik iddiasında, vasiyetname tarihindeki sağlık durumu incelenir. Hastane kayıtları, ilaç raporları ve tanık beyanları bu incelemenin dayanağını oluşturur; gerekirse adli tıp incelemesi yaptırılır.

İptal davası, ilgilinin tasarrufu ve iptal sebebini öğrendiği tarihten itibaren bir yıl içinde açılmalıdır. Her hâlde tasarrufun açıldığı tarihten başlayarak belirli üst sürelerin geçmesiyle dava hakkı düşer.

Muris muvazaası, mirasbırakanın mirasçılarından mal kaçırmak amacıyla yaptığı devri gerçekte bağış olduğu hâlde satış gibi göstermesidir. Uygulamada en sık karşılaşılan miras uyuşmazlıklarından biridir.

Dava, tapu iptali ve tescil talebiyle açılır. Mirasçı, devrin görünürdeki işlemle gizlenen gerçek işlemi yansıtmadığını ispat etmelidir. Bedelin ödenip ödenmediği, ödeme gücü, taraflar arasındaki ilişki ve devir tarihindeki koşullar incelenir.

Bu davada saklı pay şartı aranmaz; tüm mirasçılar dava açabilir. Ayrıca bu dava zamanaşımına tabi değildir, mirasbırakanın ölümünden sonra her zaman açılabilir.

Zamanaşımı hesaplama →

Tenkis davası, saklı payı zedelenen mirasçı tarafından açılır. Dava, saklı payı aşan tasarrufların saklı payı tamamlayacak ölçüde indirilmesini sağlar.

Tenkis, mirasbırakanın arzusunun başka türlü olduğu tasarruftan anlaşılmadıkça, mirasçı atanması yoluyla veya diğer ölüme bağlı tasarruflarla elde edilen kazanımların tamamı orantılı olarak indirilmek suretiyle yapılır.

Dava hakkı, mirasçıların saklı paylarının zedelendiğini öğrendikleri tarihten başlayarak bir yıl ve her hâlde vasiyetnamelerde açılma tarihinin, diğer tasarruflarda mirasın açılması tarihinin üzerinden on yıl geçmekle düşer.

Terekenin tespiti davası, mirasbırakanın ölüm tarihindeki malvarlığının mahkeme eliyle kayda geçirilmesini sağlar. Bu bir paylaşım davası değildir; yalnızca mevcut durumu belirler.

Dava, mirasçılardan herhangi biri tarafından açılabilir. Banka hesapları, tapu ve araç kayıtları, şirket hisseleri ve borçlar tespit kapsamındadır.

Tespit, sonradan açılacak paylaşım, tenkis veya muvazaa davalarının delil temelini oluşturur. Bu nedenle özellikle mirasçılar arasında güven sorunu varsa erken aşamada başvurulması yerinde olur.

Miras bırakılan taşınmaz birden fazla mirasçıya kalmışsa ve paylaşımda anlaşma sağlanamıyorsa, ortaklığın giderilmesi davası açılır. Bu dava paylı veya elbirliği mülkiyetini sona erdirir.

Mahkeme öncelikle aynen taksimin mümkün olup olmadığını inceler. Taşınmaz bölünebiliyorsa ve değerinde önemli kayıp olmuyorsa aynen taksime karar verilir; aksi hâlde satış yoluyla paylaştırmaya hükmedilir.

Satış, icra dairesi veya satış memurluğu eliyle açık artırmayla yapılır. Ortaklar arasında satış kararlaştırılmışsa artırma yalnızca ortaklar arasında da yapılabilir.

Denkleştirme, mirasbırakanın sağlığında altsoyuna karşılıksız olarak yaptığı kazandırmaların, aksi belirtilmedikçe miras payına mahsuben yapılmış sayılması ve paylaşmada hesaba katılmasıdır.

Çeyiz, kuruluş sermayesi, borç ödemesi ve benzeri kazandırmalar bu kapsamdadır. Olağan eğitim ve bakım giderleri ile örf ve âdete uygun hediyeler denkleştirmeye tabi değildir.

Denkleştirme yükümlüsü, aldığı değeri ya aynen geri verir ya da payına mahsup ettirir. Aldığı değer miras payını aşıyorsa, mirasbırakanın bunu bağışlama iradesi taşıdığı ispatlanmadıkça fazlasını geri vermekle yükümlü olur.

Mirasçılar arasında yapılan miras payının devri sözleşmesi yazılı şekle tabidir. Mirasbırakanın katılması olmaksızın yapılan bu sözleşmeler, terekenin paylaşılmasından önce hüküm ifade etmez.

Mirasçının üçüncü kişiyle yapacağı devir sözleşmesi ise noterlikçe düzenlenmedikçe geçerli olmaz. Bu sözleşme devralana paylaşmaya katılma yetkisi vermez; yalnızca paylaşma sonunda mirasçıya düşen payın kendisine verilmesini isteme hakkı sağlar.

Mirasbırakanın sağlığında, onun katılması olmaksızın bir mirasçının diğerleriyle veya üçüncü kişiyle yaptığı sözleşmeler geçerli değildir.

Mirasçılar mirası reddedebilir. Ret beyanı, mirasın açıldığı yerdeki sulh hukuk mahkemesine yazılı veya sözlü olarak yapılır. Beyan kayıtsız ve şartsız olmalıdır.

Ret süresi üç aydır. Yasal mirasçılar için süre, mirasçı olduklarını daha sonra öğrendikleri ispat edilmedikçe mirasbırakanın ölümünü öğrendikleri tarihten işler. Atanmış mirasçılar için tasarrufun kendilerine bildirildiği tarih esas alınır.

Ölümü tarihinde mirasbırakanın ödemeden aczi açıkça belli veya resmen tespit edilmişse, miras reddedilmiş sayılır. Bu hâlde ayrıca ret beyanında bulunulmasına gerek yoktur; ancak uygulamada tespit davası açılması tercih edilir.

Mirası kayıtsız şartsız kabul eden mirasçılar, mirasbırakanın borçlarından kişisel malvarlıklarıyla ve müteselsilen sorumlu olur. Bu sorumluluk terekeyle sınırlı değildir.

Sorumluluğu sınırlamak isteyen mirasçı, mirası reddedebilir veya resmî defter tutulmasını isteyebilir. Resmî defter tutulması hâlinde mirasçı, deftere yazılan borçlardan sorumlu olur.

Bu tercihler süreye bağlıdır. Süresi içinde hareket edilmezse miras kayıtsız şartsız kabul edilmiş sayılır ve sonradan geri dönülemez.

Miras davalarında yetki, mirasbırakanın son yerleşim yeri mahkemesine aittir (4721 sayılı Türk Medeni Kanunu md. 576). Mirasbırakan İzmir'de yaşıyorsa, mirasçılar başka şehirlerde hatta yurt dışında olsa bile dosya İzmir mahkemelerinde açılır.

Mirasçılık belgesi sulh hukuk mahkemesinden veya noterden alınır. Ortaklığın giderilmesi davası taşınmazın bulunduğu yer sulh hukuk mahkemesinde, tenkis ile tapu iptali ve tescil davaları asliye hukuk mahkemesinde görülür. İzmir'de bu dosyalar Konak'taki İzmir Adliyesi ile Karşıyaka, Kemalpaşa, Menderes, Seferihisar ve Urla gibi ilçe adliyelerinde takip edilir.

İlk derece kararına karşı istinaf yolu İzmir Bölge Adliye Mahkemesi'dir.

Miras davalarında görevli mahkeme uyuşmazlığın türüne göre değişir. Mirasçılık belgesi verilmesi, terekenin tespiti ve ortaklığın giderilmesi gibi talepler sulh hukuk mahkemesinde görülür.

Tenkis, muris muvazaası nedeniyle tapu iptali ve tescil, vasiyetnamenin iptali gibi davalar ise asliye hukuk mahkemesinin görev alanındadır.

Yetkili mahkeme kural olarak mirasbırakanın son yerleşim yeri mahkemesidir. Taşınmazın aynına ilişkin davalarda ise taşınmazın bulunduğu yer mahkemesi yetkilidir.

Dava harcı hesaplama →