İzmir’de Gözaltı Süreci ve Şüphelinin Hakları

İzmir’de gözaltı süreci, kolluğun bir kişiyi yakalamasıyla başlar ve en geç birkaç gün içinde Cumhuriyet savcısının serbest bırakma kararı ya da sulh ceza hâkimliğine sevkle biter. Bu kısa sürede verilen kararlar, soruşturmanın geri kalanını çoğu zaman belirler. Yakınlar ise genellikle kişinin nerede olduğunu, ne kadar tutulacağını ve kime başvuracaklarını bilmeden beklemek zorunda kalır.

Bu yazıda gözaltının kanuni sürelerini, şüphelinin haklarını ve itiraz yolunu İzmir’deki adliye düzeniyle birlikte anlatıyoruz. Haklarla ilgili genel çerçeveyi ifade ve sorgu aşamasında şüphelinin hakları yazısında ayrıntılı ele aldık; burada İzmir’de dosyanın hangi başsavcılığa ve hangi sulh ceza hâkimliğine gittiğine odaklanıyoruz.

İzmir’de Gözaltı Süreci Nasıl Başlar?

İzmir’de gözaltı süreci yakalamayla başlar. 5271 s. CMK md. 90/4’e göre kolluk, güvenlik tedbirlerini aldıktan sonra yakalanan kişiye kanuni haklarını derhâl bildirir. Md. 90/5 uyarınca olay ve kişi hakkında Cumhuriyet savcısına hemen bilgi verilir ve bundan sonraki her adım savcının emriyle atılır.

Yakalama ile gözaltı aynı şey değildir. Yakalama, kişinin özgürlüğünün ilk anda kısıtlanmasıdır. Gözaltı ise savcının, soruşturmanın tamamlanması için kişinin kolluk biriminde tutulmasına karar vermesidir (CMK md. 91/1). Md. 91/2’ye göre bu karar, tedbirin soruşturma yönünden zorunlu olmasına ve suç şüphesini gösteren somut delillere bağlıdır. Savcı bu şartları görmezse kişi ifadesi alındıktan sonra serbest bırakılır.

Yakalama tutanağı ve hak formu

CMK md. 97’ye göre yakalama bir tutanağa bağlanır; tutanakta suçun ne olduğu, yakalamanın yeri, zamanı ve hakların anlatıldığı yazılır. Yakalama, Gözaltına Alma ve İfade Alma Yönetmeliği md. 6 ayrıca tutanağın bir suretinin ve imzalı “Şüpheli ve Sanık Hakları Formu”nun kişiye verilmesini ister. Bu belgeler, yakalama saatini kanıtlayan ilk kayıttır. Sürelerin aşılıp aşılmadığı tartışılacaksa hesap bu saatten başlar.

Gözaltındaki Kişi İzmir’de Hangi Başsavcılığa Bağlıdır?

Gözaltı kararını, olayın gerçekleştiği yerin bağlı olduğu başsavcılığın savcısı verir. 5235 s. Kanun md. 21/1’e göre Cumhuriyet savcıları bulundukları ilçenin ve ona adli yönden bağlı ilçelerin idari sınırlarında yetkilidir. İzmir’de 30 ilçe, İzmir ve Karşıyaka başta olmak üzere farklı adliyelere bağlıdır.

Tablodaki İzmir ilçeleri, İzmir Adalet Komisyonunun 2025 faaliyet raporunda sayılan yargı sınırlarıdır. Torbalı ve Çeşme’nin ayrı ağır ceza merkezi olması HSK’nın 03.07.2024 tarihli 1271 sayılı kararına, Menemen’in ayrılması ise Resmî Gazete’de 12.08.2025’te yayımlanan 1070 sayılı karara dayanır. Gece ve hafta sonu düzeni için İzmir nöbetçi savcılık sistemi yazısına bakılabilir.

Ağır ceza işlerinde dosyanın yolu

Mülhakat bir ilçede yakalanan kişinin dosyası her zaman ilçede kalmaz. 5235 s. Kanun md. 21/2’ye göre ağır ceza mahkemesinin görevine giren suçlarda ilçe başsavcılığı ivedi ve zorunlu işleri tamamlar, ardından soruşturma evrakını düşünce yazısıyla ağır ceza merkezindeki başsavcılığa gönderir. Örneğin Urla’da başlayan böyle bir soruşturma İzmir’e, Selçuk’ta başlayan Torbalı’ya taşınabilir. Yakınların bu nedenle dosyanın son durumunu takip etmesi gerekir.

Gözaltı Süresi Ne Kadardır, Nasıl Hesaplanır?

Temel kural 24 saattir. CMK md. 91/1’e göre gözaltı süresi, yakalama yerine en yakın hâkim veya mahkemeye gönderilmek için zorunlu süre hariç, yakalama anından itibaren 24 saati geçemez; bu gönderme süresi de 12 saatten fazla olamaz. Toplu suçlarda savcı, her defasında bir günü geçmemek üzere üç gün uzatma emri verebilir (md. 91/3).

Gözaltı süresi hesabında yol süresi

Gözaltı süresi saat saat işler; gün sonuna yuvarlanmaz. 12 saatlik gönderme süresi yalnızca kişinin fiilen en yakın hâkime götürülmesi için zorunlu olan zamandır ve İzmir merkez ilçelerinde, adliyeye ulaşım kısa olduğundan, bu sürenin tamamının kullanılması beklenmez. Yönetmelik md. 17 de gözaltı sürelerinin azami süreler olduğunu, işlemler biter bitmez kişinin başsavcılığa sevk edilmesi gerektiğini açıkça yazar.

Kolluk amirinin gözaltı kararı

CMK md. 91/4, savcı kararı olmadan da gözaltına imkân veren istisnai bir kuraldır. Yalnızca suçüstü hâllerinde ve maddede sayılan suçlarda uygulanır: toplumsal olaylarda cebir ve şiddet içeren suçlar, kasten öldürme, kasten yaralama, hırsızlık, yağma, uyuşturucu ticareti gibi. Bu yolla gözaltına alınan kişi için de gözaltıya ilişkin bütün haklar geçerlidir. Kolluk, süre içinde savcıya bilgi vermek ve talimatına göre hareket etmek zorundadır.

Gözaltındaki Kişinin Temel Hakları Nelerdir?

Gözaltındaki kişinin en önemli hakları susma, avukattan yararlanma ve yakınına haber verilmesidir. CMK md. 147/1-e uyarınca kişiye yüklenen suç hakkında açıklama yapmamasının kanuni hakkı olduğu söylenir; md. 95/1’e göre gözaltı ve uzatma, savcının emriyle bir yakınına gecikmeksizin bildirilir. Bu haklar, kimin yakaladığına bakılmaksızın uygulanır.

Hakların içeriğini ve ihlal sonuçlarını şüphelinin ilk 24 saatteki hakları rehberinde anlattık. Burada uygulamada en çok sorun çıkaran iki konuya değiniyoruz: yakınlara haberin nasıl verildiği ve sağlık kontrolü.

Yakınlara haber verme nasıl yapılır?

Yakınlara haber verme, Yönetmelik md. 8’de adım adım tarif edilir: yanında biri varsa onun aracılığıyla, telefon numarası biliniyorsa telefonla, bilinmiyorsa ilgili yer kolluğu üzerinden haber verilir. Yabancı uyruklu kişinin durumu, yazılı olarak karşı çıkmadıkça konsolosluğuna bildirilir (CMK md. 95/2). Haber verilen kişi, gözaltının hangi birimde sürdüğünü sorabilir; avukat ise dosyanın hangi başsavcılıkta olduğunu öğrenerek işlemleri takip eder.

Hekim raporu neden önemlidir?

Yönetmelik md. 9’a göre gözaltına alınacak veya zor kullanılarak yakalanan kişi, yakalanma anındaki sağlık durumunu belgelemek için hekim kontrolünden geçirilir. Gözaltı süresinin uzatılmasında, yer değişikliğinde ve nezarethaneden çıkışta da rapor alınır. Kronik rahatsızlığı olan kişi, istekte bulunursa kendi hekiminin nezaretinde resmî hekim tarafından muayene edilebilir. Yakınların düzenli kullanılan ilacın adını ve dozunu avukata iletmesi bu nedenle işe yarar.

Avukat Nasıl Görevlendirilir, İzmir Barosunun Rolü Nedir?

Şüpheli kendi avukatını seçebilir; seçemiyorsa ve isterse avukat baro tarafından görevlendirilir. CMK md. 156/2’ye göre görevlendirme soruşturmanın yapıldığı yer barosunca yapılır; İzmir’deki gözaltılarda bu baro İzmir Barosudur. Md. 154/1 uyarınca şüpheli, vekâletname aranmaksızın avukatıyla her zaman ve başkalarının duyamayacağı bir ortamda görüşebilir.

Ailenin tuttuğu avukat, gözaltındaki kişiyle görüşmek için önceden noterden vekâletname çıkarılmasını beklemek zorunda değildir. Soruşturma evresinde ifade alınırken en çok üç avukat hazır bulunabilir (md. 149/2). Avukatın şüpheliyle görüşme, ifade sırasında yanında olma ve hukuki yardımda bulunma hakkı engellenemez ve kısıtlanamaz (md. 149/3). Md. 154/2’deki 24 saatlik kısıtlama yalnızca terör, devlet güvenliğine karşı suçlar ve örgütlü uyuşturucu ticareti gibi sınırlı suçlarda, hâkim kararıyla mümkündür; bu süre içinde ifade de alınamaz.

Zorunlu müdafi hangi hâllerde atanır?

CMK md. 150/2’ye göre müdafii bulunmayan şüpheli çocuksa, kendini savunamayacak derecede malulse veya sağır ve dilsizse, istemi aranmaksızın müdafi görevlendirilir. Md. 150/3 aynı kuralı alt sınırı beş yıldan fazla hapis cezasını gerektiren suçlara da uygular. Bu hâllerde ailenin avukat bulmasını beklemeye gerek yoktur; ifade ancak müdafi hazırken alınır. Kişi sonradan kendi avukatını seçerse baronun görevlendirdiği avukatın görevi sona erer (md. 156/3).

Gözaltına İtiraz Nereye ve Nasıl Yapılır?

Gözaltına itiraz, sulh ceza hâkimine yapılır. CMK md. 91/5’e göre yakalama, gözaltı veya uzatma emrine karşı yakalanan kişi, müdafii, kanuni temsilcisi, eşi ya da birinci veya ikinci derece kan hısmı hemen serbest bırakılmak için başvurabilir. Hâkim incelemeyi evrak üzerinde yapar ve başvuruyu 24 saat dolmadan sonuçlandırır.

İzmir Cumhuriyet Başsavcılığının yürüttüğü dosyalarda başvuru, İzmir Adliyesi ana binasında hizmet veren sulh ceza hâkimliklerine yapılır. Karşıyaka’da iki, Kemalpaşa, Menderes, Seferihisar, Urla, Torbalı ve Çeşme gibi adliyelerde birer sulh ceza hâkimliği bulunur. Hâkim itirazı yerinde görmezse başvuruyu reddeder ya da kişinin derhâl soruşturma evrakıyla savcılıkta hazır bulundurulmasına karar verir.

Gözaltına itiraz dilekçesinde nelere dikkat edilmeli?

• Yakalama saati, tutanakta yazan saatle birlikte belirtilmeli; süre hesabı bu saate dayanır.
• Gözaltının neden zorunlu olmadığı somut olarak anlatılmalı: sabit adres, iş, aile bağı, delillerin zaten toplanmış olması gibi.
• Başvuranın yakınlık derecesi gösterilmeli; md. 91/5 başvuru hakkını sınırlı kişilere tanır.
• Serbest bırakılan kişi, yeni ve yeterli delil ve savcı kararı olmadıkça aynı nedenle yeniden yakalanamaz (md. 91/6).

Gözaltı Sonunda Hangi Kararlar Çıkar?

Gözaltı üç şekilde biter: savcı kişiyi serbest bırakır, adli kontrol talebiyle ya da tutuklama talebiyle sulh ceza hâkimliğine sevk eder. CMK md. 91/7’ye göre bırakılmayan kişi en geç gözaltı süresi sonunda sulh ceza hâkimi önüne çıkarılıp sorguya çekilir ve sorguda müdafi de hazır bulunur. Savcı sevk ederken adli kontrolün neden yetersiz kalacağını gerekçelendirmek zorundadır (md. 101/1).

Sevkin tutuklamayla sonuçlanacağı varsayılmamalıdır. İzmir Adalet Komisyonu 2025 faaliyet raporuna göre İzmir Adliyesindeki 7 sulh ceza hâkimliğinin yıl içinde yaptığı sorguların dağılımı şöyledir:

Tablo, sorguların yarısından fazlasının adli kontrolle bittiğini gösteriyor. Tutuklama kararına itiraz yolunu İzmir’de tutuklamaya itiraz yazısında, imza ve yurt dışı yasağı gibi yükümlülükleri İzmir’de adli kontrol ve yurt dışı yasağı yazısında ayrıca ele aldık. Mahkûmiyet hâlinde gözaltı ve tutuklulukta geçen süre hapis cezasından indirilir (TCK md. 63/1); kabaca bir fikir için infaz süresi hesaplama aracı kullanılabilir.

Yakınlar Gözaltı Sırasında Pratikte Ne Yapmalı?

Yakınların ilk işi, kişinin hangi kolluk biriminde tutulduğunu ve dosyanın hangi başsavcılıkta olduğunu öğrenmektir. CMK md. 95/1’deki haber verme yükümlülüğü bu bilgiyi almanın yasal dayanağıdır. Ardından bir avukat belirlenmeli, sağlık bilgileri iletilmeli ve gözaltı süresinin dolacağı saat ayrıca not edilmelidir.

Aşağıdaki liste, İzmir’deki dosyalarda sık karşılaşılan aksaklıkları önlemeye yöneliktir:

• Yakalama yerini ve saatini not edin; dosyanın İzmir mi Karşıyaka mı yoksa bir mülhakat başsavcılığında mı olduğu buna göre anlaşılır.
• Telefonla olay hakkında ayrıntı konuşmaktan kaçının; ifade öncesi değerlendirme avukatla yüz yüze yapılmalıdır.
• Düzenli kullanılan ilaçların adını ve dozunu, varsa hastane raporunu avukata iletin.
• Gözaltı uzatılırsa uzatma emrinin tebliğ edilip edilmediğini sorun (CMK md. 91/3).
• Sulh ceza hâkimliğine sevk günü adliyede bekleyecekseniz, kimlik ve kişinin adres, iş ve aile durumunu gösteren belgeleri yanınızda bulundurun; bunlar adli kontrol değerlendirmesinde kullanılabilir.

Örnek bir akış (temsilidir): Bornova’da gece yarısı kavga ihbarıyla yakalanan bir kişi, savcının emriyle gözaltına alınır, sabah müdafi eşliğinde ifadesi alınır ve öğleden sonra adli kontrol talebiyle İzmir Adliyesindeki nöbetçi sulh ceza hâkimliğine sevk edilir. Kasten yaralama gibi suçların unsurları için kasten yaralama suçunun nitelikli hâlleri yazısına bakılabilir. Somut durumunuzun dosya özelinde değerlendirilmesi gerekir; ceza hukuku çalışma alanımız ve Av. Yahya Köse sayfalarında ekibimizin bu alandaki çalışmaları hakkında bilgi bulunur.

Sıkça Sorulan Sorular

Gözaltı süreciyle ilgili sorular çoğunlukla sürenin ne zaman dolacağı, avukatın ne zaman devreye gireceği ve itirazın kim tarafından yapılabileceği üzerinde toplanır. Aşağıdaki yanıtlar 5271 sayılı CMK’nın güncel metnine ve İzmir Adalet Komisyonunun resmî 2025 verilerine dayanır; her dosyanın kendine özgü koşulları ayrıca değerlendirilmelidir.

İzmir'de gözaltına alınan birinin nerede olduğunu nasıl öğrenirim?

Gözaltı, CMK md. 95/1 uyarınca savcının emriyle bir yakına bildirilir. Haber gelmediyse olayın gerçekleştiği ilçedeki kolluk birimine ve o ilçenin bağlı olduğu başsavcılığa, yani merkez ilçelerde İzmir, Karşıyaka ve Çiğli’de Karşıyaka Cumhuriyet Başsavcılığına başvurulabilir. Avukat da dosyayı bu başsavcılık üzerinden takip eder.

Gözaltında avukat istemezsem ifadem alınabilir mi?

Avukat istemeyen yetişkin şüphelinin ifadesi alınabilir. Ancak şüpheli çocuksa, kendini savunamayacak derecede malulse veya suçun alt sınırı beş yıldan fazla hapis cezasıysa müdafi zorunludur (CMK md. 150/2-3). Ayrıca md. 148/4’e göre müdafi yokken kollukta alınan ifade, hâkim önünde doğrulanmadıkça hükme esas alınamaz.

Gözaltı süresi dolduğu hâlde kişi bırakılmazsa ne yapılır?

Bu durumda CMK md. 91/5 uyarınca derhâl sulh ceza hâkimine başvurulabilir. Başvuruda yakalama saati ve sürenin hangi saatte dolduğu açıkça yazılmalıdır. Sürenin aşılması ayrıca haksız gözaltı nedeniyle tazminat talebinin de konusu olabilir; bunun şartları dosyanın sonucuna göre ayrıca değerlendirilir.

Gözaltına itirazı arkadaşım veya işverenim yapabilir mi?

Hayır. CMK md. 91/5 başvuru hakkını yakalanan kişiye, müdafiine, kanuni temsilcisine, eşine ve birinci ya da ikinci derece kan hısımlarına tanır. Arkadaş veya işveren doğrudan başvuramaz; ancak kişinin seçtiği avukat müdafi sıfatıyla başvuru yapabilir.

Gözaltında geçen süre cezadan düşülür mü?

Evet. 5237 sayılı TCK md. 63/1’e göre hüküm kesinleşmeden önce şahsi hürriyeti sınırlayan bütün hâllerde geçirilen süreler, hükmolunan hapis cezasından indirilir. Gözaltında geçen bir gün de bu kapsamdadır. Mahsup, infaz aşamasında hesaplanır.

Serbest bırakılan kişi aynı olay için yeniden gözaltına alınabilir mi?

Kural olarak alınamaz. CMK md. 91/6’ya göre gözaltı süresinin dolması veya sulh ceza hâkiminin kararıyla serbest bırakılan kişi, yakalamaya neden olan fiille ilgili yeni ve yeterli delil elde edilmedikçe ve savcının kararı olmadıkça aynı nedenle yeniden yakalanamaz.

Kaynaklar

• 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu (mevzuat.gov.tr)
• 5235 sayılı Adli Yargı İlk Derece Mahkemeleri ile Bölge Adliye Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yetkileri Hakkında Kanun (mevzuat.gov.tr)
• 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu (mevzuat.gov.tr)
• İzmir Adli Yargı İlk Derece Mahkemesi Adalet Komisyonu 2025 Faaliyet Raporu (rayp.adalet.gov.tr)
• HSK Genel Kurulu 03.07.2024 tarihli kararlar (hsk.gov.tr)
• İzmir Adliyesi Ana Bina İletişim Bilgileri (izmir.adalet.gov.tr)

İlgili yazılar

• İzmir'de İfadeye Çağrılmak: Nereye, Nasıl?
• İzmir Ağır Ceza Mahkemesi Hangi Suçlara Bakar?
• İzmir'de Uzlaştırma Kapsamındaki Suçlar
• İzmir'de Trafik Kazasında Ceza Soruşturması

Bu yazı genel bilgi amaçlıdır, hukuki danışmanlık yerine geçmez. Somut durumunuz için dosyanızın ayrıca değerlendirilmesi gerekir.

Bu yazı 10.10.2026 tarihli mevzuat esas alınarak hazırlanmıştır.