Yargılama Giderleri Nelerdir ve Kim Öder?

Dava açmadan önce sorulması gereken sorulardan biri, sürecin maliyetinin sonunda kimde kalacağıdır. Yargılama giderleri; harçları, tebligat masraflarını, bilirkişi ve tanık ücretlerini, keşif giderlerini ve benzeri kalemleri kapsar. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu (HMK) bu giderlerin kural olarak davayı kaybeden tarafa yükletileceğini öngörür, ancak bu kuralın önemli istisnaları vardır.

Bu yazı hukuk mahkemelerinde görülen davalara odaklanır ve HMK md. 120, 312 ile 323-333, 492 sayılı Harçlar Kanunu ve 6325 sayılı Arabuluculuk Kanunu çerçevesinde hazırlanmıştır. İcra takibindeki masraflar ile vekâlet ücreti ayrı yazılarımızın konusudur.

Yargılama Giderleri Nelerdir?

Yargılama giderleri, bir davanın açılması ve yürütülmesi için zorunlu olarak yapılan harcamalardır. 6100 s. HMK md. 323 bu giderleri tek tek sayar: başvurma, karar ve ilam harçları; tebligat ve posta giderleri; keşif giderleri; tanık ve bilirkişi ücretleri ile yargılama sırasında yapılan diğer giderler bu kapsamdadır.

Listede ihtarname ve vekâletname giderlerinin de bulunması uygulamada sıkça gözden kaçar. Davadan önce çekilen ihtarnamenin noter masrafı, davayla bağlantılı olduğu ölçüde yargılama gideri olarak talep edilebilir. Masraf belgelerinin dosyaya sunulması bu nedenle önem taşır. Vekâlet ücretinin hangi esaslara göre belirlendiği karşı vekâlet ücretini kimin ödeyeceği yazısında ayrıca ele alınmıştır.

Dava Açarken Hangi Giderler Peşin Ödenir?

Davacı, dava açarken yargılama harçlarını ve gider avansını mahkeme veznesine yatırmak zorundadır. HMK md. 120/1 uyarınca gider avansının tutarı her yıl Adalet Bakanlığınca çıkarılan gider avansı tarifesinde belirlenir. Avans yetersiz kalırsa mahkeme eksikliğin tamamlanması için davacıya iki haftalık kesin süre verir.

Gider avansı bir dava şartıdır

HMK md. 114/1-g, davacının yatırması gereken gider avansının yatırılmış olmasını dava şartları arasında sayar. Avans hiç yatırılmamışsa veya eksikse mahkeme HMK md. 115/2 uyarınca kesin süre verir; süre içinde tamamlanmazsa dava usulden reddedilir. Avans, davanın ilerleyen aşamalarında tebligat ve benzeri giderler için harcanır ve dosya hesabında izlenir. Yaklaşık harç tutarı için dava harcı hesaplama aracımızdan yararlanabilirsiniz.

Karar ve ilam harcı ne zaman ödenir?

Değer ölçüsüne göre alınan nispi karar ve ilam harcının dörtte biri dava açılırken peşin, kalanı kararın tebliğinden itibaren bir ay içinde ödenir (492 s. Harçlar K. md. 28/a). Ölüm ve cismani zarar nedeniyle açılan tazminat davalarında peşin harç oranı yirmide birdir. Bakiye harcın ödenmemiş olması, hükmün tebliğine, takibe konulmasına ve kanun yollarına başvurulmasına engel değildir. Peşin alınan harcın ödenmesi gerekenden fazla olduğu anlaşılırsa fazlası istek üzerine iade edilir (md. 31); bu konu dava harçlarının iadesi yazısında ayrıntılı olarak ele alınmıştır.

Delil Giderlerini Hangi Taraf Öder?

Delil giderini, o delilin toplanmasını isteyen taraf avans olarak öder. HMK md. 324 uyarınca taraflardan her biri ikamesini talep ettiği delil için mahkemece belirlenen avansı verilen kesin süre içinde yatırmak zorundadır. Taraflar aynı delili birlikte istemişse gider yarı yarıya ödenir. Bu ödeme geçicidir; nihai sorumluluk dava sonunda belirlenir.

Delil avansı yatırılmazsa ne olur?

Taraflardan biri delil avansını yatırmazsa diğer taraf bu avansı yatırabilir; hiçbiri yatırmazsa talep edilen delilin ikamesinden vazgeçilmiş sayılır (HMK md. 324/2). Bilirkişi incelemesi veya keşif gibi sonucu doğrudan etkileyen delillerde kesin sürenin kaçırılması, davanın kaybedilmesine yol açabilir. Tarafların serbestçe tasarruf edemediği dava ve işlerde ise hâkim delile resen başvurur; avans yatırılmazsa gider, ileride ödemesi gereken taraftan alınmak üzere Hazineden karşılanır (HMK md. 325).

Davayı Kaybeden Taraf Hangi Giderleri Öder?

Temel kural, giderlerin davayı kaybedene yükletilmesidir. HMK md. 326/1 uyarınca kanunda yazılı hâller dışında yargılama giderlerinin aleyhine hüküm verilen taraftan alınmasına karar verilir. Mahkeme bu konuda talep beklemez: HMK md. 332 uyarınca yargılama giderlerine resen hükmedilir ve dökümü hükümde gösterilir.

Aleyhine hüküm verilen birden fazla kişi varsa mahkeme giderleri bunlar arasında paylaştırabileceği gibi müteselsilen sorumlu tutulmalarına da karar verebilir (HMK md. 326/3). Müteselsil sorumlulukta kazanan taraf, giderlerin tamamını dilediği borçludan isteyebilir. Hükümden sonra yapılan giderlerin hangi tarafa yükletileceği ise ilamın altına yazılır (HMK md. 332/3). Yargılama giderleri, hükmedilen diğer alacaklar gibi ilamlı icra yoluyla tahsil edilebilir.

Taraflar Kısmen Haklı Çıkarsa Giderler Nasıl Paylaştırılır?

Dava kısmen kabul edilirse giderler oranlanır. HMK md. 326/2 uyarınca iki taraftan her biri kısmen haklı çıkarsa mahkeme yargılama giderlerini tarafların haklılık oranına göre paylaştırır. Bu nedenle dava değerinin gerçekçi belirlenmesi, sonunda ödenecek giderleri doğrudan etkiler. Oranlama, harçlar ile bilirkişi ve tebligat giderleri gibi tüm kalemlere birlikte uygulanır.

Kısmen haklı çıkma hâlinde hesap nasıl yapılır?

Temsili bir örnekle açıklayalım (temsilidir): 100 birim alacak için açılan davada toplam yargılama gideri 10 birim olsun ve mahkeme 60 birimi kabul etsin. Davacı yüzde 60 oranında haklı çıktığı için giderlerin 6 birimi davalıya, 4 birimi davacıya yükletilir. Mahkeme, her tarafın yaptığı gideri bu oranla karşılaştırarak kimin kime ne kadar ödeyeceğini hükümde gösterir. Aşırı yüksek belirlenen dava değeri, kabul oranını düşürerek davacının gider payını artırır.

Feragat, Kabul ve Sulhte Giderleri Kim Öder?

Davadan feragat eden veya davayı kabul eden taraf, aleyhine hüküm verilmiş gibi yargılama giderlerini öder. HMK md. 312/1 bu kuralı koyar; feragat veya kabul talebin yalnızca bir kısmına ilişkinse giderlere mahkûmiyet de ona göre belirlenir. Harç yönünden ise erken sona erme avantaj sağlar.

Harçlar Kanunu md. 22 uyarınca davadan feragat, kabul veya sulh ilk celsede gerçekleşirse karar ve ilam harcının üçte biri, daha sonra olursa üçte ikisi alınır. Ayrıca HMK md. 312/2’ye göre davalı, davanın açılmasına kendi hâl ve davranışıyla sebebiyet vermemiş ve ilk duruşmada talebi kabul etmişse yargılama giderlerine mahkûm edilmez. Sulh hâlinde ise taraflar giderler konusunda anlaşabilir; anlaşma yoksa mahkeme HMK md. 312 çerçevesinde karar verir.

Esastan Karar Verilmeyen Davalarda Giderleri Kim Öder?

Dava esastan incelenmeden sona erebilir. HMK md. 331 bu hâller için özel kurallar içerir: davanın konusuz kalması, görevsizlik veya yetkisizlik kararı ve davanın açılmamış sayılması. Her birinde giderlerin kime yükletileceği farklı ölçütlere göre belirlenir; aşağıda bu ölçütleri kanundaki sırasıyla ve kısa örneklerle açıklıyoruz.

Davanın konusuz kalması

Davanın konusuz kalması sebebiyle esas hakkında karar verilmesine gerek kalmazsa, hâkim yargılama giderlerini davanın açıldığı tarihteki tarafların haklılık durumuna göre takdir eder (HMK md. 331/1). Örneğin dava açıldıktan sonra borcunu ödeyen davalı, dava tarihinde haksız olduğu için giderlerden sorumlu tutulabilir.

Görevsizlik veya yetkisizlik kararından sonra davaya başka bir mahkemede devam edilirse giderlere o mahkeme hükmeder. Dava başka mahkemede sürdürülmemişse, talep üzerine davanın açıldığı mahkeme dosya üzerinden bu durumu tespit ederek davacıyı giderlere mahkûm eder (HMK md. 331/2). Davanın açılmamış sayılmasına karar verilen hâllerde ise giderler davacıya yükletilir (HMK md. 331/3).

Kötü Niyet ve Gereksiz Giderin Sonucu Nedir?

Davayı kazanmak, her zaman giderlerden kurtulmak anlamına gelmez. HMK md. 327 uyarınca gereksiz yere davanın uzamasına veya gider yapılmasına sebep olan taraf, lehine karar verilmiş olsa bile karar ve ilam harcı dışındaki giderlerin tamamını veya bir kısmını ödemeye mahkûm edilebilir.

HMK md. 329 ise kötü niyetli davalı ile hiçbir hakkı olmadığı hâlde dava açan taraf için daha ağır bir sonuç öngörür: yargılama giderlerine ek olarak karşı tarafın vekiliyle kararlaştırdığı ücretin tamamı veya bir kısmı ve Kanun metninde beş yüz ile beş bin Türk lirası arasında belirlenen disiplin para cezası. Sıfatı olmadığı hâlde davacıyı yanıltarak kendisine dava açılmasına yol açan kişi lehine ise gidere hükmedilmez (HMK md. 327/2). Fer’î müdahil, yanında katıldığı taraf haksız çıkarsa yalnızca müdahale giderinden sorumludur (HMK md. 328).

Arabuluculuk Ücreti Yargılama Gideri Sayılır mı?

Evet. Dava şartı arabuluculuk uygulanan uyuşmazlıklarda, anlaşma sağlanamazsa Adalet Bakanlığı bütçesinden ödenen ve taraflarca karşılanan arabuluculuk ücreti yargılama giderlerinden sayılır (6325 s. K. md. 18/A-13). Bu ücret, dava sonunda haksız çıkan taraftan alınır. Ticari davalardaki uygulama için ticari davalarda zorunlu arabuluculuk yazısına bakabilirsiniz.

Daha önemli bir kural ilk toplantıya katılmamaya ilişkindir. 6325 s. K. md. 18/A-11 uyarınca geçerli bir mazeret göstermeden ilk toplantıya katılmayan taraf, davada kısmen veya tamamen haklı çıksa bile karşı tarafın ödemekle yükümlü olduğu yargılama giderlerinin yarısından sorumlu tutulur. Her iki taraf da katılmamışsa giderler kendi üzerlerinde bırakılır. Arabuluculuk davetinin ciddiye alınması bu nedenle doğrudan bir maliyet konusudur.

Avans Nasıl Geri Alınır, Giderler Nasıl Tahsil Edilir?

Hüküm kesinleştikten sonra mahkeme, yatırılan avansın kullanılmayan kısmının iadesine kendiliğinden karar verir (HMK md. 333). Bu kararın tebliğ gideri iade edilecek avanstan karşılanır. Karşı tarafa yükletilen giderler ise ilamda gösterilir ve ilamlı icra yoluyla tahsil edilebilir. Kazanan tarafın ödediği avans ve harçlar da bu kalemler arasında yer alır.

Ödeme gücü olmayanlar için HMK md. 334 vd. adli yardım imkânı tanır; şartları adli yardım ve adli müzaheret yazısında ele alınmıştır. İcra takibindeki masraf dağılımı ise farklı kurallara tabidir ve icra takibinde masrafların kime yükletileceği yazısının konusudur. Hükmedilen tutara işleyecek faiz için yasal faiz ve temerrüt faizi farkları yazısı, vekâlet ücretinin tahmini için ise vekâlet ücreti hesaplama aracı fikir verebilir.

Giderlerin kime kalacağı; dava değeri, delil talepleri ve sürecin nasıl sona erdiğiyle birlikte değerlendirilmelidir. Somut durumunuzun dosya özelinde değerlendirilmesi gerekir. Uyuşmazlık çözümüne ilişkin diğer yazılara uyuşmazlık çözümü uzmanlık sayfamızdan, yazarın çalışma alanlarına ise Av. Yahya Köse profilinden ulaşabilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

Yargılama giderleri, dava açmayı düşünen herkesin ilk sorduğu konulardan biridir: peşin ne ödenir, dava kaybedilirse ne olur, kullanılmayan avans nasıl geri alınır? Aşağıdaki kısa yanıtlar 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu ve 492 sayılı Harçlar Kanunu’nun güncel metinlerine dayanır. Vekâlet ücretine ilişkin sorular ayrı yazımızın konusudur.

Davayı kaybeden tüm masrafları öder mi?

Kural olarak evet. HMK md. 326/1 uyarınca yargılama giderleri aleyhine hüküm verilen taraftan alınır. Ancak taraflar kısmen haklı çıkarsa giderler haklılık oranına göre paylaştırılır; gereksiz gidere yol açan taraf ise davayı kazansa bile bu giderlerden sorumlu tutulabilir (HMK md. 327).

Gider avansı yatırılmazsa ne olur?

Gider avansının yatırılmış olması bir dava şartıdır (HMK md. 114/1-g). Avans hiç veya eksik yatırılmışsa mahkeme tamamlanması için kesin süre verir; süre içinde eksiklik giderilmezse dava usulden reddedilir. Dava sırasında avans yetersiz kalırsa davacıya iki haftalık kesin süre verilir (HMK md. 120/2).

Kullanılmayan gider avansı ne zaman iade edilir?

HMK md. 333 uyarınca hükmün kesinleşmesinden sonra mahkeme kendiliğinden, yatırılan avansın kullanılmayan kısmının iadesine karar verir. Bu kararın tebliğ gideri iade edilecek avanstan karşılanır. Uygulamada iade, taraf tarafından bildirilen banka hesabına yapılır; hesap bilgisinin dosyaya bildirilmesi süreci hızlandırır.

Bilirkişi ücretini kim öder?

Bilirkişi incelemesini talep eden taraf, mahkemenin belirlediği delil avansını verilen kesin süre içinde yatırır (HMK md. 324). Ücret bu aşamada o taraftan alınır; ancak dava sonunda yargılama gideri olarak haksız çıkan tarafa yükletilir. Böylece kazanan taraf, yatırdığı bilirkişi ücretini karşı taraftan tahsil edebilir.

Ödeme gücü olmayan kişi dava açabilir mi?

Evet. HMK md. 334 uyarınca kendisi ve ailesinin geçimini önemli ölçüde zorlaştırmadan yargılama giderlerini ödeyemeyecek durumda olan kişiler, talepleri açıkça dayanaktan yoksun değilse adli yardımdan yararlanabilir. Adli yardım, harç ve avanslardan geçici olarak muafiyet sağlar; şartları ayrı yazımızda açıklanmıştır.

Karar harcının kalanı ödenmezse ne olur?

492 s. Harçlar Kanunu md. 28/a uyarınca karar ve ilam harcının dörtte biri peşin, kalanı kararın tebliğinden itibaren bir ay içinde ödenir. Bakiye harcın ödenmemesi hükmün tebliğine, takibe konulmasına ve kanun yollarına başvurulmasına engel değildir; ancak harç borcu bu nedenle ortadan kalkmaz ve yükümlüsünden tahsil edilir.

Vekâlet ücreti de yargılama gideri midir?

HMK md. 323/1-ğ, vekille takip edilen davalarda kanun gereğince takdir olunacak vekâlet ücretini yargılama giderleri arasında sayar ve bu ücret HMK md. 330 uyarınca taraf lehine hükmedilir. Tutarın nasıl belirlendiği ve kimin ödeyeceği ise karşı vekâlet ücretine ilişkin ayrı yazımızda ele alınmıştır.

Kaynaklar

• 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu (mevzuat.gov.tr)
• 492 sayılı Harçlar Kanunu (mevzuat.gov.tr)
• 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu (mevzuat.gov.tr)

İlgili yazılar

• Yabancı Mahkeme ve Hakem Kararlarının Tenfizi
• İstinaf ve Temyiz: Süreler, Parasal Sınırlar ve Kapsam
• Bilirkişi Raporuna İtiraz ve Yeniden Rapor Talebi

Bu yazı genel bilgi amaçlıdır, hukuki danışmanlık yerine geçmez. Somut durumunuz için dosyanızın ayrıca değerlendirilmesi gerekir.

Bu yazı 27.09.2026 tarihli mevzuat esas alınarak hazırlanmıştır.