Leasing Sözleşmesinde Temerrüt ve Malın İadesi

İş makinesi, araç, üretim hattı veya taşınmaz finansal kiralama yoluyla edinildiğinde, kira taksitlerinin aksaması kısa sürede sözleşmenin feshi ve malın geri istenmesi sonucunu doğurabilir. Leasing sözleşmesinde temerrüt, 6361 sayılı Kanunun özel kurallarına tabidir: fesih için verilmesi gereken süre, malın iadesi ve iade sonrası hesaplaşma adi kiradan farklı işler.

Aşağıda kiralayan ve kiracı açısından temerrüdün hangi anda oluştuğunu, 30 ve 60 günlük sürelerin hangi sözleşmede uygulandığını, malın nasıl geri alındığını ve satış bedelinin nasıl mahsup edildiğini anlatıyoruz. Genel çerçeve için bankacılık ve finans hukuku çalışma alanımız sayfasına da bakabilirsiniz.

Leasing Sözleşmesinde Temerrüt Ne Zaman Oluşur?

6361 s. Kanun md. 20 uyarınca finansal kiralama bedeli ve ödeme dönemleri taraflarca belirlenir. Ödeme günü sözleşmede belirlenmişse, 6098 s. TBK md. 117 uyarınca kiracı bu günün geçmesiyle ayrıca ihtara gerek olmadan temerrüde düşer. Leasing sözleşmesinde temerrüt, fesih için gereken sürenin başlatılması bakımından ise ayrı bir ihtar ister.

Bu ayrım uygulamada sık karıştırılır. Temerrüt faizinin işlemesi için vadenin geçmesi yeterlidir; fakat sözleşmenin feshi, kiralayanın kanunda öngörülen süreyi vererek ödeme istemesine bağlıdır. Süre verilmeden yapılan fesih bildirimi, kiracının itirazında ilk tartışılan konu olur. Kanun metnine 6361 sayılı Kanunun resmi metni üzerinden ulaşabilirsiniz.

Finansal kiralama sözleşmesi adi kiradan nasıl ayrılır?

Finansal kiralamada kiralayan, kiracının seçtiği malı satın alarak zilyetliğini kira bedeli karşılığında kiracıya bırakır (md. 18). Malın mülkiyeti kiralayanda kalır (md. 23/1); hasar ve ziya sorumluluğu ise sözleşme süresince kiracıdadır (md. 24/5). Md. 34 uyarınca TBK’nın konut ve çatılı işyeri kiralarına ilişkin hükümleri bu sözleşmelere uygulanmaz. Bu nedenle kira hukukundaki tahliye süreleri veya kira artış sınırları leasing uyuşmazlığında dayanak olarak kullanılamaz.

Konut finansmanı kapsamındaki leasingde tüketici kuralları

6502 s. Kanun md. 32, konutların finansal kiralama yoluyla tüketicilere kiralanmasını da konut finansmanı sözleşmesi olarak tanımlar ve bu sözleşmenin yazılı veya mesafeli kurulmadıkça geçerli olmayacağını öngörür. Kiracı tüketici olduğunda uyuşmazlıklarda md. 73 uyarınca tüketici mahkemeleri görevlidir. Bu yüzden ticari leasing için anlatılan kurallar, konut leasinginde Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun hükümleriyle birlikte okunmalıdır.

Kiralayan Sözleşmeyi Hangi Süre Sonunda Feshedebilir?

6361 s. K. md. 31/1 uyarınca kiralayan, kira bedelini ödemede temerrüde düşen kiracıya otuz günlük süre verir ve bu süre içinde de ödeme yapılmazsa sözleşmeyi feshedebilir. Sözleşmede süre sonunda mülkiyetin kiracıya geçeceği kararlaştırılmışsa verilecek süre altmış günden az olamaz. Tekrarlayan temerrüt ayrıca fesih sebebidir.

Fesih ihtarnamesi nasıl hazırlanmalı?

Uygulamada ihtar noter aracılığıyla gönderilir. İhtarnamede ödenmeyen kira bedellerinin dönem ve tutar olarak tek tek gösterilmesi, verilen sürenin açıkça yazılması ve süre içinde ödeme yapılmazsa sözleşmenin feshedileceğinin belirtilmesi gerekir. Md. 33/4 uyarınca bu ihtarnameler hakkında 2004 s. İİK md. 68/b uygulanır. Kiracı açısından sonuç önemlidir: içeriğe süresinde itiraz edilmezse ihtarname, sonraki icra takibinde itirazın kaldırılmasına elverişli belge sayılabilir.

60 günlük sürede ihtiyatlı yaklaşım

Kanun 60 günlük süreyi, süre sonunda mülkiyetin kiracıya geçeceğinin kararlaştırıldığı sözleşmelere bağlar. Pek çok sözleşme ise mülkiyetin kendiliğinden geçmesini değil, kiracıya bir satın alma hakkı tanınmasını öngörür. Hangi sürenin uygulanacağı sözleşme hükmünün yorumuna bağlı olduğundan, tereddüt varsa 60 günlük süre vermek fesih bildiriminin sonradan geçersiz sayılması riskini azaltır. Eksik süreyle yapılan fesih, tekrar ihtar gönderilmesini ve zaman kaybını gerektirebilir.

Fesihten Sonra Malın İadesi Nasıl Sağlanır?

6361 s. K. md. 33/1 uyarınca sözleşmenin kiralayan tarafından feshi hâlinde kiracı malı iade etmekle yükümlüdür; sözleşme süresi dolup satın alma hakkı kullanılmadığında da md. 32 uyarınca mal derhâl geri verilir. Kiracı iade etmezse kiralayan, asliye ticaret mahkemesinde malın iadesini ve bu süreçte ihtiyati tedbir isteyebilir.

Malın iadesi davası ve ihtiyati tedbir

Uyuşmazlık, 6102 s. TTK md. 4/1-f uyarınca finansal kurumlara ilişkin düzenlemelerden doğduğundan tarafların tacir olup olmadığına bakılmaksızın ticari dava sayılır. 6100 s. HMK md. 389 uyarınca mevcut durumdaki bir değişme nedeniyle hakkın elde edilmesi önemli ölçüde zorlaşacaksa ihtiyati tedbir istenebilir. Md. 31/3 ayrıca, tedbirle mal kiralayana veya üçüncü kişiye bırakılmışsa kiralayanın malın rayiç değeri kadar teminat yatırarak mal üzerinde tasarruf edebileceğini düzenler. Fesih haksız bulunursa kiralayan, kiracının zararını tazminle yükümlüdür. İhtiyati tedbirin genel şartları için ihtiyati haciz ile ihtiyati tedbir farkı yazımıza bakılabilir; usul hükümleri Hukuk Muhakemeleri Kanunu metninde yer alır.

İade, malın bulunduğu yerde düzenlenen bir teslim tutanağıyla yapılmalıdır. Tutanakta malın durumu, kilometre veya çalışma saati, eksik parçalar ve fotoğraflar yer almalıdır. Md. 24/5 uyarınca sözleşme süresince hasar ve ziya sorumluluğu kiracıya ait olduğundan, iade anındaki hasar tespiti sonraki hesaplaşmada belirleyici delil olur. Kiracı, tek taraflı hazırlanan ekspertiz raporlarına itiraz hakkını saklı tuttuğunu tutanağa yazdırmalıdır.

İade Edilen Mal Satılırsa Hesaplaşma Nasıl Yapılır?

6361 s. K. md. 33/1 uyarınca iade edilen mal üçüncü kişilere satılırsa, sözleşmede aksi kararlaştırılmadıkça satış bedeli, vadesi gelmemiş kira bedelleri ile kiralayanın bunu aşan zararının toplamıyla karşılaştırılır. Satış bedeli düşükse aradaki farkı kiracı öder; yüksekse aradaki fark kiralayan tarafından kiracıya ödenir.

Bu kural, kiracının çoğu zaman gözden kaçırdığı bir haktır. Mal iade edildikten sonra kiralayan tüm vadesi gelmemiş taksitleri ayrıca talep edip malı da satarak iki kez tahsilat yapamaz. Aynı esaslar, iade alınan mal başka birine yeniden finansal kiralama yoluyla kiralandığında da uygulanır. Hesaplaşmanın doğru yapılması için satış tarihi, satış bedeli ve satış yöntemi belgelenmelidir.

Vadesi gelmemiş kira bedelleri ve satış değerinin denetimi

Kanun satış bedelini esas aldığı için malın düşük bedelle elden çıkarılması kiracının aleyhinedir. Kiracının, satışın piyasa koşullarında yapılıp yapılmadığını sorgulaması ve gerekirse bilirkişi incelemesi istemesi mümkündür. Sözleşmede satış yerine başka bir değerleme yöntemi öngörülmüşse, md. 33/1’deki “sözleşmede aksi bir değer kararlaştırılmadıkça” ifadesi gereği o hüküm uygulanır; bu nedenle sözleşmenin ilgili maddesi imzadan önce dikkatle okunmalıdır.

Birikmiş Kira Bedelleri İcra Yoluyla Nasıl Tahsil Edilir?

Kiralayan, ödenmeyen kira bedelleri için ilamsız icra takibi başlatabilir. 6361 s. K. md. 33/4 ile İİK md. 68/b’ye yapılan yollama sayesinde, süresinde itiraz edilmemiş hesap özetleri ve ihtarnameler İİK md. 68/1 anlamında belge sayılır. Borçlunun itirazı hâlinde kiralayan bu belgelerle itirazın kaldırılmasını isteyebilir.

Belge yeterli değilse genel mahkemede itirazın iptali davası gündeme gelir. Konusu bir miktar para olan ticari davalarda TTK md. 5/A uyarınca dava açmadan önce arabulucuya başvurulması dava şartıdır; ayrıntılar ticari davalarda zorunlu arabuluculuk yazımızda yer alır. İtiraz süreleri için icra takibine itiraz süresi rehberi, sonraki aşama için itirazın iptali davası yazımız incelenebilir. İcra kanunu metni İcra ve İflas Kanunu bağlantısındadır.

Kira bedellerinin tahsili, faiz ve kefiller

Leasing sözleşmelerinde şirket ortaklarının veya yöneticilerin müşterek borçlu müteselsil kefil olarak imza atması yaygındır. Kefaletin geçerliliği şekil şartlarına bağlıdır; bu konuda kefilin sorumluluğu ve şekil şartı yazımıza bakılabilir. Temerrüt faizinin türü ve oranı sözleşmeye ve ticari iş niteliğine göre değişir; farklar yasal faiz ve temerrüt faizi farkları yazımızda, hesap ise yasal faiz hesaplama aracı ile yapılabilir. Borç ipotekle teminat altına alınmışsa md. 33/3 uyarınca ipoteğin paraya çevrilmesinde İİK md. 150/ı uygulanır.

Kiracının İflası veya Hakkında İcra Takibi Leasing Malını Etkiler mi?

6361 s. K. md. 28 uyarınca kiracının iflası hâlinde iflas memuru, büro teşkilinden önce finansal kiralama konusu malların tefrikine karar verir. Kiracı aleyhine icra takibinde ise icra memuru bu malların takip dışında tutulmasına karar verir. Her iki karara karşı yedi gün içinde itiraz edilebilir ve itiraz icra mahkemesince en geç bir ay içinde karara bağlanır.

Sözleşmede aksi kararlaştırılmadıkça kiracının iflası, ölümü veya fiil ehliyetini kaybetmesi sözleşmeyi kendiliğinden sona erdirir (md. 30/1). Kiralayan aleyhine icra takibinde ise leasing malları sözleşme süresi içinde haczedilemez (md. 29/2). Kiracı şirketin mali sıkıntıya girmesi hâlinde gündeme gelen koruma tedbirleri için konkordato başvurusu ve mühlet yazımıza bakılabilir.

Kiracı Hangi Savunmaları İleri Sürebilir?

Kiracının en güçlü savunmaları genellikle usule ilişkindir: 6361 s. K. md. 31/1’deki 30 veya 60 günlük sürenin verilmemesi, borç tutarının hatalı gösterilmesi ve fesih sebebinin gerçekleşmemiş olması. Md. 31/3 uyarınca feshin haksız olduğuna karar verilirse kiralayan, kiracının zararını tazminle yükümlü olur.

• Süre eksikliği: İhtarnamede kanuni süreden kısa süre verilmişse fesih tartışmalı hâle gelir.
• Hesap özetine itiraz: İİK md. 68/b uyarınca hesap özetine alındığından itibaren bir ay içinde itiraz edilmezse, gerçeğe aykırılık ancak borç ödendikten sonra dava edilebilir. Bu süre kaçırılmamalıdır.
• Malın teslim edilmemesi: Mal, kiralayanın kusuruyla kiracıya teslim edilmemişse md. 25 uyarınca TBK md. 123, 125 ve 126 uygulanır.
• Ayıp iddiası: Kiracının seçtiği satıcıdan sağlanan malın ayıplı olmasından kiralayan sorumlu tutulamaz (md. 24/6). Bu nedenle ayıp gerekçesiyle kira ödemesini durdurmak çoğu zaman kiracıyı temerrüde sokar; talep satıcıya yöneltilmelidir.

Temerrüt Sürecinde Hangi Belgeler Hazırlanmalı?

Hem kiralayan hem kiracı için dosyanın omurgası sözleşme, ödeme planı ve noter ihtarnameleridir. 6361 s. K. md. 22 uyarınca sicile kayıtlı mallarda sözleşme ilgili sicile tescil ve şerh edilir; bu kayıt, malın kime ait olduğu tartışmasında ve üçüncü kişilere karşı ilk bakılacak belgedir.

1. Finansal kiralama sözleşmesi, ekleri ve ödeme planı.
2. Tapu, araç veya Finansal Kurumlar Birliği özel sicil kaydı.
3. Ödeme dekontları ve kiralayanın gönderdiği hesap özetleri ile tebliğ tarihleri.
4. Noter ihtarnameleri, verilen süre ve fesih bildirimi.
5. Malın teslim tutanağı, sigorta poliçesi ve hasar kayıtları.
6. Mal satılmışsa satış tarihi, satış bedeli ve alıcıya ilişkin belgeler.
7. Kefalet sözleşmeleri ve varsa ipotek belgeleri.

Sözleşmenin tipi, verilen süre ve satış bedeli gibi ayrıntılar sonucu doğrudan etkiler; somut durumun dosya özelinde değerlendirilmesi gerekir. Finansal uyuşmazlıklarla ilgili çalışmalar için Muhammed Çakmak profil sayfası incelenebilir. Banka ilişkilerindeki diğer riskler için bankanın izinsiz para çıkışındaki sorumluluğu ve teminat uygulamaları için teminat mektubunun nakde çevrilmesi yazılarımıza bakılabilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Finansal kiralama sözleşmesiyle makine, araç veya taşınmaz kullanan işletmeler ile kiralayan kuruluşlar, temerrüt ve fesih sürecinde benzer sorularla karşılaşıyor. Aşağıdaki cevaplar 6361 sayılı Kanun ve 2004 sayılı İcra ve İflas Kanununun güncel metinlerine dayanır; sözleşme hükümleri sonucu değiştirebileceği için dosya özelinde değerlendirme gerekir.

Leasing taksidini bir ay geciktirirsem mal hemen elimden alınır mı?

Hayır. Tek bir gecikme temerrüde yol açar ve faiz işletir, ancak fesih için kiralayanın 6361 s. K. md. 31/1 uyarınca en az 30 günlük, mülkiyetin kiracıya geçeceği sözleşmelerde en az 60 günlük süre vermesi gerekir. Bu süre içinde borç ödenirse fesih hakkı kullanılamaz.

Fesih ihtarnamesi geldiğinde ne yapmalıyım?

Önce verilen sürenin 30 veya 60 gün olup olmadığını ve borç kalemlerinin doğruluğunu kontrol edin. Tutara itiraz ediyorsanız bunu noter aracılığıyla ve gecikmeden bildirmek önemlidir; İİK md. 68/b uyarınca itiraz edilmeyen hesap özeti ve ihtarnameler icra takibinde belge sayılabilir.

Leasing şirketi malı sattıktan sonra kalan tüm taksitleri isteyebilir mi?

Sınırsız olarak isteyemez. 6361 s. K. md. 33/1 uyarınca satış bedeli, vadesi gelmemiş kira bedelleri ile kiralayanın bunu aşan zararının toplamından düşülür. Sadece aradaki fark kiracıdan istenebilir; satış bedeli daha yüksekse fark kiracıya ödenir.

Leasing malı kiracının başka borçları için haczedilebilir mi?

Kiracı aleyhine başlatılan icra takibinde finansal kiralama konusu mallar takibin dışında tutulur (md. 28/2), çünkü mülkiyet kiralayana aittir. Bu karara karşı yedi gün içinde itiraz edilebilir. Kiralayan aleyhine takipte de mallar sözleşme süresi içinde haczedilemez (md. 29/2).

Leasing uyuşmazlıklarında hangi mahkeme görevlidir?

Finansal kurumlara ilişkin düzenlemelerden doğan davalar TTK md. 4/1-f uyarınca ticari dava sayılır ve asliye ticaret mahkemesinde görülür. Kiracı tüketici ise ve sözleşme konut finansmanı kapsamında yapılmışsa, 6502 s. Kanun md. 73 uyarınca tüketici mahkemesinin görevi gündeme gelir.

Satıcının teslim ettiği makine arızalı çıktı, kira ödemeyi durdurabilir miyim?

Önerilmez. 6361 s. K. md. 24/6 uyarınca kiracının seçtiği satıcıdan sağlanan malın ayıplı olmasından kiralayan sorumlu tutulamaz. Ödemeyi durdurmak temerrüde ve fesih riskine yol açar; ayıp talepleri satıcıya yöneltilmeli ve durum kiralayana yazılı bildirilmelidir.

Leasing sözleşmesinin noterde yapılması zorunlu mu?

Hayır. 6361 s. K. md. 22 uyarınca sözleşme yazılı olarak veya uzaktan iletişim araçlarıyla mesafeli şekilde ya da Kurulun belirlediği kimlik doğrulamalı elektronik yöntemlerle kurulabilir. Taşınmazlarda tapuya şerh, özel sicili olan taşınırlarda sicile tescil yapılır; diğer taşınırlar Finansal Kurumlar Birliği sicilinde kaydedilir.

Kaynaklar

• 6361 sayılı Finansal Kiralama, Faktoring, Finansman ve Tasarruf Finansman Şirketleri Kanunu (mevzuat.gov.tr)
• 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu (mevzuat.gov.tr)
• 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu (mevzuat.gov.tr)
• 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu (mevzuat.gov.tr)
• 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu (mevzuat.gov.tr)
• 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun (mevzuat.gov.tr)

Bu yazı genel bilgi amaçlıdır, hukuki danışmanlık yerine geçmez. Somut durumunuz için dosyanızın ayrıca değerlendirilmesi gerekir.

Bu yazı 27.09.2026 tarihli mevzuat esas alınarak hazırlanmıştır.