İzmir’de Teminat Mektubu Uyuşmazlıkları

İzmir’de teminat mektubu uyuşmazlığı genellikle bir inşaat, tedarik veya taşıma sözleşmesinin gerilmesiyle başlar: işi alan şirket ile işveren arasında gecikme, ayıp ya da hakediş tartışması çıkar ve lehtar, bankaya başvurarak mektubun nakde çevrilmesini ister. Bu andan sonra her gün önemlidir; çünkü banka şartsız bir mektupta ödemeyi kısa sürede yapar ve ödeme yapıldıktan sonra tartışma çok daha zor bir zemine taşınır.

Teminat mektubunun hukuki niteliği, şartlı ve şartsız mektup ayrımı ve kamu ihalelerindeki özel kurallar banka teminat mektubunun nakde çevrilmesi ve itiraz yazısında anlatıldı. Bu yazı aynı uyuşmazlığın İzmir’de hangi mahkemede, hangi sürelerle ve hangi sırayla yürüdüğünü ele alıyor.

İzmir’de Teminat Mektubu Uyuşmazlığı Hangi Taraflar Arasında Çıkar?

İzmir’de teminat mektubu uyuşmazlığı üç taraf arasında çıkar: mektubu verdiren şirket, mektubu düzenleyen banka ve lehine mektup verilen lehtar. Banka, 6098 s. Türk Borçlar Kanunu md. 128’de düzenlenen üçüncü kişinin fiilini üstlenme ilişkisine dayanarak lehtara karşı ödeme yükümlülüğü altına girer.

Uyuşmazlığın yönü, kimin neyi istediğine göre değişir. Verdiren şirket nakde çevirmeyi durdurmak veya ödenen paranın iadesini istemek ister. Lehtar, banka ödemeyi geciktirdiğinde bedeli bankadan talep eder. Banka ise ödeme yaptıktan sonra verdirene rücu ederek ödediği tutarı geri ister. Her ilişkinin dayanağı farklı bir sözleşmedir; bu yüzden dava dilekçesinde hangi ilişkiye dayanıldığı açıkça gösterilmelidir.

Hangi Mahkeme Görevli, İzmir’de Dava Nerede Açılır?

Taraflar tacir ve uyuşmazlık her ikisinin ticari işletmesiyle ilgiliyse dava ticari davadır ve asliye ticaret mahkemesinde görülür (6102 s. Türk Ticaret Kanunu md. 4-5). Ayrıca TTK md. 4/1-f, bankalara ilişkin düzenlemelerden doğan davaları tarafların tacir olup olmadığına bakmaksızın ticari dava sayar.

İzmir Adliyesi’nin asliye ticaret mahkemeleri, Konak Çınarlı’daki BAM ek hizmet binasında (Stadyum Metro karşısı) bulunur; aynı binada icra mahkemeleri ve icra daireleri de yer alır. Karşıyaka Adliyesi bünyesinde de bir asliye ticaret mahkemesi vardır. Asliye ticaret mahkemesi bulunmayan Torbalı, Ödemiş, Çeşme veya Bergama gibi adliyelerde ticari davaya asliye hukuk mahkemesi bakar; TTK md. 5/4’e göre bu durumda görevsizlik kararı verilmez ve mahkeme davaya devam eder. İzmir’deki ticaret mahkemelerinin görev alanı İzmir asliye ticaret mahkemeleri yazısında ayrıntılı anlatıldı.

Yetki sözleşmesi ve İzmir dışı mahkemeler

Genel yetkili mahkeme davalının yerleşim yeri mahkemesidir (6100 s. HMK md. 6); sözleşmeden doğan davalar ifa yerinde de açılabilir (md. 10). Ancak tacirler, md. 17 uyarınca bir veya birden fazla mahkemeyi sözleşmeyle yetkili kılabilir ve aksi kararlaştırılmadıkça dava yalnız orada açılır. Banka ile verdiren arasındaki genel kredi sözleşmelerinde çoğu zaman bankanın genel merkezinin bulunduğu şehir mahkemeleri yetkili kılınır. Bu nedenle İzmir’de dava açmadan önce hem asıl iş sözleşmesindeki hem de genel kredi sözleşmesindeki yetki şartı okunmalıdır; yetki şartı yazılı değilse veya yetkili mahkeme gösterilmemişse md. 18/2 uyarınca geçerli olmaz.

Nakde Çevirmeyi Durdurmak İçin İhtiyati Tedbir Nasıl İstenir?

Dava açılmadan önce ihtiyati tedbir, esas hakkında görevli ve yetkili mahkemeden istenir (HMK md. 390/1). Talep eden, dayandığı tedbir sebebini ve türünü açıkça belirtmek ve davanın esası yönünden haklılığını yaklaşık olarak ispat etmek zorundadır (md. 390/3); haksız çıkma ihtimaline karşı da kural olarak teminat gösterir (md. 392).

Yargıtay uygulamasında şartsız (kesin ve süresiz) teminat mektubunun nakde çevrilmesi kural olarak ihtiyati tedbirle durdurulmaz; lehtarın hakkını açıkça kötüye kullandığının belgelerle gösterildiği istisnai hâllerde tedbir tartışılır. Bu nedenle İzmir’de tedbir dilekçesine yalnızca iş sözleşmesindeki ihtilafı anlatmak yeterli olmaz. İşin teslim edildiğini gösteren tutanaklar, lehtarın kabul yazıları ve ödenmiş hakedişler gibi belgeler eklenmeli, talep edilen tedbirin türü (örneğin bankaya ödeme yapmama yönünde müzekkere) açıkça yazılmalıdır. İhtiyati tedbir ile haciz." aria-label="ihtiyati haciz — tanım">ihtiyati haciz arasındaki farklar ihtiyati haciz ve ihtiyati tedbir farkı yazısında anlatıldı.

Tedbir kararının bankaya ulaştırılması

Tedbir kararı alınması tek başına yetmez. HMK md. 393/1’e göre kararın uygulanması, tefhim veya tebliğden itibaren bir hafta içinde talep edilmezse karar kendiliğinden kalkar. Uygulama, kararı veren mahkemenin yargı çevresindeki veya tedbir konusu hakkın bulunduğu yerdeki icra dairesinden istenir (md. 393/2). Pratikte bu, kararın bankanın ilgili şubesine veya genel müdürlüğüne süresinde bildirilmesi anlamına gelir.

Tedbirden Sonra Hangi Süreler İşler?

Dava açılmadan önce verilen tedbirde esas dava, uygulama talebinden itibaren 2 hafta içinde açılmalı ve dava açıldığına ilişkin belge tedbiri uygulayan memura verilmelidir; aksi hâlde tedbir kendiliğinden kalkar (HMK md. 397/1). Karşı taraf da tedbire uygulamadan veya tutanağın tebliğinden itibaren 1 hafta içinde itiraz edebilir (md. 394/2).

Arabuluculuk ile tedbir süresinin birlikte hesabı

Verdiren şirketin lehtara karşı açacağı menfi tespit veya istirdat davası, konusu bir miktar para olan ticari dava olduğundan TTK md. 5/A uyarınca arabuluculuk dava şartına tabidir. 6325 s. HUAK md. 18/A-16 bu durumda HMK md. 397’deki iki haftalık sürenin arabuluculuk bürosuna başvurudan son tutanağın düzenlendiği tarihe kadar işlemeyeceğini öngörür. Bu kuralın sonucu şudur: tedbir kararı uygulandıktan sonra iki hafta dolmadan İzmir Adliyesi Arabuluculuk Bürosuna başvurulmalı ve başvurunun belgesi dosyaya konulmalıdır. Büro, Bayraklı’daki Gültekinler Plaza ek hizmet binasındadır. Ticari arabuluculuğun genel kuralları ticari davalarda zorunlu arabuluculuk yazısında anlatıldı.

Mektup Nakde Çevrildikten Sonra Hangi Yol İzlenir?

Mektup nakde çevrildikten sonra verdiren şirket, lehtarın asıl sözleşmeye göre bu tutarı istemeye hakkı olmadığını ileri sürerek lehtara karşı istirdat davası açabilir. 2004 s. İİK md. 72’deki menfi tespit ve istirdat davaları icra takibine bağlı olduğundan, takip dışında yapılan bu ödemenin geri istenmesinde genel hükümler uygulanır.

Uygulamada dava, asıl sözleşmeden doğan bir alacak veya sebepsiz zenginleşme davası olarak kurulur ve yine TTK md. 5/A’daki arabuluculuk şartına tabidir. Bu davada mahkeme, lehtarın asıl sözleşmeye göre gerçekten bir alacağı bulunup bulunmadığını inceler; bu yüzden hakediş belgeleri, teslim tutanakları ve yazışmalar belirleyici olur. Ticari defterlerin delil değeri için ticari defterlerin delil niteliği yazısına, faturalar üzerindeki tartışmalar için faturaya itiraz ve cari hesap mutabakatı yazısına bakılabilir.

Bankanın verdirene rücu takibi

Banka, lehtara ödeme yaptıktan sonra genel kredi sözleşmesine dayanarak ödediği tutarı verdirenden ve kefillerden ister. İzmir’de banka alacakları için ayrı bir icra dairesi bulunur; İzmir icra daireleri iletişim sayfasında İzmir Banka Alacakları İcra Dairesi diğer dairelerle birlikte BAM ek hizmet binasında gösterilir. Ödeme emrine 7 gün içinde itiraz edilebilir (İİK md. 62). Kefillerin durumu için kefilin sorumluluğu ve şekil şartı yazısı yol gösterir.

Kamu İhalelerinde Verilen Teminat Mektuplarında İzmir’de Ne Değişir?

Belediye, üniversite veya bakanlık taşra birimi gibi bir kamu idaresine verilen teminat mektuplarında, mektubun gelir kaydedilmesi idarenin ihale ve sözleşme mevzuatına dayanan bir işlem olarak ortaya çıkar. Bu nedenle uyuşmazlığın adli yargıda mı idari yargıda mı çözüleceği, işlemin hangi aşamada yapıldığına göre ayrıca değerlendirilmelidir.

İhale süreci tamamlanıp sözleşme imzalandıktan sonra sözleşmenin uygulanmasından doğan uyuşmazlıklar ile ihale aşamasındaki işlemler farklı kurallara tabidir. İzmir’de idari yargı yolu gündeme geldiğinde İzmir idare mahkemeleri ve bölge idare mahkemesi, Konak Çınarlı’daki BİM yerleşkesinde bulunur; adli yargıda ise yukarıda anlatılan asliye ticaret veya asliye hukuk yolu izlenir. Kamu ihalelerindeki teminat kurallarının ayrıntısı teminat mektubunda kamu ihalesi kuralları başlığı altında anlatıldı. Hangi yargı yolunun izleneceği konusunda tereddüt varsa, süre kaybını önlemek için idari işlemin tebliğ tarihi ve dayanağı ilk gün tespit edilmelidir. Yanlış yargı yolunda geçen zaman, özellikle idari dava açma süresi bakımından geri getirilemeyebilir.

Süreli mektupta uzatma talebi

İşin süresi uzadığında lehtar çoğu zaman verdirenden mektubun süresini uzatmasını, aksi hâlde mektubu nakde çevireceğini bildirir. Uzatma talebi yazılı ve tarihli olarak gelmeli, verdiren de bankayla uzatma görüşmesini bu tarih üzerinden planlamalıdır. Uzatmanın reddedilmesi hâlinde nakde çevirme talebinin son günden önce yapılıp yapılmadığı, TBK md. 128/2 bakımından ayrıca incelenir.

Lehtar Bankadan Ödeme Alamazsa Ne Yapabilir?

Lehtar, mektubun şartlarına uygun bir ödeme talebine rağmen banka ödeme yapmazsa bankaya karşı mektup bedelini talep edebilir. TBK md. 128/2’ye göre belirli bir süre için yapılan üstlenmede, süre bitimine kadar yazılı olarak başvurulmazsa sorumluluğun sona ereceği kararlaştırılabilir; bu yüzden süreli mektuplarda talep son günden önce yazılı yapılmalıdır.

Lehtarın bankaya karşı açacağı dava da TTK md. 4/1-f kapsamında ticari dava sayılır ve asliye ticaret mahkemesinde görülür. Bankaya yapılan talebin tarihini ve içeriğini gösteren noter ihtarnamesi, banka cevabı ve mektubun aslı davanın temel belgeleridir. Talep yazısında mektupta öngörülen beyanın aynen kullanılması, bankanın şekle dayalı itirazlarını azaltır. Ticari alacakların tahsil sırası için ticari alacağın tahsili ve İzmir’deki dava akışı için İzmir’de ticari alacak davası yazılarına bakılabilir.

İzmir’de Dava Açmadan Önce Hangi Belgeler Hazırlanmalı?

Dava veya ihtiyati tedbir talebinden önce teminat mektubunun aslı veya örneği, asıl iş sözleşmesi, genel kredi sözleşmesi, lehtarın nakde çevirme talebi ve bankanın bildirimleri hazırlanmalıdır. HMK md. 390/3 haklılığın yaklaşık olarak ispatını istediğinden, tedbir dilekçesinde bu belgelerin hepsi baştan sunulmalıdır.

• Teminat mektubu ve varsa süre uzatım yazıları
• Asıl iş, tedarik veya taşıma sözleşmesi ve ekleri
• Hakediş belgeleri, teslim ve kabul tutanakları
• Lehtarın bankaya gönderdiği nakde çevirme talebi ve bankanın bildirimi
• Genel kredi sözleşmesindeki yetki ve rücu hükümleri
• Taraflar arasındaki yazışmalar ve ihtarnameler

Bir örnekle açıklamak gerekirse: Kemalpaşa’daki bir üretici, Torbalı’daki bir müşterisine verdiği iş sözleşmesi için şartsız teminat mektubu vermiştir; teslim tutanağı imzalandığı hâlde lehtar mektubu nakde çevirmek ister. Böyle bir dosyada tedbir talebine teslim tutanağı ve kabul yazıları eklenir, karar alındığında bir hafta içinde bankaya bildirilir ve iki hafta dolmadan arabuluculuğa başvurulur (temsilidir). Bankacılık ve teminat uyuşmazlıklarına ilişkin genel çerçeve bankacılık ve finans hukuku sayfamızda yer alıyor; bu alandaki çalışmalar Av. Muhammed Çakmak tarafından yürütülüyor. Somut durumunuzun dosya özelinde değerlendirilmesi gerekir.

Sıkça Sorulan Sorular

Teminat mektubu nakde çevrilmek istenen veya mektup bedelini tahsil edemeyen İzmirli şirketlerin en sık sorduğu konular; görevli mahkeme, tedbirin şartları, dava açma süresi, arabuluculuk ve yetki sözleşmesinin etkisidir. Cevaplar Türk Ticaret Kanunu, HMK ve HUAK’ın güncel metnine dayanır; sonuç her dosyada sözleşme hükümlerine göre değişebilir.

Teminat mektubu davası İzmir'de hangi mahkemede açılır?

Taraflar tacirse veya uyuşmazlık bankacılık ilişkisinden doğuyorsa dava TTK md. 4-5 uyarınca asliye ticaret mahkemesinde görülür. İzmir Adliyesi’nin asliye ticaret mahkemeleri BAM ek hizmet binasındadır; asliye ticaret mahkemesi bulunmayan adliyelerde asliye hukuk mahkemesi bakar.

Teminat mektubunun nakde çevrilmesi tedbirle durdurulabilir mi?

Yargıtay uygulamasında şartsız teminat mektubunun nakde çevrilmesi kural olarak tedbirle durdurulmaz. Lehtarın hakkını açıkça kötüye kullandığı belgelerle gösterilirse istisnai olarak tedbir tartışılır; HMK md. 390/3 haklılığın yaklaşık ispatını ister.

Tedbir kararı aldıktan sonra ne kadar sürede dava açmalıyım?

Dava öncesi verilen tedbirde HMK md. 397/1’e göre uygulama talebinden itibaren 2 hafta içinde esas dava açılmalıdır. Arabuluculuk dava şartı olan dosyalarda HUAK md. 18/A-16 uyarınca bu süre, büroya başvurudan son tutanağa kadar işlemez.

Teminat mektubu uyuşmazlığında arabuluculuk zorunlu mu?

Konusu bir miktar para olan ticari davalarda, menfi tespit ve istirdat davaları dahil, TTK md. 5/A gereği dava açmadan önce arabulucuya başvurmak dava şartıdır. İhtiyati tedbir talebi ise arabuluculuktan önce de yapılabilir.

Mektupta İstanbul mahkemeleri yetkili yazıyorsa İzmir'de dava açılabilir mi?

Tacirler HMK md. 17 uyarınca yazılı yetki sözleşmesi yapabilir ve aksi kararlaştırılmadıkça dava yalnız yetkili kılınan yerde açılır. Bu nedenle asıl sözleşme ile genel kredi sözleşmesindeki yetki şartı İzmir’de dava açılmadan önce incelenmelidir.

Tedbir kararını bankaya bildirmezsem ne olur?

HMK md. 393/1’e göre ihtiyati tedbir kararının uygulanması, kararın tefhim veya tebliğinden itibaren bir hafta içinde talep edilmek zorundadır. Bu süre içinde uygulama istenmezse, kanuni süre içinde dava açılmış olsa bile tedbir kararı kendiliğinden kalkar ve banka ödemeyi yapabilir.

Süreli teminat mektubunda lehtar son gün ödeme isteyebilir mi?

TBK md. 128/2’ye göre belirli süreli üstlenmede, süre bitimine kadar yazılı başvuru yapılmazsa sorumluluğun sona ereceği kararlaştırılabilir. Bu nedenle lehtarın talebi mektupta yazılı son tarihten önce bankaya ulaşmalıdır; talebin tarihi noter evrakı veya banka kaydıyla belgelenmelidir.

Banka ödeme yaptıktan sonra verdirene nasıl başvurur?

Banka genel kredi sözleşmesine dayanarak ödediği tutarı verdirenden ve kefillerden icra takibiyle ister. İzmir’de banka alacakları için ayrı bir icra dairesi bulunur. Ödeme emrine tebliğden itibaren 7 gün içinde itiraz edilebilir (İİK md. 62).

Kaynaklar

• 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu (mevzuat.gov.tr)
• 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu (mevzuat.gov.tr)
• 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu (mevzuat.gov.tr)
• 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu (mevzuat.gov.tr)
• İzmir Adliyesi BAM Ek Hizmet Binası (izmir.adalet.gov.tr)

İlgili yazılar

• İzmir'de Leasing Sözleşmesi Uyuşmazlıkları
• İzmir'de Hesaptan İzinsiz Para Çıkışı
• İzmir'de Kredi Kartı Borcu ve Yapılandırma

Bu yazı genel bilgi amaçlıdır, hukuki danışmanlık yerine geçmez. Somut durumunuz için dosyanızın ayrıca değerlendirilmesi gerekir.

Bu yazı 10.10.2026 tarihli mevzuat esas alınarak hazırlanmıştır.