Faturaya İtiraz, Cari Hesap Mutabakatı ve İspat Yükü

Faturaya itiraz, tacirler arasındaki alacak uyuşmazlıklarının çoğunun başladığı noktadır. 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu, faturayı alan kişi 8 gün içinde itiraz etmezse içeriği kabul etmiş sayılacağını söyler. Ancak bu kural, faturayı kesen tarafın her iddiasını kendiliğinden ispat edilmiş hâle getirmez; sözleşme ilişkisinin, teslimin ve cari hesap bakiyesinin ispatı ayrı sorulardır.

Aşağıda 8 günlük itiraz süresinin gerçek etkisini, cari hesap sözleşmesi ile basit hesap mutabakatının farkını, ticari defterlerin delil gücünü ve icra takibi aşamasında ispat yükünün kimde olduğunu somut başlıklar hâlinde ele alıyoruz.

Faturaya İtiraz Süresi Nedir ve İtiraz Edilmezse Ne Olur?

6102 s. TTK md. 21/2 uyarınca fatura alan kişi, aldığı tarihten itibaren 8 gün içinde faturanın içeriği hakkında itirazda bulunmamışsa bu içeriği kabul etmiş sayılır. Süre faturanın alındığı tarihten başlar. Yargıtay uygulamasında bu hüküm, taraflar arasında bir sözleşme ilişkisinin varlığı hâlinde faturanın içeriğine ilişkin bir karine olarak yorumlanır.

Düzenlemenin metnine 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu md. 21 üzerinden ulaşılabilir. Aynı maddenin birinci fıkrası, ticari işletmesi kapsamında mal satan veya hizmet veren tacirden karşı tarafın fatura isteyebileceğini ve bedel ödenmişse bunun faturada gösterilmesini talep edebileceğini düzenler.

8 günlük süre sözleşmenin varlığını da ispatlar mı?

Hayır. Karine, faturada yazan fiyat, miktar ve vade gibi içerik unsurlarına ilişkindir. Hiç sipariş vermediğini, malı teslim almadığını veya taraflar arasında hiçbir ticari ilişki bulunmadığını ileri süren tarafa karşı, itiraz edilmemiş fatura tek başına yeterli delil sayılmaz. Bu durumda faturayı düzenleyen, sözleşmeyi ve teslimi irsaliye, teslim tutanağı veya yazışmalarla ayrıca ispatlamak zorundadır.

Teyit mektubu için de aynı süre geçerli midir?

Evet. TTK md. 21/3 uyarınca telefonla, e-postayla veya sözlü kurulan sözleşmelerin içeriğini doğrulayan bir teyit mektubu alan kişi, 8 gün içinde itiraz etmezse mektubun yapılan sözleşmeye uygun olduğunu kabul etmiş sayılır. Sipariş onayı niteliğindeki e-postaların sessiz bırakılması bu nedenle risklidir.

Faturaya İtiraz Nasıl ve Hangi Yolla Yapılmalı?

TTK md. 21/2 itiraz için özel bir şekil öngörmez. Ancak TTK md. 18/3, tacirler arasında temerrüt, fesih ve sözleşmeden dönme ihbarlarının noter, taahhütlü mektup, telgraf veya güvenli elektronik imzalı kayıtlı elektronik posta ile yapılmasını ister. İspat güvenliği için faturaya itirazın da bu yollardan biriyle yapılması önerilir.

Telefonla yapılan veya satış temsilcisine sözlü iletilen itirazlar, uyuşmazlık çıktığında çoğu zaman ispatlanamaz. İtiraz yazısında faturanın tarihi ve numarası, itiraz edilen kalem, gerekçe ve varsa iade edilen malın bilgisi açıkça yazılmalıdır. Genel ve gerekçesiz “faturayı kabul etmiyoruz” ifadesi, hangi içeriğe itiraz edildiğini göstermediğinden sonradan tartışma yaratır.

Ayıplı veya Eksik Teslimde Faturaya İtiraz Yeterli mi?

Yeterli değildir. 6102 s. TTK md. 23/1-c uyarınca ticari satışta açık ayıp teslimden itibaren 2 gün içinde satıcıya ihbar edilmelidir. Açıkça belli olmayan ayıplarda alıcı malı 8 gün içinde incelemek veya incelettirmek ve ayıp ortaya çıkarsa bu süre içinde ihbar etmekle yükümlüdür. Faturaya itiraz, ayıp ihbarının yerini kendiliğinden tutmaz.

Uygulamada alıcılar çoğu zaman yalnızca fiyata itiraz eder, malın kalitesine ilişkin şikâyeti ise aylar sonra dile getirir. Bu durumda satıcı, ayıp ihbarının süresinde yapılmadığını savunur ve alıcı ayıptan doğan haklarını kaybetme riskiyle karşılaşır. Daha sonra ortaya çıkan gizli ayıplarda ise TTK md. 23/1-c’nin yollamasıyla 6098 s. TBK md. 223/2 uygulanır ve ayıp öğrenilir öğrenilmez hemen bildirilmelidir.

Doğru yöntem, itiraz yazısında hem fatura içeriğine hem de ayıba ayrı ayrı yer vermek, eksik veya kusurlu malın fotoğraflarını ve teslim tutanağını eklemek ve gerekiyorsa malın bulunduğu yer sulh hukuk mahkemesinden veya esas davaya bakacak mahkemeden delil tespiti istemektir (6100 s. HMK md. 401). Böylece ileride açılacak bir davada malın teslim anındaki durumu tartışmalı olmaktan çıkar.

Cari Hesap Mutabakatı ile Cari Hesap Sözleşmesi Aynı Şey mi?

Değildir. 6102 s. TTK md. 89 uyarınca cari hesap sözleşmesi, tarafların alacaklarını tek tek istemekten vazgeçip hesabın kesilmesinden sonra çıkacak bakiyeyi isteyebileceklerine ilişkin sözleşmedir ve yazılı yapılmadıkça geçerli olmaz. Uygulamada “cari hesap” denilen açık hesap ilişkisi ise çoğu zaman bu nitelikte değildir.

Cari hesap mutabakatı hangi durumda bağlayıcıdır?

Tarafların belirli bir tarihteki bakiyeyi imzalı bir mutabakat mektubuyla doğrulaması, o bakiyenin ispatında güçlü bir delildir. İmzası ikrar edilen veya noterce onaylanan borç ikrarını içeren bir mutabakat, 2004 s. İİK md. 68 uyarınca icra mahkemesinde itirazın kaldırılmasına da dayanak olabilir. Buna karşılık imzasız ekstre veya tek taraflı gönderilip cevapsız kalan mutabakat formu, yazılı cari hesap sözleşmesi yoksa TTK md. 94/2’deki 1 aylık kabul karinesini doğurmaz.

Yazılı cari hesap sözleşmesinde bakiye nasıl kesinleşir?

TTK md. 94 uyarınca hesap devresi sözleşmede veya ticari teamülde belirlenmemişse her takvim yılının son günü hesabın kapatılma günü sayılır. Bakiyeyi gösteren cetveli alan taraf 1 ay içinde noter, taahhütlü mektup, telgraf veya güvenli elektronik imzalı yazıyla itiraz etmezse bakiyeyi kabul etmiş sayılır. Md. 97 uyarınca hesap kesilmeden önce taraflardan hiçbiri alacaklı veya borçlu sayılmaz.

Gerçek cari hesap ilişkisinde bakiyeye, hesap hata ve yanılmalarına veya haksız kaydedilen kalemlere ilişkin davalar, TTK md. 101 uyarınca sözleşmenin sona ermesinden itibaren 5 yıl içinde açılmalıdır. Diğer ticari alacaklarda ise kural olarak 6098 s. TBK md. 146’daki 10 yıllık genel süre uygulanır; güncel hesap için zamanaşımı hesaplama aracı kullanılabilir.

Fatura Alacağında İspat Yükü Kimdedir?

6100 s. HMK md. 190 uyarınca ispat yükü, kanunda özel düzenleme yoksa iddia edilen vakıadan lehine hak çıkaran taraftadır. Fatura alacağında sözleşmenin kurulduğunu ve malın teslim edildiğini ya da hizmetin verildiğini alacaklı ispatlar. Bedelin ödendiğini veya malın ayıplı olduğunu ise borçlu ispatlamak zorundadır.

HMK md. 200 uyarınca belirli bir parasal sınırı aşan hukuki işlemlerin senetle ispatı gerekir. Bu sınır, HMK ek md. 1 uyarınca her yıl yeniden değerleme oranında güncellenir; dava tarihindeki güncel tutarın kontrol edilmesi gerekir. Ticari ilişkilerde fatura, irsaliye, sipariş formu, e-posta yazışmaları ve banka dekontları birlikte değerlendirilir. Kanun metnine 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu üzerinden ulaşılabilir.

Ticari defterler kimin lehine delil olur?

HMK md. 222/2 uyarınca ticari defterler; kanuna göre eksiksiz ve usulüne uygun tutulmuş, açılış ve kapanış onayları yaptırılmış ve kayıtları birbirini doğruluyorsa delil olarak kabul edilebilir. Sahibi lehine delil olabilmeleri için karşı tarafın aynı şartlara uygun defterlerinin bunlara aykırı olmaması veya karşı tarafın defterlerini ibraz etmemesi gerekir. Karşı tarafın usulüne uygun defterlerinde ilgili konuda hiç kayıt yoksa, defterler sahibi lehine delil olarak kullanılamaz.

Açılış veya kapanış onayı eksik ya da kayıtları birbirini doğrulamayan defterler ise HMK md. 222/4 uyarınca sahibi aleyhine delil olur. Bu nedenle defter tasdiklerini zamanında yaptırmayan işletme, kendi kayıtlarına dayanamaz ama karşı taraf bu kayıtları onun aleyhine kullanabilir.

Defter incelemesinde en sık hangi hatalar yapılır?

• Faturanın satıcının defterinde kayıtlı olup alıcının defterinde hiç yer almaması: Karşı tarafın defterinde kayıt yoksa HMK md. 222/3’ün 2020 değişikliği nedeniyle satıcının defteri tek başına yetmez.
• E-defter berat bilgilerinin dosyaya sunulmaması: Açılış ve kapanış onayı yerine geçen berat bilgileri eksikse defterin delil gücü tartışılır.
• Vergi dairesine verilen Ba ve Bs formlarının celbinin istenmemesi: Tarafların beyanları arasındaki uyum veya uyumsuzluk bilirkişi incelemesinde sıklıkla kullanılır.
• İade faturası ve fiyat farkı faturalarının cari hesaba işlenmemesi: Bakiye hesabında en sık görülen yanılma sebebidir.

Faturaya Dayalı İcra Takibinde Süreç Nasıl İşler?

Fatura alacağı için genellikle ilamsız takip başlatılır. 2004 s. İİK md. 62 uyarınca borçlu ödeme emrine tebliğden itibaren 7 gün içinde itiraz edebilir ve itirazla takip durur. Alacaklı, İİK md. 67 uyarınca itirazın tebliğinden itibaren 1 yıl içinde itirazın iptali davası açabilir; ancak ticari davalarda önce arabulucuya başvurması gerekir.

İtirazın iptali davasında borçlunun itirazı haksız bulunursa, alacaklının talebiyle hükmolunan tutarın yüzde yirmisinden az olmamak üzere icra inkâr tazminatına karar verilebilir (İİK md. 67/2). Alacak likit değilse, yani borçlunun gerçek miktarı bilmesi mümkün değilse bu tazminat istenemez. Takibe itiraz süreci için icra takibine itiraz süresi ve sonuçları, ticari davalarda dava şartı için zorunlu arabuluculuk kapsamı ve süresi yazılarına bakabilirsiniz.

Borçlu olmadığı fatura için icra takibi başlatılırsa ne yapılmalı?

Ödeme emrine 7 gün içinde itiraz edilmelidir. Süre kaçırılmış ve takip kesinleşmişse veya baskı altında ödeme yapılmışsa menfi tespit ve istirdat davası yoluna başvurulabilir. Menfi tespit davasında da ispat yükü, kural olarak alacağın varlığını iddia eden taraftadır; bu nedenle davacı tarafın kendi defter ve yazışmalarını eksiksiz hazırlaması gerekir.

Uyuşmazlık Çıkmadan Önce Hangi Belgeler Düzenli Tutulmalı?

Fatura uyuşmazlıklarının büyük bölümü, 6102 s. TTK md. 82’de 10 yıl saklanması zorunlu tutulan belgelerin eksikliğinden kaynaklanır. Sipariş, teslim, fatura, itiraz ve mutabakat zincirinin her halkası belgelenmişse, uyuşmazlık çoğu zaman icra aşamasına gelmeden çözülür. Aşağıdaki liste, düzenli bir tahsilat dosyasının asgari içeriğini gösterir.

Mutabakat mektuplarını yılda en az bir kez, tercihen bilanço döneminde imzalatmak, hem defter delilinin gücünü artırır hem de sonraki itirazları sınırlar. Vadesi geçmiş bakiyeye işleyecek faizin türü için yasal faiz ve ticari temerrüt faizi farkı yazısı, tutarın hesabı için faiz hesaplama aracı yararlıdır. İhtardan icraya uzanan tahsilat sırası ise ticari alacağın tahsili süreci yazısında adım adım anlatılmıştır.

Karşı taraf konkordato ilan ettiyse alacak bildirimi için süre çok kısadır; bu durumda konkordatoda alacak bildirimi kurallarına ayrıca bakılmalıdır. Fatura ve cari hesap uyuşmazlıkları ticaret hukuku kapsamında değerlendirilir ve her dosyada belgelerin niteliği farklı olduğundan somut durumun dosya özelinde incelenmesi gerekir. Yazarın mesleki bilgilerine Av. Muhammed Çakmak profil sayfasından ulaşılabilir. İcra süreçlerine ilişkin hükümler için 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu incelenebilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Fatura ve cari hesap uyuşmazlıklarında en sık sorulanlar; 8 günlük sürenin kaçırılmasının sonuçları, itirazın hangi yolla yapılacağı, mutabakat mektubunun bağlayıcılığı ve zamanaşımı süreleridir. Yanıtlar 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu ve 6100 sayılı HMK hükümlerine dayanır; belgeler her dosyada ayrıca incelenmelidir.

Ba ve Bs formları fatura alacağını tek başına ispatlar mı?

Hayır. Ba ve Bs formları vergi dairesine verilen bildirimlerdir ve faturanın alıcı tarafından kayda alındığına işaret edebilir. Mahkemeler bu formları çoğu zaman ticari defterler, irsaliye ve yazışmalarla birlikte değerlendirir. Teslimin veya sözleşmenin varlığı tartışmalıysa formlar tek başına yeterli kabul edilmez.

Faturaya 8 gün içinde itiraz etmezsem borcu ödemek zorunda mıyım?

İtiraz edilmeyen faturanın içeriği TTK md. 21/2 uyarınca kabul edilmiş sayılır, ancak bu aksi ispatlanabilen bir karinedir. Taraflar arasında sözleşme veya teslim yoksa, fatura tek başına borcu doğurmaz. Karinenin aksini ispat yükü ise itiraz etmeyen tarafa geçer.

E-posta ile yapılan fatura itirazı geçerli mi?

TTK md. 21/2 itiraz için şekil öngörmediğinden e-posta ile yapılan itiraz da geçerlidir; sorun ispattadır. Gönderimin ve içeriğin sonradan tartışılmaması için noter, iadeli taahhütlü mektup veya kayıtlı elektronik posta (KEP) gibi TTK md. 18/3’te sayılan yollar tercih edilmelidir.

Mutabakat mektubunu imzalamazsam ne olur?

Taraflar arasında yazılı bir cari hesap sözleşmesi yoksa, imzalanmayan mutabakat mektubu kendiliğinden bağlayıcı olmaz. Yazılı cari hesap sözleşmesi varsa ise bakiye cetveline 1 ay içinde TTK md. 94/2’de sayılan yollarla itiraz edilmelidir; aksi hâlde bakiye kabul edilmiş sayılır.

Karşı taraf fatura alacağını kabul etmiyorsa hangi mahkemede dava açılır?

Her iki tarafın ticari işletmesiyle ilgili uyuşmazlıklar TTK md. 4 uyarınca ticari davadır ve asliye ticaret mahkemesinde görülür. Konusu para olan bu davalarda TTK md. 5/A uyarınca önce arabulucuya başvurmak dava şartıdır; arabuluculuk sonuçsuz kalırsa dava açılabilir.

Fatura alacağı kaç yılda zamanaşımına uğrar?

Kural olarak ticari satıştan doğan alacaklar TBK md. 146 uyarınca 10 yıllık genel zamanaşımına tabidir. Yazılı cari hesap sözleşmesinden doğan bakiye davaları ise TTK md. 101 uyarınca sözleşmenin sona ermesinden itibaren 5 yıl içinde açılmalıdır. Somut ilişkinin niteliği ayrıca incelenmelidir.

İtirazın iptali davasında icra inkâr tazminatı ne zaman istenebilir?

Borçlunun itirazı haksız bulunursa ve alacak likit, yani belirlenebilir nitelikteyse, alacaklının talebiyle hükmolunan tutarın yüzde yirmisinden az olmamak üzere tazminata karar verilir (İİK md. 67/2). Alacaklı takipte kötü niyetli görülürse aynı tazminat alacaklı aleyhine de hükmedilebilir.

Kaynaklar

• 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu (mevzuat.gov.tr)
• 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu (mevzuat.gov.tr)
• 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu (mevzuat.gov.tr)
• 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu (mevzuat.gov.tr)

İlgili yazılar

• Haksız Rekabet: Ticari İtibarın Korunması
• Ticari Defterlerin Delil Niteliği ve İbraz Yükümlülüğü
• Tedarik Sözleşmelerinde Cezai Şart ve Uyarlama
• Kambiyo Senedinde Zamanaşımı ve Sebepsiz Zenginleşme Davası

Bu yazı genel bilgi amaçlıdır, hukuki danışmanlık yerine geçmez. Somut durumunuz için dosyanızın ayrıca değerlendirilmesi gerekir.

Bu yazı 26.09.2026 tarihli mevzuat esas alınarak hazırlanmıştır.