İzmir Limanında Taşıma ve Gümrük Uyuşmazlıkları

İzmir limanında taşıma uyuşmazlıkları çoğu zaman tek bir anda doğar: konteyner açılır, mal ıslanmış, kırılmış ya da eksik çıkmıştır. Bu andan sonra birkaç gün içinde yapılan ya da yapılmayan işlemler, aylar sonra açılacak tazminat davasının sonucunu doğrudan etkiler. Deniz yoluyla taşımada taşıyanın sorumluluğu 6102 s. TTK md. 1178 vd. hükümlerine, gümrük idaresinin kararları ise 4458 s. Gümrük Kanunu’na tabidir.

Kargo şirketiyle yaşanan bireysel gönderi sorunları kargoda kayıp ve hasar sorumluluğu yazısında anlatılmıştır. Burada ithalatçı, ihracatçı ve lojistik firmalarının İzmir’de karşılaştığı ticari taşıma ve gümrük uyuşmazlıkları, süreler ve başvuru yerleri üzerinden ele alınmaktadır.

İzmir Limanında Taşıma Uyuşmazlıkları Hangi Kurallara Tabidir?

İzmir limanında taşıma uyuşmazlıkları, taşımanın hangi ayağında zarar doğduğuna göre farklı kurallara bağlanır. Deniz ayağında navlun sözleşmesine ilişkin TTK md. 1178 vd. uygulanır; taşıyan, eşyayı teslim aldığı andan gönderilene teslim ettiği ana kadar zıya, hasar ve gecikmeden sorumludur. Limandan depoya kara taşımasında ise TTK md. 850 vd. devreye girer.

Deniz ayağı ile kara ayağını ayırmak

Uygulamada en sık yapılan hata, limandan çıkan konteynerin depoya kamyonla taşındığı dosyalarda tüm süreci tek bir taşıma gibi değerlendirmektir. Oysa zararın limanda mı, gemide mi yoksa karayolunda mı doğduğu, hem bildirim süresini hem sorumluluk sınırını değiştirir. Aşağıdaki tablo farkı özetler.

Hasar Fark Edildiğinde İlk Olarak Ne Yapılmalı?

İlk iş yazılı bildirimdir. TTK md. 1185/1 uyarınca zıya veya hasar en geç eşyanın gönderilene teslimi sırasında taşıyana yazılı olarak bildirilmelidir. Hasar dışarıdan belli değilse teslimden itibaren aralıksız hesaplanan 3 gün içinde bildirim göndermek yeterlidir. Bildirimde zararın neden ibaret olduğu genel olarak belirtilmelidir.

Hasar bildirimi yapılmazsa ne olur?

Bildirim yapılmaz ve hasar resmi olarak da tespit ettirilmezse, taşıyanın eşyayı taşıma senedinde yazılı olduğu gibi teslim ettiği ve zararın taşıyanın sorumlu olmadığı bir sebepten doğduğu kabul edilir (md. 1185/4). Bu karinenin aksi ispat edilebilir, ancak ispat yükü artık alıcıya geçmiştir. Tarafların katılımıyla mahkeme, yetkili makam ya da resmen atanmış uzmanlar inceleme yapmışsa ayrıca bildirime gerek kalmaz (md. 1185/2).

Bildirimin kime yapılacağı da önemlidir. Eşyayı fiilî taşıyan teslim etmişse, ona yapılan bildirim taşıyana yapılmış sayılır; kaptana veya taşıyan adına hareket eden kişiye yapılan bildirim de geçerlidir (md. 1185/6). Acenteye gönderilen tek satırlık bir mesaj ispat sorunu yaratabilir. Tarih ve içeriği belgelenebilen bir yol seçilmelidir.

Delil tespiti: İzmir’de nereden istenir?

Mal liman sahasında veya depoda bekletilirken bilirkişi incelemesi yaptırmak, ileride sunulacak en güçlü delildir. Dava açılmadan önce delil tespiti, esas davaya bakacak mahkemeden ya da incelenecek eşyanın bulunduğu yer sulh hukuk mahkemesinden istenir (6100 s. HMK md. 400-401). İzmir Adliyesi çevresindeki sulh hukuk mahkemeleri Bayraklı’daki Gültekinler Plaza ek hizmet binasındadır. Noterlerin yaptığı vakıa tespiti de saklıdır (md. 401/2). Bilirkişi raporuna karşı yollar için bilirkişi raporuna itiraz yazısına bakılabilir.

Konişmento ve Taşıma Belgeleri Davada Ne İşe Yarar?

Konişmento, taşıyanın eşyayı belgede beyan edildiği gibi teslim aldığına karine oluşturur (TTK md. 1239/3). Taşıyan, beyanların gerçeği yansıtmadığından şüpheleniyor veya kontrol imkânı bulamıyorsa belgeye çekince koymak zorundadır. Eşyanın dışarıdan görülen hâli yazılmamışsa, eşya iyi hâlde teslim alınmış sayılır (md. 1239/2).

Konişmento üzerindeki çekincenin önemi

Çekincesiz bir konişmento, hasarın taşıma sırasında doğduğunu ileri süren alıcının elini güçlendirir. Buna karşılık “said to contain” benzeri kayıtlar veya ambalaj hasarına ilişkin notlar, taşıyanın savunmasında kullanılır. Bu nedenle dosya hazırlanırken konişmentonun aslı ve arka yüz şartları, yükleme limanında düzenlenen ölçüm ve sayım belgeleriyle birlikte incelenmelidir.

Konteyner içeriği ve koli sayısı

Az bilinen bir nokta şudur: eşya konteyner veya palet içinde taşınıyorsa, taşıma senedine konteynerin içeriği olarak yazılan her koli ayrı koli sayılır; yazılmamışsa tüm konteyner tek koli kabul edilir (md. 1186/3). Bu, sınırlı sorumluluk hesabında tazminatı katlarca değiştirebilir. Yükleme talimatında koli adedini belgeye yazdırmak, sonradan telafi edilemeyen bir avantajdır.

Taşıyanın Sorumluluğu Hangi Tutarla Sınırlıdır?

Deniz taşımasında taşıyan, TTK md. 1186/1 uyarınca koli veya ünite başına 666,67 Özel Çekme Hakkı ya da brüt ağırlığın kilogramı başına 2 Özel Çekme Hakkı karşılığını aşan zarardan sorumlu olmaz; iki sınırdan yüksek olanı uygulanır. Eşyanın cinsi ve değeri yüklemeden önce bildirilip belgeye yazılmışsa sınır uygulanmaz.

Özel Çekme Hakkı, fiilî ödeme günündeki veya taraflarca kararlaştırılan tarihteki Merkez Bankası değerine göre Türk lirasına çevrilir. Gecikmeden doğan sorumluluk ise geciken eşyanın navlununun iki buçuk katıyla sınırlıdır (md. 1186/6). Taraflar daha yüksek sınırlar kararlaştırabilir, ancak kanuni sınırın altına inemezler (md. 1186/8).

Sınırın kaldırılması istisnaidir. Zararın taşıyanın kasten veya pervasızca, zararın doğabileceği bilinciyle yaptığı bir davranıştan kaynaklandığı ispat edilirse taşıyan sınırlardan yararlanamaz (md. 1187). Bu eşik yüksektir. Sıradan bir istif hatası çoğu zaman bu sonuca yetmez.

Dava Açma Süresi Ne Zaman Dolar?

Deniz taşımasında zıya, hasar veya gecikme nedeniyle taşıyana karşı her türlü tazminat istemi, 1 yıl içinde yargı yoluna başvurulmazsa düşer (TTK md. 1188/1). Süre, eşyanın teslim edildiği, hiç teslim edilmemişse teslim edilmesi gereken tarihten başlar. Bu süre hak düşürücü olduğu için kesilmez; mahkeme kendiliğinden dikkate alır.

Süre tablosu: bildirimden davaya

Bu süre, dava sebebi doğduktan sonra yapılan bir anlaşmayla uzatılabilir (md. 1188/4). Sigortacı ve taşıyan arasında müzakere sürerken yazılı bir uzatım alınmadan beklemek risklidir. Taşıyan, zarar göreni oyalayarak süreyi kaçırmasına yol açmışsa hak düşürücü süre itirazından yararlanamaz (md. 1189). Genel hesaplar için zamanaşımı süresi hesaplama aracı kullanılabilir; md. 1188’deki süre ise zamanaşımından farklı işler.

İzmir’de Taşıma Davası Hangi Mahkemede Açılır?

Taşıma işleri ticari işletme faaliyetidir (TTK md. 850/3) ve deniz ticaretinden doğan davalar ticari davadır. TTK md. 5/1 uyarınca bu davalara değerine bakılmaksızın asliye ticaret mahkemesi bakar. İzmir Adliyesi’nin asliye ticaret mahkemeleri, 2025 faaliyet raporuna göre Konak’taki BAM binasında (Stadyum Metro karşısı) görev yapmaktadır.

TTK md. 5/2, birden çok asliye ticaret mahkemesi bulunan yerlerde Hâkimler ve Savcılar Kurulunun bir veya birkaç mahkemeyi münhasıran deniz ticareti ve deniz sigortası davalarına bakmakla görevlendirebileceğini düzenler. İzmir’de bu davaların hangi numaralı mahkemeye tevzi edildiği, dava açılırken UYAP ve tevzi bürosu üzerinden güncel olarak teyit edilmelidir. Mahkeme yapısının ayrıntısı İzmir asliye ticaret mahkemelerinin görev alanı yazısındadır.

Yetki ve konişmentodaki yetki şartı

Kara taşımasından doğan uyuşmazlıklarda malın teslim alındığı veya teslim için öngörülen yer mahkemesi de yetkilidir (TTK md. 890/1); İzmir’de teslim edilecek bir yük için İzmir mahkemeleri bu kurala dayanılarak seçilebilir. Deniz taşımasında ise konişmentonun arka yüzünde çoğu zaman yabancı bir mahkeme veya tahkim şartı bulunur. Bu şartın geçerliliği somut belgeye göre değerlendirilmelidir; yabancı kararların Türkiye’de icrası için yabancı mahkeme ve hakem kararlarının tenfizi yazısına bakılabilir.

Arabuluculuk bürosuna başvuru

Konusu bir miktar para olan tazminat davalarında dava açılmadan önce arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır (TTK md. 5/A). Başvuru, yetkili mahkemenin bulunduğu yerdeki arabuluculuk bürosuna yapılır (6325 s. HUAK md. 18/A/4); İzmir Adliyesi çevresinde bu büro Gültekinler Plaza’dadır. Büroya başvurudan son tutanağın düzenlendiği tarihe kadar hak düşürücü süre işlemez (md. 18/A/15). Tutanaktan sonra süre kaldığı yerden devam eder; takvim bu nedenle dikkatle izlenmelidir. Ayrıntılar için ticari davalarda zorunlu arabuluculuk yazısı incelenebilir.

Geminin İhtiyati Haczi İzmir’de Nasıl İstenir?

Deniz alacağının teminat altına alınması için yalnızca geminin ihtiyati haczine karar verilebilir; gemi üzerine ihtiyati tedbir konulması veya seferden menedilmesi istenemez (TTK md. 1353/1). Gemide taşınan eşyaya gelen zıya veya hasar, md. 1352/1-h uyarınca deniz alacağıdır. Alacağın deniz alacağı olması tek başına haciz." aria-label="ihtiyati haciz — tanım">ihtiyati haciz sebebidir (md. 1353/4).

Geminin ihtiyati haczi: yetkili mahkeme ve teminat

Yabancı bayraklı bir gemi hakkında ihtiyati haciz kararı, yalnızca geminin demir attığı, şamandıraya bağlandığı, yanaştığı ya da kızağa alındığı yer mahkemesince verilir (md. 1355). İzmir’de bir rıhtıma yanaşmış gemi için bu, İzmir’deki mahkemedir. Talep eden alacaklı, 10.000 Özel Çekme Hakkı tutarında teminat yatırmak zorundadır (md. 1363/1). Karşı taraf teminatın artırılmasını, alacaklı ise azaltılmasını isteyebilir.

Bu yol hızlı karar gerektirir; gemi limandan ayrıldıktan sonra İzmir mahkemesinin yetkisi kalmayabilir. İhtiyati haciz ile ihtiyati tedbir arasındaki genel farklar ihtiyati haciz ile ihtiyati tedbir farkı yazısında anlatılmıştır.

Gümrük Kararına Nasıl İtiraz Edilir?

Yükümlüler, kendilerine tebliğ edilen gümrük vergileri, cezalar ve idari kararlara karşı tebliğ tarihinden itibaren 15 gün içinde bir üst makama, üst makam yoksa aynı makama dilekçeyle itiraz edebilir (4458 s. Gümrük K. md. 242). İdare itirazı 30 gün içinde karara bağlayıp tebliğ eder. İtirazın reddine karşı işlemin yapıldığı yerdeki idari yargıya başvurulur.

Gümrük kararına itiraz ve İzmir’deki dava yeri

İzmir’deki bir gümrük idaresinin işlemine karşı dava, İzmir’deki idari yargı mercilerinde açılır. İzmir idare ve vergi mahkemeleri, Konak Çınarlı’daki İzmir Bölge İdare Mahkemesi yerleşkesinde bulunur. Dava açma süresi, özel kanunda ayrı süre yoksa idare mahkemelerinde 60, vergi mahkemelerinde 30 gündür (2577 s. İYUK md. 7). Süreler ve yürütmenin durdurulması için vergi ve idari para cezasına karşı dava ile idari işleme karşı iptal davası süresi yazıları incelenebilir.

İtiraz dilekçesi süresi içinde yanlış makama verilmişse süresinde yapılmış sayılır ve idare dilekçeyi yetkili makama iletir (md. 242/3). Yine de 15 günlük süre tebliğden başlar. E-tebligat adresine düşen kararlar gözden kaçmamalıdır.

Ticari dava mı, idari dava mı?

Dosya Hazırlarken Hangi Belgeler Toplanmalı?

Taşıma davasında ispat çoğunlukla belgeyle yapılır. TTK md. 1185 ve md. 1239 karineleri nedeniyle, teslim anındaki tutanaklar ve konişmento kayıtları sonucu belirler. Aşağıdaki liste, İzmir’de hasarlı bir yük teslim alan bir ithalatçının ilk günlerde toplaması gereken belgeleri özetler; somut dosyanın ayrıca değerlendirilmesi gerekir.

• Konişmento aslı, yükleme talimatı ve ambalaj listesi (koli adedi yazılı mı?).
• Teslim tutanağı, liman veya depo hasar tespit tutanağı, fotoğraf ve video kayıtları.
• Taşıyana gönderilen yazılı hasar bildirimi ve gönderim tarihini gösteren kayıt.
• Ekspertiz veya delil tespiti raporu, sigorta poliçesi ve sigortacı yazışmaları.
• Ticari fatura, gümrük beyannamesi ve varsa gümrük idaresinin kararları ile tebliğ belgeleri.

Temsilî bir örnek: Torbalı’daki bir mobilya üreticisi, yurt dışından gelen konteyneri İzmir’de teslim alıyor; kapak açıldığında paletlerin ıslandığı görülüyor. Hasar dışarıdan belli olduğu için teslim anında yazılı not düşülmesi gerekirdi; düşülmediyse karine taşıyan lehine işler. Bu örnek temsilidir.

Ticaret hukukundaki diğer konular için ticaret hukuku çalışma alanı sayfasına, alacağın genel tahsil adımları için ticari alacağın tahsil süreci yazısına bakılabilir. Bu alandaki dosyalar Av. Muhammed Çakmak tarafından takip edilmektedir. Gemi personelinin ücret ve iş hakları ise İzmir’de gemiadamı hakları yazısının konusudur.

Sıkça Sorulan Sorular

Liman ve gümrük kaynaklı dosyalarda en çok sorulan konular, süre kaçırıldığında ne olacağı, sigortacının rolü ve gümrük kararlarına karşı izlenecek yoldur. Aşağıdaki yanıtlar genel bilgilendirme amaçlıdır; konişmento şartları ve teslim belgeleri dosyadan dosyaya değiştiği için her uyuşmazlığın kendi belgeleri üzerinden ayrıca değerlendirilmesi gerekir.

Hasarı teslimden 1 hafta sonra fark ettim, hakkım kaybolur mu?

Hak kendiliğinden kaybolmaz, ancak durum zorlaşır. Haricen belli olmayan hasarda deniz taşımasında 3 günlük bildirim süresi geçmişse, eşyanın sağlam teslim edildiği ve zararın taşıyandan kaynaklanmadığı varsayılır (TTK md. 1185/4). Bu karinenin aksi bilirkişi raporu ve diğer delillerle ispat edilebilir.

Taşıyana dava açmak için 1 yıllık süre arabuluculukta durur mu?

Evet. Arabuluculuk bürosuna başvurulmasından son tutanağın düzenlendiği tarihe kadar zamanaşımı durur ve hak düşürücü süre işlemez (6325 s. HUAK md. 18/A/15). Ancak süre tutanaktan sonra kaldığı yerden işlemeye devam eder. Başvuruyu sürenin son günlerine bırakmamak ve tutanak tarihini not etmek gerekir.

Sigorta şirketi zararı ödedi, taşıyana kim dava açar?

Zararı ödeyen sigortacı, ödediği tutar kadar sigortalının yerine geçerek taşıyana başvurabilir. Bu durumda da TTK’daki bildirim, sorumluluk sınırı ve 1 yıllık süre kuralları sigortacıya karşı ileri sürülebilir. Bildirimin sigortalı tarafından zamanında yapılmış olması bu nedenle sigortacı için de önemlidir.

Fiilî taşıyan ile sözleşme yaptığım taşıyan farklıysa kime başvurmalıyım?

Taşımayı fiilî taşıyana bırakan taşıyan, taşımanın tamamından sorumlu kalır; aynı zarardan sorumlu olduklarında taşıyan ve fiilî taşıyanın sorumluluğu müteselsildir (TTK md. 1191/1 ve 1191/4). Bu nedenle her ikisine de bildirim yapmak ve ikisini birlikte hedef almak çoğu dosyada uygun olur.

Gümrükte bekleyen yük için ödenen ardiye ve demuraj kimden istenir?

Bu giderlerin kime ait olduğu, satım sözleşmesindeki teslim şekline ve navlun sözleşmesine göre belirlenir. Gecikme taşıyandan kaynaklanıyorsa taşıyana, gümrük işleminin hukuka aykırılığından kaynaklanıyorsa idareye karşı ayrı yollar söz konusu olabilir. Somut durumun belgeler üzerinden değerlendirilmesi gerekir.

Gümrük itirazı reddedilmeden doğrudan dava açılabilir mi?

4458 s. Gümrük K. md. 242, tebliğ edilen vergi, ceza ve idari kararlara karşı önce 15 gün içinde idari itiraz yolunu öngörür ve ret kararına karşı idari yargıya başvurulacağını düzenler. Bu nedenle uygulamada önce itiraz yolu tüketilir; doğrudan açılan dava usulden sorun yaşayabilir.

Kaynaklar

• 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu (mevzuat.gov.tr)
• 4458 sayılı Gümrük Kanunu (mevzuat.gov.tr)
• 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu (mevzuat.gov.tr)
• 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu (mevzuat.gov.tr)
• İzmir Adliyesi BAM Ek Hizmet Binası (izmir.adalet.gov.tr)

İlgili yazılar

• İzmir'de İşyeri Devri Sözleşmesi ve Devralanın Sorumluluğu
• İzmir'de Fuar ve Etkinlik Sözleşmelerinde İptal
• İzmir'de Ticari Alacak Davası ve Arabuluculuk
• İzmir'de Karşılıksız Çek Şikâyeti

Bu yazı genel bilgi amaçlıdır, hukuki danışmanlık yerine geçmez. Somut durumunuz için dosyanızın ayrıca değerlendirilmesi gerekir.

Bu yazı 10.10.2026 tarihli mevzuat esas alınarak hazırlanmıştır.