Banka Teminat Mektubunun Nakde Çevrilmesi ve İtiraz

Teminat mektubunun nakde çevrilmesi, lehtarın bankaya yazılı talepte bulunarak mektupta yazılı tutarı tahsil etmesidir. İnşaat, tedarik ve kamu ihalesi sözleşmelerinde en sık başvurulan güvence budur. Mektubu verdiren şirket açısından sorun şudur: Banka, çoğu mektupta asıl sözleşmedeki uyuşmazlığı incelemeden ödeme yapar ve para bir kez çıktıktan sonra geri almak için ayrı bir dava gerekir.

Aşağıda banka teminat mektubunun hukuki niteliğini, şartlı ve şartsız mektup ayrımını, nakde çevirme talebine karşı ihtiyati tedbir imkânını, kamu ihalelerindeki özel kuralları ve ödeme yapıldıktan sonra başvurulabilecek yolları ele alıyoruz.

Teminat Mektubunun Nakde Çevrilmesi Hukuken Neye Dayanır?

Teminat mektubunun nakde çevrilmesi, bankanın mektupla üstlendiği ödeme taahhüdünün işletilmesidir. 6098 s. TBK md. 128 uyarınca üçüncü bir kişinin fiilini başkasına karşı üstlenen, bu fiilin gerçekleşmemesinden doğan zararı gidermekle yükümlüdür. Banka teminat mektubu bu hükme dayanan, asıl borç ilişkisinden bağımsız bir taahhüttür.

Bu bağımsızlık, mektubu kefaletten ayırır. Kefil asıl borca bağlıdır ve asıl borçlunun savunmalarını ileri sürebilir; teminat mektubu veren banka ise kural olarak lehtar ile mektubu verdiren arasındaki sözleşmeden doğan savunmalara dayanamaz. Kefalet hükümlerinin ayrıntısı kefilin sorumluluğu ve şekil şartı yazısında incelenmiştir. Kanun metnine 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu md. 128 üzerinden ulaşılabilir.

Teminat mektubunda taraflar kimlerdir?

Üç taraf vardır. Mektubu verdiren (müşteri), bankadan mektup düzenlemesini isteyen ve asıl sözleşmede borç altına giren şirkettir. Banka, mektubu düzenleyen ve ödeme taahhüdünü üstlenen kuruluştur. Lehtar ise mektubun lehine düzenlendiği, örneğin işveren, alıcı veya ihaleyi yapan idaredir. 5411 s. Bankacılık Kanunu md. 48 teminat mektuplarını gayrinakdi kredi olarak sayar.

Kefalet hükümleri teminat mektubuna uygulanır mı?

Bankanın verdiği teminat mektubuna kefaletin şekil şartları uygulanmaz. TBK md. 603, kefaletin şekline, kefil olma ehliyetine ve eşin rızasına ilişkin hükümleri yalnızca gerçek kişilerin başka ad altında verdiği kişisel güvencelere uygular. Bu nedenle bir gerçek kişinin “teminat taahhüdü” adı altında imzaladığı belge, kefalet şekline uymuyorsa geçersizlik tartışması doğabilir.

Şartlı ve Şartsız Teminat Mektubu Arasındaki Fark Nedir?

Fark, bankanın ödeme yapmadan önce neyi arayacağındadır. Şartsız (kesin) mektupta banka, 6098 s. TBK md. 128 kapsamındaki bağımsız taahhüdü gereği lehtarın ilk yazılı talebiyle, protesto çekmeye veya mahkeme kararına gerek olmadan öder. Şartlı mektupta ise ödeme, mektupta yazılı bir belgenin veya olayın gerçekleşmesine bağlanır.

Banka ödeme talebini hangi yönlerden inceler?

Şartsız mektupta bile banka talebi körü körüne ödemez. Talebin mektubun süresi içinde yapılıp yapılmadığını, mektupta öngörülen şekle ve içeriğe uyup uymadığını, lehtar adına yetkili kişilerce imzalanıp imzalanmadığını ve istenen tutarın mektup tutarını aşıp aşmadığını kontrol eder. Bu şekli kontrollerden birinde eksiklik varsa, banka ödemeyi reddedebilir ve mektubu verdiren de bankaya yazılı olarak bildirimde bulunabilir.

Süreli mektupta talep son gün mü yapılmalı?

Süreli mektuplarda nakde çevirme talebinin bankaya mektubun son gününe kadar ulaşması gerekir. Süre geçtikten sonra yapılan talep, mektupta aksine bir hüküm yoksa bankayı bağlamaz. Süresiz mektuplarda ise uygulamada bankanın sorumluluğu, mektup iade edilinceye veya lehtar bankayı ibra edinceye kadar sürer. Bu nedenle iş bittiğinde mektubun geri alınması ihmal edilmemelidir.

Nakde Çevirme Talebine Karşı Ne Zaman İhtiyati Tedbir İstenebilir?

6100 s. HMK md. 389 uyarınca mevcut durumdaki bir değişiklik hakkın elde edilmesini önemli ölçüde zorlaştıracak veya ciddi zarar doğuracaksa ihtiyati tedbir istenebilir. Ancak şartsız teminat mektubunun amacı hızlı tahsil olduğundan, Yargıtay uygulamasında nakde çevirmenin tedbirle durdurulması yalnızca hakkın açıkça kötüye kullanıldığı istisnai durumlarda kabul edilmektedir.

Açık kötüye kullanım, 4721 s. TMK md. 2/2’deki “bir hakkın açıkça kötüye kullanılmasını hukuk düzeni korumaz” ilkesine dayanır. Asıl sözleşmedeki edimlerin tamamen ifa edildiğinin kabul belgesiyle sabit olması veya lehtarın alacağının bulunmadığını kendi yazısıyla kabul etmesi bu kapsamda değerlendirilebilir. İşin kusurlu yapılıp yapılmadığı, bilirkişi incelemesi gerektiren bir tartışmaysa, tedbir talebi çoğu zaman karşılık bulmaz.

Tedbir talebinde hangi şartlar yerine getirilmeli?

HMK md. 390/3 uyarınca tedbir isteyen, dayandığı sebebi ve tedbirin türünü açıkça belirtmeli ve davanın esası yönünden haklılığını yaklaşık olarak ispat etmelidir. HMK md. 392 uyarınca haksız çıkma ihtimaline karşı teminat göstermek gerekir; teminatın türü ve tutarı, olası zarar dikkate alınarak mahkemece belirlenir. Tedbir, hem lehtara karşı nakde çevirme talebinde bulunmama, hem de bankaya karşı ödeme yapmama yönünde istenebilir.

Dava açılmadan tedbir alınırsa hangi süreye uyulur?

HMK md. 397/1 uyarınca dava açılmadan önce verilen tedbir kararında, kararın uygulanmasının talep edildiği tarihten itibaren 2 hafta içinde esas hakkında dava açılmalıdır; aksi hâlde tedbir kendiliğinden kalkar. Arabuluculuğun dava şartı olduğu ticari davalarda, 6325 s. Kanun md. 18/A(16) uyarınca bu süre arabuluculuk bürosuna başvurudan son tutanağa kadar işlemez. Tedbirin hukuki niteliği için ihtiyati haciz ile ihtiyati tedbir farkı yazısına bakılabilir.

Kamu İhalelerinde Teminat Mektubu Hangi Kurallara Tabidir?

Kamu ihalelerinde teminat mektubu 4734 s. Kamu İhale Kanunu md. 34 uyarınca teminat olarak kabul edilen değerlerdendir ve aynı madde, idarece alınan teminatların haczedilemeyeceğini ve üzerine ihtiyati tedbir konulamayacağını düzenler. Geçici teminat, 4734 s. Kanun md. 33 uyarınca teklif edilen bedelin %3’ünden az olmamak üzere alınır.

Kesin teminatın gelir kaydı 4735 s. Kamu İhale Sözleşmeleri Kanununda düzenlenir. Kanunun md. 20 uyarınca yüklenicinin taahhüdünü sözleşmeye uygun yerine getirmemesi veya işi süresinde bitirmemesi üzerine idarenin en az 10 gün süreli ve nedenleri açıkça belirtilen ihtarına rağmen durum devam ederse, protesto çekmeye gerek olmadan kesin teminat gelir kaydedilir ve sözleşme feshedilir. Hükümler için 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu md. 34 incelenebilir.

İdarenin ihtarı usulüne uygun değilse ne olur?

4735 s. Kanun md. 20/a, sürenin en az 10 gün olmasını ve nedenlerin açıkça belirtilmesini şart koşar. Süresi kısa veya gerekçesi belirsiz bir ihtar üzerine yapılan gelir kaydı, sonradan açılacak davada tartışma konusu olabilir. Yüklenici, ihtarı aldığı gün tarihini, süresini ve gerekçesini kayıt altına almalı ve cevabını yazılı vermelidir.

Mektup Nakde Çevrildikten Sonra Hangi Yollara Başvurulabilir?

Ödeme yapıldıktan sonra mektubu verdiren, lehtardan fazla veya haksız tahsil edilen tutarı geri isteyebilir. 6098 s. TBK md. 77 uyarınca haklı bir sebep olmaksızın başkasının malvarlığından zenginleşen, bunu geri vermekle yükümlüdür. TBK md. 82 uyarınca bu istem, öğrenmeden itibaren 2 yıl ve her hâlde 10 yıl içinde zamanaşımına uğrar.

Lehtarın asıl sözleşmeden doğan gerçek alacağı mektup tutarından azsa, aradaki fark iade edilmelidir. Hiç alacak yoksa tutarın tamamı istenebilir. Tahsil henüz gerçekleşmemiş ama borcun bulunmadığının tespiti gerekiyorsa menfi tespit ve istirdat davası yolu değerlendirilir. Taraflar tacir ise konusu para olan davalarda önce arabulucuya başvurmak gerekir; süreç ticari davalarda zorunlu arabuluculuk yazısında açıklanmıştır.

Banka mektubu verdirene hangi tutarı yansıtır?

Nakde çevrilen mektup, gayrinakdi kredinin nakdi krediye dönüşmesi anlamına gelir. Banka, ödediği tutarı genel kredi sözleşmesi hükümlerine göre müşterisinin hesabına borç kaydeder ve sözleşmede öngörülen faizi işletir. Bu nedenle nakde çevirme ihtimali doğduğunda, genel kredi sözleşmesindeki temerrüt ve faiz hükümleri de gözden geçirilmelidir. Faiz türlerinin farkı için yasal faiz ve temerrüt faizi yazısı yararlıdır.

Lehtar Teminat Mektubunu İade Etmezse Ne Yapılabilir?

Asıl borç ifa edildiğinde mektubun teminat işlevi sona erer ve lehtarın mektubu iade etmesi gerekir. İade edilmeyen mektup, özellikle süresiz mektuplarda bankanın sorumluluğunu ve komisyon tahakkukunu sürdürür. 6098 s. TBK md. 112 uyarınca borcunu gereği gibi ifa etmeyen taraf, kusursuzluğunu ispat edemezse doğan zararı gidermekle yükümlüdür.

İlk adım, lehtara mektubun iadesini isteyen yazılı bir ihtar göndermektir. Taraflar tacirse bu ihtarın 6102 s. TTK md. 18/3 uyarınca noter, taahhütlü mektup, telgraf veya KEP ile yapılması ispat açısından güvenlidir. İhtarda asıl işin tamamlandığını gösteren kabul tutanağı, hakediş veya teslim belgelerine atıf yapılmalı ve iade için makul bir süre verilmelidir.

İhtara rağmen iade yapılmazsa mektubun iadesi ve lehtarın mektuptan doğan bir alacağının bulunmadığının tespiti dava yoluyla istenebilir. İade gecikmesi yüzünden bankaya ödenen komisyonlar ve kredi limitinin gereksiz yere bloke kalmasından doğan zararlar da bu davada tazminat olarak ileri sürülebilir. Bankaya ayrıca lehtarın ihtar edildiği ve iadenin beklendiği yazılı olarak bildirilmelidir. Bu bildirim, ileride lehtarın süre bittikten sonra nakde çevirme talebinde bulunması hâlinde bankanın durumu değerlendirmesine yardımcı olur ve ihtilafın hangi tarihten itibaren bilindiğini belgeler. Dava açılmadan önce ticari davalardaki arabuluculuk şartı da göz önünde tutulmalıdır.

Kesin kabulden sonra kesin teminat ne zaman iade edilir?

Kamu ihalelerinde kesin teminatın iadesi, işin kabulüne ve ihale dokümanında aranan belgelerin idareye sunulmasına bağlıdır. İade şartları ve süreleri ihale dokümanında ve sözleşmede yer alır. Yüklenici, kabul tutanağının onaylanmasından sonra borcu olmadığını gösteren belgeleri hazırlayarak idareye yazılı başvurmalıdır.

Teminat Mektubu Verirken Sözleşmeye Neler Yazılmalı?

Uyuşmazlıkların önemli bölümü, asıl sözleşmede mektubun hangi hâllerde nakde çevrilebileceğinin yazılmamasından doğar. Banka ile lehtar arasındaki ilişki 6098 s. TBK md. 128 kapsamında bağımsız olsa da, mektubu verdiren ile lehtar arasındaki sözleşmeye konulan kayıtlar haksız nakde çevirmede tazminat ve iade talebinin dayanağı olur.

• Nakde çevirme sebepleri: Mektubun hangi ihlal hâlinde ve hangi tutarda kullanılabileceği yazılmalıdır.
• Ön bildirim: Lehtarın bankaya başvurmadan önce belirli bir süre vererek yazılı ihtar göndermesi kararlaştırılabilir.
• Kademeli iade: İşin ilerlemesine göre mektup tutarının azaltılması ve geçici kabulde iade takvimi belirlenmelidir.
• Süre: Süreli mektup tercih ediliyorsa, iş süresi ve uzatma hâlinde mektubun nasıl yenileneceği yazılmalıdır.
• İade yükümlülüğü: İş bittiğinde mektubun kaç gün içinde iade edileceği ve iade edilmezse sonucu düzenlenmelidir.
• Cezai şartla ilişki: Mektubun tedarik sözleşmesindeki cezai şart alacağını da güvenceye alıp almadığı açıkça belirtilmelidir.

İnşaat sözleşmelerinde gecikme ve cezai şart ilişkisi kat karşılığı inşaat sözleşmesinde gecikme yazısında ele alınmıştır. Bankacılık işlemlerine ilişkin çalışma alanlarımız bankacılık ve finans hukuku sayfasında, yazarın çalışma alanları Av. Muhammed Çakmak profil sayfasında yer alır. Bankanın hesaptan yetkisiz işlem sorumluluğu ise hesaptan izinsiz para çıkışında bankanın sorumluluğu yazısının konusudur. Somut mektup metninin dosya özelinde değerlendirilmesi gerekir.

Sıkça Sorulan Sorular

Teminat mektubu konusunda en sık sorulan sorular; bankanın ödemeyi durdurup durduramayacağı, mektubun süresinin dolması, konkordato veya uyuşmazlık hâlinde ne olacağı ve paranın geri alınmasıdır. Yanıtlar 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu, 6100 sayılı HMK ve kamu ihale mevzuatına dayanır; mektup metni her dosyada ayrıca okunmalıdır.

Banka, müşterisinin itirazı üzerine ödemeyi durdurabilir mi?

Şartsız teminat mektubunda banka, müşterisinin asıl sözleşmedeki itirazlarını gerekçe göstererek ödemeyi kural olarak durduramaz; çünkü taahhüdü bağımsızdır. Ödemenin durması için mahkemeden ihtiyati tedbir kararı alınması gerekir. Şekli eksiklik varsa banka talebi reddedebilir.

Teminat mektubunun süresi dolduktan sonra nakde çevrilebilir mi?

Süreli mektupta talebin son güne kadar bankaya ulaşması gerekir; süre geçtikten sonraki talep, mektupta aksine hüküm yoksa bankayı bağlamaz. Bu yüzden lehtarlar sürenin bitmesinden önce ya mektubun uzatılmasını ister ya da nakde çevirme talebinde bulunur.

Kısmen nakde çevirme mümkün mü?

Mektupta aksine bir kayıt yoksa lehtar, mektup tutarını aşmamak kaydıyla alacağı kadar kısmi tazmin talebinde bulunabilir. Kısmi ödemeden sonra mektubun kalan tutarı için sorumluluk devam eder. Asıl sözleşmede kademeli kullanım kuralı varsa ona uyulması gerekir.

Kamu ihalesinde kesin teminatın gelir kaydına karşı tedbir istenebilir mi?

4734 s. Kanun md. 34 uyarınca idarece alınan teminatlar haczedilemez ve üzerine ihtiyati tedbir konulamaz. Yüklenicinin korunması bu nedenle ihtar sürecinde yazılı itiraz ve gelir kaydından sonra açılacak dava ile sağlanır.

Nakde çevrilen teminat mektubu bedeli ne zamana kadar geri istenebilir?

Haksız tahsil edilen bedel sebepsiz zenginleşme hükümlerine göre istenir. TBK md. 82 uyarınca süre, geri isteme hakkının öğrenildiği tarihten itibaren 2 yıl ve her hâlde zenginleşmeden itibaren 10 yıldır. Asıl sözleşmeye dayalı bir iade talebinde ise sözleşmedeki süreler dikkate alınır.

Teminat mektubu yerine kefalet verilebilir mi?

Lehtarın kabul etmesi hâlinde başka güvenceler verilebilir. Ancak gerçek kişinin vereceği kefalet TBK’daki şekil şartlarına, eşin rızasına ve azami tutar gibi koşullara tabidir. Kamu ihalelerinde ise yalnızca 4734 s. Kanun md. 34’te sayılan değerler teminat olarak kabul edilir.

Kaynaklar

• 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu (mevzuat.gov.tr)
• 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu (mevzuat.gov.tr)
• 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu (mevzuat.gov.tr)
• 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu (mevzuat.gov.tr)
• 5411 sayılı Bankacılık Kanunu (mevzuat.gov.tr)

İlgili yazılar

• Leasing Sözleşmesinde Temerrüt ve Malın İadesi

Bu yazı genel bilgi amaçlıdır, hukuki danışmanlık yerine geçmez. Somut durumunuz için dosyanızın ayrıca değerlendirilmesi gerekir.

Bu yazı 27.09.2026 tarihli mevzuat esas alınarak hazırlanmıştır.