İzmir’de Mahkemede Tercüman Talebi

İzmir’de mahkemede tercüman, Türkçe bilmeyen veya meramını anlatabilecek ölçüde Türkçe konuşamayan sanık, mağdur, şüpheli ve tanık ile işitme ya da konuşma engelli kişiler için atanır. Ceza yargılamasında bu hak 5271 s. CMK md. 202 ile güvence altındadır ve tercüman giderleri kural olarak Hazinece karşılanır.

İzmir’de tercümanlar, İzmir Adli Yargı İlk Derece Mahkemesi Adalet Komisyonu’nun her yıl düzenlediği listeden seçilir. Aşağıda listenin nasıl oluştuğunu, ceza ve hukuk davasında tercüman talebinin farkını, masrafları kimin ödediğini ve hatalı çeviriye karşı neler yapılabileceğini resmi kaynaklara dayanarak açıklıyoruz.

İzmir’de Mahkemede Tercüman Hangi Hallerde Atanır?

İzmir’de mahkemede tercüman, ilgili kişinin meramını anlatabilecek ölçüde Türkçe bilmediği veya engelli olduğu her durumda atanır. 5271 s. CMK md. 202/1 sanık ve mağdur, md. 202/3 soruşturmadaki şüpheli, mağdur ve tanık için tercümanı zorunlu kılar. 6100 s. HMK md. 263 ise Türkçe bilmeyen tanığın tercümanla dinlenmesini düzenler.

Ölçüt, kişinin hiç Türkçe bilmemesi değil, kendisini derdini anlatabilecek ölçüde ifade edip edemediğidir. Günlük konuşmayı sürdürebilen ama hukuki kavramları anlamayan bir yabancının ifadesinin tercümansız alınması, sonradan ifadenin hukuka uygunluğu tartışmasına yol açar. Kişi Türkçeyi kısmen anlıyorsa bile tercüman istemesi, savunma hakkının daha güvenli kullanılmasını sağlar.

İzmir’in liman şehri olması, turizm ve göç hareketleri nedeniyle adliyede farklı dillerde tercüman ihtiyacı doğabilir. Yabancıların ikamet ve sınır dışı süreçleri ayrı idari başvurular gerektirir; bu konular İzmir İl Göç İdaresi ikamet izni yazımızda ve sınır dışı kararına itiraz rehberimizde ele alınıyor.

Engelli kişiler için işaret dili tercümanı

Engelli sanık veya mağdura duruşmadaki esaslı noktalar anlayabileceği biçimde anlatılır (CMK md. 202/2). Hukuk davasında işitme ve konuşma engelli tanık okuma yazma biliyorsa sorular yazılı sorulur; bilmiyorsa hâkim işaret dilinden anlayan bir bilirkişinin yardımıyla dinler (HMK md. 263/2). İzmir Adalet Komisyonu 2025 faaliyet raporuna göre İzmir Cumhuriyet Başsavcılığı Savcılık Ön Bürosu’nda bir işaret dili tercümanı kadrosu bulunmaktadır.

İzmir’de Tercüman Listesi Nasıl Oluşturulur?

İzmir’de tercüman listesi, İzmir Adli Yargı İlk Derece Mahkemesi Adalet Komisyonu tarafından her yıl yeniden düzenlenir. CMK md. 202/5 uyarınca tercümanlar il adli yargı adalet komisyonlarınca her yıl düzenlenen listeden seçilir. Usul, 05.03.2013 tarihli Ceza Muhakemesi Kanununa Göre Tercüman Listelerinin Düzenlenmesi Hakkında Yönetmelik’te gösterilmiştir.

Yönetmelik takvimi sıkıdır. Komisyon 15 Eylül’e kadar ceza mahkemelerinden ve başsavcılıklardan hangi dillerde ihtiyaç olduğunu sorar, 15 Ekim’e kadar ilan eder; adaylar 31 Ekim’e kadar başvurur, başvurular 30 Kasım’a kadar değerlendirilir ve kabul edilenlere yemin ettirilir. Liste 31 Aralık’a kadar ilgili birimlere gönderilir. Yönetmelik metni listeye kabul şartlarını ve listeden çıkarılma sebeplerini de sayar.

Tablodaki sayılar İzmir Adalet Komisyonu’nun 2025 faaliyet raporundan alınmıştır; ret edilen başvurulara ilişkin komisyonun 2026 yılı tercüman listesi kararı de adliye sitesinde yayımlanmıştır. Bu veriler, İzmir’de kesin listede yer alan tercüman havuzunun sınırlı olduğunu gösterir; nadir dillerde tercüman bulunması zaman alabilir.

Nadir bir dil için İzmir listesinde tercüman yoksa

CMK md. 202/5’in son cümlesi bu soruna çözüm sunar: Cumhuriyet savcıları ve hâkimler yalnız bulundukları il için oluşturulan listelerden değil, diğer illerde oluşturulan listelerden de tercüman seçebilir. Bu nedenle İzmir listesinde bulunmayan bir dil için başka ilin listesinden tercüman atanması mümkündür. Tanık ve tarafların ses ve görüntü nakli yoluyla duruşmaya katılması da mümkündür; e-duruşma ve SEGBİS uygulaması İzmir’de duruşmaya katılım ve SEGBİS yazımızda anlatılıyor.

Ceza Davasında Tercüman: Soruşturmadan Duruşmaya

Ceza davasında tercüman hakkı ilk ifadeden başlar. CMK md. 202/3 uyarınca soruşturma evresinde dinlenen şüpheli, mağdur veya tanık Türkçe bilmiyorsa tercüman hâkim veya Cumhuriyet savcısı tarafından atanır. Kovuşturmada ise mahkemenin atadığı tercüman, duruşmadaki iddia ve savunmaya ilişkin esaslı noktaları çevirir (md. 202/1).

Uygulamada kritik an, karakol veya nöbetçi savcılıktaki ilk ifadedir. Tercüman çağrılmadan alınan ve kişinin anlamadığı bir metne attığı imza, ileride ifadenin delil değeri bakımından ciddi itiraz konusu olur. Şüphelinin ilk saatlerdeki hakları ifade ve sorgu aşamasındaki haklar yazımızda ayrıntılı olarak ele alınıyor. İzmir’deki ceza yargılamasının akışı ise Konak’ta ceza yargılaması yazısında anlatılıyor.

Sanığın kendini daha iyi ifade ettiği dilde savunma

CMK md. 202/4, 2013’te eklenen ayrı bir imkân tanır: Sanık, iddianamenin anlatılması ile esas hakkındaki mütalaanın verilmesi üzerine sözlü savunmasını, kendisini daha iyi ifade edebileceğini beyan ettiği başka bir dilde yapabilir. Bu durumda tercümanı sanık, komisyon listesinden seçer ve bu tercümanın giderleri Hazinece karşılanmaz. Bu imkân yargılamanın sürüncemede bırakılması amacıyla kötüye kullanılamaz. Burada sanığın Türkçe bilmesi engel değildir; md. 202/1’den farkı budur.

Hukuk Davasında Tercüman Talebi Nasıl Yapılır?

Hukuk davasında tercüman talebi, Türkçe bilmeyen tanık veya taraf için mahkemeye dilekçeyle ya da duruşmada sözlü olarak yapılır. 6100 s. HMK md. 263/1 uyarınca Türkçe bilmeyen tanık tercümanla dinlenir. Tarafın kendisi için HMK’da CMK md. 202’ye benzer ayrıntılı bir düzenleme yoktur; ihtiyaç hâlinde mahkeme tercüman görevlendirir.

Pratikte talebin zamanı önemlidir. Tanık listesi verilirken tanığın Türkçe bilmediğini ve hangi dili konuştuğunu belirtmek, mahkemenin duruşma gününe tercüman çağırmasını sağlar; aksi hâlde tanık dinlenemez ve duruşma ertelenir. Taraf yabancıysa ve isticvap edilecek veya yemin edecekse aynı şekilde önceden bildirim yapılmalıdır. Tanık gösterme usulünün İzmir’deki uygulaması İzmir’de tanık gösterme ve delil sunma yazımızda ele alınıyor.

Yabancı dilde belgelerin tercümesi

Duruşmada sözlü tercümeden ayrı olarak, yabancı dilde düzenlenmiş belgelerin dosyaya Türkçe tercümesiyle sunulması gerekir. Yabancı resmi belgelerin Türkiye’de resmi belge vasfı taşıması onaya bağlıdır (HMK md. 224). Belge tercümesi noterlikte yapılabilir; 1512 s. Noterlik K. md. 60 belgeleri bir dilden diğerine çevirmeyi noterin görevleri arasında sayar. Yabancı mahkeme kararlarının Türkiye’de tanınması gibi dosyalarda tercüme zorunluluğu yabancı boşanma kararının tanınması yazımızda ayrıca anlatılıyor; vekâletnamelerde tercüman kullanımı ise İzmir’de vekâletname çıkarma rehberinde yer alıyor.

Tercüman Masraflarını Kim Öder?

Ceza yargılamasında Türkçe bilmeyen ya da engelli şüpheli, sanık, mağdur veya tanık için görevlendirilen tercümanın giderleri yargılama gideri sayılmaz ve Hazinece karşılanır (CMK md. 324/5; Yönetmelik md. 12/1). Sanığın md. 202/4 kapsamında seçtiği tercümanın gideri ise Hazineye yüklenmez; mahkeme tutarı ve yatırma süresini belirler.

Hukuk davasında tercüman gideri gider avansından karşılanır ve dava sonunda yargılama giderleri arasında paylaştırılır. Gider avansının işleyişi İzmir’de gider avansı yazımızda, giderlerin paylaştırılması yargılama giderlerini kimin ödediğini anlatan yazımızda açıklanıyor. Mali gücü yetersiz kişiler mahkemeden adli yardım isteyebilir; adli yardım kararı yargılama giderlerinden geçici muafiyet sağlar. Bu yol adli yardım ve adli müzaheret yazısında, baro üzerinden avukat görevlendirilmesi ise İzmir Barosu adli yardım yazımızda anlatılıyor.

Hatalı Çeviri veya Taraflı Tercümana Karşı Ne Yapılabilir?

Hatalı çeviriye karşı ilk yol, duruşmada derhâl itiraz edip tutanağa geçirilmesini istemektir. Yönetmelik md. 10/2 tercümanların bağımsızlık, tarafsızlık, dürüst davranma, görevini bizzat yapma ve sır saklama ilkelerine uymasını zorunlu tutar. Bu ilkelere aykırı davranan tercümanın adı komisyon kararıyla listeden çıkarılır (md. 14-15).

Tercümanın sanıkla, mağdurla veya taraflardan biriyle yakınlık ilişkisi varsa bu durum duruşmada bildirilmeli ve başka tercüman atanması istenmelidir. Tutanakta tercümanın adı ve soyadı yer alır (CMK md. 221), bu nedenle hangi beyanın kim tarafından çevrildiği sonradan tespit edilebilir. Teknik bir belge çevirisinde anlam kayması varsa bilirkişi incelemesi istenebilir; bilirkişi raporuna itirazın usulü bilirkişi raporuna itiraz yazımızda anlatılıyor.

Kesinleşmiş karar sonrası yargılamanın iadesi

Hukuk davasında ağır sonuç doğuran bir çeviri hatası kesinleşmiş kararı da etkileyebilir. HMK md. 375/1-f, bilirkişi veya tercümanın hükme esas alınan husus hakkında kasten gerçeğe aykırı beyanda bulunmasını yargılamanın iadesi sebepleri arasında sayar. Bu yol istisnai olduğundan, itirazın kararı beklemeden duruşmada ve kanun yolunda ileri sürülmesi daha güvenlidir.

Tercümanla Yapılan Duruşmada Tutanak Nasıl Kontrol Edilir?

Tercümanla yapılan duruşmada tutanak, tercümanın adını ve beyanların çevrildiğini göstermelidir. CMK md. 221 duruşma tutanağında tercümanın adı ve soyadının yer almasını zorunlu tutar; HMK md. 154 de hukuk duruşma tutanağında tercümanın ad ve soyadının yazılmasını öngörür. Bu kayıt, sonradan çeviri hatası ileri sürüldüğünde ilk dayanaktır.

Uygulamada kontrol edilmesi gereken üç nokta vardır. Birincisi, beyanın tutanağa kişinin söylediği şekilde mi, yoksa özetlenerek mi geçtiğidir; ifade özetlendiyse önemli bir ayrıntının eksik kalıp kalmadığına bakılmalıdır. İkincisi, tutanağın imzadan önce kişiye tercüman aracılığıyla okunup okunmadığıdır. Üçüncüsü, tercümanın yalnızca soruları değil, hâkimin uyarılarını ve kararları da çevirip çevirmediğidir. Bu noktalardan birinde sorun varsa itiraz aynı duruşmada dile getirilmeli ve tutanağa geçirilmelidir; sonraki duruşmada ileri sürülen itirazın etkisi zayıflar.

Duruşmadan Önce Tercüman İçin Hazırlık Listesi

İzmir’de mahkemede tercüman ihtiyacını duruşma gününden önce dosyaya bildirmek, en sık yaşanan ertelemeyi önler. Hukuk davasında HMK md. 263, ceza davasında CMK md. 202 kapsamındaki talebin kişinin konuştuğu dil ve gerekiyorsa lehçe belirtilerek yapılması, uygun tercümanın komisyon listesinden zamanında seçilmesini kolaylaştırır.

1. Kişinin ana dilini ve rahat konuştuğu diğer dilleri yazılı olarak belirleyin; aynı dilin farklı lehçeleri varsa bunu da ekleyin.
2. Tanık listesi verirken Türkçe bilmeyen tanığı ve dilini dilekçede açıkça yazın.
3. Ceza dosyasında ifade öncesinde tercüman istendiğini ve tercümanın kim olduğunu tutanağa geçirtin.
4. İşitme veya konuşma engeli varsa okuma yazma bilip bilmediğini ve işaret dili ihtiyacını önceden bildirin.
5. Yabancı dildeki belgelerin tercümelerini duruşmadan önce dosyaya sunun; resmi belgeler için onay şartını kontrol edin.
6. Duruşmada çeviride anlam kayması fark ederseniz hemen itiraz edip tutanağa yazdırın.

Avukatla temsilin hangi dosyalarda zorunlu olduğu avukatla temsil zorunluluğu yazımızda ele alınıyor; ikamet izni reddi gibi idari süreçler için ikamet izni reddine itiraz rehberine bakılabilir. Somut durumunuzun dosya özelinde değerlendirilmesi gerekir. Diğer konular için hukuki danışmanlık sayfamızı inceleyebilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

Tercümanla ilgili sorular genellikle masrafın kime ait olduğu, tanıdık bir kişinin tercüman yapılıp yapılamayacağı, kısmen Türkçe bilenlerin durumu ve tercümansız alınan ifadenin geçerliliği üzerinde yoğunlaşıyor. Aşağıdaki kısa cevaplar CMK, HMK, ilgili Yönetmelik ve İzmir Adalet Komisyonu’nun resmi verileri esas alınarak hazırlandı.

Ceza davasında tercüman için para ödemem gerekir mi?

Kural olarak hayır. Türkçe bilmeyen ya da engelli şüpheli, sanık, mağdur veya tanık için görevlendirilen tercümanın giderleri yargılama gideri sayılmaz ve Hazinece karşılanır (CMK md. 324/5). Sanığın md. 202/4 kapsamında kendi seçtiği dilde savunma için seçtiği tercümanın gideri ise kendisine aittir.

Kendi tanıdığım bir kişiyi tercüman olarak getirebilir miyim?

Ceza yargılamasında tercümanlar adalet komisyonunun yıllık listesinden seçilir (CMK md. 202/5). Tanıdık bir kişinin tercüman olması tarafsızlık bakımından da sorun yaratır. Hukuk davasında tercümanı mahkeme görevlendirir; yakınlık ilişkisi bulunan kişi tercüman olarak tercih edilmez.

Türkçeyi biraz biliyorum, yine de tercüman isteyebilir miyim?

Evet. CMK md. 202’deki ölçüt, kişinin meramını anlatabilecek ölçüde Türkçe bilip bilmediğidir. Günlük konuşmayı anlayan ama hukuki kavramları kavrayamayan kişi tercüman talep edebilir. Ayrıca sanık md. 202/4 uyarınca savunmasını kendisini daha iyi ifade ettiği dilde yapabilir.

İzmir'de tercüman listesine nasıl girilir?

Yönetmelik uyarınca adaylar her yıl 31 Ekim’e kadar İzmir Adalet Komisyonu’na veya mahallî Cumhuriyet başsavcılığına dilekçeyle başvurur. Türk vatandaşlığı, 18 yaş, en az ilkokul mezuniyeti, il çevresinde oturma veya meslek icra etme ve belirli suçlardan mahkûmiyet olmaması gibi şartlar aranır; kabul edilenlere yemin ettirilir.

Hukuk davasında yabancı taraf için tercüman gideri kimden alınır?

Tercüman gideri genellikle talep eden veya ihtiyacı doğuran taraftan avans olarak alınır ve dava sonunda yargılama giderleri arasında değerlendirilir. Haklı çıkan taraf bu gideri karşı tarafa yükletebilir. Mali gücü yetersiz olan kişi mahkemeden adli yardım isteyebilir.

Tercüman olmadan alınan ifade geçerli midir?

Meramını anlatabilecek ölçüde Türkçe bilmeyen kişinin tercümansız alınan ifadesi, CMK md. 202/3’e aykırıdır ve delil değeri tartışmalı hâle gelir. Bu durum duruşmada ileri sürülmeli, ifadenin tercüman huzurunda yeniden alınması istenmelidir. Sonuç dosyanın somut koşullarına göre değerlendirilir.

İşitme engelli tanık hukuk davasında nasıl dinlenir?

HMK md. 263/2 uyarınca işitme ve konuşma engelli tanık okuma ve yazma biliyorsa sorular kendisine yazılı olarak bildirilir ve cevapları yazdırılır. Okuma yazma bilmiyorsa hâkim, tanığı işaret dilinden anlayan bir bilirkişinin yardımıyla dinler. Bu ihtiyaç tanık listesiyle birlikte önceden bildirilmelidir.

Kaynaklar

• 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu (mevzuat.gov.tr)
• 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu (mevzuat.gov.tr)
• Ceza Muhakemesi Kanununa Göre Tercüman Listelerinin Düzenlenmesi Hakkında Yönetmelik (adalet.gov.tr)
• İzmir Adalet Komisyonu, 2026 yılı tercüman listesi kararı (adalet.gov.tr)
• İzmir Adli Yargı İlk Derece Mahkemesi Adalet Komisyonu 2025 Faaliyet Raporu (adalet.gov.tr)

İlgili yazılar

• İzmir'de Dava Harcı Yatırma: Vezne, Banka ve UYAP
• İzmir Adliyesi'ne Ulaşım, Çalışma Saatleri ve Giriş Kuralları
• İzmir Adliyesi'nde Hangi Mahkeme Nerede? Bina Rehberi
• Dikili'de Hukuki Süreç ve Bağlı Adliye

Bu yazı genel bilgi amaçlıdır, hukuki danışmanlık yerine geçmez. Somut durumunuz için dosyanızın ayrıca değerlendirilmesi gerekir.

Bu yazı 10.10.2026 tarihli mevzuat esas alınarak hazırlanmıştır.