Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması (HAGB): Şartlar ve Denetim Süresi

HAGB şartları, yani hükmün açıklanmasının geri bırakılması için aranan koşullar, ceza yargılamasında sanığın geleceğini doğrudan etkiler. HAGB kararı verilirse mahkûmiyet hükmü kurulur ama açıklanmaz; sanık denetim süresini sorunsuz geçirirse dava düşer ve hüküm hiç hukuki sonuç doğurmaz.

Kurum 2026’da köklü biçimde değişti. Anayasa Mahkemesi, CMK md. 231’in 5 ila 14. fıkralarını iptal etmiş, iptal kararı 30.09.2026’da yürürlüğe girecek şekilde ertelenmişti. Kanun koyucu bu boşluğu 31.07.2026’da Resmî Gazete’de yayımlanan 7589 sayılı Kanunla doldurdu. Aşağıda yürürlükteki metne göre şartları, denetim süresini ve kanun yolunu açıklıyoruz.

HAGB Şartları Nelerdir?

HAGB şartları 5271 s. CMK md. 231/5 ve 231/6’da düzenlenir. Hükmolunan ceza 2 yıl veya daha az süreli hapis ya da adli para cezası olmalı; sanık daha önce kasıtlı bir suçtan mahkûm olmamalı, mahkeme yeniden suç işlemeyeceği kanaatine varmalı ve suçtan doğan zarar tamamen giderilmiş olmalıdır.

İki yıl veya daha az ceza şartı

Sınır, kanundaki soyut cezaya göre değil, yargılama sonunda hükmolunan somut cezaya göre belirlenir. Örneğin üst sınırı 3 yıl olan bir suçta, indirimlerle birlikte sonuç ceza 1 yıl 8 ay olarak belirlenmişse HAGB değerlendirilebilir. Adli para cezası da miktarından bağımsız olarak bu kapsamdadır. Olası cezanın infaz boyutunu merak edenler için infaz hesaplama aracı genel bir fikir verir; HAGB değerlendirmesi ise hükmolunan cezaya bağlıdır.

Zararın giderilmesi şartı

CMK md. 231/6-c uyarınca suçun işlenmesiyle mağdurun veya kamunun uğradığı zarar aynen iade, suçtan önceki hâle getirme veya tazmin yoluyla tamamen giderilmelidir. Sanık bunu derhal yapamıyorsa md. 231/9 uyarınca zararı denetim süresince aylık taksitlerle tamamen gidermesi koşuluyla da HAGB verilebilir. Zarar yoksa bu şart aranmaz; ancak zararın varlığı ve miktarı dosyadaki delillere göre belirlenir.

Adli süreçteki çocuklar için 7593 sayılı Kanunla önemli bir esneklik getirildi: 5395 s. ÇKK md. 23/3 uyarınca mağdurun veya kamunun uğradığı zarar az ise, çocuk hakkında HAGB için zararın giderilmesi şartı aranmayabilir.

Kanaat şartı ve sanığın tutumu

Mahkeme, sanığın kişilik özellikleri ile duruşmadaki tutum ve davranışlarına bakarak yeniden suç işlemeyeceği kanaatine varmalıdır (md. 231/6-b). Bu takdir gerekçelendirilmelidir. Yürürlükteki metinde, önceki düzenlemede yer alan “sanığın kabul etmemesi hâlinde HAGB verilmez” kuralına yer verilmemiştir. Bu değişikliğin uygulamaya nasıl yansıyacağını içtihat netleştirecektir; yine de sanığın HAGB konusundaki beyanının duruşmada açıkça alınması yerinde olur.

HAGB Kararı Sanık İçin Ne Anlama Gelir?

CMK md. 231/5 uyarınca HAGB, müsadereye ilişkin hükümler hariç, kurulan hükmün sanık hakkında bir hukuki sonuç doğurmamasını ifade eder. Kayıt, md. 231/13 gereği mahsus bir sisteme işlenir ve yalnızca bir soruşturma veya kovuşturmayla bağlantılı olarak savcı, hâkim veya mahkeme tarafından istenebilir.

Uygulamada bunun anlamı şudur: HAGB kaydı, iş başvurularında istenen adli sicil kaydında görünmez. Buna karşılık kayıt tamamen yok olmaz; denetim süresi içinde yeni bir soruşturma açılırsa savcılık ve mahkeme bu kaydı görür. Denetim süresi sonunda düşme kararı verildikten sonra kayıtların durumu için adli sicil ve arşiv kaydının silinmesi yazımıza bakabilirsiniz.

HAGB ile erteleme ve seçenek yaptırım birlikte uygulanabilir mi?

Hayır. CMK md. 231/7 uyarınca açıklanması geri bırakılan hükümdeki hapis cezası ertelenemez ve kısa süreli olsa bile seçenek yaptırımlara çevrilemez. Mahkeme bu nedenle önce hangi kurumu uygulayacağını seçer. Cezanın seçenek yaptırıma çevrilmesi veya ertelenmesi hâlinde ise ortada açıklanmış bir mahkûmiyet vardır.

Bu seçim sanık açısından önemli bir tercih sonucu doğurur. Kısa süreli bir hapis cezasının adli para cezasına çevrilmesi ilk bakışta daha hafif görünebilir; ancak bu durumda hüküm açıklanır ve adli sicile mahkûmiyet olarak işlenir. HAGB ise beş yıllık bir denetim yükü getirir, fakat süre sorunsuz geçerse geride mahkûmiyet bırakmaz. Hangi sonucun daha uygun olduğu; sanığın mesleği, yaşı, önceki kayıtları ve denetim süresine uyma imkânı birlikte düşünülerek değerlendirilmelidir.

Denetim Süresi Ne Kadar ve Nasıl İşler?

CMK md. 231/8 uyarınca HAGB kararı verilen sanık 5 yıl süreyle denetim süresine tabi tutulur. 5395 s. Çocuk Koruma Kanunu md. 23/1 ise çocuklar için denetim süresini 3 yıl olarak belirler. Denetim süresi içinde dava zamanaşımı durur; yani süre boyunca zamanaşımı işlemez.

Denetimli serbestlik tedbiri olarak verilebilecek yükümlülükler

Mahkeme, denetim süresi içinde 1 yıldan fazla olmamak üzere belirleyeceği süreyle sanığa denetimli serbestlik tedbiri uygulayabilir. Md. 231/8’e göre bunlar; meslek sahibi olmayan sanığın bir eğitim programına devamı, meslek sahibi sanığın gözetim altında ücret karşılığında çalıştırılması, belli yerlere gitmekten yasaklanma veya devam zorunluluğu ya da takdir edilecek başka bir yükümlülüktür. Çocuklar bakımından ÇKK md. 23/2 uyarınca md. 5/A’daki yönlendirme tedbirleri de uygulanır.

Denetim Süresinde Yeni Suç İşlenirse Ne Olur?

CMK md. 231/11 uyarınca denetim süresi içinde kasten yeni bir suç işlenmesi veya denetimli serbestlik yükümlülüklerine aykırı davranılması hâlinde mahkeme hükmü açıklar. Denetim süresi kasten yeni suç işlenmeden ve yükümlülüklere uygun geçirilirse md. 231/10 gereği hüküm ortadan kaldırılarak davanın düşmesine karar verilir.

Yeni suçun “kasten” işlenmiş olması belirleyicidir. Denetim süresi içinde taksirle işlenen bir suç, örneğin dikkatsizlik sonucu bir trafik kazasında yaralamaya neden olmak, tek başına hükmün açıklanmasını gerektirmez. Kasıtlı suçun da denetim süresi içinde işlenmiş olması gerekir; soruşturmanın süre içinde başlaması değil, fiilin tarihi esas alınır.

Örnek (temsilidir): Basit yaralama suçundan 10 ay hapis cezası alan ve hakkında HAGB kararı verilen bir sanık, denetim süresinin dördüncü yılında bir tartışma sırasında karşı tarafı kasten tehdit eder. Tehdit suçundan mahkûmiyet kesinleştiğinde, ilk dosyadaki mahkeme 10 aylık hükmü açıklar veya md. 231/11’deki seçeneklerden birini uygular. Aynı sanık dördüncü yılda yalnızca taksirle bir trafik kazasına karışmış olsaydı, ilk hüküm bu nedenle açıklanmazdı. Bu örnek temsilidir.

Hükmün açıklanması hâlinde mahkemenin seçenekleri

Md. 231/11 yalnızca açıklama ile sınırlı değildir. Mahkeme, yükümlülüklerini yerine getiremeyen sanığın durumunu değerlendirerek cezanın yarısına kadar belirleyeceği bir kısmının infaz edilmemesine ya da koşulları varsa hapis cezasının ertelenmesine veya seçenek yaptırımlara çevrilmesine karar vererek yeni bir mahkûmiyet hükmü kurabilir. Açıklanan veya yeni kurulan hükme itiraz edilebilir; itiraz mercii yalnızca bu fıkradaki koşullarla sınırlı değerlendirme yapar.

HAGB Kararına Karşı Hangi Kanun Yoluna Başvurulur?

CMK md. 231/12 uyarınca, md. 272/3 hükümleri saklı kalmak üzere HAGB kararına karşı istinaf yoluna başvurulabilir. Bölge adliye mahkemesi kararları hakkında md. 286 uygulanır. HAGB kararı ilk derece sıfatıyla bölge adliye mahkemesi veya Yargıtay tarafından verilmişse bu karara karşı temyiz yoluna gidilebilir.

HAGB kararına itiraz değil istinaf

Uzun yıllar HAGB kararlarına karşı yalnızca itiraz yolu açıktı ve itiraz mercii kararı esastan denetleyemiyordu. 7499 sayılı Kanunla istinaf yolu getirildi; 7589 sayılı Kanunla yeniden düzenlenen md. 231/12, istinaf ve temyiz incelemesinin usul ve esasa ilişkin hukuka aykırılıklar yönünden yapılacağını açıkça belirtir. Bu, beraat iddiasındaki sanık için önemlidir: HAGB kararını kabul etmek zorunda kalmadan delillerin yeniden değerlendirilmesini isteyebilir. İstinaf süresi md. 273/1 uyarınca gerekçeli kararın tebliğinden itibaren 2 haftadır.

Md. 272/3’teki istisna da unutulmamalıdır: Hapis cezasından çevrilenler hariç olmak üzere 15.000 TL dahil adli para cezasına ilişkin hükümler ve kanunda kesin olduğu yazılı hükümler istinafa tabi değildir.

HAGB Hangi Durumlarda Uygulanamaz?

CMK md. 231/14 uyarınca HAGB hükümleri işkence ve eziyet suçları ile kamu görevlisinin görevi sebebiyle işlediği ve Anayasa’nın 17. maddesi kapsamında kötü muamele kabul edilebilecek suçlar hakkında uygulanmaz. Bunun dışında md. 231/5 ve 231/6’da sayılan şartlardan biri eksikse de mahkeme HAGB kararı veremez ve hükmü açıklar.

• Kasıtlı suçtan önceki mahkûmiyet: Md. 231/6-a uyarınca sanığın daha önce kasıtlı bir suçtan mahkûm olmuş olması HAGB’yi engeller. Taksirli suçtan önceki mahkûmiyet engel değildir.
• Denetim süresi içinde yeni HAGB: Md. 231/8 uyarınca denetim süresi içinde kasıtlı bir suç nedeniyle kişi hakkında bir daha HAGB verilemez.
• Ceza sınırının aşılması: Hükmolunan ceza 2 yılı aşıyorsa HAGB gündeme gelmez.
• Zararın giderilmemesi: Zarar var ve ne derhal ne de taksitle giderilmesi mümkün görülüyorsa şart gerçekleşmez.

Uzlaşmaya tabi suçlarda ise md. 231/5 uyarınca uzlaşmaya ilişkin hükümler saklıdır; önce uzlaştırma yolu işletilir. Bu konuda uzlaştırma kapsamındaki suçlar yazımız yol gösterir.

HAGB, Erteleme ve Seçenek Yaptırım Arasındaki Fark Nedir?

Üç kurum da kısa süreli cezalarda sanığın cezaevine girmemesini sağlar, ancak sonuçları farklıdır. HAGB’de hüküm açıklanmaz; 5237 s. TCK md. 51’deki ertelemede ise mahkûmiyet açıklanır ve infazı ertelenir. TCK md. 50’deki seçenek yaptırımlar, md. 49/2 uyarınca 1 yıl veya daha az süreli kısa süreli hapis cezalarına uygulanır.

Bu karşılaştırma, sanık açısından HAGB’nin çoğu zaman en az kalıcı iz bırakan seçenek olduğunu gösterir. Ancak denetim süresinin 5 yıl olması ve bu sürede kasıtlı bir suçun hükmün açıklanmasına yol açması, HAGB’yi bir “sınav dönemi”ne dönüştürür. Örneğin imar kirliliği suçu gibi dosyalarda HAGB sık gündeme gelir; burada zararın giderilmesi şartının nasıl yerine getirileceği ayrıca değerlendirilir.

Duruşmada HAGB İçin Nelere Dikkat Edilmeli?

HAGB şartları hüküm anında değerlendirilir; bu nedenle hazırlığın karar duruşmasından önce tamamlanması gerekir. Son duruşmada yapılan hazırlıksız bir talep, çoğu zaman zararın belirlenmemiş olması nedeniyle sonuçsuz kalır. CMK md. 231/6-c’deki zararın giderilmesi şartı ve md. 231/9’daki taksit imkânı, sanığın somut adım atabileceği tek alan olduğu için özellikle önemlidir.

1. Adli sicil kaydınızı kontrol edin; kasıtlı bir suçtan önceki mahkûmiyet olup olmadığını netleştirin.
2. Mağdurun zararını belgeleriyle belirleyin ve mümkünse hüküm öncesinde giderin; ödeme dekontlarını dosyaya sunun.
3. Derhal ödeme imkânınız yoksa aylık taksit önerinizi somut rakamlarla hazırlayın.
4. Beraat talebiniz varsa, HAGB kararına karşı istinaf yolunun açık olduğunu ve 2 haftalık süreyi göz önünde bulundurun.
5. Denetim süresince kasıtlı suç riskine karşı dikkatli olun; tedbir kararı verilmişse yükümlülüklerin takvimini not edin.

Yargılamanın ilk aşamasındaki haklar için şüphelinin ifade ve sorgu aşamasındaki hakları yazımıza, diğer ceza konuları için ceza hukuku sayfamıza göz atabilirsiniz. Yazıyı hazırlayan Av. Yahya Köse ceza hukuku alanında da çalışmaktadır. Somut durumunuzun dosya özelinde değerlendirilmesi gerekir.

Sıkça Sorulan Sorular

Hükmün açıklanmasının geri bırakılması hakkında sanıkların ve ailelerinin en sık sorduğu soruları aşağıda kısa yanıtlarla topladık. Yanıtlar 7589 sayılı Kanunla değişen 5271 sayılı CMK md. 231’in 26.09.2026 itibarıyla yürürlükteki metnine dayanır. Genel sorular için sıkça sorulan sorular sayfamıza da bakabilirsiniz.

HAGB kararı adli sicil kaydında görünür mü?

Adli sicil kaydında mahkûmiyet olarak görünmez. CMK md. 231/13 uyarınca HAGB kararı bunlara mahsus bir sisteme kaydedilir ve yalnızca bir soruşturma veya kovuşturmayla bağlantılı olarak savcı, hâkim veya mahkeme tarafından istenebilir. İş başvurularında alınan adli sicil belgesinde yer almaz.

HAGB alan kişi devlet memuru olabilir mi?

HAGB kararı, CMK md. 231/5 uyarınca sanık hakkında hukuki sonuç doğurmayan bir hüküm olduğundan mahkûmiyet sayılmaz. Ancak bazı kurumlar güvenlik soruşturması veya arşiv araştırması yapabilir. Başvurulacak kadronun kendi mevzuatına göre ayrıca değerlendirme yapılması gerekir.

Denetim süresi içinde trafik kazası yaparsam HAGB bozulur mu?

Taksirle işlenen bir suç tek başına hükmün açıklanmasına yol açmaz. CMK md. 231/11, denetim süresi içinde kasten yeni bir suç işlenmesini veya denetimli serbestlik yükümlülüklerine aykırı davranılmasını arar. Taksirli suç ayrıca kendi yargılamasına konu olur.

HAGB kararına itiraz edilebilir mi?

Güncel düzenlemede HAGB kararına karşı itiraz değil, istinaf yolu öngörülür. CMK md. 231/12 uyarınca md. 272/3 saklı kalmak üzere istinaf yoluna başvurulabilir ve inceleme usul ile esas yönünden yapılır. Süre, gerekçeli kararın tebliğinden itibaren 2 haftadır.

Çocuklar için HAGB denetim süresi kaç yıldır?

5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu md. 23/1 uyarınca çocuklar hakkında verilen HAGB kararlarında denetim süresi 3 yıldır. 7593 sayılı Kanunla ayrıca, zarar az ise çocuklar için zararın giderilmesi şartının aranmayabileceği ve yönlendirme tedbirlerinin uygulanacağı düzenlenmiştir.

HAGB aldıktan sonra ikinci kez HAGB alınabilir mi?

Denetim süresi içinde kasıtlı bir suç nedeniyle kişi hakkında CMK md. 231/8 uyarınca bir daha HAGB kararı verilemez. Denetim süresi dolup düşme kararı verildikten sonra yeni bir yargılamada şartlar yeniden değerlendirilir; önceki HAGB bir mahkûmiyet olmadığından tek başına engel oluşturmaz.

Zararı ödeyecek param yoksa HAGB verilir mi?

Verilebilir. CMK md. 231/9 uyarınca sanık zararı derhal gideremiyorsa, mağdura veya kamuya verdiği zararı denetim süresince aylık taksitler hâlinde ödeyerek tamamen gidermesi koşuluyla HAGB kararı verilebilir. Taksitlere uyulmaması ise hükmün açıklanması sonucunu doğurabilir.

Kaynaklar

• 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu (mevzuat.gov.tr)
• 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu (mevzuat.gov.tr)
• 5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu (mevzuat.gov.tr)

İlgili yazılar

• Tutuklamaya İtiraz ve Adli Kontrol Kararları
• Kasten Yaralama Suçu: Basit Tıbbi Müdahale ve Nitelikli Hâller
• Sosyal Medyada Hakaret ve Tehdit: Şikâyet Süresi ve İspat
• Alkollü Araç Kullanma: İdari Yaptırım ve Trafik Güvenliği Suçu
• İmar Kirliliği Suçunda Etkin Pişmanlık ve Yıkım Kararı
• Forex ve Yatırım Dolandırıcılığında Hukuki Başvuru Yolları
• Uyuşturucu Madde Kullanma ve Bulundurma (TCK 191): Denetimli Serbestlik
• Resmî Belgede Sahtecilik Suçu ve Unsurları
• Banka Hesabını ve IBAN'ını Başkasına Kullandırmanın Cezası

Bu yazı genel bilgi amaçlıdır, hukuki danışmanlık yerine geçmez. Somut durumunuz için dosyanızın ayrıca değerlendirilmesi gerekir.

Bu yazı 26.09.2026 tarihli mevzuat esas alınarak hazırlanmıştır.