Gaziemir’de Hukuki Süreç ve Bağlı Adliye

Gaziemir’de dava süreci, ilçenin kendi adliyesi bulunmadığı için İzmir Adliyesi’nde yürür. Gaziemir’i diğer merkez ilçelerden ayıran şey ise ilçede Türkiye’nin serbest bölgelerinden biri olan Ege Serbest Bölgesi’nin bulunmasıdır. Bölgede çalışanlar ve faaliyet gösteren şirketler için hangi kuralın, hangi mahkemenin ve hangi idarenin devreye gireceği ayrı bir bilgi gerektirir.

Bu yazıda önce Gaziemir’in bağlı olduğu adliyeyi ve komşu ilçelerle karışan yetki sorunlarını, ardından serbest bölgedeki iş, ticaret ve ruhsat uyuşmazlıklarının hangi yolla çözüldüğünü anlatıyoruz. Genel dava usulünü kısa tuttuk; ayrıntılar ilgili yazılara bağlantı olarak verildi.

Gaziemir’de Dava Süreci Hangi Adliyede Yürür?

Gaziemir’de dava süreci İzmir Adliyesi’nde yürür. İzmir Adli Yargı Adalet Komisyonunun 2025 faaliyet raporu, Gaziemir’i İzmir Cumhuriyet Başsavcılığının yargı sınırları içindeki dokuz ilçeden biri olarak sayar. Gaziemir’de ayrı bir adliye yoktur; ağır ceza mahkemesinin görevine giren suçlar da İzmir Ağır Ceza yargı çevresinde görülür.

İzmir Adliyesi’nin ana binası Konak, Çınarlı Mahallesi’ndedir. Asliye hukuk mahkemeleri 01.09.2026’dan beri Halkapınar Ek Hizmet Binası’nda, sulh hukuk, iş, aile ve tüketici mahkemeleri Bayraklı’daki Ek Hizmet Binası‘nda, asliye ticaret mahkemeleri, icra mahkemeleri ve icra daireleri ise Bölge Adliye Mahkemesi binasındadır. Raporda Gaziemir İlçe Seçim Kurulu Başkanlığı’nın adresi Atıfbey Mahallesi Prof. Dr. Türkan Saylan Caddesi No:26, Gaziemir Hükümet Konağı C Blok olarak gösterilir.

Komşu ilçelerle karışan yetki sınırı

Gaziemir’e komşu Menderes’in kendi adliyesi vardır ve bu adliye İzmir’in mülhakatıdır; İzmir’in güneyindeki Torbalı ise 02.09.2024’ten beri ayrı bir ağır ceza merkezidir. Yani birkaç kilometrelik mesafede farklı adliyeler devreye girebilir. Gaziemir’de oturan biri Torbalı’daki bir işyerinde yaşanan olay için dava açacaksa, işin yapıldığı yer veya olayın gerçekleştiği yer kuralı dosyayı Torbalı Adliyesi’ne taşıyabilir. Adliye seçimi ikamet adresine göre değil, uygulanacak yetki kuralına göre yapılır.

Ege Serbest Bölgesi’nin Hukuki Çerçevesi Nedir?

Ege Serbest Bölgesi, 3218 s. Serbest Bölgeler Kanunu kapsamında Gaziemir’de kurulmuş bir serbest bölgedir. Ticaret Bakanlığının serbest bölge iletişim listesi, Ege Serbest Bölge Müdürlüğü’nü Zafer SB Mahallesi Yalçın Yolu No:1, kurucu ve işletici ESBAŞ’ı ise aynı mahallede Ayfer Sokak No:10 adresinde, Gaziemir’de gösterir.

Kanun bölgedeki aktörleri ikiye ayırır. Md. 3’e göre “işletici” serbest bölgeyi işleten kamu kurumu ya da gerçek veya tüzel kişi, “kullanıcı” ise faaliyet ruhsatı alan ve bölgede işyeri bulunan kişidir. Uyuşmazlığın kimin arasında çıktığı (kullanıcı ile işletici, kullanıcı ile işçi, kullanıcı ile bölge müdürlüğü) gidilecek yolu belirler.

Serbest bölgede faaliyet ruhsatı ve izinler

3218 s. Kanun md. 5’e göre yerli veya yabancı gerçek ve tüzel kişiler, Bakanlıktan ruhsat almak kaydıyla serbest bölgelerde faaliyette bulunabilir. Bölgede arazi kullanımı, yapı ve tesislerin projelendirilmesi, kurulması ve kullanılmasıyla ilgili diğer bütün izin ve ruhsatlar bölge müdürlüğünce verilir ve denetlenir. Hazineye ait arazi, arsa ve binalar kiralanabilir veya üzerlerinde 49 yıla kadar irtifak hakkı kurulabilir. Asayiş hizmetleri ise aynı madde uyarınca polis tarafından yürütülür.

Serbest Bölgede Hangi Genel Kurallar Farklı Uygulanır?

Serbest bölge, bazı genel kanunların uygulanmadığı veya farklı uygulandığı bir alandır. 3218 s. Kanun md. 12’ye göre 5393 s. Belediye Kanunu’nun ölüm ve yangın hâlleri, kanalizasyon ile su, elektrik ve gaz denetimine ilişkin hükümleri dışındaki hükümleri serbest bölgelerde uygulanmaz. Md. 9’a göre bölgedeki faaliyetlerle ilgili ödemeler kural olarak dövizle yapılır.

Bu tablo, serbest bölgenin “hukuk dışı” bir alan olmadığını da gösterir. İş Kanunu, Borçlar Kanunu, Türk Ticaret Kanunu ve ceza kanunları bölgede de uygulanır; Kanun yalnızca bazı idari ve mali konularda farklı düzen kurar. Bölgede işlenen bir suçla ilgili soruşturma, diğer Gaziemir olaylarında olduğu gibi İzmir Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından yürütülür.

Serbest Bölgede Çalışanların İş Davası Nerede Açılır?

Serbest bölgede çalışan işçinin alacak veya işe iade davası iş mahkemesinde görülür ve dava açmadan önce arabulucuya başvurmak zorunludur. 7036 s. İş Mahkemeleri Kanunu md. 3/1 bu dava şartını koyar; md. 3/5’e göre başvuru, karşı tarafın yerleşim yerindeki veya işin yapıldığı yerdeki arabuluculuk bürosuna yapılır.

Gaziemir’de yapılan iş için hem arabuluculuk bürosu hem iş mahkemesi İzmir’dedir; ikisi de Bayraklı’daki Ek Hizmet Binası’nda bulunur. İş kazası veya meslek hastalığından doğan tazminat davalarında ise md. 3/3 gereği arabuluculuk şartı aranmaz. Bu ayrımı kaçırmak, ya gereksiz bir başvuruya ya da dava şartı yokluğundan usulden redde yol açar.

İş mahkemesinde yetki: merkez başka şehirde ise

Serbest bölgedeki pek çok şirketin merkezi başka bir ildedir. 7036 s. Kanun md. 6/1’e göre davalının yerleşim yeri mahkemesi ile işin yapıldığı yer mahkemesi birlikte yetkilidir. Bu nedenle merkezi İstanbul’da olan bir şirketin Gaziemir’deki tesisinde çalışan işçi, davasını İzmir iş mahkemesinde açabilir. İş kazası davalarında md. 6/3 ayrıca kazanın olduğu yer ile işçinin yerleşim yeri mahkemesini de yetkili kılar. İzmir iş mahkemelerinin dosya akışı İzmir iş mahkemelerinin görev ve yetkisi yazısında ele alınıyor.

Sosyal güvenlik ve hizmet tespiti

3218 s. Kanun md. 10/2, serbest bölgelerde Türkiye Cumhuriyeti sosyal güvenlik mevzuatının uygulanacağını açıkça söyler. Bölgedeki çalışmanın sigortasız geçtiği veya eksik bildirildiği durumlarda hizmet tespiti davası diğer işyerlerindeki gibi açılır. Bu davanın şartlarını sigortasız çalışmanın ispatı yazısında anlattık. Ücretin dövizle kararlaştırıldığı sözleşmelerde, alacağın hangi para birimi üzerinden talep edileceği dava öncesinde netleştirilmelidir.

Serbest Bölgede Yabancı Personel Çalıştırılabilir mi?

Evet; 3218 s. Kanun md. 10/1, serbest bölgelerdeki işyerlerinde yabancı uyruklu yönetici ve vasıflı personel çalıştırılabileceğini ve esasların yönetmelikle belirleneceğini söyler. Ancak bu hüküm, çalışma izni yükümlülüğünü kaldırmaz. Md. 12’deki uygulanmayan kanunlar listesinden çalışma izinlerine ilişkin kanun, 6735 s. Kanun ile 2016’da çıkarılmıştır.

Uygulamadaki sonucu şudur: serbest bölgede çalışacak yabancının da çalışma izni sürecinden geçmesi gerekir ve izin reddedilirse itiraz ve dava yolu genel kurallara göre işler. Bölgenin “serbest” adı, çalışma izni konusunda bir muafiyet anlamına gelmez. Başvuru, ret ve itiraz adımlarını yabancı çalışma izni ve itiraz yazısında anlattık. Yabancı personelin ikamet sorunları için İzmir’e özgü süreç İzmir İl Göç İdaresi ikamet izni yazısının konusudur.

Serbest Bölge Şirketleri Arasındaki Ticari Uyuşmazlıklar Nasıl Çözülür?

Bölgedeki kullanıcılar arasında ya da kullanıcı ile tedarikçisi arasında çıkan ticari davalar asliye ticaret mahkemesinde görülür. 6102 s. Türk Ticaret Kanunu md. 5/A’ya göre konusu bir miktar para olan ticari alacak, tazminat, itirazın iptali, menfi tespit ve istirdat davalarında dava açmadan önce arabulucuya başvurmak dava şartıdır.

Arabulucu, md. 5/A/2 uyarınca başvuruyu görevlendirildiği tarihten itibaren altı hafta içinde sonuçlandırır; bu süre zorunlu hâllerde en fazla iki hafta uzatılabilir. Anlaşma olmazsa dava, İzmir asliye ticaret mahkemelerinde açılır; bu mahkemeler Bölge Adliye Mahkemesi Ek Hizmet Binası‘ndadır. 5235 s. Kanun md. 5 uyarınca dava değeri bir milyon Türk lirasının üzerindeki davalar heyetle görülür.

Ticari arabuluculuğun kapsamı ve son tutanağın önemi ticari davalarda zorunlu arabuluculuk yazısında, tahsil adımları ise ticari alacağın tahsili yazısında yer alıyor. İzmir’deki asliye ticaret mahkemelerinin görev alanı için İzmir asliye ticaret mahkemeleri yazımıza bakılabilir.

İşletici ile kullanıcı arasındaki aidat ve kira uyuşmazlıkları

Bölge işleticisi ile kullanıcı arasındaki kira, aidat ve hizmet bedeli uyuşmazlıkları sözleşmeden doğar; her iki taraf da tacir olduğunda bunlar ticari dava olarak asliye ticaret mahkemesinde görülür. 3218 s. Kanun md. 5/2’ye göre arazisi özel mülkiyete ait serbest bölgelerde, kullanıcı niteliği taşımayan mülk sahipleri de aidat ve benzeri bölge katılım bedelleri bakımından kullanıcılarla aynı mali yükümlülüklere tabidir. Bu alacaklar için de para alacağı olduğu ölçüde TTK md. 5/A’daki arabuluculuk şartı uygulanır.

Faaliyet Ruhsatı İptal Edilirse Hangi Yola Başvurulur?

Faaliyet ruhsatının iptali bir idari işlemdir ve buna karşı iptal davası idare mahkemesinde açılır. 2577 s. İYUK md. 7 uyarınca dava açma süresi, yazılı bildirimden itibaren 60 gündür. Md. 32’ye göre yetkili idare mahkemesi, kural olarak işlemi yapan idari merciin bulunduğu yer mahkemesidir; işlemi kimin yaptığı bildirim yazısından tespit edilmelidir.

Ruhsat iptalinin pratik sonucu tahliyedir. 3218 s. Kanun ek md. 5’e göre arazisi Hazineye ait serbest bölgelerde ruhsatı iptal edilen kullanıcıya, üstyapıdaki mallarını tahliye etmesi için bir aydan az, altı aydan fazla olmayan süre verilir. Süre sonunda çıkarılmayan mallar üzerindeki tasarruf yetkisi kalkar; mallar bölge müdürünün başkanlığındaki komisyonca tutanağa bağlanarak 4458 s. Gümrük Kanunu hükümlerine göre tasfiye edilmek üzere ilgili idareye teslim edilir. Bu nedenle dava açılacaksa, yürütmenin durdurulması talebinin tahliye süresi dolmadan değerlendirilmesi önem taşır. İptal davasının genel süreleri idari işleme karşı iptal davası süresi yazısında anlatılıyor.

Gaziemir’de Oturanların Diğer Hukuk ve İcra İşleri

Serbest bölge dışındaki günlük uyuşmazlıklarda Gaziemir sakinleri, İzmir Adliyesi’nin olağan düzenine tabidir. 6100 s. HMK md. 4/1-a uyarınca kira uyuşmazlıkları sulh hukuk mahkemesinde, boşanma ve nafaka aile mahkemesinde görülür. İcra takipleri İzmir icra daireleri üzerinden yürür; icra memuru işlemine şikâyet süresi İİK md. 16 uyarınca 7 gündür.

Hangi mahkemenin hangi binada olduğunu gösteren ayrıntılı tabloyu Bornova’daki dava süreci yazısında verdik. İcra takibinin İzmir’de nasıl başlatıldığını İzmir’de icra takibi nasıl başlatılır yazısında, infaz ve denetimli serbestlik konularını Buca’daki dava süreci yazısında ele alıyoruz.

Dava Açmadan Önce Hangi Belgeler Toplanmalı?

Serbest bölgeyle bağlantılı bir uyuşmazlıkta belgeler, uyuşmazlığın idari mi, ticari mi, iş hukukundan mı kaynaklandığını gösterir. Örneğin 7036 s. Kanun md. 3/2’ye göre iş davasında arabuluculuk son tutanağı dilekçeye eklenmezse mahkeme bir haftalık kesin süre verir. Aşağıdaki liste temel bir kontrol aracıdır.

1. İş sözleşmesi, ücret bordroları, banka kayıtları ve ücretin para birimini gösteren belgeler.
2. SGK hizmet dökümü (e-Devlet) ve varsa işyeri giriş kartı veya görev kartı kayıtları.
3. Ticari uyuşmazlıkta sözleşme, fatura, cari hesap ekstresi ve yazışmalar.
4. Ruhsat uyuşmazlığında faaliyet ruhsatı, iptal yazısı ve tebliğ tarihini gösteren belge.
5. Dava şartı arabuluculuk gereken işlerde arabuluculuk son tutanağı.

Örnek olay (temsilidir): Merkezi başka ilde olan bir şirketin Gaziemir’deki tesisinde çalışan bir teknisyen, iş sözleşmesi feshedildikten sonra kıdem ve fazla mesai alacağı için önce İzmir’deki arabuluculuk bürosuna başvurur; anlaşma olmayınca davasını işin yapıldığı yer olan İzmir’de açar. Bu örnek temsilidir. Somut durumunuzun dosya özelinde değerlendirilmesi gerekir. Diğer genel konulara hukuki danışmanlık başlığı altından, iş hukukuna ilişkin yazılara iş hukuku sayfasından ulaşılabilir; alacak tahminleri için kıdem ve ihbar tazminatı aracı bilgi amaçlı kullanılabilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Gaziemir’de yaşayan ve Ege Serbest Bölgesi’nde çalışan ya da faaliyet gösterenlerin adliye, yetki ve serbest bölge kuralları hakkında en sık sorduğu soruları kısa cevaplarla derledik. Cevaplar genel bilgi niteliğindedir; serbest bölge mevzuatı ve mahkemelerin iş dağılımı zamanla değişebildiği için güncel resmi duyurularla birlikte değerlendirilmelidir.

Gaziemir hangi adliyeye bağlıdır?

Gaziemir, İzmir Adliyesi’ne bağlıdır. İzmir Adalet Komisyonunun 2025 faaliyet raporu ilçeyi İzmir Cumhuriyet Başsavcılığının yargı sınırları içinde sayar. Ana bina Konak Çınarlı’dadır; hukuk mahkemeleri Halkapınar ve Bayraklı’daki ek binalara dağılmıştır.

Ege Serbest Bölgesi'nde çalışan işçiye İş Kanunu uygulanır mı?

Evet. Serbest Bölgeler Kanunu iş hukukunu bölge dışına çıkarmaz; md. 10/2 ayrıca Türkiye Cumhuriyeti sosyal güvenlik mevzuatının uygulanacağını belirtir. İşçi alacağı uyuşmazlıklarında önce arabulucuya başvurulur, anlaşma olmazsa iş mahkemesinde dava açılır.

Serbest bölgedeki işyeri için iş davası hangi şehirde açılır?

7036 s. Kanun md. 6/1’e göre davalının yerleşim yeri ile işin yapıldığı yer mahkemesi yetkilidir. Şirket merkezi başka ilde olsa bile Gaziemir’deki tesiste çalışan işçi, davasını İzmir iş mahkemelerinde açabilir.

Serbest bölgede belediye ruhsatı gerekir mi?

3218 s. Kanun md. 5/3’e göre bölgede arazi kullanımı, yapı ve tesislerle ilgili izin ve ruhsatlar bölge müdürlüğünce verilir. Md. 12 de Belediye Kanunu’nun sınırlı hükümler dışında serbest bölgelerde uygulanmayacağını düzenler.

Faaliyet ruhsatı iptaline karşı dava süresi nedir?

Ruhsat iptali bir idari işlemdir. 2577 s. İYUK md. 7 uyarınca iptal davası, işlemin yazılı bildiriminden itibaren 60 gün içinde idare mahkemesinde açılır. Yetkili mahkeme kural olarak işlemi yapan merciin bulunduğu yer idare mahkemesidir.

Serbest bölgedeki şirketler arasındaki alacak davasında arabuluculuk zorunlu mu?

Konusu bir miktar para olan ticari alacak, tazminat, itirazın iptali, menfi tespit ve istirdat davalarında TTK md. 5/A uyarınca arabuluculuk dava şartıdır. Arabulucu başvuruyu altı hafta içinde sonuçlandırır, süre en fazla iki hafta uzatılabilir.

Gaziemir'de işlenen bir suçta hangi savcılık görevlidir?

Gaziemir, İzmir Cumhuriyet Başsavcılığının yargı sınırları içindedir. Serbest bölge içinde gerçekleşen olaylar dahil, ilçede işlenen suçlarla ilgili soruşturmalar İzmir Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından yürütülür; ağır ceza davaları İzmir’de görülür.

Kaynaklar

• İzmir Adli Yargı İlk Derece Mahkemesi Adalet Komisyonu 2025 Faaliyet Raporu (rayp.adalet.gov.tr)
• Ticaret Bakanlığı: Serbest bölge müdürlükleri ve bölge işleticisi şirketlerin iletişim bilgileri (12.05.2026)
• 3218 sayılı Serbest Bölgeler Kanunu (mevzuat.gov.tr)
• 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu (mevzuat.gov.tr)
• 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu (mevzuat.gov.tr)
• 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu (mevzuat.gov.tr)

İlgili yazılar

• Çiğli'de Dava Açmak: Adliye ve Mahkemeler
• Bayraklı'da Dava ve Adliye Rehberi
• Balçova'da Hukuki Süreç ve Bağlı Adliye
• Narlıdere'de Dava ve Adliye Rehberi

Bu yazı genel bilgi amaçlıdır, hukuki danışmanlık yerine geçmez. Somut durumunuz için dosyanızın ayrıca değerlendirilmesi gerekir.

Bu yazı 10.10.2026 tarihli mevzuat esas alınarak hazırlanmıştır.