Zorunlu Trafik Sigortasında Teminat Dışı Haller

Trafik sigortasında teminat dışı haller, kaza sonrası en çok hayal kırıklığı yaratan konudur. Zarar gören, karşı aracın zorunlu trafik sigortası olduğu için her kalemin sigortadan ödeneceğini düşünür; oysa kanun bazı talepleri baştan sigortanın kapsamı dışında bırakmıştır. Bu talepler kaybolmaz, yalnızca muhatabı değişir: sürücü, araç işleteni, ihtiyari poliçe veya Güvence Hesabı.

Yazı, 2918 s. Karayolları Trafik Kanunu md. 92 ile Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası Genel Şartları A.6 maddesini birlikte ele alıyor. Sigortacının ödeme yaptıktan sonra kendi sigortalısına başvurduğu rücu hâlleri bu yazının konusu değildir; o konu için sigortacının rücu hakkı ve istisnaları yazımız okunabilir.

Trafik Sigortasında Teminat Dışı Haller Nelerdir?

Trafik sigortasında teminat dışı haller, zorunlu trafik sigortasının hiç ödeme yapmayacağı taleplerdir. Temel liste 2918 s. KTK md. 92 ile belirlenmiş, Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası Genel Şartları A.6 bu listeyi ayrıntılandırmıştır. Kanunda sayılan bentlerden (i) bendi 17.07.2020 tarihli Anayasa Mahkemesi kararıyla iptal edilmiştir.

Bu hâllerin ortak mantığı şudur: zorunlu trafik sigortası, işletenin üçüncü kişilere karşı KTK md. 85/1’den doğan sorumluluğunu güvence altına alır. Bu sorumluluğun dışında kalan, sigortalının kendisine veya yakınlarına ait olan ya da kanunun bilinçli olarak dışarıda bıraktığı zararlar poliçe kapsamına girmez. Aşağıdaki tablo her bendi, karşılığı olan Genel Şartlar hükmü ve zararın kimden istenebileceğiyle birlikte gösterir.

Manevi Tazminat ve Dolaylı Zararlar Neden Kapsam Dışıdır?

Manevi tazminat KTK md. 92/f, dolaylı zararlar ise 7327 s. Kanunla 2021 yılında eklenen KTK md. 92/k uyarınca zorunlu trafik sigortası kapsamı dışındadır. Kanun koyucu, sigortanın ölçülebilir doğrudan zararları karşılamasını, kişiye ve işe göre büyük farklılık gösteren zararları ise genel hükümlere bırakmayı tercih etmiştir.

Manevi tazminat talepleri

Ölümlü veya yaralanmalı kazalarda manevi tazminat trafik sigortasından istenemez; kusurlu sürücü ve araç işleteni aleyhine açılan davada talep edilir. Poliçede manevi tazminat teminatı içeren ihtiyari mali sorumluluk sigortası varsa o poliçe de devreye girebilir. Tutarın nasıl belirlendiği manevi tazminat miktarının ölçütleri yazımızda ele alınacaktır.

Gelir kaybı ve kira mahrumiyeti gibi dolaylı zararlar

KTK md. 92/k’daki “gelir kaybı” ifadesi sık yanlış anlaşılır. Bu bent, aracın kullanılamaması yüzünden işin durması, ticari kazancın kaçması veya ikame araç kirası gibi yansıma zararlarını kapsar. Yaralanan kişinin çalışamadığı süredeki kazanç kaybı ise Genel Şartlar A.5 (c) uyarınca sakatlanma teminatı içinde geçici iş göremezlik olarak karşılanır. İkisini karıştırmak, sigortadan alınabilecek bir kalemi hiç istememeye yol açabilir. Bu nedenle sigortaya yapılan yazılı başvuruda geçici iş göremezlik süresine ilişkin sağlık raporu ve gelir belgeleri mutlaka eklenmeli, ikame araç veya ticari kazanç kaybı gibi dolaylı kalemler ise ayrı bir talep listesinde sürücü ve işletene yöneltilmelidir.

Hak Sahibinin ve Desteğin Kusuru Nasıl Etkiler?

KTK md. 92/g uyarınca hak sahibinin kendi kusuruna denk gelen tazminat talepleri teminat dışıdır. KTK md. 92/j ise destekten yoksun kalan yakınların, ölen destek kişisinin kusuruna denk gelen talepleriyle ilgilidir. İki hükmün ortak sonucu, sigortacının yalnızca karşı tarafın kusur oranı kadar ödeme yapmasıdır.

Hak sahibinin kendi kusuru

Zarar gören kazada yüzde kırk kusurluysa, sigorta ancak kalan yüzde altmışlık kısım için ödeme yapar. Bu nedenle kusur raporu tazminat tutarını doğrudan belirler. Kusur oranına itiraz edilecekse bunun sigortadan alınacak tutarı da değiştireceği hesaba katılmalıdır; itiraz yolları için trafik kazasında kusur tespitine itiraz yazımıza bakılabilir.

Destek şahsının kusuru

Genel Şartlar A.6’nın son fıkrası önemli bir ayrıntı içerir: sigortacı, (d) bendi kapsamında olmasına rağmen ödeme yaptıysa, sigortalının terekesine ve tereke borçlusu mirasçılarına kusur oranında başvurabilir. Aileler bu nedenle destek kusuruna isabet eden kısım için yapılan ödemelerin ileride geri istenme ihtimalini bilmelidir. Konunun tazminat tarafı için destekten yoksun kalma tazminatı yazımıza göz atılabilir.

İşletenin Yakınları ve Araçta Taşınan Eşya Kapsamda mı?

İşletenin eşi, usul ve füruu, evlatlık ilişkisiyle bağlı olanlar ve birlikte yaşadığı kardeşlerinin mallarına gelen zararlar KTK md. 92/b uyarınca teminat dışıdır. Araçta taşınan eşyanın zararı da KTK md. 92/e ve Genel Şartlar A.6 (e) gereği kapsam dışındadır; ancak zarar görenin beraberindeki bagaj bu istisnaya girmez.

İşletenin yakınlarının mal zararları

Bu istisna yalnızca mal zararları içindir. İşletenin eşi veya çocuğu kazada yaralanırsa ya da hayatını kaybederse, bedensel zarar ve destek zararı talepleri teminat içindedir. Pratikte en sık karşılaşılan durum, aynı aileye ait iki aracın çarpışmasıdır: bu durumda araç hasarı trafik sigortasından istenemez, varsa kasko poliçesine başvurulur.

Araçta taşınan eşya ve bagaj

KTK md. 87/2 ve 92/e birlikte okunduğunda, zarar görenin yanındaki bagaj ve benzeri kişisel eşya ile araçta yük olarak taşınan eşya birbirinden ayrılır. Yolcunun valizindeki dizüstü bilgisayarın zararı trafik sigortasından istenebilirken, kamyonda taşınan ticari yükün zararı istenemez. Ticari yükler için taşıyıcının sorumluluğu ve varsa nakliyat sigortası devreye girer; bu nedenle yük sahibi, taşıma sözleşmesini ve poliçeyi birlikte incelemelidir.

Pert Araçta Değer Kaybı ve Çalınan Araçlar Kapsamda mı?

Hasar nedeniyle trafikten çekme veya hurdaya ayırma işlemi görmüş araçların değer kaybı KTK md. 92/l ve Genel Şartlar A.6 (ö) uyarınca teminat dışıdır. Çalınan veya gasp edilen araçların, işletenin sorumlu olmadığı zararları da A.6 (h) ile kapsam dışında bırakılmıştır. Onarılan araçlarda değer kaybı ise teminat içindedir.

Değer kaybı talebinin nasıl yapılacağı değer kaybı tazminatı başvurusu yazımızda ayrıntılıdır; tutar için araç değer kaybı hesaplama aracı ön fikir verir. Çalınan aracın karıştığı kazalarda bedensel zararlar için 5684 s. Sigortacılık Kanunu md. 14 uyarınca Güvence Hesabına başvurulabilir.

İşletilme hâlinde olmayan araç

Genel Şartlar A.6 (a), işletilme hâlinde olmayan araçların sebep olduğu zararları da kapsam dışında sayar. Park hâlindeki bir aracın kendiliğinden kayması gibi durumlarda KTK md. 85/3 devreye girer: zarar gören, işletenin veya sorumlu olduğu kişilerin kusurunu ya da araçtaki bozukluğun kazaya yol açtığını ispat etmelidir. Bu durumda talep genel hükümlere göre işletene yöneltilir.

Teminat Dışı Hal ile Rücu Sebebi Arasındaki Fark Nedir?

Teminat dışı hâlde sigortacı zarar görene hiç ödeme yapmaz. Rücu sebebinde ise KTK md. 95 uyarınca sigorta sözleşmesinden doğan ve tazminatı azaltan hâller zarar görene karşı ileri sürülemez; sigortacı önce öder, sonra sigortalısına döner. Alkollü veya ehliyetsiz sürücünün çarptığı araç sahibi bu nedenle ödemesini alır.

Sigortacının zarar görene karşı ileri süremeyeceği haller

Uygulamada sigortacılar zaman zaman rücu sebebi olan bir durumu, örneğin sürücünün alkollü olmasını, zarar görene karşı ret gerekçesi olarak kullanmaya çalışır. KTK md. 95/1 bunu açıkça engeller. Red yazısında bu tür bir gerekçe görülürse, bunun teminat dışı hâl mi yoksa sözleşmeden doğan bir def’i mi olduğu ayrılmalıdır. İkinci durumda ret hukuken dayanaksızdır.

Yarışlar, çevre zararları ve para cezaları

Genel Şartlar A.6 listesi kanundaki bentlerle sınırlı değildir. Motorlu bisikletlerin kullanılmasından doğan zararlar (ı), kazadan kaynaklanan toprak, su ve hava kirliliğinin temizlenme giderleri (j), KTK md. 104 ve 105’te düzenlenen ve ayrı zorunlu sigortaya tabi sorumluluklar (m) ile cezai kovuşturma giderleri ve idari ya da adli para cezaları (n) da teminat dışıdır. Sürücünün ödemek zorunda kaldığı trafik cezaları bu nedenle sigortaya yansıtılamaz.

2026 Teminat Limitleri ve Limiti Aşan Zarar

2026 yılı için zorunlu trafik sigortası teminat limitleri SEDDK tarafından ilan edilen tabloya göre araç başı maddi zarar 400.000 TL, kaza başı 800.000 TL; kişi başı sağlık gideri ile sakatlanma ve ölüm teminatı 3.600.000 TL’dir. Genel Şartlar A.1 uyarınca limitler kaza tarihine göre uygulanır.

Limiti aşan zarar teminat dışı değildir; yalnızca sigortanın üst sınırını aşar. Aşan kısım KTK md. 85 ve 88 uyarınca sürücü ve işletenden müteselsilen, varsa ihtiyari mali sorumluluk poliçesinden istenir. Kalemlerin genel dökümü trafik kazasında tazminat kalemleri yazımızda yer alır.

Genel Şartlardaki 2026 değişikliği

Genel Şartlar, 12.06.2026 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan ve 01.07.2026’da yürürlüğe giren değişiklikle yeniden düzenlendi. A.2’deki sigortalı tanımı Danıştay iptalinin ardından yeniden yazıldı; A.5’teki teminat türleri de değer kaybı, bakıcı gideri ve kurul raporuna ilişkin ayrıntılarla güncellendi. A.6’daki teminat dışı hâller listesi ise bu değişiklikte korunmuştur. Kaza tarihine göre hangi metnin uygulanacağı ayrıca kontrol edilmelidir.

Teminat Dışı Kalan Zarar İçin Kime Başvurulur?

Teminat dışı kalan zarar için kusurlu sürücüye ve araç işletenine başvurulur; KTK md. 85/1 ve 88 uyarınca bunlar zarar görene karşı müteselsilen sorumludur. İhtiyari mali sorumluluk poliçesi, kasko veya Güvence Hesabı da dosyaya göre gündeme gelir. Zamanaşımı KTK md. 109 uyarınca 2 yıl ve her hâlde 10 yıldır.

• Sigortaya dava öncesi yazılı başvuru yapın; 15 gün içinde cevap gelmezse dava veya tahkim yolu açılır (KTK md. 97).
• Red yazısındaki gerekçenin KTK md. 92 veya Genel Şartlar A.6’da karşılığı olup olmadığını kontrol edin.
• Teminat dışı kalemleri ayrı listeleyin; bunlar için sürücü ve işleten aleyhine ayrı talep hazırlayın.
• Karşı aracın ihtiyari mali sorumluluk poliçesi olup olmadığını araştırın.
• Zamanaşımını kesen işlemleri takip edin: sigortacıya karşı kesilen zamanaşımı işletene karşı da kesilmiş sayılır (KTK md. 109/3).

Sorumluluğa ilişkin anlaşmalarda dikkatli olmak gerekir: KTK md. 111 uyarınca hukuki sorumluluğu kaldıran veya daraltan anlaşmalar geçersizdir; açıkça yetersiz tazminat içeren uzlaşmalar iki yıl içinde iptal ettirilebilir. Genel bilgi için sigorta hukuku çalışma alanımıza bakılabilir. Yazının yazarı Av. Mehmet İlker Dinç sigorta ve tazminat hukuku alanında çalışmaktadır. Somut durumunuzun dosya özelinde değerlendirilmesi gerekir.

Sıkça Sorulan Sorular

Trafik sigortasında teminat dışı haller konusunda en çok sorulanlar; yolcuların durumu, kendi aracındaki hasar, ikame araç bedeli, sigortasız araç, alkol gerekçesiyle ret ve limitlerin hangi tarihe göre uygulandığıdır. Aşağıda bu soruları KTK ve Genel Şartlar hükümlerine dayanan kısa yanıtlarla ele alıyoruz.

Trafik sigortası yolcuya ödeme yapar mı?

Evet. Kaza yapan araçtaki yolcu üçüncü kişi sayılır ve bedensel zararlarını o aracın zorunlu trafik sigortasından isteyebilir. Yolcu işletenin eşi veya çocuğu olsa bile bedensel zarar teminat içindedir; KTK md. 92/b’deki istisna yalnızca mal zararları için geçerlidir.

Kendi kusurumla yaptığım kazada kendi trafik sigortam aracımı öder mi?

Hayır. Zorunlu trafik sigortası sigortalının kendi aracına gelen zararı karşılamaz; Genel Şartlar A.6 (ğ) bu talepleri açıkça kapsam dışında sayar. Kendi aracınızdaki hasar için kasko poliçesine başvurmanız gerekir.

Trafik sigortası kiralık araç bedelini öder mi?

İkame araç kirası ve aracın kullanılamamasından doğan kazanç kaybı gibi dolaylı zararlar KTK md. 92/k uyarınca zorunlu trafik sigortası kapsamı dışındadır. Bu kalemler kusurlu sürücü ve işletenden genel hükümlere göre istenebilir.

Karşı taraf sigortasızsa ne yapılır?

Bedensel zararlar için 5684 s. Kanun md. 14 uyarınca Güvence Hesabına başvurulabilir. Mal zararları kural olarak Güvence Hesabından karşılanmaz; bu zararlar kusurlu sürücü ve işletenden istenir. Sigortasız aracın işleteni ayrıca idari yaptırımla karşılaşır.

Sigortacı alkol gerekçesiyle zarar görene ödeme yapmayabilir mi?

Hayır. Alkol, sigortacı ile sigortalısı arasındaki rücu sebebidir. KTK md. 95 uyarınca bu tür sözleşmeden doğan hâller zarar görene karşı ileri sürülemez; sigortacı ödemeyi yapar, sonra koşulları varsa sigortalısına rücu eder.

Trafik sigortası limitleri hangi tarihe göre belirlenir?

Genel Şartlar A.1 uyarınca teminat limitleri kaza tarihi itibarıyla uygulanır. Poliçenin düzenlendiği yılın değil, kazanın meydana geldiği tarihteki limitler esas alınır. 2026 yılında meydana gelen kazalar için SEDDK’nın ilan ettiği 2026 limitleri geçerlidir.

Teminat dışı kalan zarar için ne kadar süre içinde dava açılmalı?

KTK md. 109 uyarınca maddi zarar talepleri, zarar ve tazminat yükümlüsünün öğrenilmesinden itibaren 2 yıl, her hâlde kaza gününden itibaren 10 yıl içinde zamanaşımına uğrar. Kaza aynı zamanda daha uzun ceza zamanaşımına tabi bir suç oluşturuyorsa, maddi tazminat talepleri için de o uzun süre uygulanır.

Kaynaklar

• 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu (mevzuat.gov.tr)
• Karayolları Motorlu Araçlar Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası Genel Şartları (mevzuat.gov.tr)
• 5684 sayılı Sigortacılık Kanunu (mevzuat.gov.tr)
• SEDDK 2026 Zorunlu Trafik Sigortası Teminat Limitleri

İlgili yazılar

• Kasko Ödemesinin Reddi ve Pert (Ağır Hasar) Uyuşmazlıkları

Bu yazı genel bilgi amaçlıdır, hukuki danışmanlık yerine geçmez. Somut durumunuz için dosyanızın ayrıca değerlendirilmesi gerekir.

Bu yazı 27.09.2026 tarihli mevzuat esas alınarak hazırlanmıştır.