Sürekli İş Göremezlik ve Maluliyet Oranının Tazminata Etkisi

Sürekli iş göremezlik, bir kaza veya hastalık sonrasında vücutta kalıcı bir işlev kaybı kalması ve kişinin çalışma gücünün ömür boyu azalması demektir. Trafik kazası, iş kazası ya da tıbbi hata sonrası açılan tazminat dosyalarında en çok tartışılan rakam da bu kaybın yüzdesidir: maluliyet oranı. Yüzde 12 ile yüzde 25 arasındaki fark, hesaplanan tazminatı iki katına çıkarabilir.

Aşağıda maluliyet oranının hangi raporla belirlendiğini, tazminat hesabına nasıl yansıdığını, SGK ve sigorta ödemelerinin hesaptan nasıl düşüldüğünü ve 31.07.2026’da yürürlüğe giren faiz ve mahsup kurallarının neyi değiştirdiğini açıklıyoruz.

Sürekli İş Göremezlik Nedir, Tazminatta Neyi İfade Eder?

Sürekli iş göremezlik, iyileşme süreci tamamlandıktan sonra kalıcı hâle gelen çalışma gücü kaybıdır. 6098 s. TBK md. 54 bedensel zararları tedavi giderleri, kazanç kaybı, çalışma gücünün azalmasından veya yitirilmesinden doğan kayıplar ve ekonomik geleceğin sarsılmasından doğan kayıplar olarak sayar; sürekli iş göremezlik üçüncü kaleme karşılık gelir.

Geçici ve sürekli iş göremezlik farkı

Geçici iş göremezlik, tedavi ve iyileşme süresince çalışılamayan günleri kapsar ve süresi bellidir. Sürekli iş göremezlik ise iyileşme bittikten sonra kalan kalıcı kayıptır ve kişinin kalan yaşamı boyunca hesaplanır. İkisi birbirinin yerine geçmez, aynı dosyada ayrı kalemler olarak istenir. Tedavi dönemine ilişkin kaybı ayrıca görmek için geçici iş göremezlik hesaplama aracına bakabilirsiniz.

Maluliyet oranı ile engellilik oranı aynı şey mi?

Günlük dilde aynı anlamda kullanılsalar da hukuken farklı amaçlara hizmet ederler. Engellilik oranı, sosyal haklar ve vergi indirimi gibi idari işlemler için belirlenir. Tazminat dosyasında ise kişinin çalışma veya meslekte kazanma gücündeki kayıp aranır. Bu nedenle hastaneden alınan bir engelli sağlık kurulu raporu, tazminat davasında tek başına yeterli sayılmayabilir; mahkeme, olay tarihindeki mevzuata göre yeniden rapor aldırabilir.

Maluliyet Oranı Hangi Raporla Belirlenir?

Oran, olayın türüne göre farklı mevzuatla belirlenir. Trafik kazalarında uygulama, kaza tarihinde yürürlükte olan maluliyet mevzuatını esas alır; güncel düzenleme 20.02.2019 tarihli Erişkinler İçin Engellilik Değerlendirmesi Hakkında Yönetmelik olup, iş kazalarında oran 5510 s. K. md. 19 uyarınca SGK sağlık kurulunca tespit edilir.

Trafik kazalarında maluliyet raporu

Trafik kazası dosyalarında sigorta şirketine başvuruda sunulan rapor ile mahkemenin aldıracağı rapor farklı sonuç verebilir. Rapor, kazanın tarihi, tedavinin tamamlanıp tamamlanmadığı ve hangi cetvelin uygulandığı bakımından kontrol edilmelidir. Tedavisi devam eden birine erken düzenlenen rapor, kalıcı kaybı olduğundan düşük gösterebilir. Kusur oranına ilişkin itirazlar ise trafik kazasında kusur tespitine itiraz başlığında ayrıca ele alınır.

İş kazalarında SGK sağlık kurulu

İş kazasında SGK, sigortalının meslekte kazanma gücü kaybını belirler ve 5510 s. K. md. 19 uyarınca oran en az %10 ise sürekli iş göremezlik geliri bağlar. Sürekli tam iş göremezlikte gelir, aylık kazancın %70’idir; başkasının sürekli bakımına muhtaç olan sigortalıda bu oran %100 uygulanır. İşverene karşı açılacak tazminat davasında bu oran genellikle esas alınır, ancak itiraz yolu açıktır. İş kazası sonrası ilk adımlar için iş kazası sonrası hak kaybını önleyen adımlar yazımıza bakabilirsiniz.

Maluliyet Oranı Tazminatı Nasıl Etkiler?

Oran, kazanç kaybının hesaplandığı çarpandır. Bilirkişi, zarar görenin gelirini, maluliyet oranını, kusur durumunu ve kalan çalışma ve yaşam süresini birlikte değerlendirir. TBK md. 55/1’e göre bedensel zararlar sorumluluk hukuku ilkelerine göre hesaplanır ve hesaplanan tazminat hakkaniyet düşüncesiyle artırılamaz veya azaltılamaz.

Aktif ve pasif dönem

Yargıtay uygulamasında aktif çalışma döneminin kural olarak 60 yaşına kadar sürdüğü kabul edilir. Bu dönemde kişinin gerçek geliri esas alınır. 60 yaşından sonra, beklenen yaşam süresinin sonuna kadar süren döneme pasif dönem denir; bu dönemde de kayıp devam ettiği için hesap genellikle asgari ücret üzerinden yapılır. Kalan yaşam süresi, uygulamada kabul gören yaşam tablolarıyla belirlenir.

Oranın etkisini göstermek için aşağıdaki tablo hazırlanmıştır. Bu örnek temsilidir: aylık net geliri 40.000 TL olan, kusursuz bir kişinin yalnızca bir yıllık kaybı gösterilmiştir. Gerçek hesapta artırım, iskonto, kusur ve yaşam tablosu da uygulanır.

Tablodaki farklar yıllarla çarpıldığında, raporda birkaç puanlık değişikliğin bile sonuca ciddi biçimde yansıdığı görülür. Bu nedenle rapora itiraz, dosyanın en önemli aşamalarından biridir.

Kusur oranı ve tazminatı azaltan sebepler

Zarar görenin kendisi de kazada kusurluysa, hesaplanan tutar kusuru oranında azaltılır. TBK md. 52 zarar görenin zararın doğmasında veya artmasında etkili olması hâlinde hâkime tazminatı azaltma yetkisi verir; emniyet kemeri takmamak veya kask kullanmamak bu kapsamda değerlendirilebilir. Hatır taşımasında yolculuk da uygulamada azaltma sebebi olarak tartışılır. Bu azaltmalar, maluliyet oranından sonra, hesaplanan tutar üzerinde uygulanır.

Manevi tazminat ve maluliyet oranı

Maluliyet oranı yalnızca maddi hesabı değil, manevi tazminatın miktarını da etkiler. TBK md. 56, bedensel bütünlüğün zedelenmesi hâlinde hâkime uygun bir miktar paranın manevi tazminat olarak ödenmesine karar verme yetkisi tanır; ağır bedensel zararda zarar görenin yakınları da manevi tazminat isteyebilir. Manevi tazminat bir hesap tablosuyla belirlenmez; yaralanmanın ağırlığı, kalıcı kaybın derecesi, tarafların kusuru ve ekonomik durumları birlikte değerlendirilir.

SGK ve Sigorta Ödemeleri Tazminattan Düşülür mü?

Hangi ödemenin düşüleceği, ödemenin niteliğine bağlıdır. TBK md. 55/1 kısmen veya tamamen rücu edilemeyen sosyal güvenlik ödemelerinin ve ifa amacı taşımayan ödemelerin zarardan indirilemeyeceğini açıkça düzenler. Buna karşılık zarar verene rücu edilebilen ödemeler ve sorumlu adına yapılan ödemeler hesapta dikkate alınır.

SGK peşin sermaye değeri ve mahsup

İş kazalarında SGK’nın bağladığı sürekli iş göremezlik gelirinin ilk peşin sermaye değeri, 5510 s. K. md. 21 uyarınca işverene rücu edilebildiğinden, işverenden istenen tazminattan düşülür. Aynı zarar için iki kez ödeme yapılmasını önleyen bu kural, SGK gelirinin tamamen ayrı bir hak olduğu yönündeki yaygın düşünceyi düzeltir. Özel bir kaza sigortasından alınan ve zarar verenin ödemediği paralar ise kural olarak düşülmez.

Zorunlu trafik sigortasının ödemeleri

Trafik kazasında sigorta şirketinin ödediği tutar, sorumlu adına ifa amacıyla yapılmış sayılır ve toplam zarardan düşülür. Sigorta şirketinin ödemeyi reddetmesi ya da düşük teklif vermesi hâlinde başvurulacak yollar için sigorta şirketi ödemeyi reddederse tahkim ve mahkeme seçenekleri yazısı yol gösterir.

TBK Md. 55’e Eklenen Faiz ve Mahsup Kuralları Neyi Değiştirdi?

16.07.2026 tarihli 7589 sayılı Kanun (RG 31.07.2026) TBK md. 55’e iki fıkra ekledi. Kazancın bilindiği döneme ilişkin tazminata olay tarihinden, bilinemediği döneme ilişkin tazminata karar tarihinden kanuni faiz işler. Tahkikat başlayıncaya kadar ifa amacıyla yapılan ödemeler ise ödeme tarihine göre belirlenen tazminattan oransal olarak mahsup edilir.

• Kimlere uygulanır: 7589 s. Kanun geçici md. 1/9 uyarınca yeni fıkralar, yürürlük tarihinden (31.07.2026) sonra meydana gelen olaylara uygulanır. Daha önceki kazalarda eski kurallar geçerliliğini korur.
• Faizin bölünmesi: Olay ile rapor veya hesap tarihi arasındaki “işlemiş” dönem için faiz olay tarihinden, geleceğe ilişkin dönem için karar tarihinden başlar. Bu ayrım, özellikle uzun süren davalarda toplam tutarı doğrudan etkiler.
• Oransal mahsup: Sigortacının dava öncesi yaptığı kısmi ödeme, ödeme tarihindeki verilerle hesaplanan tazminata oranlanır ve bu oran karar tarihindeki tazminattan düşülür. Böylece erken yapılan ödemenin, sonradan artan tazminat içindeki payı doğru belirlenir.

Faiz hesabının ayrıntısı için kanuni faiz hesaplama aracı fikir verir; faiz türleri arasındaki farklar ise yasal ve temerrüt faizi karşılaştırması yazısında anlatılmıştır.

Maluliyet Raporuna Nasıl İtiraz Edilir?

Mahkemenin aldırdığı rapora, tebliğden itibaren iki hafta içinde itiraz edilebilir. 6100 s. HMK md. 281 bu süre içinde eksikliklerin tamamlatılmasını, belirsizliklerin açıklatılmasını veya yeni bilirkişi atanmasını isteme hakkı tanır; teknik çalışma gerektiren hâllerde bir defaya mahsus iki haftalık ek süre verilebilir.

Maluliyet raporuna itiraz gerekçeleri

• Raporun, kaza tarihinde yürürlükte olmayan bir yönetmeliğe göre düzenlenmesi.
• Tedavi tamamlanmadan, kalıcı hasar oturmadan rapor alınması.
• Birden fazla yaralanmanın ayrı ayrı değerlendirilip birleştirme kuralına göre toplanmaması.
• Raporu düzenleyen kurulun ilgili uzmanlık dallarını içermemesi.
• Kişinin mesleği gözetilmeden yalnızca genel çalışma gücü kaybının belirlenmesi.

Uzman görüşü ve yeni kurul raporu

HMK md. 293 taraflara, dava konusu olayla ilgili olarak uzmanından bilimsel mütalaa alma imkânı verir. Bağımsız bir uzmanın hazırladığı görüş, mahkemeyi yeni bir kurul raporu almaya yöneltebilir. Uygulamada çelişkili raporlar arasındaki fark genellikle Adli Tıp Kurumu ilgili ihtisas kurulu veya üniversite hastanesi kurulu raporuyla giderilir.

Başvuru Yolları ve Zamanaşımı Süreleri Nelerdir?

Trafik kazalarında dava açmadan önce sigorta şirketine yazılı başvuru zorunludur. 2918 s. KTK md. 97 uyarınca şirket 15 gün içinde yanıt vermez veya yanıt talebi karşılamazsa dava yoluna ya da Sigorta Tahkim Komisyonuna gidilebilir. İş kazası tazminat davalarında ise 7036 s. K. md. 3/3 uyarınca arabuluculuk dava şartı değildir.

Zamanaşımı süreleri

Bedensel zararlarda kalıcı kaybın kapsamı çoğu zaman aylar sonra netleşir; bu nedenle zararın öğrenildiği tarih dosya özelinde tartışılır. Kalan süreyi takip etmek için zamanaşımı hesaplama aracı kullanılabilir. 31.07.2026’dan sonra açılacak davalarda belirsiz alacak davası (HMK md. 107) yürürlükten kalktığından, tutar belirsizse kısmi dava açılıp HMK md. 109/4 uyarınca talep bir defaya mahsus artırılabilir.

Dava Öncesinde Hangi Belgeler Toplanmalı?

Hazırlık, maluliyet oranını ve geliri kanıtlayan belgelerle başlar. TBK md. 54 kalemlerinin her biri ayrı belge ister: tedavi giderleri için faturalar, kazanç kaybı için gelir belgeleri, çalışma gücü kaybı için sağlık kurulu raporu. KTK md. 97 kapsamındaki sigorta başvurusunda da bu belgeler eksiksiz sunulmalıdır.

• Kaza tespit tutanağı, iş kazası bildirimi veya olay tutanağı.
• Acil servis kayıtları, epikriz, ameliyat notları ve kontrol muayeneleri.
• Tedavinin tamamlandığını gösteren son kontrol raporu ve varsa sağlık kurulu raporu.
• Son yıllara ait bordrolar, vergi beyannameleri veya gelir belgeleri; serbest çalışanlar için faaliyet belgeleri.
• SGK’dan gelir bağlandıysa gelir bağlama yazısı ve peşin sermaye değeri bilgisi.
• Sigorta şirketine yapılan başvuru ve alınan yanıt.

Ölümle sonuçlanan kazalarda yakınların talepleri farklı esaslara bağlıdır; bu konu destekten yoksun kalma tazminatı yazısında ayrıca işlenmiştir. Tazminat dosyalarındaki genel yaklaşımımız için tazminat hukuku alanı sayfasına bakabilirsiniz; bu yazı Av. Mehmet İlker Dinç tarafından hazırlanmıştır. Somut durumunuzun dosya özelinde değerlendirilmesi gerekir.

Sıkça Sorulan Sorular

Maluliyet oranı üzerine en sık sorulan sorular, raporun nereden alınacağı, oranın düşük çıkması hâlinde ne yapılacağı, SGK gelirinin tazminatı etkileyip etkilemediği ve yüzde kaç maluliyetin tazminat doğurduğu üzerinde yoğunlaşır. Aşağıdaki kısa yanıtlar TBK, 5510 sayılı Kanun ve KTK hükümlerine dayanmaktadır.

Yüzde kaç maluliyet tazminat hakkı doğurur?

Haksız fiil tazminatında alt sınır yoktur; düşük oranlı kalıcı kayıp da TBK md. 54 kapsamında tazmin edilir. SGK’dan sürekli iş göremezlik geliri bağlanması için ise meslekte kazanma gücü kaybının en az %10 olması gerekir (5510 s. K. md. 19).

Maluliyet raporu nereden alınır?

Dava öncesi aşamada tam teşekküllü hastanelerin sağlık kurullarından rapor alınabilir. Dava sürecinde ise mahkeme, Adli Tıp Kurumu veya üniversite hastanesi kurulları gibi yetkili bir kuruldan, olay tarihindeki mevzuata göre rapor aldırır. İş kazalarında oran SGK sağlık kurulunca belirlenir.

Maluliyet oranı yüzde sıfır çıkarsa tazminat alınamaz mı?

Kalıcı kayıp yoksa sürekli iş göremezlik tazminatı doğmaz. Ancak tedavi giderleri, geçici iş göremezlik dönemindeki kazanç kaybı ve manevi tazminat (TBK md. 56) talepleri devam eder. Tedavi dönemindeki kayıp ayrıca hesaplanır.

SGK'dan gelir almak işverenden tazminat istemeye engel mi?

Engel değildir. Ancak SGK’nın bağladığı gelirin ilk peşin sermaye değeri, işverene rücu edilebildiği için işverenden istenen tazminattan düşülür. Böylece aynı zarar için iki kez ödeme yapılması önlenir; kalan zarar işverenden istenebilir.

Maluliyet raporuna itiraz süresi ne kadardır?

Mahkemenin aldırdığı bilirkişi raporuna, tebliğden itibaren iki hafta içinde itiraz edilebilir (HMK md. 281). Teknik bir çalışma gerekiyorsa bu süre içinde talep edilmesi şartıyla bir defaya mahsus iki haftalık ek süre verilebilir.

Sigorta şirketinin ödediği tazminat sonradan artırılabilir mi?

Sigorta şirketinin yaptığı ödeme, gerçek zararı karşılamıyorsa kalan kısım dava veya tahkim yoluyla istenebilir. Ödeme sırasında imzalanan ibranameler, KTK md. 111 uyarınca yetersiz olduğu açıkça belli ise iki yıl içinde iptal edilebilir.

Kaynaklar

• 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu (mevzuat.gov.tr)
• 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu (mevzuat.gov.tr)
• 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu (mevzuat.gov.tr)
• 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu (mevzuat.gov.tr)
• Erişkinler İçin Engellilik Değerlendirmesi Hakkında Yönetmelik (mevzuat.gov.tr)

İlgili yazılar

• Tıbbi Malpraktis: Kusurun İspatı, Bilirkişi ve Zamanaşımı
• Trafik Kazasında Maddi ve Manevi Tazminat Kalemleri
• Estetik Operasyonlarda Hekimin Sorumluluğu ve Eser Sözleşmesi
• Manevi Tazminat Miktarı Nasıl Belirlenir? Ölçütler ve Sınırlar
• Ölümlü Trafik Kazasında Ceza Davası ile Tazminat Davasının İlişkisi
• Hatır Taşıması ve Müterafik Kusur İndirimi

Bu yazı genel bilgi amaçlıdır, hukuki danışmanlık yerine geçmez. Somut durumunuz için dosyanızın ayrıca değerlendirilmesi gerekir.

Bu yazı 26.09.2026 tarihli mevzuat esas alınarak hazırlanmıştır.