İzmir’de Kamulaştırmasız El Atma Davası

İzmir’de kamulaştırmasız el atma, bir idarenin kamulaştırma yapmadan özel bir taşınmaza yol, kanal, park, okul veya altyapı tesisi yapması ya da imar planıyla taşınmazı kullanılamaz hâle getirmesi durumudur. Malik, mülkiyeti hâlâ kendisinde görünse de taşınmazdan yararlanamaz. Bu yazı, İzmir’de bu durumda hangi mahkemeye ve hangi sırayla gidileceğini anlatır.

El atmanın türü, yargı yolunu belirler: fiili el atmada adli yargı, hukuki el atmada idari yargı gündeme gelir. Yanlış yargı yoluna gitmek, aylar sonra görev yönünden ret kararı demektir. Bu nedenle önce el atmanın türü ve tarihi netleştirilmelidir.

İzmir’de Kamulaştırmasız El Atma Hangi Yargı Yolunda Görülür?

İzmir’de kamulaştırmasız el atma uyuşmazlığının yargı yolu, el atmanın fiili mi hukuki mi olduğuna göre değişir. Fiili el atmada bedel ve tescil talebi 6100 s. HMK md. 2 gereği asliye hukuk mahkemesinde görülür. Hukuki el atmada ise zarar idari bir işlemden doğduğundan tam yargı davası idare mahkemesinde açılır.

Fiili el atma nedir?

Fiili el atma, idarenin taşınmaza fiziksel olarak dokunmasıdır: arsadan yol geçirilmesi, tarlaya su kanalı veya isale hattı döşenmesi, bahçenin bir kısmının kaldırım ya da park yapılarak kamu kullanımına açılması gibi. Bu durumda malik, bedel karşılığında taşınmazın idare adına tescilini veya el atmanın önlenmesini isteyebilir. Kısmi el atmada kalan kısımdaki değer kaybı da talep konusu olabilir. Kırsal nitelikteki parsellerde yol genişletme veya altyapı hattı nedeniyle bir tarla ya da bahçenin şerit hâlinde kullanılması, kent merkezindeki parsellerde ise bir kısmın kaldırım, otopark veya yeşil alan olarak kamu kullanımına açılması bu türün tipik örnekleridir. Her iki durumda da el atılan alanın metrekaresi ve el atma tarihi, davanın temel verisidir ve dava öncesinde belgelenmelidir.

Hukuki el atma nedir?

Hukuki el atmada taşınmaza fiilen dokunulmaz; ancak uygulama imar planında yol, park, yeşil alan veya okul gibi kamu hizmetine ayrıldığı için malik yapı yapamaz, taşınmazı makul bedelle satamaz. Uyuşmazlık Mahkemesi kararlarıyla yerleşen uygulamada bu talepler idari yargıda görülür. Doktrindeki ayrıntılar kamulaştırmasız el atma tazminatı ve görevli mahkeme yazımızda anlatılmıştır.

İzmir BİM’in 22.12.2025’ten geçerli iş bölümü kararına göre imar planı ve uygulamaları, kentsel dönüşüm, kamulaştırma ve tam yargı dosyaları 3. İdari Dava Dairesi’ne verilmiştir. İl sınırları içindeki bir taşınmaz için idari davanın İzmir’deki idare mahkemelerinde açılması, İYUK md. 34’teki taşınmazın bulunduğu yer kuralından kaynaklanır.

Fiili El Atmada Dava Nasıl Açılır?

Fiili el atmada dava, el atan idareye karşı açılır. HMK md. 12 uyarınca taşınmaz üzerindeki ayni hak sahipliğinde değişikliğe yol açabilecek davalarda taşınmazın bulunduğu yer mahkemesi kesin yetkilidir. Talep genellikle el atılan kısmın bedelinin ödenmesi karşılığında idare adına tescildir; bu nedenle dava kesin yetki kuralına tabidir.

Fiili el atma davasında davalının belirlenmesi

İzmir’de el atan idare, işin niteliğine göre bir ilçe belediyesi, büyükşehir belediyesi, bir genel müdürlüğün bölge teşkilatı veya başka bir kamu kurumu olabilir. Yanlış idareye karşı dava açmak, husumet itirazıyla süreyi uzatır. Bu yüzden el atmanın hangi proje kapsamında, hangi idarenin ihalesiyle yapıldığı dava öncesinde araştırılmalıdır. Belediye encümen kararları, ihale ilanları ve yapım tabelaları bu konuda ilk ipuçlarıdır. Yetki ve görev hatalarının sonuçları İzmir’de görevsizlik ve yetkisizlik kararları yazısında ele alınmıştır.

Bu örnek temsilidir: Menderes’te bir tarlanın ortasından, kamulaştırma yapılmadan bir bağlantı yolu açılır. Malik, yolun kapladığı alan için bedel ve bu alanın idare adına tescilini, kalan iki parçadaki değer kaybını da ayrıca ister. Dava Menderes Adliyesi’ndeki asliye hukuk mahkemesinde açılır; keşifte harita mühendisi el atılan alanı, değer bilirkişisi bedeli belirler.

1956-1983 Arası El Atmalarda Uzlaşma Usulü Nasıl İşler?

2942 s. Kamulaştırma Kanunu geçici md. 6, 09.10.1956 ile 04.11.1983 arasında fiilen kamu hizmetine ayrılan veya üzerinde tesis yapılan taşınmazlar için özel bir usul öngörür. Bu el atmalarda önce uzlaşma usulünün uygulanması dava şartıdır; uzlaşma sağlanamazsa tutanaktan itibaren üç ay içinde bedel tespiti davası açılabilir.

Uzlaşma komisyonu ve süreler

Malik idareye başvurur veya idare maliki davet eder. Taşınmazın değeri kıymet takdir komisyonunca, el koyma tarihindeki nitelikleri esas alınarak belirlenir. Uzlaşma komisyonu, davet veya başvuru tarihinden itibaren en geç altı ay içinde maliki görüşmeye çağırır. Görüşmeler davete icabetten itibaren en geç altı ay içinde sonuçlandırılır ve tutanağa bağlanır. Uzlaşma; trampa, sınırlı ayni hak tanınması, başka yerde imar hakkı veya nakdi bedel yoluyla yapılabilir.

Geçici md. 6 kapsamındaki davalarda mahkeme, bedeli dava tarihindeki değer üzerinden ve 2942 s. K. md. 11 ve 12’ye göre belirler; tescile veya terkine ilişkin hüküm kesindir, bedele ilişkin temyiz hakkı saklıdır. Uzlaşma tutanağı ve görüşmelere ilişkin belgeler açılacak davalarda taraflar aleyhine delil teşkil etmez; bu, malikin görüşmelere çekinmeden katılabilmesini sağlar.

Hukuki El Atmada İzmir İdare Mahkemesine Nasıl Gidilir?

İmar planında kamu hizmetine ayrılan taşınmazlar için 3194 s. İmar Kanunu md. 10 belediyelere, planın yürürlüğünden itibaren üç ay içinde beş yıllık imar programı hazırlama ve bu süre içinde kamulaştırma yapma görevi verir. 2942 s. K. ek md. 1 de beş yıl içinde kamulaştırma veya kısıtlamayı kaldıracak plan değişikliği yapılmasını öngörür.

Hukuki el atmada ön başvuru ve dava

İdari eylemden doğan zararlarda İYUK md. 13 uyarınca dava açmadan önce, öğrenmeden itibaren bir yıl ve her hâlde eylem tarihinden itibaren beş yıl içinde ilgili idareye başvurulması gerekir. İstek reddedilirse veya 30 gün içinde cevap verilmezse, dava süresi içinde idare mahkemesine gidilir. Hukuki el atma süregelen bir kısıtlama olduğundan sürelerin başlangıcı dosya özelinde dikkatle değerlendirilmelidir.

Plan kararının kendisine karşı iptal davası açmak, tazminat talebinden farklı bir yoldur; bu süreç imar planına itiraz ve iptal davası yazısında anlatılır. İzmir’de idari davaların genel süre kuralları idari işlemde iptal davası süresi yazısında, İzmir’deki tam yargı uygulaması ise İzmir’de tam yargı davası rehberinde özetlenir. İzmir idare mahkemelerinin yeri İzmir BİM resmi sayfasında gösterilmektedir.

Bedel Nasıl Belirlenir ve Hangi Kalemler İstenebilir?

Bedel, keşif ve bilirkişi incelemesiyle belirlenir. 2942 s. K. md. 11, taşınmazın cinsi, yüzölçümü, değerini etkileyen nitelikleri, arazilerde net geliri, arsalarda emsal satışları ve yapılarda resmi birim fiyatları esas alan bir değerlendirme öngörür. Fiili el atma davalarında da bu ölçütler uygulamada yol gösterici olarak kullanılır.

Bedel tespiti ve keşif

İzmir’in tamamı büyükşehir sınırı içinde olduğundan HMK md. 289/2 uyarınca davaya bakan mahkeme, başka bir ilçedeki taşınmazda keşfi kendisi yapabilir. Keşifte el atılan alanın sınırı harita mühendisi tarafından ölçülür; değer bilirkişisi emsal satışları karşılaştırır. Bilirkişi raporuna itiraz için bilirkişi raporuna itiraz yazımız, İzmir’deki keşif pratiği için İzmir’de keşif ve bilirkişi rehberi incelenebilir.

Bedelin yanında, el atmanın sürdüğü dönem için ecrimisil ve kalan kısımdaki değer kaybı da gündeme gelebilir; ecrimisilin genel mantığı ecrimisil ve haksız işgal yazısında anlatılır. Faiz başlangıcı ve oranları için yasal faiz hesaplama aracı ön fikir verebilir; kesin hesap karar ve dosya kapsamına göre yapılır.

Karar Sonrası Ödeme ve İcra Nasıl İşler?

2942 s. K. ek md. 4 uyarınca bu Kanun uyarınca hükmedilen bedel, tazminat, vekâlet ücreti ve yargılama giderleri, davacının banka hesabını idareye yazılı bildiriminden itibaren 30 gün içinde ödenir; ödenmezse genel hükümlere göre icra takibi yapılabilir. Tescil hükmü ise HMK md. 350/2 gereği kesinleşmeden tapuya işlenmez.

Ödeme ve icra aşamasında dikkat edilecekler

Geçici md. 6 kapsamındaki bedeller için kanun ayrı bir rejim öngörür: idareler bütçelerinden pay ayırır, toplam alacak bu payı aşarsa ödemeler sonraki yıllara sâri biçimde, garameten ve taksitle yapılır; taksit süresince kanuni faiz işler. Bu madde uyarınca ödenecek bedelin tahsili için idarelerin mal, hak ve alacakları haczedilemez. Bu nedenle 1956-1983 dönemine ait dosyalarda ödeme takvimi baştan gerçekçi değerlendirilmelidir.

Hisseli veya Mirasla Kalan Taşınmazda Dava Kim Tarafından Açılır?

İzmir’de kamulaştırmasız el atma dosyalarının önemli bir kısmı, tapusu birden fazla kişi adına kayıtlı taşınmazlarla ilgilidir. Paylı mülkiyette her paydaş, yargı uygulamasına göre kendi payı oranında bedel isteyebilir. Elbirliği mülkiyetinde, örneğin intikali yapılmamış miras taşınmazında ise kural olarak tüm mirasçıların birlikte hareket etmesi gerekir.

Mirasçılardan biri dava açmak istediğinde diğerlerinin davaya katılımı veya muvafakati sağlanamazsa, sulh hukuk mahkemesinden miras ortaklığına temsilci atanması istenebilir (4721 s. TMK md. 640). Mirasçıların ve paylarının belirlenmesi için önce mirasçılık belgesi alınmalıdır; İzmir’deki yollar İzmir’de mirasçılık belgesi yazısında anlatılır. Tapu kaydı ile mirasçılık belgesindeki payların uyuşmadığı dosyalarda, bedelin dağıtımı aşamasında yeniden uyuşmazlık çıkmaması için paylar baştan netleştirilmelidir. Ölen paydaşın mirasçıları yurt dışındaysa tebligat ve vekâletname süreçleri davanın süresini doğrudan etkiler.

Dava Açmadan Önce Hangi Belgeler Hazırlanmalı?

İzmir’de kamulaştırmasız el atma davasında ilk adım, el atmanın türünü ve tarihini belgelemektir. Güncel tapu kaydı, kadastro paftası, uygulama imar planı ve plan notları ile el atmanın başladığı tarihi gösteren kayıtlar, yargı yolunu ve uygulanacak süreleri belirler. 2942 s. K. geçici md. 6 kapsamındaki el atmalarda tarih aralığı (09.10.1956-04.11.1983) kritik önemdedir.

• Tapu kaydı, kadastro paftası ve varsa aplikasyon krokisi.
• Belediyeden imar durum belgesi ve plan değişikliği tarihleri.
• El atmanın tarihini gösteren fotoğraflar, uydu görüntüleri, ihale ve yapım belgeleri.
• El atan idareye yapılan başvurular ve cevapları; uzlaşma görüşmesi yapıldıysa tutanaklar.
• Emsal satış bilgileri ve taşınmazın gelirini gösteren kayıtlar.

Taşınmaz uyuşmazlıklarına ilişkin diğer içerikler gayrimenkul hukuku çalışma alanında toplanmıştır; yazı Av. Yahya Köse tarafından hazırlanmıştır. Somut durumunuzun dosya özelinde, el atmanın türü ve tarihi üzerinden değerlendirilmesi gerekir.

Sıkça Sorulan Sorular

İzmir’de arazisine yol, park, su deposu veya başka bir kamu tesisi yapılan ya da imar planında kamu alanına ayrılan malikler en çok aşağıdaki soruları soruyor. Cevaplar 2942 s. Kamulaştırma Kanunu, 2577 s. İYUK ve 6100 s. HMK’nın güncel metinlerine dayanır; el atmanın türü ve tarihi her dosyada ayrıca belirlenmelidir.

Belediye arsamdan yol geçirdi, davayı hangi mahkemede açarım?

Taşınmaza fiilen el atılmışsa dava adli yargıda, asliye hukuk mahkemesinde açılır ve taşınmazın bulunduğu yer mahkemesi kesin yetkilidir (HMK md. 2 ve 12). İzmir Adliyesi’ne bağlı ilçelerde bu mahkemeler 01.09.2026’dan beri Halkapınar Ek Hizmet Binası’ndadır.

Arsam imar planında park alanı gösterildi, yine de tazminat isteyebilir miyim?

Taşınmaza fiilen dokunulmadan imar planıyla kullanım kısıtlanmışsa bu hukuki el atmadır. Yerleşik uygulamada bu taleplerde idari yargı yolu, yani idare mahkemesinde tam yargı davası benimsenmektedir. Dava öncesinde idareye başvuru (İYUK md. 13) ve plan tarihleri değerlendirilmelidir.

Kamulaştırmasız el atma davası için süre var mı?

Fiili el atmada 2942 s. K. md. 38’deki 20 yıllık süre Anayasa Mahkemesince iptal edildiğinden kural olarak süre sınırı yoktur. 09.10.1956-04.11.1983 arasındaki el atmalarda ise geçici md. 6 uyarınca uzlaşmazlık tutanağından itibaren 3 ay içinde dava açılmalıdır.

Dava açmadan önce idareye başvurmak zorunlu mu?

Fiili el atma 1956-1983 arasındaysa uzlaşma usulü dava şartıdır (2942 s. K. geçici md. 6). Hukuki el atmada idari yargıya gitmeden önce İYUK md. 13’teki ön başvuru gündeme gelir. Diğer fiili el atmalarda zorunlu başvuru yoktur, ancak idareyle uzlaşma görüşmesi yapılabilir.

Taşınmazı el atmadan sonra satın aldım, dava açabilir miyim?

Fiili el atmada dava hakkının sonraki malike geçip geçmediği, satış sözleşmesindeki düzenlemeye ve el atmanın niteliğine göre tartışmalı olabilir. Tapu kayıtları ve satış belgesi incelenmeden kesin cevap verilemez; konu dosya özelinde değerlendirilmelidir.

Mahkeme kararından sonra idare parayı ödemezse ne olur?

2942 s. K. ek md. 4 uyarınca kamulaştırma kanunu uyarınca hükmedilen bedel, banka hesabının idareye yazılı bildiriminden itibaren 30 gün içinde ödenir; ödenmezse genel hükümlere göre icra takibi yapılabilir. Geçici md. 6 kapsamındaki bedeller ise bütçe payına göre taksitle ödenebilir.

Kaynaklar

• 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu (mevzuat.gov.tr)
• 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu (mevzuat.gov.tr)
• 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu (mevzuat.gov.tr)
• 3194 sayılı İmar Kanunu (mevzuat.gov.tr)
• İzmir Bölge İdare Mahkemesi: İdare mahkemeleri (izmirbim.adalet.gov.tr)

İlgili yazılar

• İzmir'de Önalım (Şufa) Davası Süreci
• İzmir'de Ortaklığın Giderilmesi Davası
• İzmir'de Tapu İptali ve Tescil Davası Süreci
• Bayraklı'da Kentsel Dönüşüm: Riskli Yapı ve Hak Sahipliği

Bu yazı genel bilgi amaçlıdır, hukuki danışmanlık yerine geçmez. Somut durumunuz için dosyanızın ayrıca değerlendirilmesi gerekir.

Bu yazı 10.10.2026 tarihli mevzuat esas alınarak hazırlanmıştır.