İddet Müddeti ve Kaldırılması Davası (TMK 132)

İddet müddeti, evliliği sona eren kadının yeniden evlenebilmesi için beklemesi gereken 300 günlük süredir. 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu (TMK) md. 132 bu süreyi “bekleme süresi” olarak düzenler ve iki hâlde mahkemenin süreyi kaldıracağını belirtir. Boşanma kararı kesinleştikten sonra kısa süre içinde evlenmek isteyen kadınlar için en pratik yol, iddet müddetinin kaldırılması talebidir.

Aşağıda sürenin ne zaman başladığını, hangi hâllerde kaldırıldığını, başvurunun hangi mahkemeye ve hangi belgelerle yapılacağını, süreye aykırı evlenmenin sonuçlarını ve bekleme süresinin soybağı kurallarıyla ilişkisini 2026 yılında yürürlükte olan hükümlere göre anlatıyoruz.

İddet Müddeti Nedir ve Neden Vardır?

İddet müddeti, evliliği sona eren kadının yeniden evlenmeden önce beklemesi gereken süredir. TMK md. 132 bu süreyi 300 gün olarak belirler. Amaç, doğacak bir çocuğun babasının kim olduğu konusunda iki evlilik arasında çatışma çıkmasını önlemektir; bu nedenle süre yalnızca kadın için öngörülmüştür.

Kuralın mantığı soybağı hükümlerinden gelir. TMK md. 285/1’e göre evlilik devam ederken veya evliliğin sona ermesinden başlayarak 300 gün içinde doğan çocuğun babası kocadır. Kadın bu süre içinde yeniden evlenirse, doğacak çocuk için hem önceki hem de yeni evlilikteki kocaya ilişkin babalık karinesi aynı anda işleyebilir. Kanun koyucu bu belirsizliği bekleme süresiyle önlemeyi amaçlamıştır.

Günlük dilde “iddet” veya “iddet müddeti” denilse de kanundaki adı “bekleme süresi”dir. Bu süre bir ceza veya boşanmanın yaptırımı değildir; kadının kusurlu ya da kusursuz olmasından bağımsız olarak uygulanır. Anlaşmalı veya çekişmeli boşanma arasında da fark yoktur: evlilik sona erdiği anda süre işlemeye başlar.

Bekleme Süresi Ne Zaman Başlar ve Ne Zaman Biter?

Bekleme süresi, TMK md. 132/1 uyarınca evliliğin sona ermesinden başlar. Boşanmada evlilik, boşanma kararının kesinleşmesiyle sona erer; bu nedenle 300 gün, kararın verildiği günden değil kesinleştiği günden itibaren hesaplanır. Aynı maddenin ikinci fıkrasına göre kadının doğurmasıyla süre, ayrıca mahkeme kararı gerekmeksizin kendiliğinden biter.

Bekleme Süresi Hangi Olaylarda İşler?

TMK md. 132 “evlilik sona ermişse” ifadesini kullanır ve sona erme sebebi arasında ayrım yapmaz. Bu nedenle süre boşanmada, eşin ölümünde ve evliliğin iptalinde uygulanır. Ölüm hâlinde süre ölüm tarihinden, boşanma ve iptal hâlinde ise ilgili kararın kesinleştiği tarihten başlar. Uzun süre önce fiilen ayrı yaşamaya başlamış olmak, yasal başlangıç tarihini değiştirmez.

Süre hesabında sık yapılan hata, boşanma duruşmasının tarihini esas almaktır. Anlaşmalı boşanmada taraflar duruşmada kanun yolundan feragat ederse karar kısa sürede kesinleşebilir; çekişmeli boşanmada ise istinaf ve temyiz aşamaları kesinleşmeyi aylarca, hatta yıllarca geciktirebilir. Doğru başlangıç tarihi için kesinleşme şerhli kararın bir örneği alınmalı ve 300 gün bu tarihten itibaren takvim üzerinden sayılmalıdır. Kesinleşme tarihi e-Devlet veya UYAP üzerinden de kontrol edilebilir.

İddet Müddeti Hangi Hâllerde Kaldırılır?

TMK md. 132/3 iki kaldırma sebebi sayar: kadının önceki evliliğinden gebe olmadığının anlaşılması ve evliliği sona eren eşlerin yeniden birbiriyle evlenmek istemesi. Kanun “mahkeme bu süreyi kaldırır” ifadesini kullanır; şartlar gerçekleşmişse kaldırma kararı verilmesi gerekir. Mahkemenin burada geniş bir takdir yetkisi yoktur.

Doktor Raporu ile Gebelik Bulunmadığının İspatı

Uygulamada en sık kullanılan yol, kadının gebe olmadığını gösteren sağlık raporudur. Rapor genellikle bir devlet hastanesinin kadın hastalıkları ve doğum kliniğinden alınır; bazı mahkemeler dosyayı Adli Tıp Kurumuna veya kendi belirleyeceği bir hastaneye de gönderebilir. Mahkeme, raporun tarihine ve boşanma kararının kesinleşme tarihine birlikte bakar. Rapor çok eski tarihliyse, mahkeme yeni bir muayene isteyebilir.

Kanunun aradığı şey gebe olunmadığının “anlaşılması”dır; tek bir belge türü şart koşulmamıştır. Bu nedenle rapor, dosyadaki diğer bilgilerle birlikte değerlendirilir. Örneğin eşlerin boşanmadan önce uzun süredir ayrı yaşadığını gösteren belgeler, raporu destekleyen yardımcı bilgi olarak dosyaya konabilir. Yine de uzun fiili ayrılık, tek başına süreyi ortadan kaldırmaz ve mahkeme kararını gereksiz kılmaz.

Aynı Eşle Yeniden Evlenme

Boşanan eşler birbiriyle yeniden evlenmek istiyorsa, babalık karinesi bakımından bir çatışma doğmaz; çünkü her iki evlilikteki koca aynı kişidir. Bu nedenle TMK md. 132/3, bu hâlde de mahkemenin süreyi kaldıracağını açıkça düzenler. Bu durumda gebelik raporu şart değildir; eski eşlerin yeniden evlenme iradesinin mahkemeye gösterilmesi yeterlidir. Başvuruda iki tarafın birlikte bulunması veya eski eşin yazılı beyanının eklenmesi süreci hızlandırır.

İddet Kaldırma Davası Hangi Mahkemede ve Nasıl Açılır?

Bekleme süresinin kaldırılması, HMK md. 382/2-b-4 uyarınca aile hukukundaki çekişmesiz yargı işleri arasında sayılır. Çekişmesiz yargıda kural olarak sulh hukuk mahkemesi görevli olsa da (HMK md. 383), aile hukukundan doğan işler özel kanunla aile mahkemesine verilmiştir. Bu nedenle başvuru, sulh hukuk mahkemesine değil aile mahkemesine yapılır.

Görevli ve Yetkili Mahkeme

4787 sayılı Kanun md. 4 TMK’nın İkinci Kitabından doğan dava ve işleri aile mahkemesine bırakır; TMK md. 132 de bu kitapta yer alır. Aile mahkemesi bulunmayan yerlerde asliye hukuk mahkemesi aile mahkemesi sıfatıyla bakar. HMK md. 384 uyarınca, kanunda aksine hüküm bulunmadıkça talepte bulunan kişinin veya ilgililerden birinin oturduğu yer mahkemesi yetkilidir. Bu nedenle kadın, boşandığı şehirde değil, kendi oturduğu yerde de başvurabilir.

Başvuru Dilekçesi ve Ekleri

Çekişmesiz yargı işi olduğu için dilekçede karşı taraf gösterilmez. Dilekçede kimlik bilgileri, boşanma kararının mahkemesi ile dosya numarası, kesinleşme tarihi ve kaldırma sebebi yazılır. Eklenecek temel belgeler kesinleşme şerhli boşanma kararı veya ölüm belgesi, nüfus kayıt örneği ve gebelik bulunmadığını gösteren sağlık raporudur. Başvuru harcı maktu niteliktedir; güncel tutarı görmek için dava harcı hesaplama aracı kullanılabilir. Mali gücü yetersiz olanlar adli yardım talep edebilir.

HMK md. 385 uyarınca çekişmesiz yargı işlerinde basit yargılama usulü ve resen araştırma ilkesi uygulanır. Mahkeme bu nedenle gerekli gördüğü araştırmayı kendisi yapabilir, örneğin raporu yetersiz bulursa yeni bir muayene isteyebilir. Belgeleri eksiksiz olan başvurular, uygulamada çoğu zaman tek duruşmada veya dosya üzerinden sonuçlanır. Bu dava için avukatla temsil zorunlu değildir; bu konu avukatla temsil zorunluluğu yazısında genel olarak açıklanmıştır.

Karar Nasıl Kesinleşir ve Nikâhta Nasıl Kullanılır?

HMK md. 387 uyarınca çekişmesiz yargı kararlarına karşı hukuki yararı bulunan ilgililer, kararın öğrenilmesinden itibaren 2 hafta içinde istinaf yoluna başvurabilir. HMK md. 388’e göre bu kararlar kural olarak maddi anlamda kesin hüküm oluşturmaz. Karar, evlenme başvurusunda evlendirme dairesine sunulur.

Uygulamada evlendirme daireleri, kaldırma kararının kesinleşmiş olmasını arayabilmektedir. Bu nedenle karar alındıktan sonra kesinleşme şerhinin istenmesi ve nikâh tarihinin buna göre planlanması yerinde olur. TMK md. 137/2 uyarınca evlendirme memuru, evlenmeye yasal bir engel bulunduğunu görürse başvuruyu reddeder; reddin yazıyla bildirilmesi üzerine TMK md. 138 uyarınca mahkemeye itiraz edilebilir.

Bekleme Süresine Uyulmadan Evlenilirse Ne Olur?

Bekleme süresi, TMK md. 145 ile md. 148 ve devamında sayılan mutlak veya nispi butlan sebepleri arasında yer almaz. Bu nedenle süreye aykırı yapılan bir evlenme, kural olarak bu gerekçeyle geçersiz sayılmaz. Ancak evlendirme memuru süre dolmadan veya kaldırma kararı olmadan başvuruyu kabul etmez.

Asıl sonuç soybağı alanında ortaya çıkar. TMK md. 290 uyarınca çocuk evliliğin sona ermesinden başlayarak 300 gün içinde doğmuş ve ana bu arada yeniden evlenmişse, ikinci evlilikteki koca baba sayılır; bu karine çürütülürse ilk evlilikteki koca baba sayılır. Böyle bir durumda karinenin çürütülmesi, soybağının reddi davası ile yapılır. 7531 sayılı Kanunla 2024 yılında değiştirilen TMK md. 286 uyarınca bu davayı koca, ana veya çocuk açabilir.

Yeniden Evlenmek Boşanmanın Diğer Sonuçlarını Etkiler mi?

Evet, özellikle nafaka bakımından etkiler. TMK md. 176/3 uyarınca irat biçiminde ödenmesine karar verilen maddi tazminat veya yoksulluk nafakası, alacaklı tarafın yeniden evlenmesi hâlinde kendiliğinden kalkar. Bekleme süresinin kaldırılması, bu nedenle nafaka alan kadın için doğrudan mali sonuç da doğurur.

Nafakanın kendiliğinden kalkması, ayrıca dava açılmasını gerektirmez; evlenme tarihi itibarıyla ödeme yükümlülüğü sona erer. Evlenmeden, fiilen evliymiş gibi yaşama hâlinde ise nafaka kendiliğinden değil, mahkeme kararıyla kaldırılır; bu ayrım yoksulluk nafakasının kaldırılması yazısında ele alınmıştır. Nafaka alan kadının yeni evliliği planlarken, ödemelerin hangi tarihte sona ereceğini hesaba katması gerekir.

Çocuklar için bağlanan iştirak nafakası ve velayet düzenlemesi ise annenin yeniden evlenmesiyle kendiliğinden değişmez. TMK md. 183, ana veya babanın başkasıyla evlenmesini, hâkimin gerekli önlemleri almasını gerektirebilecek yeni olgular arasında açıkça sayar. Yeni evlilik çocuğun yaşam koşullarını önemli ölçüde etkiliyorsa, taraflardan biri velayetin veya kişisel ilişkinin yeniden düzenlenmesini isteyebilir; mahkeme bu değerlendirmeyi çocuğun üstün yararına göre yapar. Kadının boşanmadan sonra kullandığı soyadı da yeni evlilikle birlikte yeni eşin soyadına göre belirlenir.

Yurt Dışında Boşanan Kadın İçin Bekleme Süresi Nasıl İşler?

Yurt dışında verilen boşanma kararı Türkiye’de tanınmadıkça nüfus kaydına işlenmez ve kadın Türk nüfus kayıtlarında evli görünmeye devam eder. 4787 s. Kanun md. 4/2 aile hukukuna ilişkin yabancı mahkeme kararlarının tanınması ve tenfizini aile mahkemesine verir. Yeniden evlenme planı olan kadın için ilk adım tanıma kararıdır.

Tanıma kararından sonra bekleme süresi bakımından somut duruma göre değerlendirme yapılır; yabancı kararın kesinleşme tarihi, nüfusa tescil tarihi ve aradan geçen süre birlikte dikkate alınır. Uygulamada tanıma ve iddet kaldırma talepleri çoğu zaman peş peşe ele alınır. Tanıma sürecinin ayrıntıları yabancı boşanma kararının tanınması ve tenfizi yazısında açıklanmıştır.

Başvurudan Önce Hangi Belgeler Hazırlanmalı?

Başvurunun hızlı sonuçlanması, belgelerin baştan eksiksiz sunulmasına bağlıdır. HMK md. 385/2 resen araştırma ilkesini öngörse de, mahkemenin eksik belgeleri yazışmayla toplaması süreyi uzatır. Aşağıdaki kontrol listesi, uygulamada çoğu dosyada ihtiyaç duyulan temel belgeleri ve nikâh öncesi yapılması gereken kontrolleri gösterir.

• Kesinleşme şerhli karar: Boşanma veya iptal kararının kesinleşme tarihini gösteren onaylı örnek, ölümde ise ölüm belgesi hazırlanmalıdır.
• Sağlık raporu: Gebelik bulunmadığını gösteren, mümkünse başvuru tarihine yakın tarihli bir hastane raporu alınmalıdır.
• Nüfus kayıt örneği: Medeni hâlin boşanmış veya dul olarak işlendiğini gösteren güncel kayıt eklenmelidir.
• Aynı eşle evlenme: Eski eşlerin yeniden evlenme iradesini gösteren ortak dilekçe veya yazılı beyan dosyaya konmalıdır.
• Nikâh planlaması: Kararın kesinleşme süresi ve evlendirme dairesinin istediği belgeler nikâh tarihinden önce kontrol edilmelidir.

Somut durumunuzun dosya özelinde değerlendirilmesi gerekir; boşanma kararının kesinleşme tarihi ve sağlık raporunun içeriği sonucu doğrudan etkiler. Boşanma sürecinin kendisine ilişkin sorular için anlaşmalı boşanmada protokol ve duruşma süreci ile evlilik birliğinin temelinden sarsılması yazılarına, aile hukukundaki diğer konular için ise aile ve boşanma hukuku sayfasına bakabilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

Bekleme süresiyle ilgili en çok sorulan sorular, 300 günün hangi tarihten hesaplanacağı, raporla sürenin ne kadar sürede kaldırılabileceği ve erkeklerin de beklemek zorunda olup olmadığıdır. Aşağıdaki kısa yanıtlar yalnızca genel bilgi niteliğindedir; her başvuruda kesinleşme tarihi ve sunulan belgeler mahkemece ayrıca incelenir.

İddet müddeti kaç gündür?

TMK md. 132 uyarınca bekleme süresi, evliliğin sona ermesinden başlayarak 300 gündür. Boşanmada süre, boşanma kararının kesinleştiği günden itibaren hesaplanır. Kadın bu sürede doğum yaparsa süre kendiliğinden sona erer; ayrıca mahkeme kararıyla da kaldırılabilir.

Erkekler için bekleme süresi var mı?

Hayır. TMK md. 132 yalnızca kadın için bekleme süresi öngörür. Kuralın amacı, doğacak çocuğun babalığına ilişkin karinelerin çatışmasını önlemektir. Erkek, boşanma kararı kesinleştikten sonra başka bir yasal engel yoksa hemen evlenebilir.

Boşanma davası devam ederken iddet kaldırılabilir mi?

Bekleme süresi evliliğin sona ermesiyle başlar; boşanma kararı kesinleşmeden evlilik devam ettiği için ortada kaldırılacak bir süre yoktur. Bu nedenle kaldırma talebi uygulamada boşanma kararı kesinleştikten sonra ayrı bir dilekçeyle yapılır.

Doktor raporu olmadan iddet kaldırılır mı?

Eski eşlerin birbiriyle yeniden evlenmek istemesi hâlinde gebelik raporu gerekmez. Diğer durumlarda mahkemenin, kadının önceki evliliğinden gebe olmadığı kanaatine varması gerekir; uygulamada bu kanaat çoğunlukla hastane raporuyla sağlanır ve mahkeme gerekirse yeni muayene isteyebilir.

Eşim vefat ettiyse de 300 gün beklemem gerekir mi?

Evet. TMK md. 132 evliliğin hangi sebeple sona erdiğini ayırt etmez; eşin ölümüyle sona eren evlilikte de bekleme süresi uygulanır ve süre ölüm tarihinden başlar. Gebelik bulunmadığı anlaşılırsa, mahkemeden sürenin kaldırılması aynı usulle istenebilir.

İddet kaldırma kararına itiraz edilebilir mi?

HMK md. 387 uyarınca çekişmesiz yargı kararlarına karşı hukuki yararı bulunan ilgililer, kararın öğrenilmesinden itibaren 2 hafta içinde istinaf yoluna başvurabilir. Talep reddedilmişse başvuran kadın da bu süre içinde istinafa gidebilir.

Kaynaklar

• 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu (mevzuat.gov.tr)
• 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu (mevzuat.gov.tr)
• 4787 sayılı Aile Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yargılama Usullerine Dair Kanun (mevzuat.gov.tr)

İlgili yazılar

• Nişanın Bozulması: Hediyelerin İadesi ve Tazminat
• Boşanma Davasında Ses Kaydı, WhatsApp ve HTS Kayıtlarının Delil Değeri
• Evlat Edinme: Şartlar, Süreç ve Hukuki Sonuçları
• Zina Nedeniyle Boşanma: TMK 161, İspat ve Hak Düşürücü Süre

Bu yazı genel bilgi amaçlıdır, hukuki danışmanlık yerine geçmez. Somut durumunuz için dosyanızın ayrıca değerlendirilmesi gerekir.

Bu yazı 27.09.2026 tarihli mevzuat esas alınarak hazırlanmıştır.