İzmir Organize Sanayi Bölgelerinde İşçi Alacakları

İzmir’de işçi alacakları denildiğinde organize sanayi bölgeleri (OSB) ayrı bir yer tutar. Vardiyalı üretim, alt işveren (taşeron) zincirleri, işveren servisleriyle ulaşım ve zaman zaman yaşanan fabrika kapanmaları, OSB çalışanlarının alacak uyuşmazlıklarına kendine özgü bir görünüm verir. Bu uyuşmazlıklar Çiğli, Kemalpaşa, Torbalı, Aliağa gibi farklı adliyelerin yargı çevresinde kaldığı için hangi mahkemeye ve hangi arabuluculuk bürosuna gidileceği de değişir.

Bu yazı, kıdem tazminatının hesabını veya genel işçilik alacaklarını tekrar anlatmıyor; OSB’de çalışanların sık karşılaştığı alacak türlerini, bunların dayanaklarını ve İzmir’de dosyanın hangi adliyede yürüyeceğini ele alıyor. Hesaplama için kıdem ve ihbar tazminatı hesaplama aracı kullanılabilir.

İzmir’de İşçi Alacakları OSB Çalışanları İçin Hangi Mahkemede Görülür?

İzmir’de işçi alacakları için yetkili mahkeme, 7036 s. K. md. 6/1 uyarınca davalı işverenin yerleşim yeri ile işin yapıldığı yer mahkemesidir. OSB’deki fabrikada çalışan işçi için işin yapıldığı yer, fabrikanın bulunduğu ilçedir; bu nedenle aynı şirketin farklı OSB’lerdeki çalışanları farklı adliyelere gidebilir.

İzmir’de iş mahkemesi her adliyede yoktur. İş mahkemesi kurulmamış yerlerde 7036 s. K. md. 2/3 uyarınca davaya o yerdeki asliye hukuk mahkemesi, bu Kanundaki usul ve esaslara göre bakar. Torbalı Adliyesi’nin resmi tanıtım sayfası ilçeyi OSB’ler ve büyük fabrikalar sayesinde bir üretim merkezi olarak tanımlar; ancak ilçenin 2025 faaliyet raporundaki mahkeme listesinde iş mahkemesi yoktur.

Şirket merkezi başka ildeyse dava nerede açılır?

Merkezi İstanbul’da bulunan bir şirketin Kemalpaşa’daki fabrikasında çalışan işçi, davasını Kemalpaşa’da açabilir; işin yapıldığı yer mahkemesi kanunen yetkilidir. İş sözleşmesine “uyuşmazlıklarda İstanbul mahkemeleri yetkilidir” yazılmış olsa bile 7036 s. K. md. 6/5 uyarınca bu kayıt geçersizdir. Mahkeme haritasının ayrıntısı için İzmir iş mahkemeleri görev ve yetki rehberi yazısına bakılabilir.

Taşeron Çalışanının Alacaklarından Kim Sorumludur?

OSB’lerde temizlik, yemek, güvenlik, bakım veya yükleme gibi işler sıklıkla alt işverenlere verilir. 4857 s. İş K. md. 2/6 uyarınca asıl işveren, alt işverenin işçilerine karşı o işyeriyle ilgili olarak Kanundan, iş sözleşmesinden veya toplu iş sözleşmesinden doğan yükümlülüklerden alt işverenle birlikte sorumludur.

Bu birlikte sorumluluk, alt işveren değiştiğinde önem kazanır. Aynı fabrikada yıllarca çalışıp her yıl farklı bir taşeron şirketin bordrosunda görünen işçi, alacağını hem son alt işverenden hem de asıl işverenden isteyebilir. Md. 2/7 ise asıl işverenin kendi işçilerini alt işverene devrederek haklarını kısıtlayamayacağını ve asıl işin, teknolojik uzmanlık gerektiren hâller dışında bölünerek alt işverenlere verilemeyeceğini düzenler; aksi hâlde ilişki muvazaalı sayılır ve işçiler başlangıçtan itibaren asıl işverenin işçisi kabul edilir.

Arabuluculuk başvurusu birden fazla işverene nasıl yapılır?

7036 s. K. md. 3/5’e göre karşı taraf birden fazlaysa başvuru bunlardan birinin yerleşim yerindeki veya işin yapıldığı yerdeki büroya yapılabilir. Asıl işveren ve alt işverenin aynı başvuruda gösterilmesi, sonradan açılacak davada taraf eksikliği tartışmasını önler. Ayrıntı için taşeron ilişkisinde sorumluluk yazımıza bakılabilir.

Vardiya, Fazla Mesai ve Gece Çalışması Alacakları Nasıl Doğar?

4857 s. İş K. md. 41’e göre haftalık kırk beş saati aşan çalışma fazla çalışmadır ve her saati normal saat ücretinin yüzde elli fazlasıyla ödenir; fazla çalışmanın yıllık toplamı iki yüz yetmiş saati geçemez. Md. 69 ise işçilerin gece çalışmasının kural olarak yedi buçuk saati geçemeyeceğini öngörür.

Üç vardiyalı üretimde gece postasının sekiz saate uzatılması, posta değişiminde dinlenme verilmemesi ve vardiya devir teslimi için erken çağırma, OSB dosyalarında sık görülen alacak kaynaklarıdır. Md. 69’a göre postası değiştirilecek işçi kesintisiz en az on bir saat dinlendirilmeden diğer postada çalıştırılamaz. Fazla mesainin ispatı için fazla mesai alacağının ispatı ve İzmir’de fazla mesai ispatı yazılarına bakılabilir.

OSB’ye özgü deliller: turnike, kart ve servis kayıtları

OSB’lerde giriş çıkışlar çoğunlukla turnike veya personel devam kontrol sistemiyle kaydedilir; servis araçlarının kalkış saatleri ve yolcu listeleri de çalışma süresini dolaylı biçimde gösterir. Bu kayıtlar işverenin elindedir ve davada mahkemeden istenebilir; işçinin kendi telefonundaki konum geçmişi veya servis grubundaki mesajlar da bu kayıtları destekleyen yan deliller olarak dosyaya eklenebilir. İşverence sağlanan servis aracında yaşanan kaza ise 5510 s. K. md. 13/1-e uyarınca iş kazası sayılır; bu durumda izlenecek yol İzmir’de iş kazası sonrası hukuki süreç yazısında anlatılıyor.

Ücret Geç veya Eksik Ödenirse İşçi Ne Yapabilir?

4857 s. İş K. md. 32 uyarınca ücret en geç ayda bir ödenir ve ücret alacaklarında zamanaşımı beş yıldır. Md. 34’e göre ücreti ödeme gününden itibaren yirmi gün içinde mücbir bir neden dışında ödenmeyen işçi iş görmekten kaçınabilir; bu nedenle iş sözleşmesi feshedilemez ve yerine yeni işçi alınamaz.

Gününde ödenmeyen ücret için md. 34 mevduata uygulanan en yüksek faiz oranını öngörür. Ücretin kanuna veya sözleşmeye uygun ödenmemesi md. 24/II-e uyarınca işçiye haklı nedenle derhal fesih imkânı da verir. Ancak kısmi ödeme alınırken “tüm alacaklarımı aldım” içerikli belgeler imzalanmamalıdır. Bu tür belgelerin geçerliliği için ibranamenin geçerlilik şartları yazısına bakılabilir.

Fabrika Kapanır veya Toplu Çıkış Yapılırsa Hangi Haklar Var?

4857 s. İş K. md. 29 uyarınca işveren toplu işçi çıkarmak istediğinde bunu en az otuz gün önce yazıyla işyeri sendika temsilcilerine, ilgili bölge müdürlüğüne ve Türkiye İş Kurumuna bildirir. Fesih bildirimleri, bölge müdürlüğüne bildirimden otuz gün sonra hüküm doğurur. İşyerinin tamamen kapatılmasında da otuz gün önceden bildirim ve ilan zorunludur.

Toplu çıkarma hükümleri, işe iade hakkını ortadan kaldırmaz; md. 29 son fıkrası işverenin bu hükümleri md. 18-21’in uygulanmasını engellemek amacıyla kullanamayacağını açıkça belirtir. İşveren, toplu çıkarmanın kesinleşmesinden itibaren altı ay içinde aynı nitelikteki iş için yeniden işçi almak isterse nitelikleri uygun olanları tercihen işe çağırır. Fesih sonrası süreler için işe iade davası şartları ve İzmir’de işe iade süreci yazılarına bakılabilir.

Fabrika başka bir ilçeye veya OSB’ye taşınırsa

Üretimin İzmir içinde başka bir sanayi bölgesine taşınması, örneğin Çiğli’den Kemalpaşa’ya, işçi için ulaşım süresini ve maliyetini ciddi biçimde değiştirebilir. 4857 s. İş K. md. 22 uyarınca çalışma koşullarında esaslı değişiklik ancak işçiye yazılı bildirimle yapılabilir; işçi altı iş günü içinde yazılı olarak kabul etmezse değişiklik onu bağlamaz. Bu durumda işveren, değişikliğin geçerli nedene dayandığını yazılı olarak açıklayıp bildirim süresine uyarak sözleşmeyi feshedebilir; işçi de md. 17-21 hükümlerine göre dava açabilir. Sessiz kalıp yeni yerde çalışmaya başlamak, sonradan itirazı zorlaştırabilir.

Fabrika el değiştirirse eski alacaklar ne olur?

İşyerinin satış veya kiralama gibi bir hukuki işlemle devrinde md. 6 uyarınca iş sözleşmeleri bütün hak ve borçlarıyla devralana geçer ve kıdem, devreden işveren yanında işe başlanan tarihten hesaplanır. Devirden önce doğmuş ve devir tarihinde ödenmesi gereken borçlardan devreden ve devralan birlikte sorumludur; devredenin sorumluluğu devir tarihinden itibaren iki yılla sınırlıdır. Devir tek başına fesih için haklı sebep oluşturmaz.

İşveren Konkordato İlan Eder veya İflas Ederse Alacak Nasıl Korunur?

4447 s. K. ek md. 1 uyarınca işverenin konkordato ilan etmesi, Haciz sonucu alacağın karşılanamadığını gösteren, alacaklıya belirli haklar veren belge." aria-label="aciz vesikası — tanım">aciz vesikası alınması veya iflası nedeniyle ödeme güçlüğüne düşmesi hâlinde işçilerin üç aylık ödenmeyen ücret alacakları, İşsizlik Sigortası Fonu kapsamında bu amaçla oluşturulan ayrı fondan karşılanır. Bunun için işçinin, ödeme güçlüğünden önceki son bir yıl içinde aynı işyerinde çalışmış olması gerekir.

Fon ödemesi temel ücret üzerinden yapılır ve kazanç üst sınırını aşamaz; kıdem, ihbar ve fazla mesai gibi diğer alacakları karşılamaz. Bu alacaklar için iflas masasına kayıt önem taşır. 2004 s. İİK md. 206, işçilerin iflasın açılmasından önceki bir yıl içinde tahakkuk etmiş ihbar ve kıdem tazminatları dahil alacakları ile iflas nedeniyle iş ilişkisinin sona ermesi üzerine hak ettikleri ihbar ve kıdem tazminatlarını birinci sıraya koyar. Rehinli alacaklıların ise rehinli malın satış bedeli üzerinde öncelik hakkı vardır.

Pratik bir nokta: konkordato mühleti içinde işverene karşı takip yapılamaması, işçinin alacağını kaybettiği anlamına gelmez; alacağın konkordato sürecinde bildirilmesi ve projedeki yerinin takip edilmesi gerekir. Mühletin alacaklılara etkisi için konkordato başvurusu ve mühlet yazımıza bakılabilir. Kriz dönemlerinde gündeme gelen kısa çalışma ödeneği ise 4447 s. K. ek md. 2’de ayrıca düzenlenmiştir.

Arabuluculuk ve Dava Süreci OSB Dosyalarında Nasıl İlerler?

İşçilik alacakları için dava açmadan önce arabulucuya başvurmak 7036 s. K. md. 3/1 uyarınca dava şartıdır. Arabulucu başvuruyu görevlendirildiği tarihten itibaren üç hafta içinde sonuçlandırır; süre zorunlu hâllerde bir hafta uzatılabilir. Başvurudan son tutanağa kadar zamanaşımı durur ve hak düşürücü süre işlemez (md. 3/17).

Büyük işletmelerde işveren görüşmelere çoğunlukla insan kaynakları çalışanı aracılığıyla katılır; md. 3/18 bunu, işverenin yazılı belgeyle yetkilendirmesi şartıyla mümkün kılar. Yetki belgesi olmayan temsilciyle imzalanan anlaşmanın sonradan tartışılmaması için belge görüşmede istenmelidir. İzmir’deki büro işleyişi için İzmir’de iş davalarında zorunlu arabuluculuk yazısına, sürelerin hesabı için zamanaşımı hesaplama aracına bakılabilir.

Alacak Talebinden Önce Hangi Belgeler Toplanmalı?

OSB dosyalarında delillerin büyük kısmı işverenin sistemlerinde tutulur; işçinin elindeki belgeler ise davanın çerçevesini çizer. 7036 s. K. md. 3/7 başvuranın kendi ve karşı tarafın iletişim bilgilerini büroya vermesini öngördüğü için alt işveren ve asıl işverenin unvanları da en baştan belirlenmelidir.

• Bordrolar ve maaşın yattığı banka hesabının dökümü.
• e-Devlet üzerinden alınan SGK hizmet dökümü ve işyeri sicil bilgileri.
• Vardiya çizelgeleri, posta değişim listeleri ve fazla mesai onay formları.
• Servis güzergâhı ve saatleri; servis şoförü veya yol arkadaşı tanıklar.
• Fesih bildirimi, ihtarnameler ve SGK işten çıkış kodu.
• Taşeron değişikliklerini gösteren sözleşme veya giriş-çıkış bildirgeleri.

İşten çıkış kodunun anlamı ve sonuçları için SGK işten çıkış kodları yazısı, işsizlik ödeneği şartları için işsizlik maaşı şartları yazısı faydalıdır. İş hukuku çalışma alanımız ile Av. Mehmet İlker Dinç sayfasında ilgili diğer içeriklere ulaşabilirsiniz. Somut durumunuzun dosya özelinde değerlendirilmesi gerekir.

Sıkça Sorulan Sorular

İzmir’deki organize sanayi bölgelerinde çalışanlar en çok taşeron değişikliği, geciken maaşlar, vardiya düzeni ve fabrika kapanması sonrasında alacaklarının akıbetini soruyor. Aşağıdaki yanıtlar genel bir yön verir; somut dosyada bordro, banka ve SGK kayıtlarının, varsa taşeron sözleşmeleriyle birlikte ve tarih sırasıyla incelenmesi gerekir.

Kemalpaşa'daki fabrikada çalıştım, davamı İzmir merkezde açabilir miyim?

İşverenin yerleşim yeri İzmir Adliyesi yargı çevresindeyse evet. 7036 s. K. md. 6/1 davalının yerleşim yeri ile işin yapıldığı yer mahkemesini birlikte yetkili kılar. İşverenin merkezi başka yerdeyse işin yapıldığı yer olan Kemalpaşa’daki asliye hukuk mahkemesi yetkilidir.

Taşeron firma battı, alacağımı asıl işverenden isteyebilir miyim?

Evet. 4857 s. İş K. md. 2/6 uyarınca asıl işveren, alt işverenin işçilerine karşı o işyeriyle ilgili yükümlülüklerden alt işverenle birlikte sorumludur. Arabuluculuk başvurusunda ve davada iki işverenin birlikte gösterilmesi uygun olur.

Maaşım 20 gündür yatmadı, işe gitmezsem işten çıkarılabilir miyim?

4857 s. İş K. md. 34 uyarınca ücreti ödeme gününden itibaren yirmi gün içinde mücbir neden dışında ödenmeyen işçi iş görmekten kaçınabilir ve bu nedenle sözleşmesi feshedilemez. Bu hakkın kullanıldığının yazılı bildirimle belgelenmesi faydalıdır.

Fabrika konkordato ilan etti, maaşlarımı kim öder?

4447 s. K. ek md. 1 uyarınca konkordato, iflas veya aciz vesikası hâllerinde son üç aylık ödenmeyen ücret, İşsizlik Sigortası Fonu içindeki ayrı ücret fonundan karşılanabilir. Şart, ödeme güçlüğünden önceki son bir yıl içinde aynı işyerinde çalışmış olmaktır. Kıdem ve ihbar gibi diğer alacaklar ayrıca takip edilmelidir.

Vardiyada gece 8 saat çalışmak hukuka uygun mu?

4857 s. İş K. md. 69’a göre işçilerin gece çalışması kural olarak yedi buçuk saati geçemez. Kanunda sayılan turizm, özel güvenlik, sağlık ve bazı petrol faaliyetleri gibi istisnalar dışında bu sınırı aşan gece çalışması, fazla çalışma alacağı ve idari yaptırım konusu olabilir.

Fabrika başka ilçeye taşındı, yeni yerde çalışmak zorunda mıyım?

Taşınma, çoğu durumda çalışma koşullarında esaslı değişiklik niteliğindedir. 4857 s. İş K. md. 22 uyarınca işveren bunu yazılı olarak bildirmeli, işçi de altı iş günü içinde yazılı olarak kabul etmelidir. Kabul edilmeyen değişiklik işçiyi bağlamaz; işveren ancak geçerli nedenle ve bildirim süresine uyarak fesih yoluna gidebilir.

Ücret alacağı için ne kadar süre içinde başvurmalıyım?

4857 s. İş K. md. 32 uyarınca ücret alacaklarında zamanaşımı beş yıldır. Arabuluculuk bürosuna başvurudan son tutanağın düzenlenmesine kadar geçen sürede zamanaşımı durur. Yine de delillerin kaybolmaması için başvurunun gecikmeden yapılması önerilir.

Kaynaklar

• 4857 sayılı İş Kanunu (mevzuat.gov.tr)
• 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu (mevzuat.gov.tr)
• 4447 sayılı İşsizlik Sigortası Kanunu (mevzuat.gov.tr)
• 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu (mevzuat.gov.tr)
• Torbalı Adliyesi tanıtım sayfası (torbali.adalet.gov.tr)

İlgili yazılar

• Aliağa'da Sanayi Tesislerinde İş Kazası Sorumluluğu
• İzmir'de Deniz İş Kanunu ve Gemiadamı Hakları
• İzmir'de Turizm Sezonu ve Mevsimlik İşçi Hakları
• İzmir'de Mobbing İddiası ve İspat Süreci

Bu yazı genel bilgi amaçlıdır, hukuki danışmanlık yerine geçmez. Somut durumunuz için dosyanızın ayrıca değerlendirilmesi gerekir.

Bu yazı 10.10.2026 tarihli mevzuat esas alınarak hazırlanmıştır.