Asıl İşveren ve Alt İşveren (Taşeron) Sorumluluğu

Alt işveren sorumluluğu, taşeron firma aracılığıyla çalışan işçinin ücretini, fazla çalışmasını veya kıdem tazminatını alamadığında kimden isteyebileceği sorusunun cevabıdır. Temizlik, güvenlik, yemek, bakım ve inşaat işlerinde yaygın olan bu yapıda işçi, fiilen başka bir şirketin işyerinde çalışır; ancak iş sözleşmesi taşeronla yapılmıştır. Kanun bu durumda işçiyi tek bir borçluya mahkûm etmez.

Aşağıda asıl işveren ile alt işveren ilişkisinin hangi şartlarla kurulabileceğini, asıl işverenin hangi borçlardan sorumlu olduğunu, muvazaa hâlinde ne değiştiğini ve işçinin haklarını takip ederken nelere dikkat etmesi gerektiğini ele alıyoruz.

Alt İşveren Sorumluluğu Hangi İlişkide Doğar?

Alt işveren sorumluluğu, 4857 s. İş K. md. 2/6 anlamında geçerli bir asıl işveren-alt işveren ilişkisi kurulduğunda doğar. Bunun için alt işverenin, asıl işverenin işyerindeki mal veya hizmet üretimine ilişkin yardımcı işlerde ya da uzmanlık gerektiren asıl iş bölümlerinde iş alması ve işçilerini sadece o işyerindeki işte çalıştırması gerekir.

Tanımda üç unsur öne çıkar. Birincisi, işin asıl işverenin kendi işyerinde görülmesidir; alt işverenin kendi atölyesinde üretip teslim ettiği mal bu ilişkiyi kurmaz. İkincisi, işin asıl işverenin üretimiyle bağlantılı olmasıdır. Üçüncüsü, alt işverenin o iş için görevlendirdiği işçileri yalnızca o işyerinde çalıştırmasıdır. Bu unsurlar yoksa ilişki, eser veya hizmet alım sözleşmesi niteliğinde kalabilir ve md. 2/6’daki birlikte sorumluluk doğmaz.

Yardımcı iş ve asıl iş ayrımı

Yardımcı iş, üretimin doğrudan parçası olmayan ama onunla bağlantılı işlerdir: bir fabrikada temizlik, yemekhane, güvenlik veya servis taşımacılığı gibi. Asıl iş ise işyerinin varlık nedeni olan üretimdir. Kanun, asıl işin bölünerek verilmesini ancak işletmenin ve işin gereği ile teknolojik nedenlerle uzmanlık gerektiren bölümler için kabul eder. Bir tekstil fabrikasının dikim bandını tümüyle taşerona devretmesi bu nedenle ciddi muvazaa riski taşır.

Bildirim ve tescil yükümlülüğü

İş K. md. 3/2 uyarınca alt işveren, kendi işyerinin tescili için asıl işverenden aldığı yazılı alt işverenlik sözleşmesi ve gerekli belgelerle birlikte bölge müdürlüğüne bildirim yapmakla yükümlüdür. İlişkinin kurulmasına ve sözleşmede bulunması gereken hususlara dair ayrıntılar, aynı maddeye dayanılarak çıkarılan Alt İşverenlik Yönetmeliği ile düzenlenmiştir.

Asıl İşveren Hangi Borçlardan Sorumludur?

İş K. md. 2/6 uyarınca asıl işveren, alt işverenin işçilerine karşı o işyeri ile ilgili olarak İş Kanunundan, iş sözleşmesinden veya alt işverenin taraf olduğu toplu iş sözleşmesinden doğan yükümlülüklerden alt işverenle birlikte sorumludur. Bu kapsamda ücret, fazla çalışma, hafta tatili, yıllık izin ücreti, kıdem ve ihbar tazminatı gibi alacaklar yer alır.

Uygulamada bu sorumluluk müteselsil sorumluluk olarak değerlendirilir. İşçi, alacağının tamamını dilerse alt işverenden, dilerse asıl işverenden, dilerse ikisinden birlikte isteyebilir. Asıl işverenin “önce taşerona gidin” savunması işçiye karşı sonuç doğurmaz. Aralarındaki sözleşmede borcun kimin üzerinde kalacağı ayrıca düzenlenmişse, bu yalnızca iki işveren arasındaki iç ilişkiyi etkiler.

Sorumluluğun zaman ve işyeri sınırı

Sorumluluk, kanun metnindeki “o işyeri ile ilgili olarak” ifadesiyle sınırlıdır. Alt işveren işçisinin aynı şirket bünyesinde başka müşterilerin işyerlerinde geçen çalışmaları için bu asıl işveren sorumlu tutulamaz. Kıdem tazminatı gibi süreye bağlı alacaklarda, asıl işverenin sorumluluğu kural olarak işçinin o işyerinde çalıştığı dönemle sınırlı kalır. Bu nedenle davada işçinin hangi tarihler arasında hangi işyerinde çalıştığının netleştirilmesi büyük önem taşır.

Kıdem ve ihbar alacağının kaba tutarını görmek için kıdem ve ihbar tazminatı hesaplama aracı kullanılabilir; ancak alt işveren değişiklikleri ve kesintili çalışmalar hesabı doğrudan etkiler. Kıdem hakkını ortadan kaldıran hâller için kıdem tazminatı ödenmeyen haller yazımıza bakılabilir.

Asıl İşveren Ücretleri Kontrol Etmek Zorunda mı?

Evet. İş K. md. 36/5 uyarınca alt işverene iş veren işveren, alt işveren işçilerinin ücretlerinin ödenip ödenmediğini işçinin başvurusu üzerine veya aylık olarak resen kontrol etmekle ve ödenmeyen ücretleri hak edişlerden keserek işçilerin banka hesabına yatırmakla yükümlüdür. Fıkra, 6552 s. Kanunla 2014’te bu hâlini almıştır.

Bu yükümlülük işçiye pratik bir yol açar: dava açmadan önce, ücretin ödenmediğini asıl işverene yazılı olarak bildirmek. Başvurunun tarihli bir dilekçe veya e-posta ile yapılması, ileride asıl işverenin kontrol yükümlülüğünü yerine getirip getirmediğinin tartışılmasında delil olur. Asıl işveren de bu bildirim üzerine hak edişten kesinti yapma imkânına sahiptir; bu, iki işveren arasındaki rücu tartışmasını da küçültür.

Yıllık izinde özel kural

İş K. md. 56’nın son fıkrasına göre alt işvereni değiştiği hâlde aynı işyerinde çalışmaya devam eden işçinin yıllık izin süresi, aynı işyerinde çalıştığı süreler dikkate alınarak hesaplanır. Asıl işveren izinlerin kullanılıp kullanılmadığını kontrol etmek ve ilgili yıl içinde kullanılmasını sağlamakla yükümlüdür. İzin hakkının kapsamı için yıllık izin hakkı ve süreleri yazımıza bakılabilir.

Muvazaalı Alt İşverenlik Nedir, Nasıl Tespit Edilir?

Muvazaa, asıl işveren ile alt işveren arasındaki ilişkinin gerçekte işçilik haklarını kısıtlamaya yönelik olmasıdır. İş K. md. 2/7, asıl işverenin işçilerinin alt işverence işe alınarak haklarının kısıtlanmasını ve daha önce o işyerinde çalıştırılan kimseyle alt işveren ilişkisi kurulmasını yasaklar; aksi hâlde işçiler başlangıçtan itibaren asıl işverenin işçisi sayılır.

Kanun metninde sayılan iki somut hâlin yanında, asıl işin kanuna aykırı şekilde bölünmesi de muvazaa göstergesidir. Uygulamada şu işaretlere bakılır: işçilere talimatı fiilen kimin verdiği, alt işverenin kendine ait bir organizasyonu ve ekipmanı olup olmadığı, işçilerin asıl işverenin kadrolu çalışanlarıyla aynı işi yan yana yapıp yapmadığı ve alt işverenin başka bir müşteriye hizmet verip vermediği. Tek müşterisi olan, sermayesi ve yöneticisi bulunmayan bir alt işveren ciddi şüphe doğurur.

Müfettiş raporuna itiraz süresi

İş müfettişinin incelemesi sonucunda muvazaa tespit edilirse gerekçeli rapor işverenlere tebliğ edilir. İş K. md. 3/2 uyarınca işverenler tebliğden itibaren 30 iş günü içinde yetkili iş mahkemesine itiraz edebilir; dava basit yargılama usulüne göre 4 ay içinde sonuçlandırılır ve temyizde Yargıtay 6 ay içinde kesin karar verir. Süresinde itiraz edilmezse tescil iptal edilir.

Muvazaanın işçi bakımından sonucu

Muvazaa sabit olduğunda işçi, başlangıçtan itibaren asıl işverenin işçisi sayılır. Bu, asıl işverenin kadrolu işçilerine uygulanan toplu iş sözleşmesi, ikramiye veya sosyal haklardan yararlanma iddiasının kapısını açabilir. Farkın talep edilebilmesi için asıl işverenin işyerinde uygulanan ücret ve hakların ayrıca ispatı gerekir. İşçinin açacağı davada muvazaa, bir ön mesele olarak ileri sürülebilir.

Kamu Kurumlarında Taşeron İşçinin Kıdem Tazminatını Kim Öder?

İş K. md. 112 ek fıkralarına göre 4734 s. Kamu İhale Kanunu md. 62/1-e kapsamında alt işverenler tarafından çalıştırılan işçilerin kıdem tazminatı, belirli şartlarla ilgili kamu kurum veya kuruluşu tarafından işçinin banka hesabına ödenir. Alt işveren değişse de aynı kamu kurumuna ait işyerlerinde aralıksız geçen süreler birlikte dikkate alınır.

Bu düzenlemenin şartı, son alt işverenle yapılan iş sözleşmesinin 1475 s. Kanunun 14. maddesine göre kıdem tazminatını gerektirecek şekilde sona ermesidir. Farklı kamu kurumlarında geçen sürelerde ödemeyi son kurum yapar ve diğer kurumlardan payını tahsil eder. Kamu dışındaki işyerlerinde ise bu özel hüküm uygulanmaz; genel kural olan md. 2/6’daki birlikte sorumluluk geçerlidir.

Asıl İşveren ile Alt İşveren Arasında Rücu Nasıl İşler?

İşçiye ödeme yapan işveren, kendi payını aşan kısmı diğerinden isteyebilir. 6098 s. TBK md. 167 uyarınca müteselsil borçlular, aksi kararlaştırılmadıkça veya aralarındaki ilişkinin niteliğinden anlaşılmadıkça eşit paylarla sorumludur; payından fazla ödeyen borçlu fazlayı diğerinden talep eder. Alt işverenlik sözleşmesindeki paylaşım hükümleri burada belirleyicidir.

Sözleşmelerde çoğu zaman işçilik alacaklarının tamamen alt işverene ait olacağı kararlaştırılır. Bu hüküm işçiye karşı ileri sürülemez; çünkü TBK md. 163’e göre alacaklı, borcun tamamını dilediği borçludan isteyebilir. Ancak asıl işveren, işçiye ödediği tutarı bu hükme dayanarak alt işverenden geri isteyebilir. Asıl işveren açısından en etkili koruma, md. 36/5’teki aylık kontrol ve hak edişten kesinti yetkisini düzenli kullanmak ve hak ediş ödemelerini bordro ile SGK bildirimlerinin teslimine bağlamaktır. Alt işveren açısından ise asıl işverenin talimat ve denetiminin belgelenmesi, kusur ve pay tartışmasında önem taşır.

İş Kazası ve İSG Yükümlülüklerinde Asıl İşverenin Rolü Nedir?

İş kazasında asıl işveren, alt işverenin işçisine karşı iş sağlığı ve güvenliği yükümlülüklerinin yerine getirilmesini denetleme konumundadır ve sosyal güvenlik yükümlülükleri bakımından 5510 s. K. md. 12/6 uyarınca alt işverenle birlikte sorumludur. Kazadan doğan tazminat taleplerinde her iki işverenin kusur durumu ayrı ayrı incelenir.

İSG kurullarının koordinasyonu, altı aydan uzun süren asıl işveren-alt işveren ilişkilerinde 6331 s. İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ile ayrıca düzenlenmiştir. Şirket tarafındaki yükümlülükler ve idari yaptırımlar için İSG yükümlülüğü ve idari para cezaları yazımıza, kazazede işçinin atması gereken adımlar için iş kazası sonrası hak kaybını önleyen adımlar yazımıza bakılabilir. SGK’nın ödediği giderler için işverenlere başvurması ise SGK rücu davası konusudur.

Taşeron İşçisi Haklarını Nasıl Takip Etmeli?

Taşeron işçisi alacağını takip ederken hem alt işvereni hem asıl işvereni karşı taraf olarak göstermeli, önce 7036 s. İş Mahkemeleri K. md. 3 uyarınca arabulucuya başvurmalıdır. Arabuluculuk bu alacak davalarında dava şartıdır. Başvuruda iki işverenin de gösterilmesi, sonradan birinin davada taraf yapılamaması riskini azaltır.

1. Hangi tarihler arasında hangi işyerinde çalıştığınızı, alt işveren değişikliklerini tarih tarih yazın.
2. Asıl işverenin tam unvanını ve işyeri adresini, alt işverenin ticaret unvanını belirleyin.
3. Ödenmeyen ücret varsa asıl işverene yazılı ve tarihli bildirimde bulunun (İş K. md. 36/5).
4. Talimatı kimin verdiğini gösteren yazışma, vardiya listesi, kart ve kıyafet gibi delilleri saklayın.
5. SGK hizmet dökümünde işyeri sicil numaralarını kontrol edin; bildirilmeyen süre varsa hizmet tespiti yolunu değerlendirin.
6. Kıdem, ihbar ve izin ücreti için 5 yıllık zamanaşımını (İş K. ek md. 3) takvime işleyin.

Bildirilmeyen çalışma süreleri için hizmet tespiti davası ayrı bir yoldur. İşten ayrılırken imzalatılan belgelerin etkisi için ibranamenin geçerlilik şartları yazımız yol gösterir. Somut durumunuzun dosya özelinde değerlendirilmesi gerekir; diğer içerikler için iş hukuku çalışma alanımız sayfasına ve bu alandaki yazıları kaleme alan Av. Mehmet İlker Dinç profiline bakılabilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Taşeron ilişkisinde en sık sorulanlar; alt işveren iflas ettiğinde ücretin kimden isteneceği, asıl işverenin hak ediş savunması, alt işveren değiştiğinde kıdem, muvazaa şikâyeti, kadrolu işçi hakları ve arabuluculuk başvurusudur. Yanıtlar 4857 s. İş Kanunu, 5510 s. Kanun ve 7036 s. İş Mahkemeleri Kanunu esas alınarak hazırlanmıştır.

Taşeron firma battı, maaşlarımı asıl işverenden isteyebilir miyim?

Evet. İş K. md. 2/6 uyarınca asıl işveren, o işyerindeki çalışmanızdan doğan ücret ve diğer işçilik alacaklarından alt işverenle birlikte sorumludur. Alacağın tamamını asıl işverenden isteyebilirsiniz. Önce iki işvereni de göstererek arabulucuya başvurmanız gerekir.

Asıl işveren taşerona ödeme yaptığını söyleyerek sorumluluktan kurtulabilir mi?

Hayır. Asıl işverenin alt işverene hak ediş ödemesi yapmış olması, işçiye karşı sorumluluğunu ortadan kaldırmaz. İki işveren arasındaki ödeme ve rücu ilişkisi kendi sözleşmelerine ve TBK md. 167’deki müteselsil borçlular arasındaki rücu kurallarına göre çözülür.

Alt işveren değiştiğinde kıdemim sıfırlanır mı?

Aynı işyerinde kesintisiz çalışmaya devam ediyorsanız, yıllık izin için süreler İş K. md. 56 uyarınca birlikte hesaplanır. Kamu kurumlarındaki taşeron işçiler için İş K. md. 112 kıdem süresini de birleştirir. Özel sektörde kıdemin birleştirilmesi somut olayın özelliklerine göre değerlendirilir.

Muvazaa tespiti için kendim şikâyette bulunabilir miyim?

Evet. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı iş müfettişlerine şikâyet yapılabilir ve inceleme sonucunda muvazaa tespit edilirse rapor işverenlere tebliğ edilir (İş K. md. 3/2). Ayrıca işçilik alacağı davasında muvazaa iddiası ön mesele olarak mahkemece de incelenebilir.

Asıl işveren kendi işçilerine verdiği ikramiyeyi bana da vermek zorunda mı?

Geçerli bir alt işverenlik ilişkisinde kural olarak hayır; sizin haklarınız kendi iş sözleşmenize ve alt işverenin toplu iş sözleşmesine göre belirlenir. Muvazaa sabit olursa başlangıçtan asıl işverenin işçisi sayılırsınız ve kadrolu işçilere uygulanan hakları talep etme imkânı doğabilir.

Asıl işveren işçiye ödediği tazminatı taşerondan geri alabilir mi?

Evet, iç ilişkide geri alabilir. TBK md. 167’ye göre müteselsil borçlulardan payından fazla ödeyen, fazlayı diğerinden isteyebilir. Alt işverenlik sözleşmesinde işçilik alacaklarının alt işverene ait olacağı kararlaştırılmışsa, asıl işveren ödediği tutarın tamamı için rücu edebilir.

Asıl işverene karşı da arabulucuya başvurmak zorunlu mu?

İşçilik alacağı davalarında arabuluculuk 7036 s. K. md. 3/1 uyarınca dava şartıdır. Davada asıl işvereni de davalı göstermek istiyorsanız, arabuluculuk başvurusunda onu da karşı taraf olarak göstermeniz gerekir; aksi hâlde ona karşı dava şartı eksik kalabilir.

Kaynaklar

• 4857 sayılı İş Kanunu (mevzuat.gov.tr)
• 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu (mevzuat.gov.tr)
• 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu (mevzuat.gov.tr)
• 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu (mevzuat.gov.tr)

İlgili yazılar

• Hamilelik ve Doğum İzninde İşten Çıkarma: Kadın İşçinin Hakları
• SGK İşten Çıkış Kodları ve Hukuki Sonuçları
• İşsizlik Maaşı: Şartlar, Süre ve Kesilme Halleri
• İstifa Eden İşçi Kıdem Tazminatı Alabilir mi?

Bu yazı genel bilgi amaçlıdır, hukuki danışmanlık yerine geçmez. Somut durumunuz için dosyanızın ayrıca değerlendirilmesi gerekir.

Bu yazı 27.09.2026 tarihli mevzuat esas alınarak hazırlanmıştır.