Yabancıların Türkiye’de Miras Hakkı ve Mütekabiliyet

Yabancıların miras hakkı, Türkiye’de malvarlığı bırakan yabancılar ile Türk bir yakından miras kalan yabancı mirasçılar için iki ayrı soruyu birlikte gündeme getirir: Mirasa hangi ülkenin hukuku uygulanacak ve yabancı mirasçı Türkiye’deki taşınmazı gerçekten edinebilecek mi? İlk sorunun cevabı 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanunda (MÖHUK), ikincisininki 2644 sayılı Tapu Kanununda yer alır.

Uygulamada “mütekabiliyet” kavramı hâlâ sıkça anılsa da Tapu Kanunu 2012 yılında köklü biçimde değişmiştir. Aşağıda güncel metinlere göre uygulanacak hukuku, sınırlamaları, sınırı aşan payların tasfiyesini, mirasçılık belgesi ve vergi süreçlerini adım adım açıklıyoruz.

Yabancıların Miras Hakkı Hangi Hukuka Tabidir?

Yabancıların miras hakkı bakımından temel kural 5718 s. MÖHUK md. 20/1 hükmüdür: Miras, ölenin millî hukukuna tabidir, ancak Türkiye’de bulunan taşınmazlar hakkında Türk hukuku uygulanır. Mirasın açılma sebepleri, iktisabı ve taksimi ise terekenin bulunduğu ülke hukukuna bağlanmıştır (md. 20/2). Bu üç kural birlikte okunmalıdır.

Bu kural, tek bir mirasın birden fazla hukuk düzenine göre çözülmesi sonucunu doğurabilir. Türkiye’de taşınmazı olan bir yabancı öldüğünde, taşınmaz dışındaki malvarlığı kural olarak kendi ülkesinin miras hukukuna göre paylaşılır; Türkiye’deki ev veya arsa ise Türk Medeni Kanunundaki mirasçılık ve saklı pay kurallarına göre değerlendirilir. Mahkeme yabancı hukuku resen uygular ve içeriğini tespit ederken tarafların yardımını isteyebilir (MÖHUK md. 2/1).

Uygulanacak hukuk: temsili bir örnek

Bu örnek temsilidir. İzmir’de dairesi ve Türk bankasında mevduatı bulunan bir yabancı, eşi ve iki çocuğunu bırakarak vefat etmiş olsun. Mevduat bakımından mirasçılar ve payları kural olarak ölenin millî hukukuna göre belirlenir. İzmir’deki daire ise Türk hukukuna tabidir; bu taşınmaz için eşin ve çocukların payları Türk Medeni Kanununa göre hesaplanır. Payların ön hesabı için miras payı hesaplama aracımızdan yararlanılabilir.

Çifte Vatandaşlar ve Mavi Kart Sahipleri Nasıl Değerlendirilir?

Ölen kişi birden fazla devlet vatandaşıysa ve bunlardan biri Türk vatandaşlığıysa, millî hukuk olarak Türk hukuku uygulanır (MÖHUK md. 4/1-b). Türk vatandaşlığı bulunmayan çok vatandaşlılarda ise kişinin daha sıkı ilişki içinde bulunduğu devletin hukuku esas alınır (md. 4/1-c). Bu tespit, bütün miras paylaşımını etkiler.

Mavi Kart sahipleri bakımından ayrı bir rejim vardır. 5901 s. Türk Vatandaşlığı K. md. 28 uyarınca doğumla Türk vatandaşı olup çıkma izniyle vatandaşlığı kaybedenler ve üçüncü dereceye kadar altsoyları, maddede sayılan istisnalar dışında Türk vatandaşlarına tanınan haklardan aynen yararlanır. Tapu Kanunu md. 36 da bu kişileri yabancı yatırımcı hesaplamasının dışında tutar. Bu nedenle Almanya veya Hollanda vatandaşlığına geçmiş Mavi Kart sahibi bir mirasçı, Türkiye’deki taşınmazı Türk vatandaşı gibi devralır. Çifte vatandaşlık ve malvarlığı yönetimi ayrıca çifte vatandaşlıkta mal varlığı yönetimi yazımızda ele alınmaktadır.

Mütekabiliyet Şartı Hâlâ Aranıyor mu?

Hayır, eski anlamıyla aranmıyor. 2644 sayılı Tapu Kanununun 35. maddesi, 3 Mayıs 2012 tarihli 6302 sayılı Kanunla değiştirilmiş ve yabancıların taşınmaz edinimi için aranan karşılıklılık şartı metinden çıkarılmıştır. Yeni sistemde edinim, Cumhurbaşkanınca belirlenen ülkelerin vatandaşlarına ve kanuni sınırlamalara bağlıdır. Miras yoluyla edinim de bu çerçevede değerlendirilir.

2644 s. Tapu K. md. 35/1 uyarınca bu ülkelerin vatandaşı olan yabancı gerçek kişiler, kanuni sınırlamalara uyulmak kaydıyla Türkiye’de taşınmaz ve sınırlı ayni hak edinebilir. Yabancı gerçek kişilerin edindiği taşınmazlar ile bağımsız ve sürekli nitelikteki sınırlı ayni hakların toplam alanı, özel mülkiyete konu ilçe yüzölçümünün yüzde onunu ve kişi başına ülke genelinde otuz hektarı geçemez. Cumhurbaşkanı kişi başına miktarı iki katına kadar artırabilir.

Mütekabiliyet şartı ile ülke listesi arasındaki fark

Eski karşılıklılık sisteminde, yabancının ülkesinin Türk vatandaşlarına aynı hakkı tanıyıp tanımadığı her işlemde tartışılırdı. Bugünkü sistemde ise ölçüt, yabancının vatandaşı olduğu ülkenin Cumhurbaşkanınca belirlenen ülkeler arasında olup olmadığıdır. Cumhurbaşkanı ayrıca ülke menfaatlerinin gerektirdiği hâllerde edinimleri ülke, kişi, bölge, süre ve miktar bakımından sınırlandırabilir, durdurabilir veya yasaklayabilir (md. 35/3). Karşılıklılık kavramı bugün daha çok yabancı mahkeme kararlarının tenfizinde karşımıza çıkar (MÖHUK md. 54/1-a).

Sınırlamaları Aşan Miras Payı Ne Olur?

Yabancı mirasçı, kanuni sınırlamalar dışında kalsa bile mirasçılık sıfatını kaybetmez; ancak taşınmazı süresiz olarak elinde tutamaz. Tapu Kanunu md. 35’in son fıkrasına göre birinci fıkradaki sınırlamalar dışında miras yoluyla edinilen taşınmazlar ve sınırlı ayni haklar, verilecek bir yılı geçmeyen süre içinde maliki tarafından tasfiye edilmezse tasfiye edilerek bedele çevrilir.

Tasfiye süreci nasıl işler?

Kanun, tasfiye için Maliye Bakanlığınca (bugünkü adıyla Hazine ve Maliye Bakanlığı) bir yılı geçmeyen bir süre verileceğini öngörür. Bu süre içinde mirasçı taşınmazı satabilir, bağışlayabilir veya edinim sınırlamasına tabi olmayan bir kişiye devredebilir. Süre sonunda tasfiye yapılmamışsa taşınmaz idarece bedele çevrilir ve bedel hak sahibine ödenir. Mirasçı birden fazlaysa ve paydaşlar anlaşamıyorsa, tasfiye için ortaklığın giderilmesi davası yolu da gündeme gelebilir.

Bu kural özellikle iki durumda önem taşır: Mirasçının vatandaşı olduğu ülkenin listede bulunmaması ve miras kalan tarım arazilerinin toplam alanının kişi başına otuz hektar sınırını aşması. Askerî yasak bölgeler ve güvenlik bölgelerindeki taşınmazlar için ayrıca 2565 sayılı Kanunun hükümleri saklıdır. Tapuda intikal başvurusu öncesinde taşınmazın bu yönlerden durumunun araştırılması, bir yıllık sürenin boşa geçmesini önler.

Yabancı Mirasçı Mirasçılık Belgesini Nereden Alır?

Türk vatandaşlarının mirasçılık belgesi için noter ile sulh hukuk mahkemesi arasında seçim hakkı varken, yabancılar bakımından bu seçenek kapalıdır. 1512 s. Noterlik K. md. 71/B uyarınca mirasçılık belgesinin yabancılar tarafından talep edilmesi hâlinde belge noterlerce verilemez. Bu durumda sulh hukuk mahkemesine başvurulması gerekir.

Aynı maddeye göre mirasçılık belgesinin yargılama gerektirmesi veya nüfus kayıtlarının yeterli olmaması hâllerinde de noter belge veremez. Ölenin yabancı olduğu dosyalarda nüfus kayıtları çoğu zaman yetersiz kaldığından, ölüm belgesi, doğum ve evlilik kayıtları ile yabancı hukukun içeriğini gösteren belgelerin apostilli ve onaylı tercümeleriyle dosyaya sunulması gerekir. Genel usul için mirasçılık belgesi: noter mi, mahkeme mi yazımıza bakılabilir.

Yurt dışından alınmış mirasçılık belgesi yeterli mi?

Yabancı mahkemeden alınan bir mirasçılık belgesi, Türkiye’de kendiliğinden kesin delil etkisi doğurmaz. MÖHUK md. 58’e göre çekişmesiz yargı kararlarının tanınması da tenfiz şartlarının mahkemece tespitine bağlıdır ve yabancı ilama dayanılarak Türkiye’de idari bir işlem, örneğin tapuda intikal yapılmasında da aynı usul uygulanır (md. 58/2-3). Tanımada karşılıklılık şartı aranmaz. Tanıma davası mantığını boşanma kararları üzerinden anlatan yabancı mahkeme kararının tanınması yazımız da yol gösterir.

Vasiyetname ve Saklı Pay Yabancılar İçin Nasıl İşler?

Ölüme bağlı tasarrufun şekli bakımından MÖHUK md. 20/4, md. 7’deki genel şekil kuralına yollama yapar ve ölenin millî hukukuna uygun şekilde yapılan tasarrufları da geçerli sayar. Tasarruf ehliyeti ise tasarrufun yapıldığı andaki millî hukuka tabidir (md. 20/5). Yurt dışında yapılmış bir vasiyetname bu sayede Türkiye’de de geçerli olabilir.

Şeklen geçerli bir vasiyetname, içerik bakımından Türkiye’deki taşınmazlara ilişkin Türk hukuku kurallarını bertaraf edemez. Yabancı ölenin Türkiye’deki taşınmazını tek bir kişiye bırakması hâlinde, Türk Medeni Kanunundaki saklı paylı mirasçıların hakları bu taşınmaz bakımından gündeme gelir. Saklı payın korunma yolları saklı pay ve tenkis davası yazımızda, vasiyetnameye karşı açılacak dava ise vasiyetnamenin iptali davası yazımızda anlatılmıştır.

Mirası reddetmek isteyen yabancı mirasçı

Borca batık bir mirasla karşılaşan yabancı mirasçı, Türkiye’deki taşınmazlar bakımından Türk hukukundaki ret süresine tabidir. Bu sürenin başlangıcı ve usulü mirasın reddi süresi yazımızda ayrıntılı olarak ele alınmıştır. Yurt dışında yaşayan mirasçılar için süre hesabı ve vekâlet işlemleri erken planlanmalıdır.

Türk Vatandaşından Miras Kalan Yabancı Eş Ne Alır?

Ölen Türk vatandaşıysa, mirasın tamamına millî hukuk olarak Türk hukuku uygulanır. Yabancı eş de Türk Medeni Kanunu md. 499’a göre birlikte bulunduğu zümreye bağlı olarak altsoyla birlikte mirasın dörtte birini, ana ve baba zümresiyle yarısını, büyük ana ve büyük babalar zümresiyle dörtte üçünü alır.

Bu zümrelerden kimse yoksa mirasın tamamı eşe kalır. Eşin yabancı olması mirasçılık payını azaltmaz; yalnızca Türkiye’deki taşınmazın eşin adına tescilinde Tapu Kanunu md. 35 sınırlamaları gündeme gelir. Mirasın paylaşımından önce, eşler arasındaki mal rejiminin tasfiye edilmesi gerekir; eşin katılma alacağı mirastan ayrı bir haktır. Bu konu mal rejiminin tasfiyesi ve katılma alacağı yazımızda anlatılmıştır.

Veraset ve İntikal Vergisi Beyannamesi Ne Zaman Verilir?

7338 s. VİVK md. 1 uyarınca Türkiye’de bulunan malların veraset yoluyla intikali, ölenin ve mirasçının vatandaşlığından bağımsız olarak veraset ve intikal vergisine tabidir. Beyanname süreleri md. 9’da ölümün ve mirasçıların bulunduğu yere göre dört, altı veya sekiz ay olarak belirlenmiştir.

Veraset ve intikal vergisi beyan süreleri

VİVK md. 19’a göre mirasçılar adına tapuda intikal tescili, verginin tahakkuku beklenmeden yapılır. Ancak taşınmaza isabet eden vergi tamamen ödenmedikçe devir ve ferağ yapılamaz; tapu memurları vergi dairesinin ilişik kesme belgesini arar. Tasfiye amacıyla satış yapacak yabancı mirasçı bu nedenle vergiyi bir yıllık süre içinde ödemiş olmalıdır. Yurt dışında yaşayan mirasçılar, beyanname ve tapu işlemleri için Türkiye’de bir vekil görevlendirebilir; bu süreç yurt dışındaki mirasçının vekâletle takibi yazımızda anlatılmaktadır. Vekâletnamenin yurt dışında konsolosluk veya apostil onaylı olarak düzenlenmesi gerekir.

Hangi Mahkeme Yetkilidir ve Mirasçısız Tereke Kime Kalır?

MÖHUK md. 43 uyarınca mirasa ilişkin davalar ölenin Türkiye’deki son yerleşim yeri mahkemesinde görülür. Son yerleşim yeri Türkiye’de değilse, terekeye dâhil malların bulunduğu yer mahkemesi yetkilidir. Türkiye’de bulunan mirasçısız tereke ise Devlete kalır (MÖHUK md. 20/3). Yani kanuni mirasçısı bulunmayan yabancının Türkiye’deki malları, millî hukuku ne derse desin Hazineye geçer.

Yurt dışında yaşayan yabancı bir ölenin Türkiye’deki tek malvarlığı bir yazlık evse, mirasçılık belgesi, tenkis veya ortaklığın giderilmesi gibi davalar o evin bulunduğu yer mahkemesinde açılır. Almanya’da yaşayan ailelerin sık karşılaştığı sorunlar için Almanya’daki Türklerin miras işlemleri yazımıza da bakılabilir.

Yabancı mirasçının izleyeceği adımlar

• Ölüm belgesi, nüfus ve evlilik kayıtlarının apostilli ve onaylı Türkçe tercümelerini hazırlamak.
• Sulh hukuk mahkemesinden mirasçılık belgesi almak veya yabancı veraset kararının tanınmasını istemek.
• Veraset ve intikal vergisi beyannamesini VİVK md. 9’daki süre içinde vermek.
• Taşınmazın Tapu Kanunu md. 35 sınırlamaları ve askerî bölge durumu yönünden incelenmesini sağlamak.
• Sınır dışında kalan pay varsa bir yıllık tasfiye süresini takvime bağlamak.

Taşınmaz ediniminin genel şartları için yabancıların taşınmaz edinimi ve vatandaşlık süreci yazımız, miras uyuşmazlıklarının tamamı için ise miras hukuku çalışma alanımız ve yabancılar ve göç hukuku sayfamız yol gösterir. Somut durumunuzun dosya özelinde değerlendirilmesi gerekir.

Sıkça Sorulan Sorular

Türkiye’de malvarlığı bulunan yabancıların ve Türk yakınlarından miras kalan yabancı mirasçıların en sık sorduğu soruları aşağıda kısa yanıtlarla topladık. Yanıtlar MÖHUK, Tapu Kanunu ve Noterlik Kanununun güncel metinlerine dayanır. Burada yer almayan genel sorular için sıkça sorulan sorular sayfamızı inceleyebilir, dosyanızın ayrıntılarını ayrıca değerlendirebilirsiniz.

Yabancılar Türkiye'de mirasçı olabilir mi?

Evet. Yabancı olmak mirasçılığa engel değildir. Ancak Türkiye’deki taşınmazların edinimi Tapu Kanunu md. 35’teki ülke ve alan sınırlamalarına tabidir. Bu sınırlamalar dışında miras yoluyla edinilen taşınmazlar, verilen bir yılı geçmeyen süre içinde tasfiye edilmezse bedele çevrilir ve bedel mirasçıya ödenir.

Yabancı birinin Türkiye'deki evi hangi hukuka göre paylaşılır?

MÖHUK md. 20/1 uyarınca miras kural olarak ölenin millî hukukuna tabidir; fakat Türkiye’de bulunan taşınmazlar hakkında Türk hukuku uygulanır. Bu nedenle ev, Türk Medeni Kanunundaki mirasçılık ve saklı pay kurallarına göre paylaşılır.

Yabancı mirasçı noterden mirasçılık belgesi alabilir mi?

Hayır. 1512 sayılı Noterlik Kanunu md. 71/B uyarınca mirasçılık belgesinin yabancılar tarafından talep edilmesi hâlinde noter belge veremez. Yabancı mirasçının sulh hukuk mahkemesine başvurması gerekir.

Mütekabiliyet şartı kaldırıldı mı?

Tapu Kanunu md. 35’teki karşılıklılık şartı 2012’de 6302 sayılı Kanunla kaldırılmıştır. Bugün ölçüt, yabancının Cumhurbaşkanınca belirlenen ülkelerden birinin vatandaşı olması ve kişi başına 30 hektar ile ilçe yüzölçümünün yüzde 10’u sınırlarına uyulmasıdır.

Mavi Kart sahibi mirasçı yabancı sayılır mı?

Doğumla Türk vatandaşı olup çıkma izniyle vatandaşlıktan ayrılanlar ve üçüncü dereceye kadar altsoyları, 5901 s. Kanun md. 28 uyarınca istisnalar dışında Türk vatandaşlarına tanınan haklardan yararlanır. Bu nedenle Türkiye’deki taşınmazı miras yoluyla edinmede yabancılara ilişkin sınırlamalar onlara uygulanmaz.

Yurt dışındaki mirasçı veraset vergisi beyannamesini ne zaman verir?

VİVK md. 9’a göre ölüm Türkiye’de gerçekleşmiş ve mirasçı yurt dışındaysa süre altı aydır. Ölüm yurt dışında olmuşsa, mirasçı ölenin bulunduğu ülkedeyse dört ay, başka bir yabancı ülkedeyse sekiz ay içinde beyanname verilir.

Kaynaklar

• 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun (mevzuat.gov.tr)
• 2644 sayılı Tapu Kanunu (mevzuat.gov.tr)
• 1512 sayılı Noterlik Kanunu (mevzuat.gov.tr)
• 7338 sayılı Veraset ve İntikal Vergisi Kanunu (mevzuat.gov.tr)
• 5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu (mevzuat.gov.tr)

İlgili yazılar

• Türkiye'de Şirket Kuran Yabancının Hukuki Yükümlülükleri
• İkamet İzni Reddine ve İptaline İtiraz
• Sınır Dışı Etme Kararına İtiraz ve Yürütmenin Durdurulması
• Yabancı Çalışma İzni: Başvuru, Ret ve İtiraz

Bu yazı genel bilgi amaçlıdır, hukuki danışmanlık yerine geçmez. Somut durumunuz için dosyanızın ayrıca değerlendirilmesi gerekir.

Bu yazı 27.09.2026 tarihli mevzuat esas alınarak hazırlanmıştır.