Sigortacının Rücu Hakkı: Alkol, Ehliyetsizlik ve Kasıtlı Hasar

Sigortacının rücu hakkı, trafik sigortası şirketinin kazada zarar görene ödediği tazminatı, belirli durumlarda kendi sigortalısından geri istemesidir. Alkollü araç kullanımı, ehliyetsiz sürücü veya kasıtlı hasar gibi hâllerde sigorta şirketi zarar görene ödeme yapar, ardından sigortalıya bir ödeme talebi veya icra takibi gönderir. Birçok araç sahibi, poliçesi olduğu hâlde neden ödeme yapmak zorunda kaldığını bu aşamada öğrenir.

Aşağıda rücu hakkının kanuni dayanağını, genel şartlarda sayılan rücu sebeplerini, alkol ve ehliyetsizlik hâllerinde sigortacının neyi ispatlaması gerektiğini, rücu tutarının nasıl sınırlandığını ve rücu talebi alan sigortalının neler yapabileceğini açıklıyoruz.

Sigortacının Rücu Hakkı Nedir, Neden Önce Zarar Görene Ödenir?

Sigortacının rücu hakkı, zarar görene ödenen tazminatın sözleşme ve kanun gereği sigortalıya yansıtılmasıdır. 2918 s. KTK md. 95 sigorta sözleşmesinden doğan ve tazminatı kaldıran veya azaltan hâllerin zarar görene karşı ileri sürülemeyeceğini, ödeme yapan sigortacının ise bu oranda sigorta ettirene başvurabileceğini düzenler.

Zarar görene karşı ileri sürülemeyen hâller

Bu sistemin amacı, kazada yaralanan veya aracı hasar gören üçüncü kişiyi korumaktır. Karşı araç sürücüsünün alkollü veya ehliyetsiz olması, zarar görenin tazminat alma hakkını etkilemez. Genel Şartlar B.4’ün son paragrafı da sigortacının rücu sebeplerine dayanarak tazminat sürecini geciktiremeyeceğini ve bu sebeplere ilişkin belgeleri zarar görenden isteyemeyeceğini açıkça söyler. Zarar görenin başvuru yolları için sigorta şirketi ödemeyi reddederse izlenecek yollar yazısı ayrıntılı bilgi verir.

Rücu ile halefiyet arasındaki fark

Rücu, trafik sigortacısının kendi sigortalısına başvurmasıdır. Halefiyet ise ödeme yapan sigortacının, zarar görenin yerine geçerek kusurlu üçüncü kişiye başvurmasıdır. Kasko sigortacısı, sigortalısının aracındaki hasarı ödedikten sonra 6102 s. TTK md. 1472 uyarınca kusurlu karşı taraf ve onun trafik sigortacısına halefiyet yoluyla başvurur. Kasko genel şartlarında alkol ve ehliyetsizlik hâlleri ayrıca teminat dışı sayılabildiğinden, kaskoda sorun çoğu zaman rücudan önce ödeme aşamasında ortaya çıkar.

Hangi Hâllerde Sigortalıya Rücu Edilir?

Rücu sebepleri, Karayolları Motorlu Araçlar Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası Genel Şartları B.4 maddesinde “başlıca” ifadesiyle sayılır; bu nedenle liste sınırlı değil, örnek niteliğindedir. Sigortacı, sözleşme ve kanun hükümlerine göre tazminatın kaldırılmasını veya azaltılmasını sağlayabileceği oranda kazaya sebebiyet veren sigortalıya rücu edebilir.

İstiap haddi ve ruhsatsız yolcu taşıma

Ruhsatta yazılı kapasitenin üzerinde yolcu veya yük taşımak da B.4(ç) uyarınca rücu sebebidir. Tartışma burada da aşımın zarara etkisi üzerinde yoğunlaşır: fazla yükün fren mesafesini uzatması veya fazla yolcunun kazada yaralanması, aşım ile zarar arasındaki bağı güçlendirir. Ticari araç işletenleri için ruhsat bilgilerinin ve yük belgelerinin saklanması bu nedenle önemlidir.

Alkollü Sürücüde Rücu İçin Ne Gerekir?

Rücu için sürücünün mevzuattaki sınırın üzerinde alkollü olması ve kazanın bu nedenle meydana gelmesi gerekir. KTK md. 48 hususi otomobil sürücüleri için 0.50 promil, diğer araç sürücüleri için 0.20 promil sınırını esas alır. Genel Şartlar B.4(c) bu sınırın üzerindeki alkollü kullanımı rücu sebebi sayar.

Alkol raporu ve promil sınırları

KTK md. 48, yaralanmalı, ölümlü veya kollukça müdahale edilen maddi hasarlı kazaya karışan sürücünün alkol muayenesine tabi tutulmasını zorunlu kılar. Teknik cihazla ölçüme itiraz eden veya ölçüme izin vermeyen sürücüden kan, tükürük veya idrar örneği alınır. Kaza saatinden çok sonra yapılan ölçümlerde, kaza anındaki promil değeri geriye dönük hesaplamayla tartışılabilir. Bu nedenle ölçüm saati, kaza saati ve ölçüm yöntemi rücu dosyasında ilk incelenecek bilgilerdir. Alkollü araç kullanmanın ceza ve idari yaptırım boyutu için alkollü araç kullanma yaptırımları yazısına bakılabilir.

Alkol ile kaza arasındaki illiyet bağı

Yargıtay uygulamasında sürücünün yalnızca alkollü olması rücu için yeterli görülmez. Sigortacı, kazanın alkolün etkisiyle meydana geldiğini, yani alkol ile kaza arasında illiyet bağı bulunduğunu ispat etmelidir. Örneğin kırmızı ışıkta beklerken arkadan çarpılan alkollü sürücünün kazaya etkisi yoksa rücu şartı oluşmaz. Uygulamada kazanın oluş şekli, yol ve hava koşulları, hız ve sürücünün tepki süresi bilirkişi incelemesiyle değerlendirilir.

Ehliyetsiz Sürücüde Rücu Nasıl İşler?

Genel Şartlar B.4(b), aracı ilgili mevzuata göre gereken ehliyete sahip olmayan, sürücü sertifikası geçerliliğini yitirmiş veya ehliyetine geçici ya da sürekli el konulmuş kişilerin sevk etmesi sonucu meydana gelen olayları rücu sebebi sayar. Aynı bent, trafik kurallarının ağır kusurla ihlalini de kapsar.

Ehliyet sınıfı uyumsuzluğu

Ehliyetsizlik yalnızca hiç ehliyeti olmamak değildir. B sınıfı belgeyle kamyonet dışında ağır bir aracın veya motosikletin kullanılması da kullanılan aracın gerektirdiği sınıftan belgeye sahip olmama anlamına gelir. Sürücü belgesinin süresinin dolması veya puan cezası nedeniyle geri alınması da aynı sonucu doğurabilir. Bu durumlarda illiyet bağı tartışması alkoldeki kadar belirleyici değildir; çünkü sürücünün aracı kullanma yeterliliğinin bulunmaması başlı başına risk oluşturur.

Aracı başkasına veren işletenin durumu

Rücu, poliçedeki sigortalıya yöneltilir; aracı ehliyetsiz veya alkollü bir yakınına veren işleten de bu talebin muhatabı olabilir. B.4, sigortalının yanında “eylemlerinden sorumlu olduğu kişiler”i de anar. Ödeme yapmak zorunda kalan işleten, iç ilişkide kusurlu sürücüye başvurabilir. Bu nedenle aracı ödünç verirken sürücünün belgesini kontrol etmek, pratikte en etkili korunma yoludur.

Kasıtlı Hasar ve Ağır Kusurda Sonuç Nedir?

Kasıt hâlinde sigortalının sigorta güvencesinden yararlanması mümkün değildir. TTK md. 1477 sigortacının, sigortalının sorumluluk konusu olayı kasten gerçekleştirmesinden doğan zararlardan sorumlu olmadığını düzenler. Trafik sigortasında ise zarar gören yine korunur; sigortacı ödeme yapar ve Genel Şartlar B.4(a) uyarınca sigortalıya rücu eder.

Kasıt ve ağır kusur farkı

Kasıt, zararı bilerek ve isteyerek meydana getirmektir; örneğin tartışma sonrası aracı karşı tarafa bilerek sürmek. Ağır kusur ise herkesin göstermesi gereken en basit özenin gösterilmemesidir; aşırı hız, ters yöne girme veya kırmızı ışık ihlali bu kapsamda tartışılabilir. Ağır kusur iddiası somut delillerle desteklenmelidir. Her trafik kuralı ihlali ağır kusur sayılmaz; kusur oranı ve ihlalin niteliği birlikte değerlendirilir. Kusur tespitine itiraz yolları için trafik kazasında kusur tespitine itiraz yazısı yol gösterir.

Olay Yerini Terk Etmek Rücu Sebebi midir?

Evet. Genel Şartlar B.4(f), 12.06.2026 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan değişiklikle yeniden düzenlendi. Can güvenliği nedeniyle uzaklaşma ve yaralanmalı kazalarda tedavi veya yardım amacıyla sağlık kuruluşuna gitme gibi zorunlu hâller dışında olay yerini terk etmek veya tutanak ve alkol raporu gibi belgelerin düzenlenmesine aykırı davranmak rücu sebebidir.

Bu düzenlemenin pratik anlamı şudur: alkol muayenesinden kaçmak için olay yerinden ayrılan sürücü, alkol oranı hiç ölçülmemiş olsa bile rücu riskiyle karşılaşır. Buna karşılık yaralıyı hastaneye götürmek için ayrılan sürücü korunur. Olay yerinden ayrılmak zorunda kalınan hâllerde, ayrılış sebebini gösteren belgelerin (sağlık kuruluşu kaydı, kolluk bildirimi) saklanması önemlidir.

Rücu Tutarı Nasıl Belirlenir ve Sınırlandırılır?

Rücu tutarı, sigortacının zarar görene yaptığı ödemeyle sınırlıdır; ancak ödenen her kuruş otomatik olarak istenemez. KTK md. 95/2, sigortacının tazminatın kaldırılmasını veya azaltılmasını sağlayabileceği oranda başvurabileceğini söyler. Uygulamada rücu, zarar görenin gerçek zararı ve sigortalı sürücünün kusur oranıyla sınırlı tutulur.

• Gerçek zarar denetimi: Sigortacı zarar görene gerçek zararın üzerinde ödeme yapmışsa, fazlasını sigortalıdan isteyemez. Sigortalı, ödemenin dayanağı olan ekspertiz raporunu ve hesap tablosunu talep etmelidir.
• Kusur oranı: Kazada karşı tarafın da kusuru varsa, rücu sigortalı sürücünün kusuru oranında yapılabilir.
• Bildirim ihlalinde artan kısım: B.4(d) ve C.3’e dayanan rücularda yalnızca yükümlülüğün ihlali nedeniyle artan tutar istenebilir.
• Faiz: Rücu alacağına ödeme tarihinden itibaren faiz talep edilebilir; faiz türü ve başlangıcı ayrıca incelenmelidir. Tutarı kontrol etmek için yasal faiz hesaplama aracı kullanılabilir.

Bu örnek temsilidir. Sigortacı, alkollü sürücünün tam kusurlu kabul edildiği bir kazada karşı araç için 300.000 TL ödemiş olsun. Sonradan alınan bilirkişi raporu karşı sürücünün de yüzde 25 kusurlu olduğunu ve gerçek zararın 260.000 TL olduğunu ortaya koyarsa, sigortalıdan istenebilecek tutar ödenen 300.000 TL değil, gerçek zarar üzerinden sigortalı sürücünün kusur payına düşen kısım olur.

Araçtaki değer kaybı gibi kalemlerin de rücu talebinin içinde yer alıp almadığı kontrol edilmelidir; bu kalemin hesap yöntemi değer kaybı tazminatı başvurusu yazısında anlatılmıştır.

Zamanaşımı, Arabuluculuk ve Görevli Mahkeme

Rücu talebi için uygulamada iki yıllık süre esas alınır. TTK md. 1420 sigorta sözleşmesinden doğan istemleri alacağın muaccel olduğu tarihten itibaren iki yıllık zamanaşımına bağlar; KTK md. 109/4 de tazminat yükümlülerinin birbirine rücu haklarında iki yıllık süre öngörür. Süre, kural olarak sigortacının ödeme yaptığı tarihten işlemeye başlar.

Zamanaşımının başlangıcı

Sigortacı zarar görene birden fazla tarihte ödeme yaptıysa, her ödeme için sürenin ayrı ayrı mı yoksa son ödemeden mi başlayacağı tartışılabilir. KTK md. 109/4 süreyi, yükümlülüğün tam olarak yerine getirildiği ve rücu edilecek kişinin öğrenildiği günden başlatır. Rücu talebi alan sigortalının ilk kontrol etmesi gereken nokta, ödeme dekontlarının tarihleridir; iki yılı aşan ödemeler için zamanaşımı def’i ileri sürülebilir.

Arabuluculuk ve dava yolu

Sigorta sözleşmesinden doğan rücu davaları TTK kapsamında ticari dava niteliğindedir ve asliye ticaret mahkemesinde görülür. Konusu para alacağı olan ticari davalarda TTK md. 5/A uyarınca dava açılmadan önce arabulucuya başvurmak dava şartıdır; kapsam için ticari davalarda zorunlu arabuluculuk yazısına bakılabilir. Sigortacı dava yerine ilamsız icra takibi de başlatabilir; bu durumda ödeme emrine 7 gün içinde itiraz edilmesi gerekir. İtiraz süresi ve sonuçları icra takibine itiraz süresi başlığında anlatılmıştır.

Rücu Talebi Alan Sigortalı Ne Yapmalı?

İlk adım, talebin hangi B.4 bendine dayandığını ve ödenen tutarın nasıl hesaplandığını öğrenmektir. KTK md. 95/2’deki “sağlayabileceği oranda” sınırı ve TTK md. 1420’deki iki yıllık süre, itirazın iki temel ekseni olur. Talep yazısındaki ödeme tarihi, zamanaşımı hesabı için not edilmelidir.

• Kaza tespit tutanağını, alkol ölçüm tutanağını ve varsa kan alkol raporunu temin edin; ölçüm saatini kaza saatiyle karşılaştırın.
• Sigortacıdan zarar görene yapılan ödemenin dayanağı olan ekspertiz raporunu, hesap tablosunu ve ibranameyi isteyin.
• Kusur raporunu inceleyin; karşı tarafın kusuru varsa rücu tutarı buna göre sınırlanmalıdır.
• Ehliyet belgesinin sınıfını ve geçerlilik tarihini kaza tarihine göre kontrol edin.
• Olay yerinden ayrılma söz konusuysa, zorunlu hâli gösteren hastane veya kolluk kayıtlarını saklayın.
• Arabuluculuk davetini veya icra ödeme emrini aldığınız tarihi not edin; süreler bu tarihlerden işler.

Sigorta uyuşmazlıklarına ilişkin genel bilgi için sigorta hukuku çalışma alanımızı inceleyebilirsiniz; bu yazı Av. Mehmet İlker Dinç tarafından hazırlanmıştır. Somut durumunuzun dosya özelinde değerlendirilmesi gerekir.

Sıkça Sorulan Sorular

Rücu talebiyle karşılaşan araç sahiplerinin en çok sorduğu sorular, sürücü başkası olduğunda kimin ödeyeceği, alkol oranı düşükse rücu yapılıp yapılamayacağı, kasko ile trafik sigortası arasındaki fark ve talebe ne kadar süre içinde karşı konulabileceğidir. Aşağıdaki yanıtlar KTK, TTK ve Genel Şartlar hükümlerine dayanır.

Aracı başkası kullanırken kaza olursa rücu kime yapılır?

Rücu, poliçedeki sigortalıya yöneltilir. Genel Şartlar B.4, sigortalının yanında eylemlerinden sorumlu olduğu kişileri de anar; bu nedenle aracı ehliyetsiz veya alkollü birine veren işleten talebin muhatabı olabilir. Ödeme yapan işleten, iç ilişkide kusurlu sürücüye başvurabilir.

Alkol oranı yasal sınırın altındaysa rücu yapılabilir mi?

Kural olarak alkol sebebine dayanılamaz; B.4(c) mevzuatta belirlenen seviyenin üzerindeki alkolü arar. KTK md. 48’e göre hususi otomobilde sınır 0.50, diğer araçlarda 0.20 promildir. Ancak ağır kusur gibi başka bir rücu sebebi varsa ayrıca değerlendirilir.

Sigorta şirketi rücu için ne kadar süre içinde dava açabilir?

Uygulamada iki yıllık süre esas alınır: TTK md. 1420 sigorta sözleşmesinden doğan istemleri muacceliyetten itibaren iki yıla, KTK md. 109/4 rücu haklarını iki yıla bağlar. Süre kural olarak sigortacının ödeme tarihinden başlar.

Kasko şirketi de alkollü sürücüye rücu eder mi?

Kaskoda durum farklıdır. Kasko genel şartlarında belirli alkol ve ehliyetsizlik hâlleri teminat dışı sayılabildiğinden, sorun çoğu zaman hasarın hiç ödenmemesi şeklinde ortaya çıkar. Kasko şirketi ödeme yaparsa, kusurlu üçüncü kişiye TTK md. 1472 uyarınca halefiyetle başvurur.

Rücu için gönderilen icra takibine nasıl itiraz edilir?

İlamsız takipte ödeme emrinin tebliğinden itibaren 7 gün içinde icra dairesine itiraz edilir. İtirazla takip durur ve sigortacı itirazın iptali davası açmak zorunda kalır. Süre kaçırılırsa takip kesinleşir; bu nedenle tebliğ tarihi mutlaka not edilmelidir.

Zarar gören, sürücü alkollü diye tazminattan mahrum kalır mı?

Hayır. KTK md. 95/1 uyarınca sigorta sözleşmesinden doğan ve tazminatı kaldıran veya azaltan hâller zarar görene karşı ileri sürülemez. Sigortacı zarar görene öder; alkol, ehliyetsizlik gibi sebepler yalnızca sonradan sigortalıya rücu edilmesinde önem taşır.

Kaynaklar

• 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu (mevzuat.gov.tr)
• 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu (mevzuat.gov.tr)
• Karayolları Motorlu Araçlar Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası Genel Şartları (mevzuat.gov.tr)
• 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu (mevzuat.gov.tr)

İlgili yazılar

• Zorunlu Trafik Sigortasında Teminat Dışı Haller
• Kasko Ödemesinin Reddi ve Pert (Ağır Hasar) Uyuşmazlıkları

Bu yazı genel bilgi amaçlıdır, hukuki danışmanlık yerine geçmez. Somut durumunuz için dosyanızın ayrıca değerlendirilmesi gerekir.

Bu yazı 26.09.2026 tarihli mevzuat esas alınarak hazırlanmıştır.