Foça’da Hukuki Süreç ve Bağlı Adliye

Foça’da dava süreci, ilçe merkezindeki Foça Adliyesi’nde başlar. Foça, Menemen Adliyesi’ne bağlı bir mülhakat adliyedir: hukuk ve asliye ceza davaları Foça’da görülür, ağır ceza işleri ise Hâkimler ve Savcılar Kurulunun (HSK) 2025 tarihli kararıyla Menemen Ağır Ceza Mahkemesi’nin yargı çevresine verilmiştir.

Foça’yı diğer ilçelerden ayıran şey, ilçenin tamamına yakınının 1990’dan beri özel çevre koruma bölgesi olmasıdır. Bu statü, kıyıya yakın arsalarda yapı, imar planı ve yıkım uyuşmazlıklarının hangi kurala ve hangi mahkemeye tabi olduğunu belirler. Bu rehberde önce adliye ve mahkemeleri, sonra koruma ve kıyı kurallarını resmî kaynaklarla anlatıyoruz. Menemen tarafındaki düzen için Menemen Adliyesi rehberine bakılabilir.

Foça’da Dava Süreci Hangi Adliyede Yürür?

Foça’da dava süreci Foça Adliyesi’nde yürür. Adliyenin adresi Menemen Adliyesi sitesindeki Foça sayfasında İsmetpaşa Mahallesi Mersinaki Caddesi No:66 olarak gösterilir. Foça kendi ağır ceza mahkemesi bulunmayan bir mülhakat adliyedir; ağır ceza ve infaz hâkimliği işleri HSK’nın 1070 ve 1071 sayılı kararlarıyla Menemen’e bağlanmıştır.

Foça adliyesi ve Menemen ağır ceza bağlantısı

12.08.2025 tarihli Resmî Gazete‘de yayımlanan 1070 sayılı kararla Menemen Ağır Ceza Mahkemesi’nin yargı çevresi Menemen, Aliağa ve Foça ilçeleri olarak belirlendi; 1071 sayılı kararla Menemen İnfaz Hâkimliği de aynı çevreye bakar hâle geldi. Her iki karar mahkemelerin faaliyete geçtiği tarihten itibaren uygulanır. Faaliyete geçiş tarihi resmî olarak duyurulmadığından, özellikle eski ceza dosyalarında mahkemenin adı UYAP Vatandaş Portal’dan kontrol edilmelidir. Foça’daki bilirkişi, personel ve adliye duyuruları da artık ağır ceza merkezindeki Menemen Adalet Komisyonu üzerinden yayımlanır (5235 s. K. md. 23).

Foça Adliyesi’nde Hangi Mahkemeler Var?

HSK’nın 2024 yılı asliye hukuk tablosuna göre 23.12.2024 itibarıyla Foça’da 1 asliye hukuk mahkemesi, asliye ceza tablosuna göre 3 asliye ceza mahkemesi bulunuyordu. Aynı dönemin iş mahkemeleri tablosunda Foça yer almaz. Küçük bir adliyede tek asliye hukuk mahkemesi, farklı türde pek çok hukuk dosyasını birlikte yürütür.

Tablodaki iki rakam, Foça’da dava açacak kişi için dikkat çekicidir. Foça asliye ceza mahkemelerine gelen dosya sayısı, asliye hukuka gelenin dört katından fazladır; bu, yazın nüfusu birkaç katına çıkan bir kıyı ilçesinde ceza dosyalarının yoğunluğunu gösterir. Dosya kapatma süresi ise bekleyen işin mevcut hızla ne kadar sürede eritileceğini anlatan bir ölçüttür; tek bir davanın süresi için kesin tahmin değildir.

Foça’da iş, aile ve ticaret davaları

Foça’da ayrı iş, aile veya asliye ticaret mahkemesi bulunduğunu gösteren resmî bir veri bulamadık. Kanun bu durumda boşluk bırakmaz: iş mahkemesi kurulmamış yerlerde iş davalarına asliye hukuk mahkemesi bakar (7036 s. K. md. 2/3); aile mahkemesi kurulamayan yerlerde HSK’nın belirlediği asliye hukuk mahkemesi görevlidir (4787 s. K. md. 2); asliye ticaret bulunmayan yargı çevresinde asliye hukukta açılan ticari dava için görevsizlik kararı verilmez (6102 s. TTK md. 5/4). HSK’nın bu sıfatları başka bir adliyedeki mahkemeye verip vermediği yayımlanmış bir kararda görünmediğinden, dava öncesinde UYAP’taki mahkeme seçenekleri kontrol edilmelidir. Turizm sezonunda çalışanların hakları İzmir mevsimlik işçi hakları yazısında ele alınıyor.

Foça Özel Çevre Koruma Bölgesi Ne Anlama Gelir?

Foça, 22.10.1990 tarihli ve 90/1117 sayılı Bakanlar Kurulu kararıyla özel çevre koruma bölgesi ilan edilmiştir. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı’nın Foça ÖÇK tanıtım belgesine göre bölge 71,38 km² büyüklüğündedir ve nesli tehlike altındaki Akdeniz keşiş fokunun yaşam alanıdır. Foça ayrıca Önemli Kuş Alanı ve Önemli Doğa Alanı olarak seçilmiştir.

Aynı belgeye göre Orak Adası’nın batı kıyısındaki Siren Kayalıkları, fokların üreme ve yavrulama için kullandığı mağaralar bakımından yaşamsal önemdedir; İngiliz ve Fener yarımadaları ile karşıdaki adalarda yerleşim yoktur. Belgede ayrıca ilçe nüfusunun kışın 15 bin civarında, yazın turizm etkisiyle 75 bine kadar çıktığı ve kentsel sit alanları nedeniyle diğer turizm yerleşimlerine göre daha az yapılaşma görüldüğü belirtilir. Bu tablo, Foça’daki uyuşmazlıkların neden çoğunlukla yazlık, kıyı ve yapı izni etrafında toplandığını açıklar.

Foça özel çevre koruma bölgesinde imar planı yetkisi

2872 s. Çevre Kanunu md. 9/d, özel çevre koruma bölgesi ilan etme ve bu alanlarda uygulanacak koruma ve kullanma esaslarını, plan ve projelerin hangi bakanlıkça hazırlanacağını belirleme yetkisini Cumhurbaşkanına verir. Aynı bentteki önemli kural şudur: bu bölgelere ilişkin plan ve projelerde 3194 s. İmar Kanunu md. 9, Kıyı Kanunu’nun plan onama hükümleri ve 2863 s. Kanun’un bazı yetki hükümleri uygulanmaz. Uygulamada bunun anlamı, Foça’da bir imar planı değişikliğinin yalnızca belediye meclisi kararıyla sonuçlanmayabileceği ve yetkili bakanlığın onay sürecinin takip edilmesi gerektiğidir. Arsa alırken plan durumunu yalnızca belediyeden değil, yetkili bakanlık birimlerinden de teyit etmek önemlidir.

Foça’da Kıyıya Yapı Yapılabilir mi?

Hayır, kıyıda yapı yapılamaz. 3621 s. Kıyı Kanunu md. 6’ya göre kıyı herkesin eşitlik ve serbestlikle yararlanmasına açıktır; burada yapı yapılamaz, duvar, çit, tel örgü gibi engeller oluşturulamaz. Sahil şeridinde ise yapılar kıyı kenar çizgisine en fazla 50 metre yaklaşabilir (md. 5).

Foça kıyı kenar çizgisi ve sahil şeridi

Kanun üç kavramı ayırır (md. 4): kıyı çizgisi suyun karaya değdiği noktaları, kıyı kenar çizgisi kumluk, çakıllık ve kayalık gibi su etkisindeki alanın doğal sınırını, sahil şeridi ise kıyı kenar çizgisinden itibaren kara yönünde en az 100 metre genişliğindeki alanı ifade eder. Kıyı ve sahil şeridinde planlama ve uygulama yapılabilmesi için kıyı kenar çizgisinin tespiti zorunludur; tespit yapılmamış bölgelerde talep üzerine üç ay içinde tespit yapılmalıdır (md. 5).

Foça’da arsa veya yazlık alırken tapudaki niteliğin yanında kıyı kenar çizgisinin nereden geçtiği de öğrenilmelidir. İzmir kıyılarında yapılaşma sınırının ayrıntıları İzmir Körfezi kıyı kanunu rehberinde ele alınıyor.

Kıyıda veya Koruma Alanında İzinsiz Yapıya Ne Yaptırım Uygulanır?

Yaptırım hem idari hem cezaidir. 3621 s. Kanun md. 15 uyarınca kıyıda ve uygulama imar planı bulunan sahil şeritlerinde engel oluşturana idari para cezası verilir ve engel en fazla beş gün içinde kaldırılmazsa kamu gücüyle kaldırılır. Bu yaptırımlara mahalli mülki amir karar verir.

Aynı madde iki önemli ceza kuralı içerir. Birincisi, sayılan fiiller kıyının doğal yapısını bozacak etki doğurursa, daha ağır cezayı gerektiren bir suç oluşmadıkça altı aydan iki yıla kadar hapis cezası öngörülür. İkincisi, bu yerlerde ruhsatsız veya ruhsata aykırı yapı yapan kişiye Türk Ceza Kanunu veya İmar Kanunu’na göre verilecek ceza bir kat artırılır. Kıyıda kaçak yapı dosyası bu nedenle sıradan bir imar kirliliği dosyasından daha ağır sonuç doğurabilir. Suçun unsurları imar kirliliğine neden olma suçu yazısında, cezadan kurtulma imkânı imar kirliliğinde etkin pişmanlık yazısında anlatılıyor.

Bir örnek (temsilidir): Foça’da denize sıfır bir yazlığın sahibi, bahçesini kıyı yönünde genişletip kıyıya tel örgü çeker. Kaymakamlık idari para cezası verir ve engelin kaldırılmasını ister; aynı fiil kıyının doğal yapısını bozacak boyuttaysa savcılık soruşturması da başlar. Ceza dosyası Foça asliye ceza mahkemesinde, idari para cezasına itiraz ise ilgili kanun yolunda ayrı ayrı yürür.

Foça’da İmar ve Kıyı İşlemlerine Karşı Dava Nereye Açılır?

İmar, yıkım, ruhsat ve kamu mallarına ilişkin idari davalarda taşınmazın bulunduğu yer idare mahkemesi yetkilidir (2577 s. İYUK md. 34); Foça’daki taşınmazlar için bu yer İzmir idare mahkemeleridir. Dava açma süresi, özel kanunda ayrı süre yoksa yazılı bildirimden itibaren 60 gündür (md. 7).

İstinaf incelemesi İzmir Bölge İdare Mahkemesinde yapılır. İzmir BİM iş bölümü kararına göre 22.12.2025’ten itibaren kıyı kenar çizgisi, kıyı yapıları ve imar planı uyuşmazlıkları 3. İdari Dava Dairesine; mühürleme, yıkım ve imar para cezası gibi idari yaptırımlar ile kültür ve tabiat varlıklarına ilişkin işler 4. İdari Dava Dairesine; çevrenin korunması mevzuatına ilişkin işler 7. İdari Dava Dairesine verilmiştir. Plan değişikliğine itiraz imar planına itiraz ve iptal davası, para cezası imar para cezasına itiraz, istinaf usulü İzmir Bölge İdare Mahkemesi istinaf yazılarında anlatılıyor.

Foça’daki Yazlık ve Kiralama Uyuşmazlıkları Nerede Görülür?

Taşınmaz üzerindeki ayni hakka ilişkin davalarda taşınmazın bulunduğu yer mahkemesi kesin yetkilidir (6100 s. HMK md. 12). Foça’daki yazlığın tapu iptali, ortaklığın giderilmesi veya el atmanın önlenmesi davası, malikler İstanbul, Ankara ya da yurt dışında otursa bile Foça’da açılır. Bu kurala aykırı yetki anlaşması geçerli olmaz.

Kira uyuşmazlıklarında kural farklıdır. Kira davası kesin yetkiye tabi değildir; davalının yerleşim yeri (HMK md. 6) yanında sözleşmenin ifa edileceği yer mahkemesinde de açılabilir (md. 10). Yazlığını kısa süreli kiraya veren malik için ayrıca 7464 s. Kanun önem taşır: konutun turizm amaçlı kiralanması için Kültür ve Turizm Bakanlığından izin belgesi alınması ve binada kat malikleri kurulunun oybirliği kararı gerekir; 100 günü aşan tek seferlik kiralamalar ise bu kanunun kapsamı dışındadır. Ayrıntılar turizm amaçlı konut kiralama izni yazısında, kira artış sınırı kira artışında yasal sınır yazısında anlatılıyor.

Foça’da Dava veya Başvuru Öncesi Nelere Dikkat Edilmeli?

Önce uyuşmazlığın adli mi idari mi olduğu ayrılmalıdır. Kira, tapu ve alacak davaları Foça Adliyesi’nde; kıyı, imar ve yıkım işlemlerine karşı davalar 60 günlük süre içinde İzmir idare mahkemelerinde; ağır ceza davaları ise HSK 1070 sayılı karar uyarınca Menemen’de görülür.

• Taşınmaz alırken tapu kaydı, imar durumu, kıyı kenar çizgisi ve özel çevre koruma bölgesi kapsamı birlikte sorgulanmalıdır.
• İdari işlem tebliğ edildiyse tebliğ tarihi not edilmeli; 60 günlük dava süresi bu tarihi izleyen günden başlar.
• Eski ceza dosyalarında mahkemenin Karşıyaka mı Menemen mi olduğu UYAP’tan doğrulanmalıdır.
• İş, aile veya ticari davada görevli mahkeme dava açılmadan önce teyit edilmelidir.
• Harç ve gider avansı önceden hesaplanmalı; dava harcı aracı yaklaşık tutar verir.

Somut durumunuzun dosya özelinde değerlendirilmesi gerekir. İdari işlemlere karşı genel çerçeve için idare ve vergi hukuku sayfamız, taşınmaz uyuşmazlıkları için gayrimenkul hukuku sayfamız, görev ve yetki soruları için hukuki danışmanlık sayfamız incelenebilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Foça’da dava süreciyle ilgili sorular çoğunlukla adliyenin yeri, ağır ceza işlerinin Menemen’e geçişi, özel çevre koruma bölgesi statüsü ve kıyıda yapı sınırları üzerinde toplanıyor. Aşağıdaki kısa yanıtlar HSK kararlarına, Bakanlık belgesine ve kanun metinlerine dayanıyor; somut dosyada güncel durum ayrıca kontrol edilmelidir.

Foça Adliyesi nerede?

Foça Adliyesi’nin resmî adresi İsmetpaşa Mahallesi Mersinaki Caddesi No:66 Foça/İzmir’dir. Adliyenin santral ve faks numaraları dahil iletişim bilgileri, Menemen Adliyesi’nin resmî sitesinde mülhakatlar başlığı altındaki Foça Adliyesi sayfasında yayımlanır.

Foça hangi ağır ceza mahkemesine bağlı?

HSK’nın 06.08.2025 tarihli ve 1070 sayılı kararıyla Foça, Menemen Ağır Ceza Mahkemesi’nin yargı çevresine alındı. Karar mahkemenin faaliyete geçtiği tarihten itibaren uygulanır; tek tek dosyaların hangi mahkemede olduğu UYAP’tan kontrol edilmelidir.

Foça'da iş davası nerede açılır?

Foça için resmî iş mahkemesi tablolarında ayrı bir iş mahkemesi görünmüyor. 7036 s. K. md. 2/3 uyarınca iş mahkemesi kurulmamış yerlerde iş davalarına asliye hukuk mahkemesi bakar; HSK’nın farklı bir görevlendirme yapıp yapmadığı dava öncesinde UYAP’tan teyit edilmelidir.

Foça özel çevre koruma bölgesi ne zaman ilan edildi?

Foça, 22.10.1990 tarihli ve 90/1117 sayılı Bakanlar Kurulu kararıyla özel çevre koruma bölgesi olarak tespit ve ilan edildi. Bakanlığın tanıtım belgesine göre bölge 71,38 km² büyüklüğündedir ve Akdeniz keşiş fokunun yaşam alanıdır.

Foça'da denize kaç metre yaklaşılarak yapı yapılabilir?

Kıyıda yapı yapılamaz (3621 s. K. md. 6). Sahil şeridinde yapılar kıyı kenar çizgisine en fazla 50 metre yaklaşabilir; aradaki alan yalnızca yaya yolu, gezinti ve dinlenme amacıyla düzenlenebilir (md. 5). Özel çevre koruma bölgesindeki plan kararları ayrıca kontrol edilmelidir.

Foça'daki yıkım kararına karşı dava süresi nedir?

Özel kanunda ayrı süre yoksa idari işleme karşı dava açma süresi yazılı bildirimi izleyen günden itibaren 60 gündür (2577 s. İYUK md. 7). Taşınmazla ilgili bu davalarda yetkili mahkeme taşınmazın bulunduğu yer, yani İzmir idare mahkemeleridir.

Kaynaklar

• Menemen Adliyesi, Foça Adliyesi sayfası (menemen.adalet.gov.tr)
• Resmî Gazete 12.08.2025, HSK Genel Kurulu 1070 ve 1071 sayılı kararlar
• Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, Foça Özel Çevre Koruma Bölgesi tanıtım belgesi
• 3621 sayılı Kıyı Kanunu (mevzuat.gov.tr)
• 2872 sayılı Çevre Kanunu (mevzuat.gov.tr)
• İzmir Bölge İdare Mahkemesi iş bölümü kararı (rayp.adalet.gov.tr)

İlgili yazılar

• Tire Adliyesi ve Tire'de Dava Süreci
• Selçuk Adliyesi ve Selçuk'ta Dava Süreci
• Kemalpaşa Adliyesi ve Kemalpaşa'da Dava Süreci
• Dikili'de Hukuki Süreç ve Bağlı Adliye

Bu yazı genel bilgi amaçlıdır, hukuki danışmanlık yerine geçmez. Somut durumunuz için dosyanızın ayrıca değerlendirilmesi gerekir.

Bu yazı 10.10.2026 tarihli mevzuat esas alınarak hazırlanmıştır.