İzmir’de Tam Yargı Davası ve İdarenin Sorumluluğu

İzmir’de tam yargı davası çoğu zaman gündelik bir olayla başlar: Buca’da bir yol çukuruna giren aracın jantı kırılır, Karşıyaka’da sağanak sonrası bodrum kata su dolar, Bornova’da bir kaldırım çalışmasının bıraktığı açık kanala yaya düşer. Zarar görenin ilk sorusu “kime ve nereye başvuracağım?” olur. Cevap, zararı doğuran işin hangi idareye ait olduğuna ve olayın nerede gerçekleştiğine bağlıdır.

Bu yazı, idarenin eylem veya işleminden doğan zararın İzmir’de hangi idareye karşı, hangi sürede ve hangi mahkemede istendiğini anlatır. İdarenin sorumluluk esaslarını, hizmet kusurunu ve zarar kalemlerini tam yargı davası ve idarenin verdiği zararın tazmini yazısında ayrıntılı ele aldık; burada bu konuları tekrar etmiyoruz.

İzmir’de Tam Yargı Davası Hangi Mahkemede Açılır?

İzmir’de tam yargı davası, olay İzmir ilinde gerçekleşmişse İzmir idare mahkemelerinde açılır. 2577 s. İYUK md. 36 uyarınca idari sözleşmeler dışındaki tam yargı davalarında, zarar bayındırlık ve ulaştırma gibi bir hizmetten veya idarenin bir eyleminden doğmuşsa, hizmetin görüldüğü veya eylemin yapıldığı yer idare mahkemesi yetkilidir.

İzmir 1. ilâ 8. İdare Mahkemeleri, İzmir Bölge İdare Mahkemesi sayfasına göre Konak Çınarlı’daki BİM yerleşkesinde, E Blok’ta bulunur. Davacının İstanbul’da ya da yurt dışında oturması bu sonucu değiştirmez; Çeşme’de tatildeyken zarar gören biri de davasını İzmir idare mahkemesinde açar. İdare mahkemesi bulunmayan ilçelerde dilekçenin asliye hukuk hâkimliğine verilebileceğini İzmir’de belediye işlemine iptal davası yazısında anlattık.

İşlemden doğan zararda yetki

Zarar bir eylemden değil, bir işlemden doğmuşsa (örneğin hukuka aykırı bir mühürleme veya ruhsat iptali) md. 36’nın ilk sırasındaki kural uygulanır: zararı doğuran idari uyuşmazlığı çözmeye yetkili mahkeme, tam yargı davasına da bakar. İzmir’deki bir belediyenin işlemi için bu, yine İzmir idare mahkemeleridir. Diğer hâllerde davacının yerleşim yeri mahkemesi yetkilidir (md. 36/c).

Zarar İçin Önce Hangi İdareye Başvurulur?

Başvuru, zararı doğuran hizmetten sorumlu idareye yapılır. İYUK md. 13/1 idari eylemden hakları ihlal edilenlerin dava açmadan önce, eylemi öğrendikleri tarihten itibaren bir yıl ve her hâlde eylem tarihinden itibaren beş yıl içinde ilgili idareye başvurmasını şart koşar. Yanlış idareye yapılan başvuru, süreyi tüketebilir.

Büyükşehir mi, ilçe belediyesi mi?

İzmir’de en sık karışıklık yollarda çıkar. 5216 s. Büyükşehir Belediyesi Kanunu md. 7/1-g büyükşehir belediyesine, yetki alanındaki mahalleleri ilçe merkezine bağlayan yolları, meydan, bulvar, cadde ve ana yolları yapma, bakım ve onarım görevini verir. Bunların dışında kalan sokaklarda görev kural olarak ilçe belediyesindedir. Çukurun bulunduğu yolun hangi sınıfta olduğu, imar planından ve belediyelerin yol envanterinden anlaşılır.

Tereddüt varsa başvuru hem İzmir Büyükşehir Belediyesi’ne hem de ilgili ilçe belediyesine aynı gün yapılabilir. Su ve kanalizasyon şebekesinden doğan zararlarda ise İzmir’de bu hizmeti yürüten İZSU Genel Müdürlüğü ayrıca değerlendirilmelidir. Devlet yolları, okul binaları veya kamu hastaneleri söz konusuysa muhatap, ilgili bakanlığın taşra teşkilatıdır.

Başvuru ve Dava Süreleri Nasıl Hesaplanır?

Süre zinciri iki halkadan oluşur. Önce İYUK md. 13/1 uyarınca bir yıllık ve beş yıllık sınırlar içinde idareye başvurulur. İdare isteği reddederse ret işleminin tebliğini izleyen günden, 30 gün içinde cevap vermezse bu sürenin bittiği tarihten itibaren idare mahkemesinde 60 günlük dava süresi (md. 7/1) işlemeye başlar.

Bir yıllık sürenin başlangıcı

Bir yıllık süre olay tarihinden değil, zarar görenin eylemi ve idarenin sorumluluğunu öğrendiği tarihten başlar. Su baskınında bu çoğu zaman olay günüdür; buna karşılık bir altyapı çalışmasının binada yıllar sonra çatlak yaptığı anlaşılırsa, öğrenme tarihi uzman raporunun tarihi olabilir. Beş yıllık üst sınır ise her durumda eylem tarihinden işler ve aşılamaz. Bu nedenle öğrenme tarihinin belgeyle gösterilebilmesi, dosyanın en kritik noktalarından biridir.

Adli yargıda reddedilen davalar

İzmir’de bazı zarar görenler davayı önce asliye hukuk mahkemesinde açar. İYUK md. 13/2 uyarınca görevli olmayan adli yargı merciine açılan tam yargı davası görev yönünden reddedilirse, sonradan idari yargıda açılacak davada idareye başvurma şartı aranmaz. Görevsizlik kararının sonuçları için İzmir’de görevsizlik ve yetkisizlik kararı yazısına bakılabilir.

İşlemden Doğan Zararda İptal ve Tam Yargı Birlikte Açılabilir mi?

Evet. İYUK md. 12 uyarınca hakları bir idari işlemle ihlal edilenler doğrudan tam yargı davası açabilir, iptal ve tam yargı davalarını birlikte açabilir ya da önce iptal davası açıp kararın tebliğinden veya işlemin icrasından itibaren dava süresi içinde tam yargı davası açabilir.

İzmir’de bu seçim çoğunlukla belediyenin mühürleme, yıkım veya ruhsat iptali işlemlerinde gündeme gelir. İşyeri haksız yere mühürlenmişse, iptal davasıyla birlikte kapalı kalınan sürenin kazanç kaybı da istenebilir. Ancak iki davanın birlikte açılması, zararın o aşamada hesaplanabilmesini gerektirir; zarar henüz sürüyorsa önce iptal kararını beklemek daha doğru olabilir. Yıkım ve imar cezası dosyalarının usulü İzmir’de imar para cezasına itiraz yazısında, iptal davasındaki süre kuralları ise idari işleme karşı iptal davası süresi yazısında anlatılmıştır.

Başvuru Dilekçesinde Neler Bulunmalı?

Başvuru dilekçesi, sonraki davanın sınırını çizer. İYUK md. 13/1 başvurunun “haklarının yerine getirilmesini istemek” amacıyla yapılmasını aradığından, dilekçede olayın tarihi, yeri, idarenin hangi eylemi ve istenen zarar kalemleri açıkça yazılmalıdır. Başvuruda istenmeyen bir kalemin sonradan davada istenmesi tartışma doğurabilir. Bu yüzden dilekçe aceleyle değil, belgeler toplandıktan sonra verilmelidir.

• Olayın tarihi, saati ve tam adresi; yolun veya şebekenin bulunduğu nokta.
• Zararı doğuran eylem ve idarenin bu hizmetteki görevi (bakım, onarım, uyarı levhası, aydınlatma).
• Maddi zarar kalemleri: onarım faturası, ekspertiz raporu, tedavi giderleri.
• Manevi tazminat talebi varsa ayrıca belirtilmesi.
• Ekler: fotoğraflar, varsa kolluk tutanağı, tanık bilgileri.
• Başvurunun idareye ulaştığını gösteren evrak kayıt numarası veya KEP kaydı.

Başvurunun yapıldığı tarih, otuz günlük cevap süresinin ve sonraki dava süresinin başlangıcını belirlediği için kanıtlanabilir olmalıdır. İzmir Büyükşehir Belediyesi’ne ya da ilçe belediyesine yapılan başvurularda evrak biriminden alınan kayıt numarası bu işlevi görür. İhtar ve tespitin noter aracılığıyla nasıl yapılacağını İzmir’de ihtarname çekmek yazısında anlattık.

Davada Zarar Nasıl Kanıtlanır?

İdare mahkemesi, gerekli gördüğü delilleri kendiliğinden toplayabilir; ancak zararın varlığını ve idarenin eylemiyle bağını ortaya koyan belgeleri sunmak davacıya düşer. İYUK md. 31 bilirkişi ve keşif gibi konularda HMK hükümlerine yollama yapar. İzmir’deki dosyalarda mahkemeler hasarın miktarı için çoğu zaman bilirkişi incelemesine başvurur.

Olay günü çekilen fotoğraflar, çukurun derinliğini gösteren ölçüm, uyarı levhası bulunmadığını gösteren görüntüler ve kolluk tutanağı en güçlü delillerdir. Zaman geçtikçe idare çukuru kapatabileceği için delil tespiti erken düşünülmelidir. Keşif ve bilirkişi incelemesinin İzmir’de nasıl yürüdüğünü İzmir’de keşif ve bilirkişi incelemesi yazısında, rapora itiraz yolunu İzmir’de bilirkişi raporu ve itiraz yazısında ele aldık. Rapora itirazın genel kuralları için bilirkişi raporuna itiraz ve yeniden rapor talebi rehberine bakılabilir.

Faiz ve tutarın güncellenmesi

Tam yargı davalarında yasal faiz talep edilmesi ve başlangıç tarihinin dilekçede açıkça gösterilmesi önemlidir; idari yargı uygulamasında faiz çoğunlukla idareye başvuru tarihinden itibaren istenir. Faiz türlerinin farkı için yasal faiz ve temerrüt faizi farkları yazısına bakılabilir. Bilirkişi raporu dava açılırken bildirilen tutarın üzerinde bir zarar tespit ederse, artırım için süresinde dilekçe verilmesi ve harcın tamamlanması gerekir.

Karara Karşı İzmir BİM’de İstinaf Nasıl İşler?

İzmir idare mahkemelerinin kararlarına karşı, kararın tebliğinden itibaren 30 gün içinde İzmir Bölge İdare Mahkemesine istinaf başvurusu yapılır (İYUK md. 45/1). Aynı fıkra, konusu kanundaki parasal sınırı geçmeyen tam yargı davalarında verilen kararların kesin olduğunu düzenler; sınır her yıl güncellendiği için başvuru öncesinde kontrol edilmelidir.

İzmir BİM’in 22.12.2025 tarihli iş bölümü kararına göre tam yargı davaları, imar, kentsel dönüşüm, kıyı ve kamulaştırma dosyalarıyla birlikte 3. İdari Dava Dairesinin görev alanındadır. Kentsel dönüşüm kaynaklı zararlarda Bayraklı’da kentsel dönüşüm ve hak sahipliği ve riskli yapı tespiti ve kentsel dönüşüm, kamu hastanesi kaynaklı zararlarda İzmir’de malpraktis iddiası süreci, taşınmaza fiilen el atılan durumlarda İzmir’de kamulaştırmasız el atma ve kamulaştırmasız el atma tazminatı yazılarına bakılabilir. İstinaf dilekçesinin verileceği yer için İzmir Bölge İdare Mahkemesi ve idari istinaf yazısı hazırlanmıştır.

Dava Açmadan Önce Hangi Belgeler Hazırlanmalı?

Dosyanın merkezinde idareye yapılan başvuru ve cevabı durur. İYUK md. 13/1 başvuru şartını, md. 7/1 ise 60 günlük süreyi düzenlediğinden, başvuru dilekçesinin kayıtlı örneği ile ret yazısı veya 30 günlük sürenin dolduğunu gösteren tarih, dava dilekçesinin ilk ekleri olmalıdır. Bu iki belge yoksa dava ilk incelemeden geçemeyebilir.

• İdareye başvuru dilekçesi ve evrak kayıt numarası.
• İdarenin ret yazısı ve tebliğ tarihi; cevap yoksa başvurudan itibaren 30 günün hesabı.
• Zarar belgeleri: fatura, ekspertiz, sağlık raporu, kazanç kaybını gösteren kayıtlar.
• Olay yerine ait fotoğraf, video ve varsa kolluk veya itfaiye tutanağı.
• İdarenin görevini gösteren belgeler: yolun sınıfı, şebekenin sahibi, yapılan çalışmanın ruhsatı.

Temsili bir örnek: Bornova’da bir ana caddede, uyarı levhası konulmamış bir altyapı kazısına giren aracın lastiği ve jantı hasar görür (temsilidir). Araç sahibi olaydan iki hafta sonra İzmir Büyükşehir Belediyesi’ne ve kazıyı yapan kuruma başvurur. 30 gün içinde cevap gelmeyince, bu sürenin bitiminden itibaren 60 gün içinde İzmir idare mahkemesinde tam yargı davası açar ve bilirkişi incelemesi ister.

Somut durumunuzun dosya özelinde değerlendirilmesi gerekir. İdare hukukuna ilişkin diğer yazılara idare ve vergi hukuku sayfamızdan ulaşabilirsiniz; dava açılırsa ödenecek harç kalemleri için dava harcı hesaplama aracı, faiz hesabı için yasal faiz hesaplama aracı fikir verir.

Sıkça Sorulan Sorular

Aşağıdaki sorular, İzmir’de bir idarenin eylemi veya işlemi yüzünden zarar gören kişilerin en sık sorduğu usul konularını kapsıyor. Cevaplar genel bilgi niteliğindedir; zararın kaynağı, olayın yeri ve idareye yapılan başvurunun tarihi her dosyada farklı olduğu için süreler kendi belgeleriniz üzerinden ayrıca hesaplanmalıdır.

Belediye aracının verdiği zarar için idare mahkemesine mi gidilir?

Her zaman değil. İdarenin kamu hizmetiyle bağlantılı eylemlerinden doğan zararlar idari yargıda istenir; ancak bazı zarar türleri için özel kanunlarda adli yargı öngörülmüştür. Olayın niteliğine göre görevli yargı yolu belirlenmelidir. Yanlış yargı yolunda görevsizlik kararı verilirse İYUK md. 13/2 başvuru şartını kaldırır.

İdareye başvurmadan doğrudan dava açılırsa ne olur?

İdari eylemden doğan zararlarda İYUK md. 13/1’deki başvuru bir dava şartıdır. Başvuru yapılmadan dava açılırsa mahkeme, dilekçeyi ilk incelemede idari merci tecavüzü yönünden değerlendirir. Bu durumda dilekçe görevli idareye gönderilir ve mahkemeye başvuru tarihi idareye başvuru tarihi sayılır (İYUK md. 15/1-e ve 15/2). Yine de dosyanın gereksiz yere uzamaması için başvurunun baştan yapılması daha güvenlidir.

İzmir Büyükşehir Belediyesi'ne başvuru nasıl yapılır?

Başvuru, belediyenin evrak kayıt birimine dilekçeyle ya da belediyenin kayıtlı elektronik posta (KEP) adresine yapılabilir. Önemli olan başvuru tarihinin ispatlanabilmesidir. Dilekçede olayın tarihi, yeri, zarar kalemleri ve istenen tutar açıkça yazılmalı; ekler listelenmelidir.

Tam yargı davasında manevi tazminat istenebilir mi?

Evet. İdarenin eylemi nedeniyle bedensel zarar veya ağır bir kişilik hakkı ihlali yaşanmışsa manevi tazminat da istenebilir. Bu talebin idareye yapılan başvuruda da belirtilmesi gerekir. Manevi tazminatın ölçütleri genel tam yargı yazısında ayrıca anlatılmıştır.

Dava sürerken istenen tutar artırılabilir mi?

İdari yargıda, dava açılırken belirtilen tutarın bilirkişi raporundan sonra artırılması, uygulamada belirli koşullarla kabul edilir. Artırım dilekçesi ve harcının süresinde verilmesi önemlidir. İzmir’deki dosyalarda bu adım genellikle bilirkişi raporu dosyaya girdikten sonra gündeme gelir.

Olay İzmir dışında olduysa İzmir'de dava açılabilir mi?

Zarar bir hizmetten veya idari eylemden doğmuşsa İYUK md. 36/b uyarınca eylemin yapıldığı yer mahkemesi yetkilidir. Olay başka bir ildeyse dava o ilin idare mahkemesinde açılır. Davacının İzmir’de oturması, yalnızca md. 36/c’deki diğer hâllerde yetki doğurur.

Kaynaklar

• 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu (mevzuat.gov.tr)
• 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu (mevzuat.gov.tr)
• İzmir Bölge İdare Mahkemesi, idare mahkemeleri (izmirbim.adalet.gov.tr)
• İzmir Bölge İdare Mahkemesi iş bölümü kararı, 22.12.2025 (rayp.adalet.gov.tr)

İlgili yazılar

• İzmir'de Memur Disiplin Cezasına İtiraz
• İzmir'de Emlak Vergisi Uyuşmazlıkları
• İzmir'de Yapı Ruhsatı ve İskân Uyuşmazlıkları
• İzmir'de İmar Planına İtiraz ve İptal Davası

Bu yazı genel bilgi amaçlıdır, hukuki danışmanlık yerine geçmez. Somut durumunuz için dosyanızın ayrıca değerlendirilmesi gerekir.

Bu yazı 10.10.2026 tarihli mevzuat esas alınarak hazırlanmıştır.