İzmir’de Keşif ve Bilirkişi İncelemesi Nasıl Yürür?

İzmir’de keşif, hâkimin uyuşmazlık konusu taşınmazı, binayı veya eşyayı yerinde görerek bilgi edinmesidir ve çoğu zaman bilirkişi incelemesiyle birlikte yapılır. İzmir büyükşehir olduğu için davaya bakan mahkeme, il sınırları içindeki her yerde keşfi kendisi yapabilir; bu kural Bergama’daki bir tarla ile Konak’taki bir dükkân arasında fark gözetmez.

Bu yazıda keşif kararının nasıl alındığını, keşif gününde sahada neler olduğunu, tutanağın neden önemli olduğunu, keşfe katlanma yükümlülüğünü ve keşfe nasıl hazırlanılacağını anlatıyoruz. Bilirkişi raporunun tebliği ve rapora itiraz aşaması İzmir’de bilirkişi raporu ve itiraz yazımızın konusudur.

İzmir’de Keşif Nedir, Hangi Davalarda Yapılır?

İzmir’de keşif, 6100 s. HMK md. 288/1 uyarınca hâkimin uyuşmazlık konusu hakkında duyu organlarıyla, bulunduğu yerde veya mahkemede inceleme yaparak bilgi edinmesidir. Hâkim gerektiğinde bilirkişi yardımına başvurur. Keşif bir delildir; hâkim keşifte gördüğünü tanık, belge ve bilirkişi raporu gibi diğer delillerle birlikte serbestçe değerlendirir.

Keşif en çok taşınmazla ilgili davalarda görülür: ortaklığın giderilmesi, el atmanın önlenmesi, kamulaştırma bedeli, kira tespiti, kat karşılığı inşaatta eksik ve ayıplı iş, komşuluk hukukundan doğan zararlar ve su sızıntısı gibi. İzmir’in kıyı ilçelerindeki yazlık siteler, Bornova ve Karşıyaka’daki eski apartmanlar veya iç ilçelerdeki zeytinlik ve bağlar, tipik keşif konularıdır.

Keşif ile bilirkişi incelemesi arasındaki fark

Keşif hâkimin kendi gözlemidir; bilirkişi incelemesi ise teknik bir soruya uzmanın cevap vermesidir. Uygulamada ikisi çoğunlukla birleşir: hâkim ve bilirkişi aynı gün sahaya gider, bilirkişi ölçüm ve tespit yapar, sonra raporunu mahkemeye verir. Keşif yapılmadan, yalnızca belgeler üzerinden bilirkişi raporu alınması da mümkündür.

Keşfi Hangi Mahkeme Yapar? İzmir’de Büyükşehir Kuralı

HMK md. 289/1 uyarınca keşif davaya bakan mahkemece yapılır; keşif konusu mahkemenin yargı çevresi dışındaysa inceleme istinabe yoluyla yapılır. Ancak md. 289/2’ye göre keşif konusu büyükşehir belediye sınırları içindeyse davaya bakan mahkeme incelemeyi kendisi de yapabilir. İzmir’de bu kural bütün ili kapsar.

5216 s. Büyükşehir Belediyesi Kanunu md. 5 büyükşehir belediyelerinin sınırlarını il mülki sınırı olarak belirler. Bu nedenle Halkapınar’daki bir İzmir asliye hukuk mahkemesi, Ödemiş’teki bir taşınmaz için Ödemiş mahkemesine istinabe yazmak zorunda değildir; keşfi kendi heyetiyle de yapabilir. Hangi yolu seçeceği mahkemenin takdirindedir.

Temsili örnek: Kemalpaşa’daki bağ evi

Bu örnek temsilidir. Buca’da oturan iki kardeş arasında, Kemalpaşa’daki ortak bağ evinin kullanımından doğan bir tazminat davası, davalının yerleşim yeri olan İzmir’de açılmıştır. Mahkeme, bağ evinin kullanım durumunu ve getirisini görmek için keşfe karar verir. Taşınmaz Kemalpaşa Adliyesinin çevresinde olsa da İzmir il sınırları içinde kaldığından mahkeme, istinabe yazmak yerine keşfi bilirkişiyle birlikte kendisi yapabilir. Böylece hâkim taşınmazı bizzat görür, sonraki duruşmada tanık beyanlarını kendi gözlemiyle karşılaştırabilir; istinabe yazışmasında geçecek zaman da kazanılmış olur.

İstinabe yoluyla keşif nasıl işler?

İstinabe edilen mahkeme keşfi kendi yerinde yapar ve tutanağı asıl mahkemeye gönderir. HMK md. 197/3 uyarınca taraflara incelemenin tarih ve yeri bildirilir; taraflar istinabe olunan mahkemede hazır bulunup açıklama yapabilir. Taraflar gelmese de inceleme yapılır. Taşınmazın aynına ilişkin davalarda ise HMK md. 12 uyarınca dava zaten taşınmazın bulunduğu yer mahkemesinde açılır.

Keşif Kararı Nasıl Alınır, Avans ve Harç Ne Kadar?

HMK md. 288/2 uyarınca keşif kararı sözlü yargılamaya kadar taraflardan birinin talebiyle veya kendiliğinden alınabilir. Talep, dava dilekçesinde veya cevap dilekçesinde delil olarak gösterilmelidir. Mahkeme keşfe karar verirken keşif harcını ve keşif giderleri için avansı belirler; HMK md. 324 uyarınca avans kesin sürede yatırılmazsa delilden vazgeçilmiş sayılır.

Keşif talebi dilekçede nasıl yazılır?

HMK md. 194/2 uyarınca taraf, hangi delilin hangi vakıanın ispatı için gösterildiğini açıkça belirtmek zorundadır. Bu nedenle “keşif” kelimesini delil listesine yazmak yeterli değildir. Taşınmazın ada ve parsel numarası, keşifte görülmesi istenen husus (örneğin tavandaki sızıntının kaynağı veya bahçe duvarının konumu) ve bilirkişinin hangi uzmanlık alanından seçilmesi gerektiği dilekçede somut olarak yazılmalıdır.

Keşif avansı ve keşif harcı

492 s. Harçlar Kanunu‘na bağlı (1) sayılı tarifenin A/V bölümündeki keşif harcı, 2026 yılı için 5.188,00 TL’dir. Kanunun 123. maddesi, harçtan muafiyete ilişkin hükümlerin keşif harcına uygulanmayacağını açıkça belirtir. Keşif avansı ise bilirkişi ücreti, araç ve ulaşım giderlerini kapsar ve keşif yerinin adliyeye uzaklığına göre değişir.

Avansın hesaplanması ve İzmir’de vezneye veya UYAP üzerinden yatırılması İzmir’de gider avansı ve yargılama masrafları yazımızda; dava sonunda bu giderlerin kime yükletileceği ise yargılama giderleri kim öder yazımızda anlatılmıştır. Ödeme gücü olmayan taraf, adli yardım şartlarını inceleyebilir.

Keşif Günü Sahada Neler Olur?

HMK md. 290/1 uyarınca keşfin yeri, kapsamı ve zamanı mahkemece belirlenir; keşif taraflar hazırsa huzurlarında, değilse yokluklarında yapılır. Mahkeme keşif sırasında tanık ve bilirkişi dinleyebilir (md. 290/2). Gecikmesinde zarar olan hâllerde keşif, md. 148 uyarınca resmî tatil günlerinde veya çalışma saatleri dışında da yapılabilir.

Keşif günü hâkim, zabıt kâtibi ve bilirkişiler adliyeden hareket eder; taraflar ve avukatları sahada hazır bulunur. Hâkim önce tarafları dinler, uyuşmazlık noktalarını yerinde gösterir ve bilirkişiye inceleyeceği konuları hatırlatır. Bilirkişi ölçüm yapar, fotoğraf çeker, gerekirse komşu taşınmazlara veya emsal yerlere bakar. Mahkeme, olayın nasıl geçtiğini anlamak için temsili uygulama da yaptırabilir (md. 290/3).

Keşif tutanağı neden önemlidir?

Keşifte yapılan tüm işlemler ve beyanlar tutanağa yazılır; tutanağa hâkimin keşif konusu ve mahalle ilgili gözlemleri de geçirilir, plan, çizim ve fotoğraflar eklenir (HMK md. 290/2). Bu nedenle sahada söylenmesi gereken her şey, örneğin bir duvarın sonradan örüldüğü veya bir sızıntının mevsimsel olduğu, tutanağa geçirilmesi istenerek ifade edilmelidir.

Bilirkişi Keşifte Ne Yapar, Raporu Ne Zaman Verir?

Bilirkişi, mahkemenin ara kararında belirlenen sorularla sınırlı olarak inceleme yapar (HMK md. 273/1). Raporu için verilecek süre md. 274/1 uyarınca en fazla üç aydır; basit yargılama usulüne tabi işlerde, örneğin sulh hukuk mahkemesinde görülen kira tespiti davalarında, iki aydır. Bilirkişi hukuki değerlendirme yapamaz (md. 279/4).

İzmir’deki keşiflerde bilirkişi heyetinin bileşimi uyuşmazlığa göre değişir. Bir tarım arazisinin değeri için ziraat mühendisi, sınır ve yüzölçümü için harita mühendisi, bina ayıpları için inşaat mühendisi veya mimar görevlendirilebilir. Bilirkişiler İzmir Bilirkişilik Bölge Kurulunun listesinden seçilir; seçim ve itiraz aşamasının ayrıntıları bilirkişi yazımızdadır.

UYAP’tan ulaşılabilen bilgiler için bilirkişi gerekmez

6754 s. Bilirkişilik Kanunu md. 3/8 uyarınca UYAP veya ona entegre bilişim sistemleri üzerinden ulaşılabilen bilgiler ya da çözülebilen sorunlar için bilirkişiye başvurulamaz. Bu kural, keşif talebini gereksiz yere genişletmemek için önemlidir. Tapu kaydı gibi bilgiler mahkemece sistemden alınabilir; keşif ve bilirkişi, yerinde görülmesi gereken fiilî durum için istenmelidir.

Taraf veya Komşu Keşfi Engellerse Ne Olur?

HMK md. 291/1 uyarınca taraflar ve üçüncü kişiler keşif kararına uymak ve engelleyici davranışlardan kaçınmak zorundadır. Taraflardan biri keşfe karşı koyarsa, ispat yükü kendisindeyse bu delilden vazgeçmiş, değilse iddia edilen vakıayı kabul etmiş sayılır (md. 291/2). Hâkim, karşı koyma sebebine göre bu sonucu uygulamayabilir.

Keşfe katlanma yükümlülüğü ve üçüncü kişiler

Keşif konusu bir kiracının oturduğu daire veya komşunun bahçesi olabilir. Md. 291/3’e göre keşif üçüncü kişi için uygun zamanda yapılır ve zaman ile yer ona bildirilir; gecikmesinde zarar umulan hâllerde bildirim yapılmaz. Karşı koyan üçüncü kişi giderlere ve 500 TL ile 5.000 TL arasında disiplin para cezasına mahkûm edilebilir; gerekirse zor kullanılabilir.

Üçüncü kişi, tanıklıktan çekinme sebeplerine dayanarak keşfe katlanmaktan kaçınabilir; örneğin taraflardan birinin eşi veya yakın akrabasıysa. Uygulamada karşılaşılan sorunlardan biri, anahtarın bulunamaması veya kiracının keşif günü evde olmamasıdır. Bu nedenle keşif tarihi öğrenilir öğrenilmez taşınmazdaki kişilere yazılı bilgi verilmesi, keşfin ertelenmesini önler.

İzmir’de Keşfe Nasıl Hazırlanılır?

Keşif günü çoğu zaman bir kez yaşanır ve tekrarı hem zaman hem masraf demektir. HMK md. 290/2 uyarınca tutanağa geçmeyen gözlem dosyada yer almaz. Aşağıdaki tablo, İzmir’deki taşınmaz ve inşaat dosyalarında keşiften önce hazırlanması yararlı belgeleri ve bunların sahada hangi soruya cevap verdiğini gösterir.

Keşif günü yapılacaklar

• Keşif saatinden önce yerde hazır bulunun; heyet gecikmeden çalışmaya başlayabilir.
• Uyuşmazlık noktalarını kısa ve somut biçimde gösterin; tartışmayı mahkeme salonuna bırakın.
• Önemli gördüğünüz gözlemin tutanağa yazılmasını açıkça isteyin.
• Bilirkişiyle tek başınıza görüşmeyin; HMK md. 278/3 tarafların bilgisine ancak mahkemenin uygun bulmasıyla başvurulabileceğini öngörür.

Dava Açmadan Önce Keşif Yaptırılabilir mi?

Evet, delil tespiti yoluyla. HMK md. 400 uyarınca ileride açılacak davada ileri sürülecek bir vakıanın tespiti için keşif, bilirkişi incelemesi veya tanık dinlenmesi istenebilir. Hukuki yarar şarttır; delilin hemen tespit edilmemesi hâlinde kaybolacağı veya ileri sürülmesinin önemli ölçüde zorlaşacağı ihtimali varsa hukuki yarar var sayılır.

Dava açılmadan önce delil tespiti, md. 401/1 uyarınca esas davaya bakacak mahkemeden veya keşif konusu şeyin bulunduğu yer sulh hukuk mahkemesinden istenir. İzmir Adliyesinde sulh hukuk mahkemeleri Bayraklı’daki Gültekinler Plaza ek binasındadır. Örneğin tadilat nedeniyle kaybolacak bir su hasarı veya yıkılmak üzere olan bir yapıdaki ayıp, bu yolla tespit ettirilebilir.

Tespit dosyası asıl davanın eki sayılır (md. 405). Karşı tarafa haber verilmeden tespit yapılmışsa karşı taraf tebliğden itibaren bir hafta içinde tespit kararına itiraz edebilir (md. 403). Somut durumunuzun dosya özelinde değerlendirilmesi gerekir; uyuşmazlık süreçlerine genel bakış için uyuşmazlık çözümü alanımız sayfası, bu alandaki çalışmalar için Av. Yahya Köse profili incelenebilir.

Keşif Sonrası Rapor Gelince Ne Yapılmalı?

Keşif sonrası bilirkişi raporu taraflara tebliğ edilir ve HMK md. 281/1 uyarınca tebliğden itibaren iki hafta içinde eksikliklerin tamamlattırılması, belirsizliklerin giderilmesi veya yeni bilirkişi atanması istenebilir. Keşif tutanağı ile rapor arasındaki çelişkiler, itirazın en güçlü dayanaklarından biridir; tutanak bu yüzden saklanmalıdır.

7589 s. Kanunla HMK md. 147’ye eklenen üçüncü fıkra uyarınca duruşmalar arasındaki süre kural olarak üç aydan uzun olamaz; ancak bilirkişi incelemesinin uzaması veya istinabe yoluyla tahkikat yapılması gibi zorunlu hâllerde hâkim gerekçesini belirterek daha uzun bir süre belirleyebilir. Keşif ve bilirkişi aşaması bu nedenle dosyada bekleme süresinin en uzun olabileceği evredir; tarafın bu dönemde UYAP’ı düzenli izlemesi, rapor tebliğini kaçırmamak için önemlidir.

Rapora itirazın içeriği ve yeni rapor talebi bilirkişi raporuna itiraz yolları yazımızda ayrıntılı olarak anlatılmıştır. Keşif sonucuna göre davanın değeri artıyorsa talep artırımı gündeme gelebilir; bu konu İzmir’de ıslah ve talep artırımı yazımızda ele alınır. Ortaklığın giderilmesi dosyalarında keşfin rolü için ortaklığın giderilmesi davası yazımıza bakılabilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Keşif kararı çıkan taraflar en çok keşfe katılma zorunluluğunu, keşfin süresini, ertelenme sebeplerini ve masrafların kimde kalacağını soruyor. Aşağıdaki kısa ve doğrudan cevaplar 6100 s. HMK ile 492 s. Harçlar Kanunu’nun güncel metnine dayanır; keşfin kapsamı her dosyada mahkemenin ara kararıyla belirlenir.

Keşfe katılmak zorunlu mu?

Taraf için zorunlu değildir; HMK md. 290/1 uyarınca keşif taraflar hazır değilse yokluklarında yapılır. Ancak katılmayan taraf sahada itirazlarını ve gözlemlerini tutanağa geçirtme imkânını kaybeder. Taşınmazı elinde bulunduran tarafın ise keşfe katlanma yükümlülüğü vardır (md. 291).

Keşif ne kadar sürer?

Kanunda bir süre öngörülmemiştir. Bir dairenin incelenmesi kısa sürebilirken, birden fazla parselin ölçüldüğü kırsal bir keşif günün büyük bölümünü alabilir. Asıl süre, keşiften sonra bilirkişinin raporu vermesi için tanınan ve en fazla üç ay olan süredir (HMK md. 274/1).

Keşif ertelenebilir mi?

Evet. Hava koşulları, heyetin ulaşamaması, taşınmaza girilememesi veya avansın eksik olması gibi sebeplerle keşif başka güne bırakılabilir. Taraftan kaynaklanan engellerde HMK md. 291’deki sonuçlar gündeme gelebilir; bu nedenle erişimin önceden sağlanması önemlidir.

Keşif harcı kim tarafından ödenir?

Keşfi talep eden taraf öder. 2026 yılı için keşif harcı 5.188,00 TL’dir ve harç muafiyetleri bu harca uygulanmaz (492 s. Harçlar K. md. 123). Dava sonunda keşif giderleri, yargılama giderleri arasında haksız çıkan tarafa yükletilebilir (HMK md. 323, 326).

İzmir dışındaki bir taşınmaz için keşif nasıl yapılır?

Keşif konusu mahkemenin yargı çevresi dışındaysa ve büyükşehir istisnası uygulanmıyorsa, keşif istinabe yoluyla o yer mahkemesince yapılır (HMK md. 289/1). Taraflara keşfin tarih ve yeri bildirilir ve taraflar istinabe olunan mahkemede hazır bulunabilir (md. 197/3).

Keşifte tanık dinlenebilir mi?

Evet. HMK md. 290/2 mahkemenin keşif sırasında tanık ve bilirkişi dinleyebileceğini öngörür. Özellikle sınır, kullanım süresi veya olayın oluş şekli gibi konularda tanığın olay yerinde dinlenmesi anlatımı somutlaştırır. Tanığın listede gösterilmiş olması gerekir (md. 240/2).

Kaynaklar

• 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu (mevzuat.gov.tr)
• 492 sayılı Harçlar Kanunu (mevzuat.gov.tr)
• 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu (mevzuat.gov.tr)
• 6754 sayılı Bilirkişilik Kanunu (mevzuat.gov.tr)
• İzmir Adliyesi Ek Hizmet Binası iletişim bilgileri (adalet.gov.tr)

İlgili yazılar

• İzmir'de Tebligat ve Usulsüz Tebligat İtirazı
• İzmir'de İhtarname Çekmek: Noter Üzerinden Adımlar
• İzmir'de Duruşmaya Katılım: UYAP, SEGBİS ve Mazeret
• İzmir Adliyesi Arabuluculuk Bürosu: Başvuru ve Süreç

Bu yazı genel bilgi amaçlıdır, hukuki danışmanlık yerine geçmez. Somut durumunuz için dosyanızın ayrıca değerlendirilmesi gerekir.

Bu yazı 10.10.2026 tarihli mevzuat esas alınarak hazırlanmıştır.