İzmir’de Görevsizlik ve Yetkisizlik Kararı

İzmir’de görevsizlik ve yetkisizlik kararları çoğu zaman aynı nedenden doğar: dava, doğru mahkeme türüne veya doğru adliyeye açılmamıştır. İzmir’de mahkemeler farklı binalara ve farklı adliyelere dağıldığı için kira davasının asliye hukuka, ticari davanın asliye hukuka ya da Çiğli’de oturan davalıya karşı davanın İzmir Adliyesine açılması sık rastlanan hatalardır.

Bu yazıda görev ile yetki arasındaki farkı İzmir’deki somut mahkeme düzeni üzerinden anlatıyor, karar verildikten sonra iki hafta içinde yapılması gereken işlemi, kanun yollarını, iki mahkemenin de görevsizlik vermesi hâlinde İzmir Bölge Adliye Mahkemesinin rolünü ve idari ile ceza yargısındaki farklı kuralları ele alıyoruz.

İzmir’de Görevsizlik ve Yetkisizlik Kararı Ne Anlama Gelir?

İzmir’de görevsizlik ve yetkisizlik kararı, davanın açıldığı mahkemenin o davaya bakamayacağının saptanmasıdır. Görevsizlik mahkeme türüyle ilgilidir: HMK md. 1 uyarınca görev kanunla belirlenir ve kamu düzenindendir. Yetkisizlik ise davanın hangi yerdeki mahkemede görüleceğiyle ilgilidir; genel yetkili mahkeme davalının yerleşim yeri mahkemesidir (md. 6).

Görev ile yetki arasındaki fark

Mahkemenin görevli olması, HMK md. 114/1-c uyarınca dava şartıdır ve mahkeme bunu davanın her aşamasında kendiliğinden araştırır (md. 115/1). Yetki ise kural olarak tarafların ileri sürmesine bağlıdır; yalnızca kesin yetki hâllerinde dava şartıdır (md. 114/1-ç). Bu nedenle görev hatası yargılamanın sonunda bile ortaya çıkabilir, yetki itirazı ise süresinde yapılmazsa kaybolur.

İzmir pratiğinde bu ayrımın somut karşılığı şudur: Halkapınar’daki asliye hukuk mahkemesi ile Gültekinler Plaza’daki sulh hukuk mahkemesi arasındaki sorun görev sorunudur. İzmir Adliyesi ile Karşıyaka Adliyesi arasındaki sorun ise yetki sorunudur; çünkü bunlar ayrı yargı çevrelerine sahip ayrı adliyelerdir.

İzmir’de Hangi Görev Hataları Sık Yapılır?

İzmir Adliyesinde 01.09.2026’dan beri asliye hukuk mahkemeleri Halkapınar Ek Hizmet Binasında, sulh hukuk, iş, aile ve tüketici mahkemeleri Bayraklı’daki Gültekinler Plaza ek binasında, asliye ticaret mahkemeleri ise BAM yerleşkesindedir. Dava türüne göre yanlış mahkeme seçildiğinde görevsizlik kararı verilir ve dosya başka bir binaya gönderilir.

Bina bilgileri İzmir Adliyesinin resmi duyurusu ve ek hizmet binası iletişim sayfasına dayanır. Bina düzeni zaman içinde değişebileceğinden dava açmadan önce güncel duyurular kontrol edilmelidir; ayrıntılı rehber için İzmir Adliyesinde hangi mahkemenin nerede olduğu yazımıza bakılabilir.

Asliye ticaret ile asliye hukuk arasındaki görev ilişkisi

6102 s. TTK md. 5/3 uyarınca asliye ticaret mahkemesi ile asliye hukuk mahkemesi arasındaki ilişki görev ilişkisidir. İzmir’de ticari bir alacak davası Halkapınar’daki asliye hukuka açılırsa görevsizlik kararı verilir. Asliye ticaret mahkemesi bulunmayan bir yargı çevresinde ise ticari davada asliye hukuk mahkemesi davaya devam eder (md. 5/4). Ticari davalarda ayrıca dava şartı olan arabuluculuk unutulmamalıdır; ticari davalarda zorunlu arabuluculuk yazımız bu konuyu ele alır.

Özel mahkeme bulunmayan İzmir adliyeleri

İzmir Adliyesinin 2025 faaliyet raporuna göre Seferihisar ve Urla adliyelerinde, Çeşme’nin 2025 raporuna göre Çeşme Adliyesinde aile mahkemesi yoktur. 4787 s. Kanun md. 2 uyarınca aile mahkemesi kurulamayan yerlerde bu davalara HSK’nın belirlediği asliye hukuk mahkemesi bakar. İş mahkemesi bulunmayan yerlerde de iş davalarına o yerdeki asliye hukuk mahkemesi bakar (7036 s. K. md. 2/3).

Karşıyaka Adliyesinin resmi mahkeme listelerinde tüketici mahkemesi yer almamaktadır. Bu nedenle Karşıyaka ve Çiğli’de yerleşik bir tüketicinin davasında görevli mahkemenin hangisi olduğu, dava açılmadan önce adliyenin tevzi bürosundan teyit edilmelidir. Tüketici davası tüketicinin yerleşim yerindeki tüketici mahkemesinde de açılabilir (TKHK md. 73/5).

İzmir’de Yetki Sorunu Hangi Durumlarda Çıkar?

İzmir ilinde birden çok adliye ve yargı çevresi vardır. Konak, Bornova, Buca, Bayraklı, Karabağlar, Gaziemir, Balçova, Narlıdere ve Güzelbahçe İzmir Adliyesine; Karşıyaka ve Çiğli Karşıyaka Adliyesine bağlıdır. Torbalı, Menemen, Çeşme, Bergama, Ödemiş gibi ilçelerin kendi adliyeleri vardır. Davalının yerleşim yeri yanlış adliyede kalırsa yetki sorunu doğar.

Tablo, İzmir Adli Yargı Adalet Komisyonu 2025 faaliyet raporu ve ilgili adliyelerin resmi sayfalarına dayanır. İlçenizin adliyesi ve oradaki mahkemeler için Torbalı’da dava süreci veya Çiğli’de dava açmak gibi ilçe rehberlerimize bakılabilir.

Kesin yetki hâlleri

Bazı davalarda yetki kesindir ve mahkeme bunu kendiliğinden gözetir. Taşınmazın aynına ilişkin davalarda taşınmazın bulunduğu yer mahkemesi kesin yetkilidir (HMK md. 12/1). Örneğin Torbalı’daki bir tarlaya ilişkin tapu iptali davası İzmir Adliyesinde açılırsa yetkisizlik kararı verilir. Miras paylaşımına ilişkin davalarda da ölenin son yerleşim yeri mahkemesi kesin yetkilidir (md. 11/1).

Yetki itirazı nasıl yapılır?

Kesin yetkinin bulunmadığı davalarda yetki itirazı, ilk itiraz olarak cevap dilekçesinde ileri sürülmelidir (HMK md. 116/1-a, 117/1). İtiraz eden taraf yetkili mahkemeyi, birden fazla yetkili mahkeme varsa seçtiği mahkemeyi bildirmek zorundadır; aksi hâlde itiraz dikkate alınmaz (md. 19/2). Süresinde itiraz yapılmazsa davanın açıldığı mahkeme yetkili hâle gelir (md. 19/4).

Karardan Sonra Hangi Süre İçinde Ne Yapılmalı?

HMK md. 20/1 uyarınca görevsizlik veya yetkisizlik kararından sonra taraflardan biri iki hafta içinde kararı veren mahkemeye başvurarak dosyanın görevli veya yetkili mahkemeye gönderilmesini istemelidir. Bu talep yapılmazsa dava açılmamış sayılır ve kararı veren mahkeme bu konuda kendiliğinden karar verir. Kararı veren mahkeme dosyayı kendiliğinden göndermez.

İki haftalık sürenin başlangıcı

Sürenin başlangıcı kararın durumuna göre değişir: karar verildiği anda kesinse tebliğ tarihinden; kanun yoluna başvurulmayarak kesinleşmişse kesinleşme tarihinden; kanun yoluna başvurulmuş ve başvuru reddedilmişse ret kararının tebliğinden itibaren iki hafta işler (md. 20/1). Uygulamada en sık hata, istinaf süresinin bitişini beklemeden ya da kesinleşmeyi takip etmeden sürenin kaçırılmasıdır.

Bu örnek temsilidir. Bornova’da oturan bir kiracıya karşı açılan kira alacağı davası Halkapınar’daki asliye hukuk mahkemesine açılmış, mahkeme HMK md. 4/1-a gereği görevsizlik kararı vermiştir. Taraflar istinafa başvurmamış ve karar kesinleşmiştir. Davacının kesinleşmeden itibaren iki hafta içinde dilekçe vermesiyle dosya UYAP üzerinden Gültekinler Plaza’daki sulh hukuk mahkemesine gönderilir ve o mahkeme taraflara kendiliğinden davetiye çıkarır (md. 20/2).

Görevsizlik veya yetkisizlik kararından sonra davaya başka mahkemede devam edilirse yargılama giderlerine o mahkeme hükmeder; devam edilmezse ilk mahkeme talep üzerine davacıyı giderlere mahkûm eder (HMK md. 331/2). Masrafların kapsamı için yargılama giderlerinin kime yükletileceği yazımıza bakılabilir.

Görevsizlik Kararına Karşı İstinaf Mümkün mü?

Görevsizlik ve yetkisizlik kararları davayı o mahkeme bakımından sona erdiren usule ilişkin nihai kararlardır; bu nedenle HMK md. 341/1-a kapsamında istinaf yoluna başvurulabilir. İstinaf süresi kararın tebliğinden itibaren iki haftadır (md. 345). İzmir’deki bir mahkemenin kararı İzmir Bölge Adliye Mahkemesinde incelenir.

Temyiz yolu kapalıdır

HMK md. 362/1-c uyarınca bölge adliye mahkemesinin, yargı çevresi içindeki ilk derece mahkemelerinin görev ve yetkisi hakkında verdiği kararlar ile yargı yeri belirlenmesine ilişkin kararları temyiz edilemez. BAM, ilk derece mahkemesi görevli ve yetkili olduğu hâlde görevsizlik veya yetkisizlik kararı verdiyse ya da görevsiz veya yetkisiz olduğu hâlde davaya baktıysa kararı kaldırıp dosyayı gönderir (md. 353/1-a-3). İstinaf sürecinin ayrıntısı için İzmir Bölge Adliye Mahkemesi istinaf başvurusu yazımıza bakılabilir.

İki Mahkeme de Görevsiz Olduğunu Söylerse Ne Olur?

HMK md. 21/1-c uyarınca iki mahkeme de görevsizlik kararı verir ve kararlar kanun yoluna başvurulmadan kesinleşirse yargı yeri belirlenmesi yoluna gidilir. Kesin yetki hâllerinde iki yetkisizlik kararı için de aynı kural geçerlidir (md. 21/1-ç). İlk derece mahkemeleri bakımından bu karar bölge adliye mahkemesince verilir (md. 22).

İzmir BAM’da merci tayini

İzmir’de, örneğin İzmir Asliye Hukuk Mahkemesi ile Karşıyaka Asliye Hukuk Mahkemesi arasında böyle bir uyuşmazlık çıkarsa yargı yerini İzmir Bölge Adliye Mahkemesi belirler (5235 s. K. md. 36/3-4). HSK’nın İzmir BAM iş bölümü kararına göre adli yargıdaki yargı yeri belirlenmesi (merci tayini) dosyaları 8. Hukuk Dairesi ve ikizi 12. Hukuk Dairesine verilmiştir. Bu karar, davaya bundan sonra bakacak mahkemeyi bağlar (HMK md. 23/2).

İzmir İdare Mahkemelerinde Görevsizlik ve Yetkisizlik Nasıl İşler?

İdari yargıda kural farklıdır. İYUK md. 15/1-a uyarınca idari yargının görevli olduğu bir davada görevli veya yetkili olmayan mahkemeye açılan dava reddedilir ve dosya görevli ya da yetkili mahkemeye kendiliğinden gönderilir. Taraf iki hafta içinde ayrıca talepte bulunmak zorunda değildir; adli yargıdaki HMK md. 20 riski burada yoktur.

Yetki çoğu zaman işlemi yapan idari merciin bulunduğu yere göre belirlenir (İYUK md. 32); imar, kamulaştırma ve ruhsat gibi taşınmaza ilişkin davalarda ise taşınmazın bulunduğu yer idare mahkemesi yetkilidir (md. 34). Örneğin Muğla’daki bir taşınmaza ilişkin imar işlemine karşı İzmir İdare Mahkemesinde açılan dava yetki yönünden reddedilerek Muğla İdare Mahkemesine gönderilir. Dosyanın gönderildiği mahkeme de kendini görevsiz veya yetkisiz görürse uyuşmazlığı, iki mahkeme aynı bölge idare mahkemesinin çevresindeyse o mahkeme, değilse Danıştay kesin olarak çözer (md. 43).

İzmir BİM’in iş bölümü kararına göre idare ve vergi mahkemeleri arasındaki görev uyuşmazlıklarını 1. İdari Dava Dairesi çözer. Bu kararlar sonucunda yetkili mahkemeye yeniden dava açılırsa harç alınmaz (md. 43/4). İdari istinafın genel işleyişi için İzmir Bölge İdare Mahkemesi ve idari istinaf yazımıza bakılabilir.

Ceza Davalarında Görevsizlik Kararı

Ceza yargılamasında iddianamenin kabulünden sonra işin davayı gören mahkemenin görevini aştığı anlaşılırsa mahkeme kararla işi görevli mahkemeye gönderir (5271 s. CMK md. 5/1). Adli yargı içindeki mahkemeler bakımından bu karara karşı itiraz yoluna gidilebilir (md. 5/2). Duruşmada suçun hukuki niteliği değişti diye dosya alt dereceli mahkemeye gönderilemez (md. 6).

İzmir’de bu konu, asliye ceza ile ağır ceza mahkemesi arasındaki görev ayrımında ortaya çıkar. Torbalı ve Selçuk’taki suçlar için ağır ceza mahkemesi 02.09.2024’ten beri Torbalı’da, Çeşme ve Karaburun için Çeşme’dedir. Hangi suçların ağır cezada görüldüğü İzmir Ağır Ceza Mahkemesinin görevi yazımızda ele alınmaktadır.

Dava Açmadan Önce Görev ve Yetki Nasıl Kontrol Edilir?

Görev ve yetki hataları zaman ve masraf kaybına yol açar; zamanaşımı ve hak düşürücü süre yaklaşan dosyalarda risk daha da büyüktür. Kanun, süresinde gönderme talebiyle davanın açıldığı tarihi korur; ancak HMK md. 20’deki iki haftalık süre kaçırılırsa dava açılmamış sayılır. Aşağıdaki kontrol sırası İzmir’deki dosyalar için pratik bir başlangıçtır.

1. Uyuşmazlığın türünü belirleyin: kira, ticari, iş, aile, tüketici veya genel hukuk davası.
2. Görevli mahkemeyi kanundaki özel hükme göre seçin ve İzmir Adliyesinde hangi binada olduğunu kontrol edin.
3. Davalının yerleşim yerinin hangi adliyeye bağlı olduğunu ilçe tablosundan doğrulayın.
4. Taşınmaz veya miras gibi kesin yetki hâli olup olmadığını kontrol edin.
5. Tacirler arasında yazılı bir yetki sözleşmesi olup olmadığına bakın (HMK md. 17, 18).
6. Zorunlu arabuluculuk dava şartı varsa önce İzmir arabuluculuk bürosuna başvuru yapın.

Harç ve masrafların ön hesabı için dava harcı hesaplama aracı kullanılabilir; dava harçlarının iadesi yazımız da yanlış mahkemeye açılan davalardaki harç durumuna ışık tutar. Av. Yahya Köse’nin çalışma alanlarına ve uyuşmazlık çözümü çalışma alanımıza göz atılabilir. Somut durumunuzun dosya özelinde değerlendirilmesi gerekir.

Sıkça Sorulan Sorular

İzmir’de görevsizlik ve yetkisizlik kararıyla karşılaşanların en sık sorduğu soruları aşağıda derledik. Cevaplar 6100 s. HMK, 2577 s. İYUK ve özel mahkeme kanunlarının güncel metnine dayanır. Bina ve mahkeme düzeni zaman içinde değişebileceğinden İzmir’deki adliyelerin güncel resmi duyuruları ayrıca kontrol edilmelidir.

Görevsizlik kararı verilince dava tamamen düşer mi?

Hayır. Karar kesinleştikten sonra iki hafta içinde kararı veren mahkemeye başvurup dosyanın görevli mahkemeye gönderilmesi istenirse dava devam eder ve ilk açılış tarihi korunur. Bu talep yapılmazsa HMK md. 20/1 uyarınca dava açılmamış sayılır.

Yetki itirazını ilk duruşmada yapabilir miyim?

Kesin yetkinin bulunmadığı davalarda yapamazsınız. HMK md. 117/1 uyarınca ilk itirazlar cevap dilekçesinde ileri sürülmelidir; aksi hâlde dinlenmez. Kesin yetki hâllerinde ise yetkisizlik her zaman ileri sürülebilir ve mahkeme bunu kendiliğinden araştırır (md. 19/1).

Çiğli'de oturan kişiye karşı dava İzmir Adliyesinde açılabilir mi?

Genel yetki kuralına göre davalının yerleşim yeri mahkemesi yetkilidir (HMK md. 6) ve Çiğli Karşıyaka Adliyesine bağlıdır. Ancak sözleşmenin ifa yeri veya haksız fiilin işlendiği yer gibi özel yetki kuralları İzmir’i de yetkili kılabilir; dosya özelinde değerlendirilmelidir.

Görevsizlik kararından sonra yeniden harç ödenir mi?

Adli yargıda dosya görevli mahkemeye gönderildiğinde yeni bir dava açılmış sayılmaz; ancak eksik harç ve gider avansı görevli mahkemece istenebilir. İdari yargıda İYUK md. 43/4 uyarınca görev veya yetki kararı üzerine yetkili mahkemeye yeniden dava açılırsa harç alınmaz.

Yetkisizlik kararına karşı Yargıtay'a gidilebilir mi?

Genellikle hayır. İlk derece mahkemesinin kararına karşı İzmir Bölge Adliye Mahkemesine istinaf yoluna gidilebilir; ancak BAM’ın görev ve yetkiye ilişkin kararları HMK md. 362/1-c uyarınca temyiz edilemez. BAM’ın kaldırma ve geri gönderme kararları da kesindir.

İş davası yanlışlıkla asliye hukuka açılırsa ne olur?

İş mahkemesi bulunan İzmir’de asliye hukuk mahkemesi görevsizlik kararı verir; dosya iki haftalık talep süresine uyulursa iş mahkemesine gönderilir. İş mahkemesi bulunmayan yerlerde ise iş davalarına o yerdeki asliye hukuk mahkemesi bakar (7036 s. K. md. 2/3).

Kaynaklar

• 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu (mevzuat.gov.tr)
• 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu (mevzuat.gov.tr)
• 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu (mevzuat.gov.tr)
• 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu (mevzuat.gov.tr)
• 4787 sayılı Aile Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yargılama Usullerine Dair Kanun (mevzuat.gov.tr)
• İzmir Adli Yargı İlk Derece Mahkemesi Adalet Komisyonu 2025 Faaliyet Raporu (rayp.adalet.gov.tr)

İlgili yazılar

• İzmir'de Islah ve Talep Artırımı
• İzmir'de Adli Tatil ve Süreler
• İzmir'de Tanık Gösterme ve Delil Sunma
• İzmir'de Dava Dosyası UYAP'tan Nasıl Takip Edilir?

Bu yazı genel bilgi amaçlıdır, hukuki danışmanlık yerine geçmez. Somut durumunuz için dosyanızın ayrıca değerlendirilmesi gerekir.

Bu yazı 10.10.2026 tarihli mevzuat esas alınarak hazırlanmıştır.