Telif İhlalinde Uyar-Kaldır Sistemi ve İçerik Kaldırma

Uyar-kaldır, fikir ve sanat eserleri üzerindeki hakları internette ihlal edilen kişinin, dava açmadan önce içeriği yayından kaldırtabilmesi için Türk hukukunun öngördüğü iki aşamalı bir başvuru yoludur. Bir fotoğrafın izinsiz kullanılması, bir şarkının bir sitede yayımlanması veya bir kitabın PDF olarak paylaşılması gibi durumlarda hak sahibi önce içerik sağlayıcıyı uyarır, sonuç alamazsa savcılık aracılığıyla hizmetin durdurulmasını ister.

Aşağıda uyar-kaldır sisteminin 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu (FSEK) ek madde 4’teki dayanağını, üçer günlük sürelerin nasıl işlediğini, başvuruda nelerin bulunması gerektiğini, yabancı platformlarda izlenecek yolu ve sistemin yetmediği hâllerde mahkemeden istenebilecek tedbirleri açıklıyoruz. Kişilik hakkı ihlallerinde uygulanan erişim engeli yolu ayrı bir konudur ve burada yalnızca karşılaştırma amacıyla anılmıştır.

Uyar-Kaldır Sistemi Nedir ve Nerede Düzenlenir?

Uyar-kaldır, 5846 s. FSEK ek md. 4/3 ile düzenlenen ve dijital iletim dâhil her türlü araçla yapılan telif ihlallerinde içeriğin kaldırılmasını sağlayan idari nitelikte bir ön başvuru yoludur. Hak sahibi önce bilgi içerik sağlayıcısından 3 gün içinde ihlalin durdurulmasını ister, sonuç alamazsa Cumhuriyet savcısına başvurur.

Sistem 2004 yılında 5101 sayılı Kanunla bugünkü şeklini almıştır. Amacı, uzun sürebilecek bir dava beklenmeden ihlalin hızla sona erdirilmesidir. Dava açma, tazminat isteme ve ceza şikâyetinde bulunma hakları saklıdır; uyar-kaldır bu yolların alternatifi değil, çoğu zaman ilk adımıdır.

Ek md. 4/3, sistemin idari tarafını da düzenler. Servis sağlayıcılar, hizmet verdikleri bilgi içerik sağlayıcılarının isimlerini gösteren listeyi her ayın ilk iş günü Kültür ve Turizm Bakanlığına bildirir ve Bakanlık istediğinde her türlü bilgi ve belgeyi vermekle yükümlüdür. Bu hüküm, özellikle kimliği belirsiz sitelerin arkasındaki içerik sağlayıcının tespitinde hak sahibine dolaylı bir imkân sağlar. Uygulamada başvurunun, sitenin tamamı yerine yalnızca ihlal içeren sayfa adreslerini hedef alması hem daha hızlı sonuç verir hem de orantısızlık itirazlarını önler.

Bilgi içerik sağlayıcı ve servis sağlayıcı kavramları

Kanun iki aktör tanımlar. Bilgi içerik sağlayıcı, ihlal içeren eseri internet ortamında kullanıma sunan kişi veya kuruluştur: bir web sitesinin sahibi, bir blog yöneticisi ya da içeriği yükleyen kullanıcı. Servis sağlayıcı ise bu içerik sağlayıcıya barındırma veya erişim hizmeti veren kuruluştur. İlk aşamada muhatap içerik sağlayıcı, ikinci aşamada ise savcılık kararıyla hizmeti durdurulacak olan servis sağlayıcıdır.

Hangi İhlaller Uyar-Kaldır Kapsamına Girer?

Kapsam, FSEK’te tanınan mali ve manevi hakların ihlalidir. En sık karşılaşılanlar FSEK md. 22 kapsamındaki çoğaltma hakkı ile md. 25’teki işaret, ses veya görüntü nakline yarayan araçlarla umuma iletim hakkının izinsiz kullanılmasıdır. Fotoğraf, metin, müzik, film, yazılım ve veri tabanı ihlalleri bu yolla takip edilebilir.

Uygulamada başvuruların önemli bir kısmı haber sitelerinde izinsiz kullanılan fotoğraflar, e-ticaret sitelerinde kopyalanan ürün görselleri ve açıklamaları, korsan film veya dizi yayınları ile izinsiz paylaşılan kitap ve ders notlarıyla ilgilidir. Eserin koruma süresinin dolmamış olması gerekir; bu süre kural olarak eser sahibinin hayatı boyunca ve ölümünden itibaren 70 yıl devam eder (FSEK md. 27).

Manevi hak ihlallerinde uyar-kaldır

Eser, sahibinin adı belirtilmeden ya da başka birinin adıyla yayımlanıyorsa (FSEK md. 15) veya izinsiz değiştirilmişse (md. 16) manevi hak ihlali söz konusudur. Ek md. 4/3 “bu Kanunda tanınmış hakların ihlali” ifadesini kullandığından, manevi hak ihlalleri de uyar-kaldır başvurusuna konu edilebilir. Ancak bu durumda çoğu zaman içeriğin tamamen kaldırılması yerine ad belirtilmesi veya düzeltme talep edilmesi daha orantılı bir çözümdür.

Birinci Aşama: İçerik Sağlayıcıya Başvuru Nasıl Yapılır?

Kanun başvurunun şeklini ayrıntılı düzenlememiştir; ispat kolaylığı için yazılı ve tarihli olması gerekir. FSEK ek md. 4/3 uyarınca hak sahibi, bilgi içerik sağlayıcısından ihlalin 3 gün içinde durdurulmasını ister. Bu süre, ikinci aşamaya geçmeden önce içerik sağlayıcıya tanınan bir fırsattır.

Başvurunun etkili olması için içeriğinin eksiksiz hazırlanması, savcılık aşamasında da işinizi kolaylaştırır. Uygulamada şu unsurların bulunması önerilir:

• Başvuranın kimliği ve eser üzerindeki hak sahipliğinin dayanağı (eser sahibi, devralan veya lisans alan sıfatı).
• İhlal edilen eserin tanımı ve mümkünse ilk yayım tarihini gösteren belge.
• İhlal içeren sayfanın tam adresi (URL), ekran görüntüsü ve tespit tarihi.
• İhlal edilen hakkın açıkça belirtilmesi (çoğaltma, umuma iletim, adın belirtilmemesi gibi).
• İhlalin 3 gün içinde durdurulması talebi ve aksi hâlde savcılığa başvurulacağı bildirimi.

İhlal Sürerse Savcılık Aşaması Nasıl İşler?

İçerik 3 gün içinde kaldırılmazsa hak sahibi FSEK ek md. 4/3 uyarınca Cumhuriyet savcısına başvurur. Savcılık bu başvuru üzerine servis sağlayıcıdan, ihlale devam eden bilgi içerik sağlayıcısına verilen hizmetin 3 gün içinde durdurulmasını ister. İhlal durdurulursa içerik sağlayıcıya yeniden hizmet verilir; tedbir kalıcı bir ceza değildir.

Bu aşamada savcılığa, birinci aşamada yapılan başvurunun ve içerik sağlayıcıya ulaştığının kanıtı ile ihlalin halen devam ettiğini gösteren güncel tespitler sunulmalıdır. Hizmetin durdurulması, içerik sağlayıcının tüm faaliyetini etkileyebilecek ağır bir sonuç olduğundan savcılıklar hak sahipliğinin ve ihlalin açıkça ortaya konmasını bekler.

Cumhuriyet savcısı başvurusu ile ceza şikâyeti arasındaki fark

Ek md. 4 kapsamındaki başvuru, hizmetin durdurulmasına yönelik bir tedbir talebidir; tek başına ceza soruşturması başlatmaz. Failin cezalandırılması isteniyorsa ayrıca şikâyette bulunulmalıdır. FSEK md. 75 uyarınca md. 71 ve 72’deki suçlar şikâyete bağlıdır ve şikâyetin geçerli sayılması için hak sahipliğini kanıtlayan belgelerin şikâyet süresi içinde başsavcılığa verilmesi gerekir. Aksi hâlde kovuşturmaya yer olmadığı kararı verilir. FSEK md. 71’in son kısmı, kanunda tanınan hakları ihlal etmeye devam eden bilgi içerik sağlayıcılar için 3 aydan 2 yıla kadar hapis cezası öngörür.

Yabancı Platformlarda ve 5651 Sayılı Kanunda Durum Nedir?

Yabancı sosyal medya ve video platformlarının çoğu kendi telif bildirim formlarını işletir; FSEK ek md. 4 başvurusu bu formlarla birlikte yürütülebilir. 5651 s. Kanun md. 5/2 ise yer sağlayıcının, hukuka aykırı içerikten kanunda öngörülen şekilde haberdar edilmesi hâlinde içeriği yayından çıkarmakla yükümlü olduğunu düzenler.

Burada önemli bir ayrım vardır. 5651 sayılı Kanunun kişilik hakkı ihlallerinde sulh ceza hâkimliğinden erişim engeli istenmesini düzenleyen 9. maddesi Anayasa Mahkemesince iptal edilmiştir. Telif ihlalleri ise öncelikle FSEK’teki özel yola tabidir. Bu nedenle bir fotoğrafın izinsiz kullanımı ile aynı sayfadaki hakaret içeren bir yorumun kaldırılması farklı usullere bağlıdır. Kişilik hakkı ihlallerinde izlenecek güncel yol için erişimin engellenmesi ve içerik kaldırma yazımıza, arama motoru sonuçları için unutulma hakkı başvurusu rehberimize bakabilirsiniz.

Yer sağlayıcıya bildirimde dikkat edilecekler

Yer sağlayıcıya yapılan bildirimde de aynı delil disiplini gerekir: URL, eserin kime ait olduğu, ihlalin niteliği ve tarih. Platformun kendi formunu kullanmak, iç süreçlerinin hızlı işlemesini sağlar; ancak bildirim metninin ve platformdan gelen yanıtın saklanması, ileride açılacak bir davada ihlalin bilindiğini ispatlamak açısından önemlidir. Aynı ürün görselini kullanan satıcılar e-ticaret sitelerindeyse e-ticarette ETBİS kaydı ve yaptırımlar yazımızda anlatılan kayıtlar, muhatabın tespitinde yardımcı olur.

Mahkemeden Hangi Talepler İstenebilir?

Uyar-kaldır sonuç vermezse veya zarar oluşmuşsa hukuk yolu işletilir. FSEK md. 66 tecavüzün ref’i, md. 69 men’i, md. 70 maddi ve manevi tazminat davalarını düzenler. FSEK md. 68 ise izinsiz kullananlardan, sözleşme olsaydı istenebilecek bedelin veya rayiç bedelin en çok 3 katının istenebileceğini öngörür.

İhtiyati tedbir ile içeriğin hızlı kaldırılması

FSEK md. 77, esaslı bir zararın veya ani bir tehlikenin önlenmesi için iddiaların kuvvetle muhtemel görülmesi hâlinde mahkemenin dava açılmadan önce de karşı tarafa bir işin yapılmasını veya yapılmamasını emredebileceğini düzenler. Karara aykırılık İİK md. 343’teki cezai sonuçları doğurur. Görevli mahkeme, FSEK md. 76 yollamasıyla fikri ve sınai haklar hukuk mahkemesidir. İhtiyati tedbirin genel mantığı ve ihtiyati hacizden farkı için ihtiyati haciz ve ihtiyati tedbir farkı yazımıza göz atabilirsiniz. Zamanaşımı hesabı için zamanaşımı süresi hesaplama aracı yol gösterici olabilir.

Haksız Kaldırma Talebine Karşı Ne Yapılabilir?

Her uyarı haklı değildir. FSEK md. 35 alenileşmiş bir eserden, belirli şartlarla ve kaynak gösterilerek iktibas yapılmasına izin verir; eserin koruma süresi dolmuş veya kullanım lisansa dayanıyor olabilir. Haksız bir uyar-kaldır talebiyle karşılaşan içerik sağlayıcı, 3 günlük süre içinde gerekçeli yanıt vermelidir.

Yanıtta lisans belgesi, satın alma faturası, stok görsel sitesinin kullanım şartları veya iktibas gerekçesi açıkça gösterilmelidir. Rakip bir işletmenin, içerik üzerinde hakkı olmadığı hâlde sistemli ve kötüniyetli kaldırma talepleri göndermesi, şartları varsa haksız rekabet olarak da değerlendirilebilir. Bu konudaki ölçütler haksız rekabet ve ticari itibarın korunması yazımızda ele alınmıştır. Haksız ihtiyati tedbir nedeniyle uğranılan zarar da HMK md. 399 uyarınca tazmin edilebilir.

Başvuru Öncesinde Hangi Deliller Hazırlanmalı?

Uyar-kaldır sürecinin başarısı büyük ölçüde toplanan delillere bağlıdır. İçerik uyarıdan hemen sonra kaldırılabileceği için ihlalin önceden sabitlenmesi gerekir. HMK md. 400 delilin kaybolma tehlikesi varsa dava açılmadan önce delil tespiti istenmesine imkân verir; noter tespiti de sık kullanılan bir yöntemdir.

Hazırlık aşamasında şu adımlar uygulamada zaman kazandırır:

1. Eserin size ait olduğunu gösteren ham dosyalar, meta veriler, ilk yayım kayıtları veya devir ve lisans sözleşmeleri (FSEK md. 52 uyarınca yazılı olmalıdır).
2. İhlal sayfasının tarih ve saat içeren tam sayfa ekran görüntüleri ve mümkünse noter veya elektronik tespit tutanağı.
3. İçerik sağlayıcının kimliğine ilişkin bilgiler: site künyesi, iletişim adresi, ticari kayıtlar.
4. Birinci aşama başvurusunun gönderildiğini ve ulaştığını gösteren kayıt (e-posta alındısı, KEP veya noter ihtarı).
5. Zarar hesabı için lisans bedeli emsalleri veya eserin normal satış fiyatı.

Bu belgelerin bir klasörde, tarih sırasıyla tutulması savcılık ve mahkeme aşamasında zaman kazandırır. Özellikle birden fazla sitede aynı eserin kullanıldığı toplu ihlallerde, her adres için ayrı bir tespit tablosu hazırlanması ve hangi sitenin hangi tarihte uyarıldığının işaretlenmesi, 3 günlük sürelerin takibini kolaylaştırır. Tespit sırasında sayfanın yalnızca görünen kısmı değil, adres çubuğu ve tarih bilgisi de görüntüye dâhil edilmelidir.

Aynı ihlal marka veya tasarım haklarını da etkiliyorsa, örneğin taklit ürün satışında ürün görselleri de kopyalanmışsa, marka hakkına tecavüz ve taklit ürün yazımızdaki yollar birlikte değerlendirilmelidir. Yapay zekâ ile üretilen içeriklerin koruma kapsamı ise yapay zekâ ve eser sahipliği yazımızda ayrıca incelenmiştir. Fikri mülkiyet uyuşmazlıklarına ilişkin genel çerçeve fikri mülkiyet ve marka hukuku sayfamızda yer almaktadır. Somut durumun dosya özelinde değerlendirilmesi gerekir.

Sıkça Sorulan Sorular

Telif hakkı ihlaline uğrayan fotoğrafçı, müzisyen, yazar ve yazılım geliştiriciler çoğunlukla sürelerin nasıl işlediğini, yurt dışındaki sitelerde ne yapılacağını ve içerik kaldırıldıktan sonra ayrıca tazminat istenip istenemeyeceğini sıklıkla merak eder. Aşağıdaki yanıtlar FSEK ve ilgili usul hükümleri esas alınarak hazırlanmıştır.

Uyar-kaldır başvurusu için avukat veya harç gerekir mi?

Birinci aşama içerik sağlayıcıya doğrudan yapılan bir başvurudur ve harç alınmaz. Savcılık başvurusu da harca tabi değildir. Ancak hak sahipliğinin ve ihlalin eksiksiz belgelenmesi gerektiğinden, özellikle ticari eserlerde başvurunun hukuki destekle hazırlanması hak kaybı riskini azaltır.

Üç günlük süre ne zaman başlar?

Kanun başlangıç anını ayrıca tanımlamamıştır; uygulamada süre, başvurunun içerik sağlayıcıya ulaştığı tarihten itibaren hesaplanır. Bu nedenle başvurunun ulaştığını ispatlayan bir yöntem (KEP, noter ihtarı veya alındılı e-posta) kullanılması, savcılık aşamasında önem taşır.

İçerik kaldırıldıktan sonra tazminat istenebilir mi?

Evet. İçeriğin kaldırılması geçmişteki ihlali ortadan kaldırmaz. Hak sahibi FSEK md. 68 uyarınca bedel, md. 70 uyarınca maddi ve manevi tazminat isteyebilir. Tazminat istemi TBK md. 72 uyarınca zarar ve failin öğrenilmesinden itibaren 2 yıl, her hâlde 10 yıl içinde ileri sürülmelidir.

Yurt dışındaki bir siteye uyar-kaldır uygulanabilir mi?

Başvuru yapılabilir, ancak yabancı içerik sağlayıcının Türk savcılık kararına uyumu sınırlı olabilir. Uygulamada platformların kendi telif bildirim formları, barındırma şirketine yapılan bildirimler ve gerekirse Türk mahkemelerinden alınan ihtiyati tedbir kararları birlikte kullanılır.

Sosyal medyada paylaşılan fotoğrafım izinsiz kullanıldı, ne yapmalıyım?

Önce ihlali tarih içeren ekran görüntüleriyle kaydedin. Ardından içeriği paylaşan hesaba veya siteye yazılı başvuru yaparak 3 gün içinde kaldırılmasını isteyin; eş zamanlı olarak platformun telif bildirim formunu kullanın. Sonuç alınamazsa savcılık başvurusu ve tazminat yolu gündeme gelir.

Telif şikâyeti için süre var mı?

FSEK md. 71 ve 72’deki suçlar şikâyete bağlıdır. TCK md. 73 uyarınca şikâyet, fiilin ve failin öğrenilmesinden itibaren 6 ay içinde yapılmalıdır. FSEK md. 75 gereği hak sahipliğini gösteren belgeler de bu süre içinde başsavcılığa sunulmalıdır.

Kaynaklar

• 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu (mevzuat.gov.tr)
• 5651 sayılı İnternet Ortamında Yapılan Yayınların Düzenlenmesi Hakkında Kanun (mevzuat.gov.tr)
• 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu (mevzuat.gov.tr)
• 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu (mevzuat.gov.tr)
• 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu (mevzuat.gov.tr)

İlgili yazılar

• Tasarım Tescili ve Tasarıma Tecavüz Halinde Haklar

Bu yazı genel bilgi amaçlıdır, hukuki danışmanlık yerine geçmez. Somut durumunuz için dosyanızın ayrıca değerlendirilmesi gerekir.

Bu yazı 27.09.2026 tarihli mevzuat esas alınarak hazırlanmıştır.