İzmir’de Tenkis Davası ve Saklı Pay

İzmir’de tenkis davası açmayı düşünen mirasçının ilk iki sorusu genellikle aynıdır: Dava hangi adliyede açılır ve elimdeki süre ne kadar? Mirasbırakan Karşıyaka’da yaşayıp Çeşme’deki yazlığını, Urla’daki zeytinliğini ya da Bornova’daki dairesini tek bir çocuğuna bıraktıysa, mahkemeyi belirleyen şey malların yeri değil, mirasbırakanın son yerleşim yeridir.

Saklı pay ve tenkisin genel mantığını saklı pay ve tenkis davası yazımızda anlattık. Bu yazı ise İzmir’deki görevli ve yetkili mahkemeyi, 01.09.2026’dan sonra değişen bina düzenini, sürelerin pratik hesabını, keşif ve bilirkişi aşamasını ve 2026’da yürürlüğe giren usul değişikliklerinin tenkis davalarına etkisini ele alır.

İzmir’de Tenkis Davası Hangi Mahkemede Açılır?

4721 s. TMK md. 576 uyarınca miras, malvarlığının tamamı için mirasbırakanın yerleşim yerinde açılır ve tasarrufların iptali veya tenkisi davaları bu yerleşim yeri mahkemesinde görülür. Görevli mahkeme asliye hukuk mahkemesidir. Mirasbırakan İzmir’in hangi ilçesinde yaşadıysa, o ilçenin bağlı olduğu adliyedeki asliye hukuk mahkemesi yetkilidir.

Bu kural İzmir’de sık görülen bir yanılgıyı düzeltir. Mirasçılar çoğu zaman davanın, bağışlanan yazlığın bulunduğu Çeşme’de veya zeytinliğin bulunduğu Urla’da açılacağını düşünür. Oysa Konak’ta yaşamış bir mirasbırakanın tasarrufuna karşı açılacak tenkis davası, taşınmaz başka ilçede olsa da İzmir Adliyesi’ndeki asliye hukuk mahkemelerinde görülür.

Halkapınar binasına taşınma ne değiştirdi?

İzmir Adliyesi’nin resmi duyurusuna göre asliye hukuk mahkemelerinin tamamı 01.09.2026 itibarıyla Halkapınar Ek Hizmet Binası’na taşındı; binada ön büro, tevzi ve vezne birlikte hizmet veriyor. Önceden açılmış bir tenkis davasının duruşma adresi de bu nedenle değişmiş olabilir. Dosya numarası değişmez, ama duruşma salonunun yeri UYAP’tan kontrol edilmelidir.

Saklı Pay Oranları Nelerdir ve Kimler Tenkis İsteyebilir?

TMK md. 506’ya göre saklı pay altsoy için yasal miras payının yarısı, ana ve babadan her biri için dörtte biridir. Sağ kalan eşin saklı payı, altsoy veya ana-baba zümresiyle birlikte mirasçıysa yasal payının tamamı, diğer hâllerde dörtte üçüdür. Kardeşlerin saklı payı 2007’de 5650 s. Kanun’la kaldırılmıştır.

Saklı pay hesabında ilk adım

Hesap, mirasbırakanın ölüm anındaki terekesine tenkise tabi sağlararası kazandırmaların eklenmesiyle başlar (TMK md. 575/2 ve md. 565). Ardından her mirasçının yasal payı ve saklı payı bulunur. Yasal payların ilk taslağı için miras payı hesaplama aracından yararlanılabilir; tenkis hesabı ise değer tespitinden sonra bilirkişi raporuyla netleşir.

Mirasçı dışında kim tenkis davası açabilir?

Saklı payı zedelenen mirasçı iflas etmiş ya da hakkında ödemeden aciz belgesi bulunan alacaklıları varsa ve mirasçı uyarıya rağmen dava açmıyorsa, iflas idaresi veya bu alacaklılar mirasçıya tanınan süre içinde tenkis davası açabilir (TMK md. 562). İzmir icra dairelerinden alınmış aciz belgesi bu nedenle tenkis bakımından da önem taşır.

Hangi Tasarruflar Tenkise Tabidir?

TMK md. 560 ölüme bağlı tasarrufları, md. 565 ise belirli sağlararası karşılıksız kazandırmaları tenkise tabi kılar. Md. 565’e göre mirasbırakanın dönme hakkını saklı tutarak yaptığı bağışlamalar ile ölümünden önceki bir yıl içinde âdet üzere verilen hediyeler dışındaki bağışlamaları ve saklı pay kurallarını etkisiz kılmak amacıyla yaptığı açık kazandırmalar tenkise girer.

Uygulamada İzmir’de en sık karşılaşılan tablo, mirasbırakanın sağlığında bir taşınmazı çocuklarından birine tapuda bağış olarak devretmesidir. Satış gibi gösterilen ama gerçekte bağış olan devirlerde ise mirasçılar tenkis yerine muvazaa iddiasıyla tapu iptali isteyebilir. Bu ayrımı muris muvazaası ve tapu iptali yazımızda ayrıca anlattık; iki talep çoğu zaman aynı dilekçede kademeli olarak ileri sürülür.

Tenkiste sıra kuralı

TMK md. 570 uyarınca tenkis, saklı pay tamamlanıncaya kadar önce ölüme bağlı tasarruflardan yapılır. Bu yetmezse sağlararası kazandırmalara gidilir ve en yeni tarihli kazandırmadan en eskisine doğru geriye gidilir. Kamu tüzel kişilerine ve kamuya yararlı dernek ve vakıflara yapılan kazandırmalar en son sırada tenkis edilir.

Hayat sigortası ve intifa hakkı

Mirasbırakanın kendi ölümünde ödenmek üzere üçüncü kişi lehine yaptığı hayat sigortasında, sigorta alacağının ölüm anındaki satın alma değeri tenkise tabidir (TMK md. 567). Terekeye yüklenen ve tasarruf edilebilir kısmı aşan intifa hakkı veya irat borçlarında ise mirasçılar tenkis ya da tasarruf edilebilir kısmı vererek yükümlülüğün kaldırılmasını isteyebilir (md. 568).

Tenkis Davasında Süreler Nasıl Hesaplanır?

TMK md. 571’e göre tenkis davası açma hakkı, mirasçıların saklı paylarının zedelendiğini öğrendikleri tarihten başlayarak bir yıl ve her hâlde, vasiyetnamelerde açılma tarihinin, diğer tasarruflarda mirasın açılması tarihinin üzerinden on yıl geçmekle düşer. Bunlar hak düşürücü sürelerdir; mahkeme kendiliğinden dikkate alır.

Süre hesabında en sık hata, bir yıllık sürenin ölüm tarihinden başladığının sanılmasıdır. Kanun öğrenmeyi esas alır; ancak tapu kayıtlarının e-Devlet üzerinden kolayca görülebildiği günümüzde mahkemeler, mirasçının kazandırmayı makul sürede öğrenebileceğini de dikkate alabilir. Süreler hakkında genel bilgi için zamanaşımı aracına bakılabilir; ancak tenkis süreleri hak düşürücüdür.

Tenkis def’i süresiz ileri sürülebilir

TMK md. 571/3 uyarınca tenkis iddiası def’i yoluyla her zaman ileri sürülebilir. Örneğin vasiyetnameyle mal edinen kişi, terekenin paylaşılması veya vasiyetin yerine getirilmesi için dava açtığında, saklı paylı mirasçı bir yıllık süre geçmiş olsa bile savunmasında tenkis isteyebilir. Bu imkân yalnızca savunma içindir; ayrı bir dava açma hakkını canlandırmaz. İzmir’de sık görülen bir senaryoda, vasiyet alacaklısı terekedeki daireyi kendi adına tescil ettirmek için dava açar; süresini kaçırmış saklı paylı çocuk, bu davada cevap dilekçesinde tenkis def’ini ileri sürerek payını koruyabilir. Def’in cevap dilekçesinde açıkça yazılması gerekir.

2026 Usul Değişiklikleri Tenkis Davasını Nasıl Etkiler?

Tenkis davaları uzun yıllar terekenin değeri bilinmediği gerekçesiyle belirsiz alacak davası olarak açıldı. 6100 s. HMK md. 107 7589 s. Kanun’la yürürlükten kaldırıldı. Aynı Kanun’la eklenen md. 109/4’e göre kısmi davada talep, tahkikat sona erene kadar bir defaya mahsus artırılabilir ve zamanaşımı artırılan kısım için de dava tarihinden kesilmiş sayılır.

Uygulamadaki sonuç şudur: 7589 s. Kanun’un yürürlüğünden sonra açılacak tenkis davalarında, değer tespiti yapılmadan dava açılacaksa talep kısmi dava olarak kurulmalı ve artırma imkânının bir defayla sınırlı olduğu unutulmamalı. Bilirkişi raporu geldikten sonra yapılacak tek artırmada tüm değer kalemlerinin eksiksiz toplanması gerekir. Harç ise artırılan kısım üzerinden tamamlanır; harcın mantığı için dava harcı aracına bakılabilir.

Zorunlu arabuluculuk var mı?

6325 s. HUAK md. 18/B kira, paylaştırma ve ortaklığın giderilmesi, kat mülkiyeti ve komşu hakkı uyuşmazlıklarında dava öncesi arabuluculuğu dava şartı yapar. Tenkis davası bu listede yer almaz. Ancak tenkisle birlikte ortaklığın giderilmesi de istenecekse, o talep bakımından arabuluculuk şartı ayrıca değerlendirilmelidir.

Keşif ve Bilirkişi Aşaması İzmir’de Nasıl İşler?

Tenkis davalarının çekirdeği değer tespitidir. HMK md. 289/1’e göre keşif davaya bakan mahkemece yapılır; yargı çevresi dışındaki yerlerde istinabe gerekir. Md. 289/2 ise keşif konusu büyükşehir belediye sınırları içindeyse incelemenin davaya bakan mahkeme tarafından da yapılabileceğini öngörür. İzmir büyükşehir olduğundan bu kural pratik bir kolaylık sağlar.

Örneğin Halkapınar’daki bir asliye hukuk mahkemesi, Urla’daki zeytinlik veya Torbalı’daki tarla için istinabe yerine kendisi keşif yapabilir. Değer tespiti için atanan bilirkişiler, İzmir BAM bünyesindeki İzmir Bilirkişilik Bölge Kurulu listesinden seçilir. Rapora itirazın usulü için bilirkişi raporuna itiraz yazımıza bakılabilir.

Değerleme tarihi neden önemlidir?

TMK md. 575/2 uyarınca mirasbırakanın sağlığındaki kazandırmalar, terekenin ölüm anındaki durumuna göre değerlendirilir. TMK md. 564 ise bölünmez mal vasiyetinde ödenecek paranın karar günündeki değere göre hesaplanmasını öngörür. Bu iki tarih arasındaki fark, İzmir gibi taşınmaz değerlerinin hızlı değiştiği bir ilde sonucu ciddi biçimde etkileyebilir.

Örnek Bir İzmir Dosyasında Tenkis Nasıl İşler?

Karşıyaka’da yaşayan ve eşini daha önce kaybetmiş bir babanın iki çocuğu var. Baba ölmeden üç yıl önce Çeşme’deki yazlığını büyük çocuğuna bağışlamış, geriye yalnızca bir banka hesabı kalmış. Küçük çocuk bağışı ölümden dört ay sonra tapu kaydından öğreniyor. Bu örnek temsilidir; amaç yetki, süre ve hesap mantığını somutlaştırmaktır.

1. Yetki: Baba Karşıyaka’da yaşadığı için dava, yazlığın bulunduğu Çeşme’de değil, Karşıyaka asliye hukuk mahkemesinde açılır (TMK md. 576).
2. Süre: Bir yıllık süre bağışın öğrenildiği tarihten başlar; on yıllık üst sınır ölüm tarihinden işler (TMK md. 571).
3. Hesap: Banka hesabı ile yazlığın ölüm tarihindeki değeri toplanır; küçük çocuğun yasal payı bunun yarısı, saklı payı ise yasal payının yarısıdır (TMK md. 506/1).
4. Sonuç: Küçük çocuğun eline geçen değer saklı payını karşılamıyorsa, aradaki fark kadar bağış tenkise tabi olur; yazlık bölünemiyorsa TMK md. 564’teki para ödeme seçeneği gündeme gelir.
5. Usul: Değer bilinmediği için dava kısmi dava olarak açılır, bilirkişi raporu sonrasında talep bir defaya mahsus artırılır (HMK md. 109/4).

Gerçek dosyalarda sağ kalan eşin varlığı, birden fazla bağış ve borçlar hesabı değiştirir. Somut durumunuzun dosya özelinde değerlendirilmesi gerekir.

Dava Açmadan Önce Hangi Belgeler Toplanmalı?

Tenkis davasında ispat yükü büyük ölçüde davacıdadır; terekenin ve kazandırmaların değeri belgelerle ortaya konmalıdır. Mirasçılık belgesi, tapu kayıtları ve bağış tarihleri olmadan mahkeme, saklı payın zedelenip zedelenmediğini hesaplayamaz. Hazırlığın çoğu e-Devlet, tapu müdürlükleri ve bankalar üzerinden yapılabilir; eksik kalanlar mahkemeden müzekkereyle istenir.

• Mirasçılık belgesi (İzmir’de nereden alınacağı için mirasçılık belgesi rehberimiz),
• Mirasbırakanın son yerleşim yerini gösteren yerleşim yeri belgesi,
• Bağışlanan taşınmazların tapu kayıtları ve tapu müdürlüğündeki işlem belgeleri,
• Vasiyetname varsa sulh hukuk mahkemesindeki açılma tutanağı ve tebliğ tarihi,
• Banka hesap dökümleri ve hayat sigortası poliçeleri,
• Kazandırmanın öğrenildiği tarihi gösteren yazışmalar veya belgeler.

Mirasçılar arasında anlaşma ihtimali varsa, dava açmadan önce terekenin paylaşımını konuşmak ve sonuçlarını İzmir’de ortaklığın giderilmesi süreciyle birlikte değerlendirmek yararlı olabilir. Miras uyuşmazlıklarına ilişkin diğer konular için miras hukuku sayfamıza göz atabilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

İzmir’de tenkis davası ve saklı pay hakkında mirasçıların en sık sorduğu soruları aşağıda kısa cevaplarla topladık. Cevaplar 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu ve 6100 sayılı HMK’nın 7589 sayılı Kanun değişiklikleri sonrası güncel metnine dayanır. Hesap ve süreler her dosyada ayrıca kontrol edilmelidir.

Kardeşler saklı pay için tenkis davası açabilir mi?

Hayır. Kardeşlerin saklı payı 4.5.2007 tarihli 5650 sayılı Kanun’la kaldırıldı. Bu nedenle mirasbırakan, altsoyu, ana babası veya eşi yoksa malvarlığının tamamı üzerinde serbestçe tasarruf edebilir (TMK md. 505/2). Kardeşler ancak şekil eksikliği gibi sebeplerle iptal davası yoluna gidebilir.

Tenkis davası taşınmazın bulunduğu yerde açılabilir mi?

Tenkis davası için TMK md. 576 özel bir yetki kuralı koyar: dava mirasbırakanın yerleşim yeri mahkemesinde görülür. Taşınmaz Çeşme’de, mirasbırakan Konak’ta yaşıyorsa dava İzmir asliye hukuk mahkemelerinde açılır. Keşif ise büyükşehir sınırları içinde olduğundan mahkemece de yapılabilir.

Tenkis davası ne kadar sürer?

Süre, terekedeki malların sayısına, keşif ve bilirkişi incelemesine ve istinaf aşamasına göre değişir. Birden fazla taşınmaz ve değer itirazı olan dosyalar daha uzun sürer. Kesin bir süre vermek mümkün değildir; mahkemenin iş yükü ve rapora itirazlar belirleyicidir.

Tenkis ile muris muvazaası arasındaki fark nedir?

Tenkis, gerçek bir bağış veya vasiyetin saklı payı aşan kısmının indirilmesidir ve süreye bağlıdır. Muris muvazaasında ise mirasbırakan bağışı satış gibi göstermiştir; mirasçılar görünüşteki işlemin geçersizliğini ileri sürerek tapu iptali ister. Uygulamada iki talep çoğu zaman aynı davada kademeli olarak ileri sürülür.

Tenkis davası için arabulucuya gitmek gerekir mi?

Hayır. HUAK md. 18/B’deki zorunlu arabuluculuk listesi kira, paylaştırma ve ortaklığın giderilmesi, kat mülkiyeti ve komşu hakkı uyuşmazlıklarını sayar; tenkis davası bu listede yoktur. Davaya ortaklığın giderilmesi talebi eklenecekse o talep için arabuluculuk şartı ayrıca değerlendirilmelidir.

Tenkis kararına karşı hangi mahkemeye başvurulur?

İzmir’deki asliye hukuk mahkemelerinin tenkis kararlarına karşı istinaf incelemesini İzmir Bölge Adliye Mahkemesi yapar. İstinaf süresi kararın tebliğinden itibaren iki haftadır. Parasal sınırı aşan kararlar için ayrıca Yargıtay’da temyiz yolu açıktır; sınırlar her yıl yeniden belirlendiğinden karar tarihindeki tutar kontrol edilmelidir.

Bağışı yapan babam hayattayken tenkis isteyebilir miyim?

Hayır. Tenkis davası mirasın açılmasıyla, yani mirasbırakanın ölümüyle doğar. Mirasbırakan hayattayken saklı paylı mirasçının bağışa karşı tenkis davası açma imkânı yoktur. Bağışın belgelerini saklamak ve ileride süre başladığında hızlı hareket etmek önemlidir.

Kaynaklar

• 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu (mevzuat.gov.tr)
• 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu (mevzuat.gov.tr)
• 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu (mevzuat.gov.tr)
• Asliye hukuk mahkemelerinin Halkapınar Ek Hizmet Binası'na taşınması (izmir.adalet.gov.tr)

İlgili yazılar

• İzmir'de Veraset İlamı ve Tereke Tespiti
• İzmir'de Mirasın Reddi: Süre ve Mahkeme
• Ödemiş ve Tire'de Tarım Arazisinin Mirasla Bölünmesi
• İzmir'de Tarım Arazisinde Önalım ve Ehil Mirasçı

Bu yazı genel bilgi amaçlıdır, hukuki danışmanlık yerine geçmez. Somut durumunuz için dosyanızın ayrıca değerlendirilmesi gerekir.

Bu yazı 10.10.2026 tarihli mevzuat esas alınarak hazırlanmıştır.