İzmir’de Tasarrufun İptali Davası

İzmir’de tasarrufun iptali davası, borçlunun alacaklıdan mal kaçırmak için yaptığı satış, bağış veya devirlerin alacaklıya karşı sonuç doğurmamasını sağlar. Dava icra mahkemesinde değil, asliye hukuk mahkemesinde açılır; İzmir merkezde bu mahkemeler 01.09.2026’dan beri Halkapınar Ek Hizmet Binası’ndadır. Yetkili yeri ise taşınmazın ilçesi değil, davalıların yerleşim yeri belirler.

Aşağıda davanın İzmir’de hangi adliyede açılacağını, dava açmak için gereken aciz belgesini, 7571 sayılı Kanun’la yeniden yazılan İİK md. 278’in güncel hâlini, süreleri ve kararın İzmir Bölge Adliye Mahkemesi’nde hangi daireye gittiğini anlatıyoruz. Borçluya karşı takibin başlangıcı için İzmir’de icra takibi rehberine bakabilirsiniz.

İzmir’de Tasarrufun İptali Davası Hangi Mahkemede Açılır?

İzmir’de tasarrufun iptali davası asliye hukuk mahkemesinde açılır. 6100 s. HMK md. 2, malvarlığı haklarına ilişkin davalarda aksine düzenleme yoksa asliye hukuk mahkemesini görevli sayar; İcra ve İflas Kanunu da bu davayı icra mahkemesine bırakmaz. İİK md. 281 yalnızca basit yargılama usulünü öngörür.

Bu ayrım uygulamada önemlidir. Aynı borçlu hakkında haciz şikâyeti veya mal kaçırma suçundan şikâyet icra mahkemesine yapılırken, devrin alacaklıya karşı hükümsüz sayılması ancak asliye hukukta açılan bir davayla istenebilir. İcra mahkemesine verilen bir iptal dilekçesi görev yönünden reddedilir ve zaman kaybettirir.

Halkapınar Ek Hizmet Binası ve ilçe adliyeleri

İzmir Adliyesi’nin duyurusuna göre asliye hukuk mahkemelerinin tamamı 01.09.2026’dan itibaren Halkapınar Ek Hizmet Binası’nda görev yapar; binada ön büro, tevzi ve vezne birlikte bulunur. Karşıyaka Adliyesi’nin asliye hukuk mahkemeleri ise Çiğli Ek Hizmet Binası’ndadır. Mülhakat ve diğer ilçe adliyelerinde dava, o adliyenin asliye hukuk mahkemesine açılır.

Yetkili Mahkeme Davalıların Yerleşim Yerine Göre Nasıl Seçilir?

Yetki, genel kural olan HMK md. 6 uyarınca davalının yerleşim yerine göre belirlenir. Tasarrufun iptalinde davalı genellikle birden fazladır: borçlu ve malı devralan kişi. HMK md. 7/1 bu durumda davanın davalılardan birinin yerleşim yeri mahkemesinde açılabileceğini söyler; davacı seçimini buna göre yapar.

Taşınmazın bulunduğu yer neden tek başına yetkili mahkeme değil?

HMK md. 12, taşınmaz üzerindeki ayni hakka ilişkin veya ayni hak sahipliğinde değişikliğe yol açabilecek davalarda taşınmazın bulunduğu yeri kesin yetkili sayar. Tasarrufun iptali ise tapu kaydını alacaklı adına çevirmez. İİK md. 283/1’e göre davacı, kayıt düzeltilmeden o taşınmazın haciz ve satışını isteme yetkisi kazanır. Bu nedenle Çeşme’deki bir yazlığın devri için dava Çeşme’de açılmak zorunda değildir.

Temsilî bir örnek: Bornova’da oturan borçlu, takipten birkaç ay önce Çeşme’deki yazlığını Menemen’de oturan kardeşine devretmiştir. Alacaklı, davayı İzmir Adliyesi’nin Halkapınar’daki asliye hukuk mahkemesinde veya Menemen asliye hukuk mahkemesinde açabilir. Seçimde tanıkların ve tapu kayıtlarının erişilebilirliği dikkate alınır. Bu örnek temsilidir.

HMK md. 7/2, davalılardan birini sırf kendi yerleşim yeri dışındaki bir mahkemeye çekmek amacıyla dava açıldığı anlaşılırsa, o davalının itirazıyla hakkındaki davanın ayrılmasına imkân verir. Dolayısıyla davaya ilgisiz bir kişiyi yalnızca yetki kurmak için eklemek risklidir.

Dava Açmak İçin Hangi Aciz Belgesi Gerekir?

2004 s. İİK md. 277, iptal davasını elinde geçici veya kesin aciz vesikası bulunan alacaklıya tanır. md. 105’e göre haczedilecek mal bulunamazsa haciz tutanağı aciz vesikası hükmündedir; mallar alacağa yetmezse tutanak geçici aciz vesikası yerine geçer ve md. 277’deki hakları verir.

Aciz belgesi niteliğinde haciz tutanağı

İzmir’de bu belge, takibi yürüten icra dairesinin yaptığı fiilî veya elektronik haciz işlemleri sonucunda düzenlenen tutanaktır. Dosyadaki haciz tutanağının “haczi kabil mal bulunamadı” veya “mallar alacağı karşılamıyor” tespitini içermesi gerekir. Haciz uygulamasının İzmir’deki işleyişi İzmir’de haciz işlemi yazısında anlatılmıştır.

Uygulamada alacağın takip yoluyla kesinleşmiş olması da aranır. Borçlu ödeme emrine itiraz etmişse önce itirazın kaldırılması veya itirazın iptali davası yoluyla takip devam ettirilir; takibin kesinleşme anı ve sonrası için icra takibinin kesinleşmesi yazımıza bakılabilir.

Hangi Tasarruflar İptal Edilebilir ve Süreler Nedir?

İptal edilebilir işlemler İİK md. 278, 279 ve 280‘de üç grupta toplanır: bağışlama ve ivazsız tasarruflar, aciz hâlindeki belirli işlemler ve zarar verme kastıyla yapılan işlemler. İlk iki grupta geriye dönük 1 yıllık, üçüncüsünde işlemden itibaren 5 yıllık süre önemlidir.

7571 sayılı Kanunla değişen md. 278’in güncel hâli

24.12.2025 tarihli 7571 sayılı Kanun md. 278’i yeniden düzenledi. Güncel metne göre alt ve üst soy, üçüncü derece dâhil kan ve kayın hısımları, son bir yıl içinde evlilik birliği sona ermiş olsa bile eş, evlat edinen ile evlatlık ve ortak konutta yaşayan kişiler arasındaki tasarruflar, gerçek değerine uygun ivazlı olduğu ispatlanmadıkça bağışlama sayılır. Boşanma sürecindeki mal devirleri bakımından eşin mal kaçırmasına karşı tedbirler yazısı ayrıca yol gösterir.

Zarar verme kastında bilme karinesi

md. 280’de işlemin diğer tarafının borçlunun mali durumunu ve zarar verme kastını bildiği veya bilmesi gerektiği ispatlanmalıdır. Karşı taraf borçlunun eşi, alt ve üst soyu, üçüncü dereceye kadar kan ve kayın hısımları, evlat edineni veya evlatlığıysa bilme farz olunur. Ticari işletmenin veya emtianın tamamının ya da önemli kısmının devrinde de kast karinesi vardır; devralan bunu ancak en az 3 ay önce yazılı bildirim veya ilan yapıldığını ispatlayarak çürütebilir.

Dava Kimlere Karşı Açılır ve Sonucu Nedir?

İİK md. 282 uyarınca dava; borçluya, borçluyla hukuki işlem yapan veya ödeme alan kişilere ve bunların mirasçılarına karşı açılır. Kötü niyetli üçüncü kişiler de davalı gösterilebilir; ancak iptal davası iyi niyetli üçüncü kişilerin haklarını ihlal etmez. Malın el değiştirdiği her halka bu açıdan ayrı değerlendirilir.

Davanın kabulü, mülkiyeti borçluya geri döndürmez. md. 283/1 alacaklıya, dava konusu mal üzerinde cebri icra yoluyla hakkını alma yetkisi verir. Mal üçüncü kişinin elinden çıkmışsa, md. 283/2’ye göre üçüncü kişi, davacının alacağını aşmamak üzere malın yerine geçen değer oranında nakden tazmine mahkûm edilir. md. 281/3’e göre davalılardan biri davacının alacağını öderse dava reddedilir.

Borçlu bir şirketse ve mallar ortaklara aktarılmışsa, ortakların kişisel sorumluluğu ayrı bir değerlendirme gerektirir; bu konu şirket ortağının kişisel sorumluluğu yazısında ele alınmıştır.

Dava Sürerken Mal Nasıl Korunur?

Dava sürerken malın yeniden devredilmesi en büyük risktir. İİK md. 281/2, hâkimin iptale tabi tasarrufların konusu mallar hakkında alacaklının talebiyle ihtiyati haciz kararı verebileceğini, teminatın gerekip gerekmediğini ve miktarını mahkemenin takdir edeceğini düzenler. Elden çıkarılmış malın değerine ilişkin taleplerde teminatsız karar verilemez.

İhtiyati haciz kararının tapu siciline işlenmesi

İhtiyati haciz kararı, taşınmazın kayıtlı olduğu tapu müdürlüğüne bildirilerek sicile işlenir. TKGM’nin resmî sayfasına göre İzmir’in 30 ilçesinin her birinde bir tapu müdürlüğü bulunur (İzmir Bölge Müdürlüğü bağlı müdürlükler). Çeşme’deki taşınmaz için yazı Çeşme Tapu Müdürlüğü’ne gider; davanın Halkapınar’da açılmış olması bunu değiştirmez. Tedbir ile haciz arasındaki fark için ihtiyati haciz ve ihtiyati tedbir farkı yazısı faydalıdır.

Yargılama İzmir’de Nasıl İlerler?

Mahkeme davayı İİK md. 281/1 uyarınca basit yargılama usulüyle görür ve uyuşmazlığı hâl ve şartlara göre serbestçe takdir eder. Dilekçe Halkapınar’daki ön büroya veya UYAP üzerinden verilir; harç ve gider avansı aynı binadaki vezneye ya da elektronik olarak yatırılır. Karşıyaka ve ilçe adliyelerinde de aynı işlem ilgili ön büro ve vezne üzerinden yürür.

Değer tespiti çoğu dosyanın düğüm noktasıdır: “pek aşağı fiyat” ölçütü, satış bedeli ile tasarruf tarihindeki gerçek değerin karşılaştırılmasını gerektirir. Bilirkişi süreci İzmir’de bilirkişi raporu yazısında anlatılmıştır. HSK’nın İzmir BAM iş bölümü kararı, İİK ve 6183 s. Kanun’dan kaynaklanan tasarrufun iptali davaları ile TBK md. 19 muvazaa davalarının istinafını 30. Hukuk Dairesi’ne vermiştir.

Ceza Şikâyeti ile Tasarrufun İptali Arasındaki Fark Nedir?

Aynı mal kaçırma eylemi iki ayrı yola konu olabilir. İİK md. 331, takip talebinden sonra veya önceki 2 yıl içinde alacaklıyı zarara sokmak için malını muvazaalı devreden borçluya 6 aydan 3 yıla kadar hapis ve adli para cezası öngörür; bu suça icra ceza mahkemesi bakar ve şikâyet süresi 3 aydır.

Ceza yargılaması malı alacaklıya kazandırmaz; borçlunun cezalandırılmasını sağlar. Tasarrufun iptali ise malı cebri icraya açar. İki yolun mahkemeleri, süreleri ve ispat yükü farklıdır; ayrım İzmir icra hukuk ve icra ceza farkı yazısında ayrıntılı anlatılmıştır. Murisin mirasçılardan mal kaçırması ise farklı bir kurumdur ve muris muvazaası davası kapsamında değerlendirilir.

Dava Açmadan Önce Hangi Kayıtlar Toplanmalı?

Hazırlığın merkezinde tasarruf tarihi vardır; çünkü İİK md. 284‘teki 5 yıllık hak düşürücü süre bu tarihten işler ve md. 278-279’daki 1 yıllık geriye bakış da bu tarihe göre hesaplanır. Aşağıdaki kayıtlar, dava dilekçesi yazılmadan ve harç yatırılmadan önce toplanmalı, eksikler UYAP üzerinden tamamlanmalıdır.

• İcra dosyasından aciz belgesi veya aciz belgesi niteliğindeki haciz tutanağı ve takibin kesinleştiğini gösteren kayıt.
• Tapu kayıt geçmişi ve resmî senet örneği; İzmir’deki tapu müdürlüklerinden veya e-Devlet üzerinden alınabilir.
• Araç devirleri için trafik sicil kaydı, şirket hissesi devirleri için ticaret sicili kayıtları.
• Akrabalık karinesi için nüfus kaydı ve aynı adreste oturma durumunu gösteren yerleşim yeri bilgisi.
• Satış bedelinin gerçekten ödendiğini veya ödenmediğini gösterecek banka kayıtları için delil listesi.

Tapu kayıtlarına erişim yolları İzmir’de tapu müdürlükleri yazısında, harç kalemleri dava harcı hesaplama aracında yer alır. Süre hesabı için zamanaşımı aracından yararlanılabilir. İcra ve iflas konusundaki diğer yazılar icra ve iflas hukuku sayfamızda, yazarımızın çalışma alanları Av. Muhammed Çakmak’ın profilinde yer alır. Somut durumunuzun dosya özelinde değerlendirilmesi gerekir.

Sıkça Sorulan Sorular

Alacaklıların İzmir’de tasarrufun iptali davasına ilişkin soruları genellikle takip şartı, yakın akrabaya yapılan satışlar, davanın açılacağı mahkeme, malın üçüncü kişiye geçmesi ve istinaf aşaması üzerinde toplanır. Aşağıdaki kısa yanıtlar İcra ve İflas Kanunu’nun 7571 sayılı Kanun sonrası güncel metnine dayanmaktadır; dosyaya uygulanmadan önce kayıtların ayrıca kontrol edilmesi gerekir.

Tasarrufun iptali davası için önce icra takibi şart mı?

Evet. İİK md. 277 davayı elinde aciz belgesi bulunan alacaklıya tanır; bu belge ancak takip ve haciz aşamasından sonra düzenlenir. Zarar verme kastına dayalı iptalde de md. 280, işlemden itibaren 5 yıl içinde haciz veya iflas yoluyla takip yapılmış olmasını arar.

Borçlu evini annesine sattıysa ne olur?

İİK md. 278’in güncel metnine göre üstsoy ile yapılan tasarruf, gerçek değerine uygun ivazlı olduğu ispatlanmadıkça bağışlama sayılır ve aciz belgesinden önceki 1 yıl içinde yapılmışsa iptale tabidir. İspat yükü bu noktada satın alan anneye geçer.

İzmir'de tasarrufun iptali davası icra mahkemesinde açılabilir mi?

Hayır. İcra ve İflas Kanunu bu davayı icra mahkemesine bırakmaz; HMK md. 2 uyarınca asliye hukuk mahkemesi görevlidir. İzmir merkezde dava Halkapınar Ek Hizmet Binası’ndaki asliye hukuk mahkemelerinde, Karşıyaka’da Çiğli Ek Hizmet Binası’nda açılır.

Mal üçüncü kişiye tekrar satıldıysa dava anlamsız mı olur?

Hayır. İİK md. 283/2’ye göre malı elden çıkaran davalı, davacının alacağını aşmamak üzere malın yerine geçen değer oranında nakden tazmine mahkûm edilebilir. Malı sonradan alan kişi kötü niyetliyse md. 282 uyarınca o da davalı gösterilebilir.

Dava açılınca borçlu hemen ödeme yaparsa ne olur?

İİK md. 281/3’e göre davalılardan herhangi biri davacının alacağını öderse dava reddedilir. Bu durumda hâkim yargılama giderlerini duruma göre davalılardan birine yükleyebilir ya da aralarında paylaştırabilir.

Kararın istinafına İzmir'de hangi daire bakar?

HSK’nın 01.09.2026’dan itibaren uygulanan İzmir Bölge Adliye Mahkemesi iş bölümü kararına göre İİK ve 6183 sayılı Kanun’dan kaynaklanan tasarrufun iptali davalarında verilen kararların istinaf incelemesi 30. Hukuk Dairesi’ne aittir.

Kaynaklar

• 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu (mevzuat.gov.tr)
• 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu (mevzuat.gov.tr)
• İzmir Adliyesi, asliye hukuk mahkemeleri Halkapınar Ek Hizmet Binası duyurusu
• HSK, İzmir Bölge Adliye Mahkemesi iş bölümü kararı (01.09.2026)
• TKGM İzmir Bölge Müdürlüğü, bağlı müdürlükler

İlgili yazılar

• İzmir'de Konkordato Başvurusu Hangi Mahkemeye?
• İzmir'de Menfi Tespit Davası Süreci
• İzmir'de İhalenin Feshi Davası Nereye Açılır?
• İzmir'de İcra İhalesi ve Taşınmaz Satışı

Bu yazı genel bilgi amaçlıdır, hukuki danışmanlık yerine geçmez. Somut durumunuz için dosyanızın ayrıca değerlendirilmesi gerekir.

Bu yazı 10.10.2026 tarihli mevzuat esas alınarak hazırlanmıştır.