İzmir’de Tanık Gösterme ve Delil Sunma

İzmir’de delil sunma süreci, dava dilekçesinde delillerin tek tek gösterilmesiyle başlar ve ön inceleme davetiyesindeki iki haftalık kesin süreyle somut bir takvime bağlanır. Tanık ise ayrı bir listeyle bildirilir ve 6100 s. HMK md. 240/2 uyarınca ikinci bir tanık listesi verilemez; bu iki kural, İzmir’deki dosyalarda hak kaybına yol açabilen başlıca usul noktalarıdır.

Bu yazıda delilin ne zaman ve hangi dilekçede gösterileceğini, belgelerin İzmir’de nasıl sunulacağını, tanık listesinin nasıl hazırlanacağını, başka şehirdeki tanığın nasıl dinleneceğini ve duruşmada tanığın nasıl dinlendiğini anlatıyoruz. Boşanma davalarına özgü delil sorunları için çekişmeli boşanmada deliller yazımıza bakılabilir.

İzmir’de Delil Sunma Hangi Aşamada Yapılır?

İzmir’de delil sunma, kural olarak dilekçeler aşamasında yapılır. 6100 s. HMK md. 119/1-f dava dilekçesinde, md. 129/1-e cevap dilekçesinde her vakıanın hangi delille ispat edileceğinin yazılmasını zorunlu tutar. Md. 145 uyarınca kanundaki süreden sonra delil gösterilemez; istisna, gecikmenin kusursuz olması veya yargılamayı geciktirme amacı taşımamasıdır.

Kanun delilin “gösterilmesi” ile “sunulması” arasında ayrım yapar. Gösterme, delilin adını ve hangi vakıa için dayanıldığını dilekçede belirtmektir. Sunma ise elde bulunan belgenin dosyaya konulması, tanık listesinin verilmesi veya başka yerden getirtilecek belge için gerekli bilginin verilmesidir. Gösterilmemiş bir delil sonradan sunulamaz; gösterilmiş ama sunulmamış delil için ise ek süre öngörülmüştür.

Delil listesi ve somutlaştırma yükü

HMK md. 194 uyarınca taraflar dayandıkları vakıaları ispata elverişli şekilde somutlaştırmak ve hangi delilin hangi vakıa için gösterildiğini açıkça belirtmek zorundadır. Dilekçenin sonuna “her türlü yasal delil” yazmak bu yükü karşılamaz. İyi bir delil listesi, her iddiayı numaralandırır ve karşısına o iddiayı ispatlayacak belgeyi, tanığı veya bilirkişi incelemesini yazar.

Belgeler İzmir’de Nasıl ve Nereye Sunulur?

HMK md. 121 uyarınca dava dilekçesinde gösterilen ve davacının elinde bulunan belgeler dilekçeye eklenir; başka yerden getirtilecek belgeler için bulunmalarını sağlayacak açıklama yapılır. Md. 199’a göre fotoğraf, ses kaydı ve elektronik veriler de belgedir. Belgeler UYAP üzerinden yüklenebilir veya davaya bakan mahkemenin ön bürosuna verilebilir.

Belge sunma için İzmir’deki binalar

İzmir Adliyesinde asliye hukuk mahkemeleri 01.09.2026’dan beri Halkapınar Ek Hizmet Binasında, sulh hukuk, iş, aile ve tüketici mahkemeleri Bayraklı’daki Gültekinler Plaza ek binasında, asliye ticaret mahkemeleri BAM binasındadır. Karşıyaka Adliyesinde asliye hukuk, sulh hukuk ve aile mahkemeleri Çiğli Ek Hizmet Binasındadır. Avukatla takip edilen dosyalarda belgeler çoğunlukla UYAP’tan gönderilir.

Ön inceleme davetiyesindeki iki haftalık kesin süre

Mahkeme ön inceleme duruşmasına davet ederken, dilekçelerde gösterilen ama henüz sunulmayan belgelerin iki haftalık kesin süre içinde sunulmasını veya getirtilmeleri için gereken açıklamanın yapılmasını ihtar eder (md. 139/1-ç). Bu süreye uyulmazsa o delile dayanmaktan vazgeçilmiş sayılır (md. 140/5). Süre davetiyenin tebliğiyle başlar; duruşma gününü beklemek bu nedenle hatalıdır.

Tanık Listesi Nasıl Hazırlanır?

HMK md. 240/2 uyarınca tanık gösteren taraf, tanıkla ispatlamak istediği vakıayı ve tanıkların adı, soyadı ile tebliğe elverişli adreslerini içeren listeyi mahkemeye sunar. Listede gösterilmeyen kişi tanık olarak dinlenemez ve ikinci bir liste verilemez. Adres eksik veya yanlışsa mahkeme kesin süre verir; süre kaçarsa tanıktan vazgeçilmiş sayılır.

Tanık listesinde yapılan hatalar

• Tanığın hangi vakıa için dinleneceğini yazmamak: liste, ispat konusuyla bağlantılı olmalıdır.
• Yalnızca telefon numarası vermek: tanığa davetiye tebliğ edilebilmesi için tebliğe elverişli adres gerekir.
• Listeyi tek kişiyle sınırlayıp sonradan eklemeye çalışmak: md. 240/2 ikinci listeye izin vermez.
• Taraf sıfatı olan birini tanık göstermek: md. 240/1’e göre yalnızca davada taraf olmayan kişiler tanık olabilir.

Tanıkla ispat sınırı

HMK md. 200 uyarınca kanundaki parasal sınırı aşan hukuki işlemler senetle ispat edilir ve bu konuda karşı tarafın açık muvafakati olmadıkça tanık dinlenemez. Ek madde 1 uyarınca bu sınır her yıl yeniden değerleme oranında artırılır ve işlemin yapıldığı tarihteki miktar esas alınır. Tanığın gerçekten dinlenebilir olup olmadığı, liste hazırlanmadan önce bu kurala göre kontrol edilmelidir.

Tanık Nasıl Çağrılır, Gelmezse Ne Olur?

HMK md. 243 uyarınca tanık davetiye ile çağrılır ve davetiye duruşma gününden en az bir hafta önce tebliğ edilmiş olmalıdır. Taraf, davetiye beklemeden tanığını duruşmada hazır bulundurabilir. Usulüne uygun çağrıldığı hâlde mazeretsiz gelmeyen tanık zorla getirilir ve 500 TL’ye kadar disiplin para cezasına hükmedilebilir (md. 245).

Tanığa, Adalet Bakanlığının her yıl yayımladığı tarifeye göre kaybettiği zamanla orantılı ücret ödenir; seyahat etmesi gerekiyorsa yol, konaklama ve beslenme giderleri de karşılanır (md. 265). Bu tutarlar tanığı gösteren tarafın yatırdığı delil avansından ödenir. Güncel tarife ve avans mekanizması İzmir’de gider avansı yazımızda açıklanmıştır.

Telefon veya e-postayla davet

Md. 243/3 uyarınca tanık gerektiğinde telefon, faks veya elektronik posta yoluyla da davet edilebilir. Ancak bu şekilde çağrılan tanık gelmezse zorla getirme ve disiplin para cezası gibi sonuçlar uygulanmaz. Uygulamada en güvenli yol, tanığın tebliğe elverişli adresinin doğru yazılması ve tanığın duruşma tarihinden ayrıca haberdar edilmesidir.

Tanıklıktan Çekinme ve Tanığa İtiraz Ne Zaman Mümkündür?

HMK md. 248 uyarınca taraflardan birinin nişanlısı, evlilik sona ermiş olsa bile eşi, altsoy ve üstsoyu, evlatlık ilişkisi olanlar ile üçüncü derece dâhil kan ve kayın hısımları tanıklıktan çekinebilir. Md. 251 ise aile içindeki mali uyuşmazlıklar ve hazır bulunulan hukuki işlemler gibi hâllerde bu çekinmeye izin vermez.

Tanıklıktan çekinme nasıl bildirilir?

Çekinen tanık, sebebini ve delilini dinleneceği günden önce yazılı olarak veya davet edildiği duruşmada sözlü olarak bildirir (md. 252). Önceden bildirmişse o gün mahkemeye gelmek zorunda değildir. Haklı sebep olmadan çekinen tanık 500 TL ile 5.000 TL arasında disiplin para cezasına, cevap vermemekte direnirse iki haftaya kadar disiplin hapsine mahkûm edilebilir (md. 253).

Tanığın davada yararı bulunması gibi doğruluğundan kuşku duyulmasını gerektiren bir sebep varsa taraflar bunu ileri sürüp ispat edebilir (md. 255). Bu itiraz tanığın dinlenmesini engellemez; hâkimin tanık beyanına vereceği değeri etkiler. Örneğin davacı şirketin yöneticisi olan bir tanığın beyanı, bu ilişki tutanağa geçirilerek değerlendirilir.

İzmir Dışındaki veya Başka Adliyedeki Tanık Nasıl Dinlenir?

HMK md. 259/1 uyarınca tanıklar davaya bakan mahkemede dinlenir. Md. 259/4’e göre mahkemenin yargı çevresi dışındaki tanığın bulunduğu yer mahkemesince dinlenmesine, yani istinabeye karar verilebilir. Md. 149/2 ise tanığın ses ve görüntü aktarımıyla bulunduğu yerden dinlenmesine imkân tanır; bu karar resen veya taraf talebiyle verilebilir.

İzmir’de bu konu yalnızca başka şehirlerdeki tanıklar için değil, il içindeki tanıklar için de önemlidir. İzmir Adliyesinde görülen bir davada Ödemiş, Bergama veya Çeşme’de oturan bir tanık, İzmir Adliyesinin yargı çevresi dışında kalır; çünkü bu ilçelerin kendi adliyeleri vardır. Mahkeme, tanığın İzmir’e gelmesini isteyebilir, istinabe yazabilir veya ses ve görüntü aktarımını kullanabilir.

Ses ve görüntü aktarımıyla dinleme ve 7589 sayılı Kanun

7589 s. Kanun md. 22 ile HMK md. 149’a, 31.10.2026’da yürürlüğe girecek yeni bir dördüncü fıkra eklenmiştir. Buna göre ses ve görüntü aktarımıyla duruşmaya katılmasına karar verilenler hakkında, ikrar, yemin, feragat, davayı kabul ve sulh gibi işlemler dışında elle atılan imzaya ilişkin hükümler uygulanmayacaktır. Duruşmaya uzaktan katılımın İzmir’deki pratiği İzmir’de duruşmaya katılım ve SEGBİS yazımızda ele alınmaktadır.

Soru kâğıdıyla yazılı tanıklık

Hâkim gerekli gördüğü hâllerde tanığa soru kâğıdı göndererek cevaplarını yazılı olarak istemeye karar verebilir (md. 246). Bu yol, uzakta oturan ve teknik bir konuda bilgi sahibi tanıklar için pratiktir. Yazılı cevaplar yetersiz kalırsa hâkim tanığı ayrıca dinlemek üzere davet edebilir.

Duruşmada Tanık Nasıl Dinlenir?

HMK md. 254 uyarınca tanığa önce kimliği ve taraflarla yakınlığı sorulur. Md. 256’ya göre gerçeği söylemenin önemi ve yalan tanıklığın cezai sonucu anlatılır, ardından md. 258’deki yemin ettirilir; on beş yaşını bitirmemiş olanlar yeminsiz dinlenir (md. 257). Tanıklar ayrı ayrı dinlenir; dinlenmeyen tanık salonda bulunamaz (md. 261/1).

Tanık bildiğini sözlü olarak anlatır ve sözü kesilmez; yazılı notlarına ancak hâkimin izniyle bakabilir (md. 261/2). Md. 152/1 uyarınca taraf vekilleri tanığa doğrudan soru yöneltebilir, taraflar ise ancak hâkim aracılığıyla soru sorabilir. Tanığın sözünü kesmek veya onu övmek ya da tahkir etmek yasaktır (md. 262). Beyan tutanağa yazılır, okunur ve tanığa imzalatılır.

Hâkim, tanığın yalan söylediğine dair yeterli delil veya emare elde ederse tutanak düzenleyip derhâl Cumhuriyet başsavcılığına gönderir (md. 264). Tanığı yönlendirmeye çalışmak, beyanın değerini düşürdüğü gibi ceza sorumluluğu da doğurabilir. Tanığa yalnızca hangi olayla ilgili çağrıldığını söylemek yeterlidir.

Hukuka Aykırı Delil ve Delil Avansı Konusunda Nelere Dikkat Edilmeli?

HMK md. 189/2 uyarınca hukuka aykırı olarak elde edilmiş deliller bir vakıanın ispatında dikkate alınamaz. Gizlice kaydedilen konuşmalar veya izinsiz erişilen yazışmalar bu riski taşır. Md. 324’e göre ise her delil için mahkemenin belirlediği avans kesin sürede yatırılmazsa o delilden vazgeçilmiş sayılır; tanık ücreti de bu avansa dâhildir.

Ses kaydı ve mesajlaşmaların delil değeri ses kaydı, WhatsApp ve HTS kayıtları yazımızda, ticari defterlerin ispat gücü ticari defterlerin delil niteliği yazımızda, iş davalarında tanık ve bordro ilişkisi ise fazla mesainin ispatı yazımızda ayrıntılı olarak anlatılmıştır.

Delil ve Tanık Sunmadan Önce Kontrol Listesi

Delillerin süresinde ve eksiksiz gösterilmesi, davanın esasından önce kazanılması veya kaybedilmesi gereken bir usul aşamasıdır. HMK md. 145’teki sonradan delil gösterme yasağı ve md. 240/2’deki tek liste kuralı, hatanın sonradan düzeltilmesini büyük ölçüde engeller. Aşağıdaki liste İzmir’deki dosyalarda pratik bir kontrol aracıdır.

• Her iddia için en az bir delil yazın ve delili ilgili iddianın yanına numarasıyla eşleştirin.
• Elinizdeki belgelerin okunaklı örneklerini dilekçeyle birlikte sunun; asıllarını duruşmaya getirmeye hazır tutun.
• Banka, SGK, tapu ve belediye kayıtları için kurum adını ve kayıt bilgilerini açıkça yazın.
• Tanık listesini tek seferde, vakıa ve tam adresle verin; il içindeki başka adliyedeki tanıklar için uzaktan dinleme talebini değerlendirin.
• Ön inceleme davetiyesindeki iki haftalık süreyi ve delil avansı için verilen kesin süreyi takvime işleyin.

Somut durumunuzun dosya özelinde değerlendirilmesi gerekir. Uyuşmazlık süreçleri hakkında genel bilgi için uyuşmazlık çözümü alanımız sayfası, bu alandaki çalışmalar için Av. Yahya Köse profili incelenebilir. Dava açılmadan önce tanık dinletilmesi gerekiyorsa delil tespiti yolu İzmir’de keşif ve delil tespiti yazımızda anlatılmıştır.

Sıkça Sorulan Sorular

Delil ve tanık konusunda en sık sorulan sorular, tanık listesinin zamanı, akrabaların tanıklığı, tanığın gelmemesi, sonradan bulunan belgeler ve yurt dışındaki tanıklarla ilgilidir. Aşağıdaki cevaplar 6100 s. HMK’nın 10.10.2026 itibarıyla güncel metnine dayanır; mahkemenin ara kararında verdiği kesin süreler ayrıca takip edilmelidir.

Tanık listesini ne zaman vermeliyim?

Tanık, dava veya cevap dilekçesinde delil olarak gösterilmelidir. Liste ise uygulamada mahkemenin verdiği kesin süre içinde veya ön inceleme sonrasında tahkikat için istendiğinde sunulur. Mahkeme tanık listesi için kesin süre vermişse, bu süre kaçırılmadan liste verilmelidir; HMK md. 240/2 ikinci listeye izin vermez.

Akrabam tanık olabilir mi?

Evet. Akrabalık tanıklığa engel değildir; HMK md. 248’deki yakınlar yalnızca tanıklıktan çekinme hakkına sahiptir. Hâkim, tanığın taraflarla yakınlığını kimlik tespiti sırasında sorar ve beyanı bu ilişkiyi de dikkate alarak serbestçe değerlendirir (md. 254, 198).

Tanığım duruşmaya gelmezse dava ne olur?

Usulüne uygun davet edilen tanık mazeretsiz gelmezse zorla getirilmesine ve disiplin para cezasına karar verilebilir (md. 245). Davetiye adres hatası nedeniyle tebliğ edilemezse mahkeme yeni adres için kesin süre verir; süre içinde doğru adres bildirilmezse tanıktan vazgeçilmiş sayılır (md. 240/3).

Belgeyi dava açtıktan sonra bulursam sunabilir miyim?

Belge dilekçede delil olarak gösterilmişse, ön inceleme davetiyesindeki iki haftalık kesin süre içinde sunulabilir. Hiç gösterilmemiş bir delil ise ancak gecikme tarafın kusurundan kaynaklanmıyorsa veya yargılamayı geciktirme amacı taşımıyorsa mahkemenin izniyle sonradan gösterilebilir (HMK md. 145).

Tanık duruşmada not okuyabilir mi?

Hayır, kural olarak tanık bildiğini sözlü anlatır ve yazılı notlarını kullanamaz. Tarih ve rakamları hatırlamak için yazılarına bakması gerektiğini söylerse hâkim buna izin verebilir veya tanığı başka bir duruşmada yeniden dinleyebilir (HMK md. 261/2).

Yurt dışındaki tanık nasıl dinlenir?

Yurt dışındaki tanık, uluslararası adli yardımlaşma yoluyla bulunduğu ülkenin mahkemesince dinlenebilir; ses ve görüntü aktarımının (HMK md. 149/2) kullanılıp kullanılamayacağı ise teknik imkânlara ve mahkemenin takdirine bağlıdır. Bu yol zaman alabileceğinden tanığın Türkiye’de bulunduğu bir döneme denk gelecek duruşma planlaması ayrıca değerlendirilebilir.

Kaynaklar

• 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu (mevzuat.gov.tr)
• 7589 sayılı Kanun, Resmî Gazete 31.07.2026/33326 (resmigazete.gov.tr)
• İzmir Adliyesi Halkapınar Ek Hizmet Binası duyurusu (adalet.gov.tr)
• İzmir Adliyesi Ek Hizmet Binası iletişim bilgileri (adalet.gov.tr)

İlgili yazılar

• İzmir'de Islah ve Talep Artırımı
• İzmir'de Dava Dosyası UYAP'tan Nasıl Takip Edilir?
• İzmir'de İstinaf ve Temyiz Süreleri
• İzmir'de Görevsizlik ve Yetkisizlik Kararı

Bu yazı genel bilgi amaçlıdır, hukuki danışmanlık yerine geçmez. Somut durumunuz için dosyanızın ayrıca değerlendirilmesi gerekir.

Bu yazı 10.10.2026 tarihli mevzuat esas alınarak hazırlanmıştır.