Çocuk Teslimine Uymama: İcra Aşaması ve Tazyik Hapsi

Çocuk teslimi veya çocukla kişisel ilişki kurulmasına dair mahkeme kararına uyulmaması, boşanma sonrasında en sık karşılaşılan ve en çok yıpratan uyuşmazlıklardan biridir. Uzun yıllar “icra yoluyla çocuk teslimi” ve “tazyik hapsi” olarak bilinen bu süreç, 7343 sayılı Kanunla 2021 yılında köklü biçimde değişti. Bugün kararlar icra dairesince değil, adliyelerdeki uzman birimlerce ve 5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu hükümlerine göre yerine getiriliyor.

Aşağıda teslim emrinin içeriği, kişisel ilişki günlerinde tarafların yükümlülükleri, disiplin hapsinin şartları ve kararlara uymamanın velayete etkisi güncel mevzuata göre açıklanıyor.

Çocuk Teslimi Kararı Bugün Nasıl Yerine Getirilir?

Çocuk teslimi kararları, 5395 s. Çocuk Koruma Kanunu md. 41/A uyarınca çocuğun üstün yararı esas alınarak Adalet Bakanlığınca kurulan adli destek ve mağdur hizmetleri müdürlüklerince yerine getirilir. Müdürlük bulunmayan yerlerde bu görevi Bakanlıkça belirlenen hukuk mahkemesi yazı işleri müdürlüğü yürütür. Yetkili birim, çocuğun yerleşim yeri müdürlüğüdür.

Adli destek ve mağdur hizmetleri müdürlüğü ne yapar?

Adli destek ve mağdur hizmetleri müdürlüğü, hak sahibinin başvurusu üzerine yükümlüyle her türlü iletişim aracıyla irtibata geçer ve çocuğun belirlenen gün ve saatte teslim yerine getirilmesini bildirir. Teslim, müdürlüğün görevlendirdiği psikolog, pedagog, sosyal çalışmacı, çocuk gelişimci veya rehber öğretmen gibi uzmanlar, uzman bulunmayan yerlerde öğretmen eliyle yapılır. Teslim işlemleri de valilik ve belediyelerce belirlenen teslim mekânlarında gerçekleştirilir.

İcra dairesinin görevi neden sona erdi?

Eski sistemde çocuk teslimi, İİK md. 25 ve devamı uyarınca icra memuru eliyle yapılıyor, uymayanlar İİK md. 341 kapsamında tazyik hapsiyle karşılaşıyordu. Çocuğun icra dairesi ortamında teslim edilmesi uzun süre eleştiri konusu olmuştu; 7343 sayılı Kanun (24/11/2021) bu hükümleri yürürlükten kaldırdı ve süreci çocuğun psikolojisini gözeten uzman birimlere taşıdı. Bu nedenle “tazyik hapsi” ifadesi günlük dilde yaşasa da yürürlükteki yaptırımın adı disiplin hapsidir. İcra dairesi işlemlerine karşı başvurulan genel yollar için İİK 16 şikâyet yolu yazısı ayrı bir konudur.

Teslim Emri Nedir ve Neleri İçerir?

Teslim emri, çocuğu teslim etmesi gereken tarafa yönelik resmi bir çağrıdır; yükümlüyle irtibat kurulamaması, yükümlünün çocuğu getirmeyeceğini söylemesi veya getirmemesi üzerine müdürlükçe gönderilen resmi bildirimdir. 5395 s. K. md. 41/B/3 uyarınca emir 7201 sayılı Tebligat Kanunu hükümlerine göre tebliğ edilir ve yükümlüye uymamanın sonuçlarını açıkça ihtar eder.

Teslim emri hangi ihtarları taşır?

Teslim emrinde şu hususlar yer alır: çocuğun müdürlükçe belirlenen gün ve saatte emirde gösterilen yere getirilmesi zorunluluğu; haklı bir mazeret varsa teslim gününden önce bildirimde bulunarak çocuğun müdürlükçe alınmasının istenebileceği; çocuk getirilmezse uzman eliyle ve gerekirse kolluk yardımıyla zor kullanılarak teslim alınacağı; emre uyulmazsa disiplin hapsi uygulanacağı ve işlemlere karşı bir hafta içinde aile mahkemesine şikâyet yolunun açık olduğu.

Teslim emrine uyulmazsa ne olur?

Yükümlü emre uymazsa çocuk, nerede bulunursa bulunsun müdürlükçe alınarak hak sahibine teslim edilir ve kolluk birimleri zor kullanma dahil talepleri derhal yerine getirir. Çocuk teslim edildikten sonra yükümlü haklı sebep olmadan onu tekrar alırsa, yeni bir hükme veya yeni bir teslim emrine gerek olmadan çocuk yeniden teslim edilir. Çocuğun üstün yararı gerektiriyorsa müdürlük, irtibat ve tebliğ aşamalarını atlayarak doğrudan bu yola başvurabilir.

Kişisel İlişki Kurulmasına Dair Kararlar Nasıl Uygulanır?

Çocukla kişisel ilişki kurulmasına dair kararlar, 5395 s. K. md. 41/C uyarınca teslim kararlarıyla benzer bir usulle uygulanır. Fark şudur: teslim emri bir kez tebliğ edildikten sonra kararın kapsadığı sonraki bütün görüşme günleri için de geçerlidir ve her görüşme için yeniden emir çıkarılmaz.

Kişisel ilişki kurulması için hak sahibinin yükümlülükleri

Kişisel ilişki kurulması sürecinde yalnızca çocuğu teslim edecek taraf değil, hak sahibi de yükümlülük altındadır. Hak sahibi, teslim saatinden en az 48 saat önce çocuğu almaya geleceğini müdürlüğe yazılı olarak, elektronik ortamda veya başvuruda bildirdiği kanal üzerinden bildirmelidir. Bildirim yapılmazsa yükümlüye çocuğu getirme zorunluluğu olmadığı bildirilir. Hak sahibi haklı mazeret olmadan art arda iki kez veya bir yıl içinde üç kez gelmezse dosya işlemden kaldırılır ve teslim emri hükümsüz hale gelir.

Görüşme süresinin sonunda hak sahibi çocuğu belirlenen yere getirmek zorundadır; bu yükümlülük kendisine tutanakla tebliğ edilir. Yükümlü tarafın da emir tebliğinden sonra en az bir yıl boyunca kurallara uygun davranması ve kararlara uyacağını taahhüt etmesi halinde müdürlük, uzman görüşünü alarak dosyayı işlemden kaldırabilir. Görüşmelerin çocuğun yararına yürümesi için aile mahkemesi, müdürlüğün önerisiyle çocuk, hak sahibi veya yükümlü hakkında danışmanlık tedbiri de uygulayabilir.

Tazyik Hapsi mi, Disiplin Hapsi mi Uygulanır?

Yürürlükteki düzenlemede yaptırım disiplin hapsidir. 5395 s. K. md. 41/F uyarınca çocuk teslimine dair teslim emrine aykırı hareket eden veya emrin yerine getirilmesini engelleyen kişi, bir ay içinde yapılacak şikâyet üzerine, fiil suç oluştursa dahi üç aya kadar disiplin hapsiyle cezalandırılır.

Disiplin hapsi süreleri ve düşme halleri

Kişisel ilişki kurulmasına dair teslim emrine aykırılıkta disiplin hapsi üç günden on güne kadardır. Kişisel ilişki için kendisine çocuk teslim edilen hak sahibi, sürenin bitiminde çocuğu getirmezse üç aya kadar disiplin hapsiyle karşılaşır. Şikâyetten vazgeçilirse veya teslim ve geri getirmeme hallerinde çocuk velayet hakkı sahibine teslim edilirse dava ve bütün sonuçlarıyla ceza düşer. Kesinleşen disiplin hapsi kararları Cumhuriyet başsavcılığınca infaz edilir ve kesinleşmeden itibaren iki yıl geçtikten sonra yerine getirilemez.

Disiplin Hapsi İçin Şikâyet Süreci Nasıl İşler?

Şikâyete bakacak görevli ve yetkili mahkeme, 5395 s. K. md. 41/F/4 uyarınca işlemi yapan müdürlüğün bulunduğu yer aile mahkemesidir. Şikâyet, aykırılıktan itibaren bir ay içinde yapılmalıdır. Süre, ihtiyati tedbire aykırılıkta HMK md. 398’de öngörülen altı aylık süreden çok daha kısadır.

Şikâyet olunana, şikâyet dilekçesiyle birlikte duruşma gün ve saatini bildiren davetiye gönderilir. Davetiyede savunma ve delillerin duruşma gününe kadar bildirilmesi gerektiği, gelinmezse yokluğunda karar verileceği ihtar edilir. Mahkeme, duruşmaya gelen şikâyet olunanın 5271 s. CMK md. 147’deki haklarını hatırlatarak savunmasını alır, delilleri değerlendirir ve aykırılık tespit ederse disiplin hapsine, aksi halde şikâyetin reddine karar verir. Karara karşı md. 41/E/3 uyarınca itiraz yolu açıktır.

Şikâyet dilekçesinde nelere dikkat edilmeli?

Şikâyet dilekçesinde aykırılığın tarihi, saati ve şekli açıkça yazılmalı; müdürlüğün düzenlediği tutanaklar ve tebliğ edilen teslim emrinin örneği eklenmelidir. Birden fazla aykırılık varsa her biri ayrı ayrı gösterilmelidir, çünkü bir aylık süre her aykırılık için ayrıca hesaplanır. Aykırılık tespit edilemezse şikâyet reddedilir; bu nedenle tutanakla belgelenmemiş iddialar yerine müdürlük kayıtlarına dayanmak daha güvenlidir. Yükümlü tarafın haklı mazeret iddiası da, örneğin çocuğun hastalığı, rapor veya belgeyle desteklenmedikçe mahkemece kabul görmeyebilir.

Müdürlük İşlemlerine Karşı Nasıl İtiraz Edilir?

5395 s. K. md. 41/E uyarınca müdürlükçe yapılan işlem ve verilen kararlara karşı, öğrenme veya tebliğ tarihinden itibaren bir hafta içinde müdürlüğün bulunduğu yer aile mahkemesine şikâyette bulunulabilir. Mahkeme işlemin yerine getirilmesini durdurabilir ve dosya üzerinden veya ilgilileri dinleyerek ivedilikle karar verir.

Şikâyet üzerine verilen karara karşı tebliğden itibaren iki hafta içinde itiraz edilebilir. İtiraz, aynı yerde birden fazla aile mahkemesi varsa numara olarak izleyen daireye, tek daire varsa asliye hukuk mahkemesine gönderilir. İtiraz mercii bir hafta içinde karar verir ve bu karar kesindir. Kararı rızasıyla yerine getirdiğini iddia eden yükümlü de gönderilen bildirimin veya teslim emrinin haksız olduğunu bu şikâyet yoluyla ileri sürebilir.

Kararlara Uymamak Velayeti Etkiler mi?

Evet. TMK md. 324/3 uyarınca velayet kendisine bırakılan ana veya baba kişisel ilişki düzenlemesinin gereklerini yerine getirmezse, çocuğun menfaatine aykırı olmamak kaydıyla velayet değiştirilebilir. TMK md. 182/2 gereği bu ihtimal boşanma kararında taraflara ayrıca ihtar edilir. Bu nedenle ihlaller, disiplin hapsinin yanında velayet davasında da sonuç doğurabilir.

Velayetin değiştirilmesi talebi

Velayetin değiştirilmesi, disiplin hapsinden bağımsız ve daha ağır sonuçlu bir yoldur. Mahkeme, görüşmelerin sistematik olarak engellenip engellenmediğini, çocuğun diğer ebeveyne karşı yönlendirilip yönlendirilmediğini ve değişikliğin çocuğun yararına olup olmadığını birlikte değerlendirir. Tek bir aksaklık genellikle yeterli görülmez; müdürlük tutanakları ve disiplin hapsi kararları süreklilik gösteren ihlalleri belgeleyen en önemli delillerdir. Bu dava ve çocuğun şehir dışına götürülmesi hakkında ayrıntılar velayetin değişmesi ve şehir dışına çıkma yazısında, mahkemenin gözettiği ölçütler ise çocuğun üstün yararı yazısında anlatılmaktadır.

Çocuğun kaçırılması veya alıkonulması ayrıca suç da oluşturabilir. 5237 s. TCK md. 234 uyarınca velayet yetkisi elinden alınmış ana veya babanın, on altı yaşını bitirmemiş çocuğu velayet sahibinin yanından kaçırması veya alıkoyması üç aydan bir yıla kadar hapis cezası gerektirir.

Başvurudan Önce Hangi Belgeler Hazırlanmalı?

Müdürlüğe başvuru için kesinleşmiş ilam veya tedbir kararı yeterlidir; 5395 s. K. md. 41/H uyarınca bu işlemler harçtan istisnadır ve masraflar avukatlık ücreti hariç Adalet Bakanlığı bütçesinden karşılanır. Yine de başvuru öncesi birkaç belgenin hazırlanması süreci hızlandırır ve olası bir disiplin hapsi şikâyetini güçlendirir.

• Kararın onaylı örneği: boşanma ilamı, tedbir kararı veya kişisel ilişki düzenlemesini içeren ara karar.
• Güncel iletişim ve adres bilgileri: tebligatın gecikmemesi için her iki tarafın bilgileri doğru bildirilmelidir.
• Görüşme günlerinin kaydı: gidilen, iptal edilen veya engellenen her görüşmenin tarihi ve nedeni not edilmelidir.
• Yazışmalar: görüşmeyi reddeden veya erteleyen mesajlar, aykırılığın ispatında kullanılabilir.
• Koruma kararları: taraflar hakkında 6284 s. Kanun uyarınca gizlilik veya başka bir tedbir varsa müdürlüğe bildirilmelidir; teslim işlemleri bu kararlara göre düzenlenir.

Koruma tedbirlerinin şartları için 6284 sayılı Kanun kapsamındaki koruma ve uzaklaştırma kararı yazısı incelenebilir. Boşanma dava sürecinde çocuğa ilişkin geçici düzenlemeler ve nafaka için dava süresince tedbir nafakası yazısı, anlaşmalı boşanma protokolünde kişisel ilişki günlerinin nasıl yazılacağı için ise anlaşmalı boşanma protokolü rehberi yol gösterir. Protokolde gün, saat ve teslim yerinin açıkça yazılması, müdürlük aşamasında yorum tartışmalarını büyük ölçüde azaltır. Aile hukukundaki diğer süreçler için aile ve boşanma hukuku alanı sayfası genel bir çerçeve sunar. Somut durumunuzun dosya özelinde değerlendirilmesi gerekir.

Sıkça Sorulan Sorular

Çocukla görüşme günleri aksadığında ebeveynler çoğunlukla nereye başvuracaklarını, polisin müdahale edip edemeyeceğini ve çocuğun görüşmek istememesinin sonuçlarını merak eder. Aşağıdaki kısa ve pratik yanıtlar, 5395 s. Çocuk Koruma Kanunu md. 41/A ile 41/İ arasındaki güncel hükümlere ve TMK düzenlemelerine dayanır.

Çocuğumu göstermeyen eşime karşı nereye başvurmalıyım?

Kararın yerine getirilmesi için çocuğun yerleşim yerindeki adli destek ve mağdur hizmetleri müdürlüğüne başvurulur. Müdürlük yükümlüyle irtibata geçer, gerekirse teslim emri gönderir. Emre aykırılık halinde 1 ay içinde aile mahkemesine disiplin hapsi için şikâyette bulunulabilir.

Çocuk teslimi için hâlâ icra dairesine gidilir mi?

Hayır. İİK md. 25, 25/a, 25/b ve 341, 7343 s. Kanunla yürürlükten kaldırılmıştır. Çocuk teslimi ve kişisel ilişki kararları artık 5395 s. K. md. 41/A uyarınca adli destek ve mağdur hizmetleri müdürlüklerince yerine getirilir.

Çocuk diğer ebeveynle görüşmek istemezse ne olur?

Teslim, psikolog, pedagog veya sosyal çalışmacı gibi uzmanlar eliyle ve çocuğun üstün yararı gözetilerek yapılır. Çocuğun sürekli direnç göstermesi halinde taraflar aile mahkemesinden kişisel ilişki düzenlemesinin değiştirilmesini veya danışmanlık tedbiri uygulanmasını isteyebilir.

Kişisel ilişki sonunda çocuğu geri getirmeyen ebeveyne ne ceza verilir?

5395 s. K. md. 41/F/3 uyarınca kişisel ilişki için çocuk kendisine teslim edilen hak sahibi, sürenin bitiminde çocuğu belirlenen yere getirmezse, 1 ay içinde yapılacak şikâyet üzerine üç aya kadar disiplin hapsiyle cezalandırılabilir. Çocuk teslim edilirse ceza düşer.

Çocuk teslimi işlemleri için harç veya masraf ödenir mi?

5395 s. K. md. 41/H uyarınca çocuk teslimi ve kişisel ilişki kararlarının yerine getirilmesine ilişkin işlemler harçtan istisnadır. Masraflar, avukatlık ücreti hariç olmak üzere Adalet Bakanlığı bütçesinden karşılanır.

Görüşmeye gitmezsem kararın uygulanması sona erer mi?

Teslim emri tebliğ edildikten sonra hak sahibi haklı mazeret olmadan art arda iki kez veya bir yılda üç kez görüşmeye gelmezse, md. 41/C/12 uyarınca dosya işlemden kaldırılır ve teslim emri hükümsüz hale gelir. Bu durumda yeniden başvuru gerekir.

Kaynaklar

• 5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu (mevzuat.gov.tr)
• 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu (mevzuat.gov.tr)
• 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu (mevzuat.gov.tr)
• 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu (mevzuat.gov.tr)
• 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu (mevzuat.gov.tr)

İlgili yazılar

• Evlat Edinme: Şartlar, Süreç ve Hukuki Sonuçları
• Eşin Habersiz Tasarrufları ve Mal Kaçırmaya Karşı Tedbirler
• Nişanın Bozulması: Hediyelerin İadesi ve Tazminat
• İddet Müddeti ve Kaldırılması Davası (TMK 132)

Bu yazı genel bilgi amaçlıdır, hukuki danışmanlık yerine geçmez. Somut durumunuz için dosyanızın ayrıca değerlendirilmesi gerekir.

Bu yazı 27.09.2026 tarihli mevzuat esas alınarak hazırlanmıştır.