Yurt Dışında Çalışanların Türkiye’de Emekliliği ve Borçlanma

Yurt dışı borçlanma, yurt dışında çalışarak geçirilen sürelerin prim tutarı ödenerek Türkiye’deki sosyal güvenlik sistemine sayılmasını sağlar. Almanya, Hollanda veya Körfez ülkelerinde yıllarca çalışmış bir kişi, bu sayede Türkiye’de emeklilik için gereken gün sayısını tamamlayabilir, sigorta başlangıç tarihini geriye çekebilir veya yabancı ülkeden aldığı kısmi aylığı tam aylığa dönüştürebilir.

Aşağıda kimlerin borçlanabileceğini, borç tutarının nasıl belirlendiğini, borçlanmanın sigorta başlangıcını hangi ölçüde etkilediğini, aylık bağlanması için aranan şartları ve SGK işlemlerine karşı başvuru yollarını açıklıyoruz. Sosyal güvenlik uyuşmazlıklarının genel çerçevesi için iş hukuku ve sosyal güvenlik sayfamıza bakabilirsiniz.

Yurt Dışı Borçlanma Nedir, Kimler Yararlanabilir?

Yurt dışı borçlanma, 3201 s. Kanun md. 1 uyarınca Türk vatandaşlarının ve doğumla Türk vatandaşı olup çıkma izni alarak vatandaşlıktan ayrılanların, 18 yaşını doldurduktan sonra Türk vatandaşı olarak yurt dışında geçirdiği ve belgelendirdiği sürelerin, istekleri hâlinde Türk sosyal güvenlik sistemine sayılmasıdır. Başvuru Sosyal Güvenlik Kurumuna yapılır (md. 3).

Yurt dışında çalışırken veya kesin dönüşten sonra ölen kişilerin Türk vatandaşı hak sahipleri de bu haklardan yararlanabilir. Buna karşılık Türk sosyal güvenlik kanunlarına göre kendisine veya hak sahiplerine zaten aylık bağlanmış olanlar ile aylık için başvurup hak kazanmış bulunanlar Kanundan yararlanamaz (md. 8). Borçlanma, aylık bağlanmadan önce planlanması gereken bir işlemdir.

Borçlanılabilecek süreler

Sürelerin tamamını borçlanmak zorunlu değildir; kişi yalnızca emeklilik için eksik kalan gün kadarını borçlanabilir. Gün hesabında belgelerdeki tarihler arasındaki son tarihten geriye doğru sayım yapılır ve 1 yıl 360 gün, 1 ay 30 gün kabul edilir (md. 5/1). Hangi dönemin borçlanılacağı, maliyet ve sigorta başlangıcı etkisi birlikte düşünülerek seçilmelidir.

Borçlanma Tutarı Nasıl Hesaplanır?

3201 s. K. md. 4 uyarınca borçlanılacak her gün için tahakkuk ettirilecek tutar, başvuru tarihindeki prime esas asgari ve azami günlük kazanç arasında kişinin seçeceği günlük kazancın %45’idir. Bu oran, 17.07.2019 tarihli 7186 s. Kanunla %32’den %45’e çıkarılmış ve 01.08.2019 tarihinde yürürlüğe girmiştir.

Borçlanma tutarının bileşenleri

Prime esas günlük kazancın alt sınırı asgari ücretin otuzda biri, üst sınırı ise alt sınırın 9 katıdır (5510 s. K. md. 82). Bu sınırlar asgari ücret değiştikçe güncellenir; bu nedenle tutar, başvuru tarihindeki değerlere göre hesaplanır. Cumhurbaşkanı, asgari günlük kazancın altında olmamak üzere borçlanmaya esas alt sınırı farklı belirleyebilir (md. 4/1).

Bu örnek temsilidir; tablodaki tutarlar yalnızca hesap yöntemini göstermek içindir, güncel sınırları yansıtmaz. Daha yüksek günlük kazanç seçmek borcu artırır; ancak aylık hesabına esas kazancı da yükseltir, çünkü ödeme yapılan gün sayısı prime esas kazanca dahil edilir (md. 4/1). Seçim, aylık tutarına etkisi hesaplanarak yapılmalıdır.

Borç, tebliğden itibaren üç ay içinde ödenmelidir; süresinde ödemeyenler için yeniden başvuru şartı aranır ve yeni başvuru tarihindeki, çoğu zaman daha yüksek sınırlar uygulanır. Borçlanmadan vazgeçenlere veya ödemeden sonra aylık şartlarını yerine getiremeyenlere, talepleri üzerine yaptıkları ödemeler faizsiz iade edilir (md. 4/2). İade faizsiz olduğundan erken ödeme kararı dikkatle verilmelidir.

Başvuru Nasıl Yapılır, Hangi Belgeler Gerekir?

Başvuru Sosyal Güvenlik Kurumuna yazılı olarak yapılır (3201 s. K. md. 3). Kurum, yurt dışındaki sigortalılık sürelerini, istek sahibinin sunduğu ispatlayıcı belgelerdeki tarihlere göre tespit eder (md. 5/1). Sosyal güvenlik sözleşmesi bulunan ülkelerde bu bilgiler çoğunlukla karşı ülke sigorta kurumunun düzenlediği hizmet belgesiyle gelir.

• Kimlik belgesi ve vatandaşlıktan çıkma izniyle ayrılanlar için bunu gösteren belge,
• Yabancı ülke sigorta kurumundan alınan, çalışma ve sigortalılık sürelerini gösteren hizmet belgesi,
• İşsizlik süreleri için ilgili ülkenin iş kurumundan alınan belgeler,
• Yabancı dilde düzenlenmiş belgelerin onaylı Türkçe tercümeleri,
• Ölüm hâlinde hak sahipliğini gösteren belgeler ve mirasçılık belgesi.

Belgelerin eksik veya çelişkili olması, tespit edilen gün sayısını azaltır. Yurt dışında yaşayan kişi işlemleri vekil aracılığıyla da yürütebilir; bunun için vekâletname çıkarma süreci yazımız yol gösterir. Vatandaşlıktan çıkma izni almış kişilerin hukuki durumu için yabancılar ve göç hukuku sayfamıza bakılabilir.

Borçlanma Sigorta Başlangıç Tarihini Nasıl Etkiler?

Türkiye’de sigortalılığı olan kişi, sigortalılık başlangıcından önceki süreleri borçlanmışsa başlangıç tarihi borçlanılan gün sayısı kadar geriye götürülür (3201 s. K. md. 5/2). Türkiye’de hiç sigortalılığı olmayanlarda başlangıç, borcun tamamen ödendiği tarihten borçlanılan gün kadar geriye götürülen tarihtir (md. 5/3). Bu, emeklilik yaşını belirleyen en önemli etkidir.

Sigorta başlangıç tarihinde sözleşmeli ülke ayrıntısı

Sosyal güvenlik sözleşmesi yapılmış ülkelerdeki hizmetleri borçlananlarda, o ülkede ilk defa çalışmaya başlanan tarih ilk işe giriş tarihi olarak dikkate alınmaz (md. 5/5). Başlangıç, fiilî ilk çalışma tarihine değil, borçlanılan gün sayısı kadar geriye çekilir. Sözleşmede bu konuda özel hüküm bulunan ülkelerde ise akit ülkedeki ilk çalışma tarihi esas alınır.

Bu örnek temsilidir. 1995-2005 yılları arasında sözleşmeli bir ülkede çalışmış ve Türkiye’de ilk kez 2010’da sigortalı olmuş kişi, 1.800 gün borçlanırsa başlangıç tarihi 1995’e değil, 2010’dan 1.800 gün, yani yaklaşık beş yıl geriye gider. Kişinin geçiş hükümlerinden yararlanıp yararlanamayacağı bu yeni tarihe göre belirlenir; hangi dönemin ne kadar borçlanacağı bu nedenle önceden hesaplanmalıdır.

Emeklilik İçin Hangi Şartlar Aranır?

Borçlanılan sürelere dayanılarak aylık bağlanabilmesi için 3201 s. K. md. 6/A üç şart arar: yurda kesin dönülmüş olması, tahakkuk ettirilen borcun tamamının ödenmiş olması ve ödemeden sonra yazılı istekte bulunulması. Aylık, yazılı istek tarihini izleyen aybaşından itibaren 5510 s. Kanun hükümlerine göre bağlanır. Bu nedenle ödeme yapılır yapılmaz yazılı istekte bulunmak, aylık kaybını önler.

Statü ve prim günü sorunu

Borçlanılan süreler 01.08.2019’dan sonra yapılan başvurularda 4/1-b statüsünde sayılır (md. 5/4); bu tarihten önce başvurup borcunu yasal süresinde ödeyenlerde statü ve borç tutarı önceki hükümlere göre belirlenir (geçici md. 9). 5510 s. Kanun sonrası ilk kez sigortalı olanlarda en fazla sigortalılığın geçtiği statü esas alındığından, uzun süre borçlanan kişi 4/1-b statüsünden aylık alacak ve 9.000 gün şartına tabi olabilir. Bu sonuç, borçlanılacak gün sayısının seçiminde mutlaka dikkate alınmalıdır.

Kısmi Aylık Alanlar Borçlanarak Tam Aylığa Geçebilir mi?

Evet. Sosyal güvenlik sözleşmeleri uygulanarak kısmi aylık bağlanmış olanlar, 3201 s. K. md. 9 uyarınca borçlarını tamamen ödemeleri şartıyla kısmi aylıklarını tam aylığa çevirebilir. Tam aylık, borcun ödendiği tarihi izleyen aybaşından başlar ve kısmi aylığın başlangıç tarihi esas alınarak belirlenen statüye göre bağlanır.

Kısmi aylık ve gün sayısı

Borç tutarının tahakkukunda, karşı ülke sigorta kurumunun gönderdiği hizmet cetvelinde tam aylığa yeterli olan gün sayısı esas alınır; kişi isterse cetveldeki günlerin tamamını da borçlanabilir (md. 9/2). Yabancı ülkeden Türkiye’ye transfer edilen primler varsa, borçlanılan süreye isabet eden kısım ilgili kişiye iade edilir (md. 10).

Aylık Bağlandıktan Sonra Yurt Dışında Çalışılırsa Ne Olur?

3201 s. K. md. 6/B uyarınca bu Kanundan yararlanarak aylık bağlananlardan tekrar yurt dışında yabancı ülke mevzuatına tabi çalışanların veya ikamete dayalı sosyal sigorta ya da sosyal yardım ödeneği alanların aylıkları, çalışmaya veya ödenek almaya başladıkları tarihten itibaren kesilir. Türkiye’de çalışanlara ise sosyal güvenlik destek primi hükümleri uygulanır.

Aylığın kesilmesi ve yeniden ödenmesi

Yurt içinde veya yurt dışında çalışması sona erenler ile ikamete dayalı ödeneği sona erenlerin aylıkları, yazılı talepleri hâlinde talep tarihini izleyen aybaşından itibaren yeniden ödenir. 2020 yılında eklenen md. 6/C uyarınca, yurt dışında zorunlu sigortalılığa tabi olsalar bile yönetmelikle belirlenen kısa süreli işlerde çalışanların aylıkları kesilmez. Yurt dışında yeni bir işe başlamadan önce bu ayrımın kontrol edilmesi, geriye dönük borç çıkmasını önler.

SGK İşlemine Karşı Hangi Yollar Var?

Borçlanma talebinin reddi, gün sayısının eksik tespiti veya aylık bağlanmaması gibi Kurum işlemlerine karşı dava açmadan önce SGK’ya başvurmak zorunludur. 7036 s. İş Mahkemeleri K. md. 4 uyarınca Kurum 60 gün içinde cevap vermezse talep reddedilmiş sayılır; dava ancak ret veya zımni retten sonra açılabilir.

Uyuşmazlıklar iş mahkemesinde görülür (5510 s. K. md. 101; 7036 s. K. md. 5). Kuruma başvuruda geçen süre, zamanaşımı ve hak düşürücü sürelerin hesabında dikkate alınmaz. Süre hesaplarını kendi olayınıza göre kontrol etmek için zamanaşımı hesaplama aracımızı kullanabilirsiniz; SGK’ya karşı açılan davalara örnek olarak SGK’nın karşılamadığı ilaç bedeli için dava yolu yazımıza bakılabilir.

Uygulamada en sık uyuşmazlık konuları; yabancı kurum belgesindeki bazı sürelerin sigortalılık süresi sayılmaması, işsizlik sürelerinin 1 yıl sınırı nedeniyle kısmen dışarıda bırakılması, borçlanılan sürelerin hangi statüde değerlendirileceği ve kesin dönüş şartının yorumudur. Bu uyuşmazlıklarda Kurumun ret yazısındaki gerekçe dikkatle incelenmeli, eksik görülen belge varsa dava öncesinde tamamlanmalıdır. Aksi hâlde dava, aynı belge eksikliği nedeniyle uzayabilir.

Başvurudan Önce Hangi Hesaplar Yapılmalı?

Borçlanma geri dönüşü sınırlı bir finansal karardır: ödeme faizsiz iade edilir ve yeniden başvuruda güncel sınırlar uygulanır. Bu nedenle başvurudan önce emeklilik tarihine, aylık tutarına ve borç maliyetine etkisi birlikte hesaplanmalıdır. Aşağıdaki kontrol listesi, en sık yapılan hataları önlemeye yöneliktir.

• Türkiye’deki prim günleri ve sigorta başlangıç tarihi e-Devlet hizmet dökümünden kontrol edilmeli,
• Yurt dışındaki sürelerden hangisinin borçlanmaya elverişli olduğu (18 yaş sonrası, belgeli) belirlenmeli,
• Emeklilik için eksik gün sayısı ile başlangıç tarihinin geriye gitmesinin sağlayacağı avantaj karşılaştırılmalı,
• Statü değişikliğinin (4/1-b) gün şartını artırıp artırmadığı hesaplanmalı,
• Seçilecek günlük kazancın aylık tutarına etkisi ile borç maliyeti karşılaştırılmalı,
• Tebliğden itibaren 3 ay içinde ödeme yapılabilecek kaynak önceden hazırlanmalı.

Türkiye’de çalışmaya devam eden ve borçlanmayla emeklilik şartlarını tamamlayan kişiler için işten ayrılmanın kıdem tazminatına etkisi ayrıca değerlendirilmelidir; bu konuda kıdem tazminatının ödenmediği hâller yazımız ve kıdem ve ihbar tazminatı aracımız bilgi verir. Sosyal güvenlik dosyalarında çalışan Av. Mehmet İlker Dinç profil sayfası da incelenebilir. Somut durumunuzun dosya özelinde değerlendirilmesi gerekir.

Sıkça Sorulan Sorular

Yurt dışında çalışmış ve Türkiye’de emekli olmayı planlayan kişilerin en sık sorduğu konular; Türkiye’de sigortalılık şartı, ödemenin taksitlendirilmesi, yurt dışında yaşarken aylık alınması, vazgeçme hâlinde iade, ev hanımlığı süreleri ve ölen eşin süreleridir. Aşağıda bu soruları kısaca ve sırasıyla yanıtlıyoruz.

Yurt dışı borçlanma için Türkiye'de sigortalı olmak şart mı?

Hayır. Türkiye’de hiç sigortalılığı olmayan kişi de borçlanabilir. Bu durumda sigorta başlangıç tarihi, borcun tamamen ödendiği tarihten borçlanılan gün sayısı kadar geriye götürülen tarih olur (3201 s. K. md. 5/3). Aylık için 5510 s. Kanundaki yaş ve gün şartları ayrıca aranır.

Yurt dışı borçlanma taksitle ödenebilir mi?

Kanun, tahakkuk eden borcun tebliğden itibaren 3 ay içinde ödenmesini öngörür (3201 s. K. md. 4/1). Bu süre içinde parçalı ödeme yapılabilse de aylık bağlanması için borcun tamamının ödenmiş olması şarttır (md. 6/A). Süre geçerse yeniden başvuru gerekir.

Yurt dışında yaşamaya devam ederek Türkiye'den emekli aylığı alabilir miyim?

Kanun metni aylık için yurda kesin dönüş şartı arar (md. 6/A). Uygulamada belirleyici olan, yabancı ülke mevzuatına tabi çalışmanın ve ikamete dayalı ödeneğin sona ermesidir; aylık bağlandıktan sonra yeniden yabancı mevzuata tabi çalışılırsa aylık kesilir (md. 6/B). Somut durum yaşanılan ülkeye göre değerlendirilmelidir.

Borçlanmadan vazgeçersem ödediğim para geri verilir mi?

Evet, ancak faizsiz olarak. 3201 s. K. md. 4/2 uyarınca borçlanmadan sonradan vazgeçenlere veya borçlanma sonrasında aylık şartlarını yerine getiremeyenlere, talepleri üzerine yaptıkları ödemeler faizsiz iade edilir. Enflasyon karşısında bu iade değer kaybına yol açabilir.

Ev hanımı olarak yurt dışında geçen süre borçlanılabilir mi?

Evet. 3201 s. K. md. 1, yurt dışında ev kadını olarak geçen süreleri de borçlanılabilir süreler arasında sayar. Sürenin 18 yaşından sonra ve Türk vatandaşı olarak geçmesi ve belgelendirilmesi gerekir; belgelendirmede ikamet kayıtları gibi resmî belgeler önem taşır.

Ölen eşimin yurt dışı sürelerini borçlanabilir miyim?

Evet. 3201 s. K. md. 3 uyarınca yurt dışında çalışırken veya yurda kesin dönüşten sonra ölenlerin Türk vatandaşı hak sahipleri SGK’ya başvurarak Kanundaki haklardan yararlanabilir. Borçlanma sonucunda ölüm aylığı şartlarının oluşup oluşmadığı ayrıca hesaplanmalıdır.

Kaynaklar

• 3201 sayılı Yurt Dışında Bulunan Türk Vatandaşlarının Yurt Dışında Geçen Sürelerinin Sosyal Güvenlikleri Bakımından Değerlendirilmesi Hakkında Kanun (mevzuat.gov.tr)
• 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu (mevzuat.gov.tr)
• 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu (mevzuat.gov.tr)
• Sosyal Güvenlik Kurumu (sgk.gov.tr)

İlgili yazılar

• Yıllık İzin Hakkı: Süreler, Devir ve Kullandırma Zorunluluğu
• Ticari Araç Denetimlerinde Sigorta Tescili ve Hizmet Akdi Karinesi
• Ticari Sır, Rekabet Yasağı ve Çalışan Ayrılışında Veri Güvenliği
• Şirketlerde İş Sağlığı ve Güvenliği Yükümlülüğü ve İdari Para Cezaları
• İstifa Eden İşçi Kıdem Tazminatı Alabilir mi?
• İşsizlik Maaşı: Şartlar, Süre ve Kesilme Halleri
• SGK İşten Çıkış Kodları ve Hukuki Sonuçları

Bu yazı genel bilgi amaçlıdır, hukuki danışmanlık yerine geçmez. Somut durumunuz için dosyanızın ayrıca değerlendirilmesi gerekir.

Bu yazı 27.09.2026 tarihli mevzuat esas alınarak hazırlanmıştır.