Almanya’da Yaşayan Türk Vatandaşlarının Türkiye’deki Miras İşlemleri

Almanya’da yaşayan bir Türk vatandaşı vefat ettiğinde, Türkiye’deki miras işlemleri iki ülkenin kurallarının kesiştiği bir noktada başlar. Ölüm Almanya’da belgelenir, ancak Türkiye’deki ev, arsa veya banka hesabı için Türk nüfus kaydı, Türk mirasçılık belgesi ve Türk tapusu gerekir. Sıralama doğru kurulmazsa aylar kaybedilebilir.

Bu yazı, Almanya’daki ailelerin Türkiye ayağındaki süreci baştan sona ele alıyor: hangi hukuk uygulanır, ölüm Türk kayıtlarına nasıl işlenir, mirasçılık belgesi nereden alınır, ret ve vergi süreleri nasıl işler. Uzaktan vekâletle dosya takibinin pratik ayrıntıları ise yurt dışındaki mirasçının vekâletle dosya takibi yazısında anlatılmıştır.

Almanya’daki Türklerin Türkiye’deki Miras İşlemleri Hangi Hukuka Tabidir?

Türkiye’deki miras işlemleri bakımından Türk makamları, 5718 s. MÖHUK md. 20/1 uyarınca mirası ölenin millî hukukuna tabi tutar. Almanya’da yaşasa bile yalnızca Türk vatandaşı olan kişinin mirasına Türk hukuku uygulanır. Ayrıca Türkiye’de bulunan taşınmazlar hakkında, ölenin vatandaşlığı ne olursa olsun Türk hukuku uygulanır.

Vatandaşlık durumu bu nedenle ilk sorulması gereken sorudur. MÖHUK md. 4/1-b uyarınca birden fazla vatandaşlığı olan kişi aynı zamanda Türk vatandaşıysa Türk hukuku esas alınır. Buna karşılık çıkma izniyle Türk vatandaşlığından ayrılıp yalnızca Alman vatandaşı olan bir kişinin taşınırları bakımından Türk mahkemesi Alman hukukunu uygulayabilir; Türkiye’deki evi ve arsası ise yine Türk hukukuna tabidir. Aynı mirasta iki farklı hukukun birlikte uygulanması, mirasçıların paylarının mal türüne göre değişmesine yol açabilir.

1929 Konsolosluk Sözleşmesi ekindeki tereke hükümleri

Türkiye ile Almanya arasında 28 Mayıs 1929’da Ankara’da imzalanan Konsolosluk Mukavelenamesi, 1634 sayılı Kanunla onaylanmış ve metni 08.06.1930 tarih ve 1514 sayılı Resmî Gazete‘de yayımlanmıştır. Sözleşmenin 20. maddesine bağlı tereke hükümleri, iki ülke vatandaşlarının diğer ülkede bıraktığı mirası doğrudan düzenler. MÖHUK md. 1/2, Türkiye’nin taraf olduğu milletlerarası sözleşmeleri saklı tuttuğundan bu hükümler öncelikle dikkate alınır.

Almanya’da yaşayan bir Türk vatandaşı için bunun pratik sonucu şudur: Almanya’daki banka hesabı gibi taşınırlar Türk hukukuna, Almanya’daki bir daire ise Alman hukukuna, Türkiye’deki ev Türk hukukuna tabi olur. Almanya ayrıca AB’nin 650/2012 sayılı Miras Tüzüğüne tabidir; Tüzüğün gerekçesi genel bağlama noktasını mutad mesken olarak belirlerken, üye devletlerin taraf olduğu uluslararası sözleşmelerin uygulanmasının etkilenmeyeceğini de açıklar. Sözleşmenin Alman makamlarınca somut dosyada nasıl uygulandığı, özellikle çifte vatandaşlarda, ayrıca kontrol edilmelidir.

Almanya’daki Ölüm Türk Nüfus Kaydına Nasıl İşlenir?

Türkiye’deki her miras işlemi, ölümün Türk nüfus kütüğüne işlenmesiyle başlar. 5490 s. Nüfus Hizmetleri K. md. 31 uyarınca dış temsilcilikler, ölüm olayını haberdar oldukları tarihten itibaren on gün içinde Genel Müdürlüğe veya nüfus müdürlüğüne bildirir. Bu nedenle ölüm belgesinin ilk iş olarak bağlı olunan Türk konsolosluğuna ulaştırılması gerekir.

Almanya’da ölüm, yerel nüfus idaresi (Standesamt) tarafından düzenlenen ölüm belgesiyle kanıtlanır. Belgenin Türkiye’de kullanılabilmesi için apostil şerhi taşıması ve Türkçeye tercüme edilmesi gerekir. Uygulamada en sık rastlanan sorun, ölümün konsolosluğa hiç bildirilmemesi nedeniyle kişinin Türk kayıtlarında sağ görünmesidir. Bu durumda Nüfus Hizmetleri Kanunu md. 33 uyarınca ölüm olayını gösteren belgeyle başvurularak kayıt düzeltilir. Kayıt düzeltilmeden mirasçılık belgesi, tapu intikali veya banka işlemi yapılamaz.

Aynı kontrol çocuklar için de yapılmalıdır. 5490 s. K. md. 15 uyarınca yurt dışında gerçekleşen doğumların altmış gün içinde dış temsilciliğe bildirilmesi zorunludur. Almanya’da doğmuş ve Türk nüfusuna hiç kaydedilmemiş bir çocuk, Türk kayıtlarına göre mirasçı olarak görünmez. Miras sürecini başlatmadan önce ailedeki tüm doğum, evlenme ve boşanma olaylarının konsolosluk kayıtlarıyla uyumlu olup olmadığına bakılması, sonraki aşamalarda aylar kazandırır.

Konsolosluk işlemleri için hazırlanacak belgeler

• Alman nüfus idaresinden alınmış ölüm belgesi (apostilli).
• Ölenin Türk kimlik kartı veya pasaportu.
• Bildirimi yapan yakının kimlik belgesi.
• Varsa ölenin Mavi Kartı veya vatandaşlıktan çıkma belgesi.

Mirasçılık Belgesi Noterden mi, Mahkemeden mi Alınır?

Mirasçılık belgesi, 4721 s. TMK md. 598 uyarınca sulh mahkemesince veya noterlikçe verilir. Ancak 1512 s. Noterlik K. md. 71/B, belgenin yargılamayı gerektirmesi, nüfus kayıtlarının yeterli olmaması veya belgenin yabancılar tarafından talep edilmesi hâllerinde noterden alınamayacağını düzenler. Almanya’daki aileler için bu ayrım belirleyicidir.

Mirasçılık belgesi için yabancı mirasçı sorunu

Almanya’da doğup büyüyen çocukların bir kısmı yalnızca Alman vatandaşıdır. Mirasçılardan biri bile yabancı olduğunda, Noterlik Kanunu md. 71/B nedeniyle noter yolu kapanır ve sulh hukuk mahkemesinde dava açılır. Aynı şekilde, Almanya’da doğan bir torunun doğumu Türk nüfusuna hiç bildirilmemişse nüfus kayıtları yeterli olmaz; yine mahkeme yolu gerekir. Noter ve mahkeme yolunun genel farkları için mirasçılık belgesi (veraset ilamı) yazısına bakılabilir. Yabancı mirasçının Türkiye’deki taşınmazları devralmasında karşılıklılık ve sınırlama kuralları ayrıca incelenmelidir; bu konu yabancıların Türkiye’de miras hakkı yazısında ele alınmıştır.

Mahkemeden alınan belgenin de kesin olmadığı unutulmamalı. TMK md. 598 uyarınca mirasçılık belgesinin geçersizliği her zaman ileri sürülebilir. Almanya’da doğmuş ama Türk kayıtlarına işlenmemiş bir çocuk sonradan ortaya çıkarsa, eksik mirasçıyla düzenlenmiş belge iptal ettirilebilir ve bu belgeye dayanılarak yapılmış tapu satışları uyuşmazlık konusu olur. Bu yüzden başvurudan önce tüm çocukların, özellikle yurt dışında doğanların, nüfus kayıtlarının tamamlanması gerekir.

Mavi Kart sahipleri için durum farklıdır. 5901 s. Türk Vatandaşlığı K. md. 28/1 uyarınca doğumla Türk vatandaşı olup çıkma izniyle vatandaşlıktan ayrılanlar ve üçüncü dereceye kadar altsoyları, kanunda sayılan istisnalar dışında Türk vatandaşlarına tanınan haklardan aynen yararlanmaya devam eder. Mirasçılık belgesi ve tapu işlemlerinde bu durum Mavi Kartın veya Mavi Kartlılar Kütüğü kaydının ibrazıyla gösterilir.

Mirasın Reddi Almanya’dan Nasıl Yapılır?

Mirasın reddi süresi, 4721 s. TMK md. 606 uyarınca yasal mirasçılar için ölümün öğrenildiği tarihten itibaren üç aydır. TMK md. 609 uyarınca ret, sulh mahkemesine sözlü veya yazılı beyanla, kayıtsız ve şartsız yapılır. Süre içinde reddetmeyen mirasçı, TMK md. 610 uyarınca mirası kayıtsız şartsız kazanmış olur ve borçlardan da sorumlu hâle gelir.

Almanya’dan ret beyanının Türk mahkemesine ulaştırılması zaman alır. Bu nedenle ölen kişinin Türkiye’de borcu olduğu biliniyorsa veya bundan şüpheleniliyorsa, üç aylık sürenin ilk haftalarında harekete geçilmelidir. Ret, Türkiye’deki bir vekil aracılığıyla yapılacaksa vekâletnamede mirası reddetme yetkisinin açıkça yazılması gerekir. Ret süresi ve borçlu terekeye ilişkin ayrıntılar mirasın reddi süresi yazısında yer alır.

Dikkat edilmesi gereken bir tuzak daha vardır. TMK md. 610 uyarınca ret süresi dolmadan tereke işlerine karışan, olağan yönetimi aşan işlemler yapan veya tereke mallarını gizleyen mirasçı mirası reddedemez. Türkiye’deki evin satışa çıkarılması veya kira gelirinin mirasçılardan birince tahsil edilip harcanması, ret hakkını tehlikeye sokabilir.

Veraset ve İntikal Vergisi Beyannamesi Ne Zaman Verilir?

7338 s. Veraset ve İntikal Vergisi K. md. 9 uyarınca ölüm yabancı bir ülkede gerçekleşmişse beyanname süresi mirasçıların bulunduğu yere göre değişir: mirasçılar ölümün gerçekleştiği ülkedeyse 4 ay, Türkiye’deyse 6 ay, başka bir yabancı ülkedeyse 8 ay. Yabancı ülkelerde bulunan mükellefler beyannamelerini Türk konsolosluklarına verebilir (md. 8).

Aynı ailede mirasçılar farklı ülkelerde yaşıyorsa, her mirasçı için süre ayrı hesaplanır. Örneğin anne Türkiye’de, çocuklar Almanya’da ise annenin süresi 6 ay, çocukların süresi 4 aydır. Veraset ve İntikal Vergisi Kanunu md. 17 ayrıca bankaların, verginin ödendiğine dair tasdikname ibraz edilmeden mirasçılara ödeme yapmasını sınırlar; bu nedenle beyanname süreci Türkiye’deki banka hesabının çözülmesini de doğrudan etkiler.

Türkiye’deki Taşınmazlar Mirasçılara Nasıl Geçer?

Mirasçılar, 4721 s. TMK md. 599 uyarınca mirası ölümle birlikte kanun gereği kazanır; ancak tapuda tasarruf edebilmek için mirasçılık belgesiyle intikal işlemi yaptırılması gerekir. TMK md. 640 uyarınca paylaşmaya kadar mirasçılar terekeye elbirliğiyle sahiptir ve kural olarak birlikte hareket eder.

Taşınmaz intikali için vekâletname

Almanya’daki mirasçılar tapu işlemi için Türkiye’ye gelmek zorunda değildir. 1512 s. Noterlik K. md. 191 uyarınca yabancı ülkelerde noterlik işleri konsoloslar tarafından görülür. Md. 89 uyarınca tapuda işlem yapılmasını gerektiren vekâletnameler ile mirasın taksimi sözleşmesi düzenleme şeklinde yapılır ve md. 193 bu hükmün konsoloslar için de uygulanacağını gösterir. Bu nedenle tapu intikali veya satış için verilecek vekâletname, Alman noterinden değil Türk konsolosluğundan düzenleme şeklinde alınmalıdır. Vekâletnamenin türleri için vekâletname nasıl çıkarılır yazısına bakılabilir.

Mirasçılar anlaşamazsa paylaşma için dava yolu açıktır. TMK md. 642 uyarınca her mirasçı paylaşmayı isteyebilir; taşınmaz bazında çözüm için ortaklığın giderilmesi davası gündeme gelir. MÖHUK md. 43 uyarınca ölenin Türkiye’de son yerleşim yeri yoksa mirasa ilişkin davalar terekeye dâhil malların bulunduğu yer mahkemesinde görülür. Payların ön hesabı için miras payı hesaplama aracı, intikal masraflarının kimin yükümlülüğünde olduğuna dair fikir edinmek için tapu harcı hesaplama aracı kullanılabilir.

Adım Adım Süreç: Hangi İşlem Hangi Sırayla Yapılmalı?

Almanya’daki bir Türk vatandaşının Türkiye’deki miras işlemleri, kanuni süreler dikkate alınarak şu sırayla planlanmalıdır: ölümün konsolosluğa bildirilmesi, TMK md. 606’daki 3 aylık ret süresi içinde borç araştırması, mirasçılık belgesi, VİVK md. 9’daki süre içinde vergi beyannamesi ve son olarak tapu ile banka işlemleri. Bu sıralama süre kaybını önler.

1. İlk 10 gün: Apostilli ölüm belgesinin Türk konsolosluğuna ulaştırılması ve nüfus kaydının güncellenmesi.
2. İlk 1 ay: Türkiye’deki borçların, icra dosyalarının ve banka hesaplarının araştırılması; ret gerekip gerekmediğinin değerlendirilmesi.
3. 3 ay dolmadan: Gerekiyorsa ret beyanının sulh mahkemesine ulaştırılması.
4. Mirasçılık belgesi: Tüm mirasçılar Türk vatandaşıysa ve kayıtlar tamsa noter, aksi hâlde sulh hukuk mahkemesi.
5. 4 ila 8 ay: Veraset ve intikal vergisi beyannamesinin verilmesi.
6. Tapu ve banka: Konsolosluktan alınan düzenleme şeklinde vekâletnameyle intikal, satış veya paylaşma işlemleri.

Almanya’daki mallar için ayrı süreç

Tereke hükümlerinin bent 17’si, Türk makamlarınca verilen mirasçılık belgesinin Almanya’daki taşınır tereke için hakkı ispata yeterli olduğunu öngörür; belgenin muteber olduğunu tespit için Türk konsolosu veya diplomatik temsilcisinin tasdiki yeterlidir. Almanya’daki taşınmazlar ise bent 14/2 ve bent 15 uyarınca Alman hukukuna ve Alman mahkemelerine tabidir. İki ülkedeki işlemler paralel yürütülebilir; ancak her iki makama da aynı aile bilgilerinin ve aynı vasiyetnamenin sunulmasına özen gösterilmelidir.

Örnek olay (temsilidir): Köln’de yaşayan ve yalnızca Türk vatandaşı olan bir emekli vefat etmiş, Denizli’de bir evi ve Türkiye’de bir banka hesabı bulunsun. Üç çocuğundan ikisi Türk vatandaşı, biri yalnızca Alman vatandaşıdır. Bu durumda Türk hukuku uygulanır, ancak mirasçılardan biri yabancı olduğu için mirasçılık belgesi sulh hukuk mahkemesinden alınır. Alman vatandaşı çocuğun taşınmazdaki payını tapuya tescil ettirmesi ise yabancıların taşınmaz edinimine ilişkin kurallar çerçevesinde ayrıca incelenir. Bu örnek temsilidir.

Almanya’daki Aileler Hangi Belgeleri Hazır Tutmalı?

Almanya’daki aileler, Türkiye’deki miras işlemleri için 1961 Lahey Apostil Sözleşmesi çerçevesinde apostil şerhli Alman belgelerini ve Türkçe tercümelerini baştan hazır tutmalıdır. Apostil, Almanya bakımından 13.02.1966, Türkiye bakımından 29.09.1985 tarihinden beri yürürlüktedir. Eksik belge, mahkeme ve tapu aşamalarında en sık gecikme nedenidir.

• Apostilli ölüm belgesi ve Türkçe tercümesi.
• Varsa vasiyetname; Almanya’da yapılmışsa şekil geçerliliği ayrıca değerlendirilmelidir.
• Mirasçıların pasaport veya kimlik örnekleri; yabancı mirasçılar için yeminli tercümeli pasaport örneği.
• Mavi Kart veya vatandaşlıktan çıkma belgesi.
• Türkiye’deki taşınmazlara ilişkin tapu bilgileri ve banka hesap bilgileri.
• Konsolosluktan alınmış, yetkileri açıkça sayılmış vekâletname.

Vasiyetname söz konusuysa MÖHUK md. 20/4 uyarınca şekil bakımından MÖHUK md. 7 uygulanır ve ölenin millî hukukuna uygun şekilde yapılan tasarruflar da geçerlidir. Saklı paylı mirasçıların hakları için saklı pay ve tenkis davası, vasiyetnameye itiraz için vasiyetnamenin iptali davası yazıları incelenebilir. Miras hukuku çalışma alanı sayfasında bu alandaki diğer içeriklere ulaşılabilir. Somut durumunuzun dosya özelinde değerlendirilmesi gerekir.

Sıkça Sorulan Sorular

Almanya’da yaşayan ailelerin Türkiye’deki miras işlemleri sırasında en sık sorduğu sorular aşağıda derlendi. Cevaplar MÖHUK, Türk Medeni Kanunu, Noterlik Kanunu ve Veraset ve İntikal Vergisi Kanununun güncel metinleri esas alınarak hazırlandı. Almanya’daki banka hesabı ve taşınmazlar için Alman hukukunun ve Alman makamlarının uygulamasının ayrıca değerlendirilmesi gerekir.

Almanya'da alınan Erbschein Türkiye'de mirasçılık belgesi yerine geçer mi?

Ölen Türk vatandaşıysa hayır. Tereke hükümlerinin bent 17’si, ölenin vatandaşı olduğu devletin makamınca verilen belgeyi esas alır; bu belge Türk mirasçılık belgesidir. Türkiye’deki taşınmazlar için de TMK md. 598 uyarınca Türk mahkemesi veya noterinden belge alınır. Alman Erbschein’i Türkiye’de ancak tanıma kararıyla kullanılabilir.

Almanya'daki mirasçı Türkiye'ye gelmeden mirası reddedebilir mi?

Evet. Ret, TMK md. 609 uyarınca sulh mahkemesine yazılı beyanla yapılabilir. Uygulamada bu işlem, mirası reddetme yetkisi açıkça yazılmış bir vekâletnameyle Türkiye’deki vekil aracılığıyla yürütülür. Üç aylık süre ölümün öğrenildiği tarihten başladığından belgeler erken hazırlanmalıdır.

Ölen kişi Alman vatandaşlığına geçmişse Türkiye'deki evine hangi hukuk uygulanır?

MÖHUK md. 20/1 uyarınca Türkiye’de bulunan taşınmazlar hakkında her durumda Türk hukuku uygulanır. Ölenin taşınırları bakımından ise millî hukuku, yani yalnızca Alman vatandaşıysa Alman hukuku esas alınabilir. Bu ayrım mirasçıların paylarını mal türüne göre değiştirebilir.

Veraset vergisi beyannamesi Almanya'dan verilebilir mi?

Evet. 7338 s. VİVK md. 8 uyarınca yabancı ülkelerde bulunan mükellefler beyannamelerini Türk konsolosluklarına verebilir. Ölüm Almanya’da gerçekleşmiş ve mirasçı da Almanya’daysa süre, ölümü takip eden dört aydır (md. 9).

Türkiye'deki banka hesabındaki para mirasçılara nasıl ödenir?

Banka kural olarak mirasçılık belgesini ve veraset ve intikal vergisi yönünden vergi dairesinden alınan tasdiknameyi ister. 7338 s. VİVK md. 17 uyarınca tasdikname ibraz edilmezse banka, veraset yoluyla intikallerde yüzde 5 oranında tevkifat yaptıktan sonra bakiyeyi ödeyebilir.

Mirasçılar arasında anlaşmazlık varsa dava Türkiye'de nerede açılır?

MÖHUK md. 43 uyarınca mirasa ilişkin davalar ölenin Türkiye’deki son yerleşim yeri mahkemesinde görülür. Ölenin Türkiye’de son yerleşim yeri yoksa, terekeye dâhil malların bulunduğu yer mahkemesi yetkilidir; örneğin taşınmaz Denizli’deyse Denizli mahkemeleri.

Kaynaklar

• 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun (mevzuat.gov.tr)
• 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu (mevzuat.gov.tr)
• 1512 sayılı Noterlik Kanunu (mevzuat.gov.tr)
• 7338 sayılı Veraset ve İntikal Vergisi Kanunu (mevzuat.gov.tr)
• 5490 sayılı Nüfus Hizmetleri Kanunu (mevzuat.gov.tr)
• Resmî Gazete, 08.06.1930, Sayı 1514: 1634 s. Kanun ve Türkiye-Almanya Konsolosluk Mukavelenamesi

İlgili yazılar

• Ölünceye Kadar Bakma Sözleşmesi: Şartları ve İptali
• Vasiyetname Türleri: El Yazılı, Resmî ve Sözlü Vasiyet
• Terekenin Tespiti Davası ve Mirasın Korunması Tedbirleri

Bu yazı genel bilgi amaçlıdır, hukuki danışmanlık yerine geçmez. Somut durumunuz için dosyanızın ayrıca değerlendirilmesi gerekir.

Bu yazı 27.09.2026 tarihli mevzuat esas alınarak hazırlanmıştır.