Şirket Birleşme ve Devralmalarında Hukuki Durum Tespiti

Bir şirketi devralmadan veya başka bir şirketle birleşmeden önce yapılan şirket birleşmesinde durum tespiti, uygulamada “due diligence” adıyla bilinen hukuki incelemedir. Amaç, devralınacak yapının borçlarını, davalarını, sözleşmelerini ve izinlerini işlem kapanmadan görmek, fiyatı ve sözleşme hükümlerini bu tabloya göre kurmaktır.

Birleşmede devrolunan şirketin bütün aktif ve pasifi devralana geçer. Gözden kaçan bir borç, birkaç ay sonra devralanın bilançosunda karşınıza çıkar. Aşağıda 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu, Rekabet Kurulu eşikleri ve iş hukuku hükümleri üzerinden hangi yapıda neye bakılacağını ve hangi sürelerin işlediğini anlatıyoruz. Genel çerçeve için şirketler hukuku çalışma alanımız sayfasına da göz atabilirsiniz.

Şirket Birleşmesinde Durum Tespiti Nedir, Neden Gereklidir?

Şirket birleşmesinde durum tespiti, devralınacak şirketin hukuki riskinin işlemden önce belgelerle ölçülmesidir. 6102 s. TTK md. 136/4 uyarınca devralan şirket, devrolunan şirketin malvarlığını bir bütün hâlinde devralır. Aynı Kanunun 153/1. maddesine göre tescil anında bütün aktif ve pasif kendiliğinden geçer. Bilinmeyen borç da bu geçişin içindedir.

Bu nedenle inceleme, pazarlığın bir parçası olarak görülmelidir. Tespit edilen her risk ya fiyata yansır, ya kapanıştan önce giderilir ya da sözleşmede özel bir hükümle karşılanır. Hiçbiri yapılmazsa risk, sessizce devralana kalır. Kanun metninin tamamına Türk Ticaret Kanunu resmi metni üzerinden ulaşabilirsiniz.

Hukuki due diligence ile finansal inceleme arasındaki fark

Finansal inceleme rakamların doğruluğuna, hukuki due diligence ise bu rakamların arkasındaki hak ve yükümlülüklere bakar. Bilançoda görünmeyen bir kefalet, rekabet yasağı içeren bir distribütörlük sözleşmesi veya kontrol değişikliğinde feshe imkân veren bir kira sözleşmesi ancak hukuki incelemede ortaya çıkar. İki inceleme birbirini tamamlar ve aynı veri odası üzerinden yürütülmesi zaman kazandırır.

Birleşme, Pay Devri ve Malvarlığı Devrinde Risk Nasıl Değişir?

İşlemin yapısı, hangi borcun kime kalacağını belirler. Birleşmede devrolunan şirket sona erer ve borçları devralana geçer (TTK md. 153). Pay devrinde şirket aynen devam eder, yalnızca ortak değişir. İşletme devrinde ise 6098 s. TBK md. 202 uyarınca önceki borçlu, iki yıl süreyle devralanla birlikte müteselsilen sorumlu kalır.

Pay devri yapısında gözden kaçan kısıtlar

Limited şirkette esas sermaye payının devri yazılı yapılır ve imzalar noterce onanır. Şirket sözleşmesinde aksi yoksa devir, ortaklar genel kurulunun onayıyla geçerli olur; genel kurul başvurudan itibaren üç ay içinde reddetmezse onay verilmiş sayılır (TTK md. 595/1, 595/2, 595/7). Bu yüzden pay devri yapısında şirket sözleşmesindeki önalım, geri alım ve onay kayıtları ilk bakılacak belgelerdir. Ortaklıktan çıkma ve çıkarma kurallarının pay yapısına etkisi için limited şirkette ortaklıktan çıkma yazımız yol gösterir.

Hukuki İncelemede Hangi Başlıklar Kontrol Edilir?

İnceleme genellikle sicil kayıtlarından başlar; sözleşmeler, taşınmazlar, fikri mülkiyet, davalar, vergi ve SGK borçları ile kişisel veri uyumu izler. TTK md. 149/1-d, birleşmede son üç yılın yılsonu finansal tablolarının ve faaliyet raporlarının ilgililerin incelemesine sunulmasını zorunlu tutar. Hukuki inceleme bu belgelerle birlikte okunmalıdır.

• Kurumsal yapı: Ticaret sicili kayıtları, esas sözleşme değişiklikleri, pay defteri, genel kurul ve yönetim kurulu karar defterleri. Kararların usulüne uygun alınıp alınmadığı ayrıca kontrol edilir; bu konuda genel kurul kararının iptali davası süreleri önemlidir.
• Önemli sözleşmeler: Kontrol değişikliği (change of control) hükümleri, münhasırlık ve rekabet yasakları, cezai şartlar, kredi sözleşmelerindeki temerrüt halleri.
• Taşınmaz ve menkul varlıklar: Tapu kayıtları, ipotek ve şerhler, kira sözleşmeleri, araç ve makine rehinleri.
• Fikri mülkiyet: Marka ve patent tescillerinin şirket adına olup olmadığı, lisans sözleşmeleri. Tescilsiz kullanılan bir marka, marka hakkına tecavüz uyuşmazlıkları için risk doğurabilir.
• Dava ve icra dosyaları: Şirketin taraf olduğu davalar, icra takipleri, idari para cezaları ve arabuluculuk süreçleri.
• Uyum konuları: Kişisel verilerin korunması, çevre ve imar izinleri, sektörel lisanslar.

Veri odası kurulurken kişisel verilerin korunması

Veri odasına yüklenen çalışan listeleri, bordrolar ve müşteri sözleşmeleri kişisel veri içerir. 6698 s. KVKK md. 5 uyarınca kişisel veriler açık rıza veya kanunda sayılan diğer işleme şartlarından biri olmadan işlenemez. Pratik çözüm, inceleme aşamasında anonimleştirilmiş veya özetlenmiş verilerle çalışmak ve tam veriyi kapanışa yakın, sınırlı bir ekibe açmaktır. Veri güvenliği olayı yaşanmış bir hedef şirkette KVKK veri ihlali bildirimi kayıtları da istenmelidir.

İnceleme Bulguları Birleşme Sözleşmesine Nasıl Yansıtılır?

TTK md. 145, birleşme sözleşmesinin yazılı yapılmasını, yönetim organlarınca imzalanmasını ve genel kurullarca onaylanmasını ister. Md. 146 değişim oranı, denkleştirme tutarı ve özel yararlar gibi zorunlu içeriği sayar. İnceleme bulguları en çok değişim oranına ve md. 147 uyarınca yönetim organlarının hazırladığı birleşme raporuna yansır.

Birleşme sözleşmesinde zorunlu unsurlar ve bulguların yeri

Değişim oranı, devrolunan şirketin gerçek değerine göre belirlenir. İncelemede ortaya çıkan vergi riski, dava karşılığı veya geçersiz bir sözleşme bu değeri doğrudan etkiler. Oran hatalı belirlenirse ortaklar TTK md. 191 uyarınca denkleştirme akçesi isteyebilir. Birleşme raporunda değerlemeye ilişkin özelliklerin (md. 147/2-e) açıkça yazılması, sonradan çıkabilecek tartışmaları azaltır.

Pay devri sözleşmelerinde beyan ve tazmin hükümleri

Pay devri yapısında satıcı, şirketin durumuna ilişkin beyanlarda bulunur ve bu beyanların gerçeğe aykırı çıkması hâlinde tazmin yükümlülüğü üstlenir. Kanun bu hükümlerin içeriğini ayrıntılı düzenlemediğinden, sınırları sözleşmede açıkça yazılmalıdır: hangi beyanın ne kadar süre geçerli olduğu, azami tutar ve bildirim usulü. Yazılmayan konu, genel hükümlere ve ağır bir ispat tartışmasına kalır.

Rekabet Kurulu İzni Hangi Durumda Gerekir?

11/02/2026 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan 2026/2 sayılı Tebliğ ile değişen 2010/4 sayılı Tebliğ md. 7’ye göre, işlem taraflarının Türkiye cirolarının toplamı 3 milyar TL’yi ve en az iki tarafın Türkiye cirosu ayrı ayrı 1 milyar TL’yi aşıyorsa birleşme veya devralma Rekabet Kurulu iznine tabidir.

İkinci eşik, devre konu varlık veya faaliyetin Türkiye cirosunun 1 milyar TL’yi ve diğer taraflardan birinin dünya cirosunun 9 milyar TL’yi aşmasıdır. Türkiye’de yerleşik bir teknoloji teşebbüsünün devralınmasında 1 milyar TL’lik eşikler hedef şirket bakımından 250 milyon TL olarak uygulanır. Değişikliğin tam metni 11/02/2026 tarihli Resmî Gazete sayfasında yer alır.

Rekabet Kurulu izni alınmadan kapanış yapılırsa

İzne tabi işlem, izin alınmadan hukuki geçerlilik kazanamaz. 4054 s. Kanun md. 16 uyarınca izinsiz gerçekleştirilen birleşme ve devralmalarda teşebbüslere, karardan önceki mali yıl sonundaki yıllık gayrisafi gelirlerinin binde biri oranında idari para cezası verilir; md. 11 ise Kurulun işlemden kendiliğinden haberdar olup incelemeye alabileceğini öngörür. Bu nedenle izin, sözleşmede kapanış şartı olarak yazılmalıdır. Kanun metni için 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun bağlantısına bakılabilir.

Çalışanlar ve İş Sözleşmeleri Açısından Ne Değişir?

Birleşmede iş ilişkileri hakkında TTK md. 158/4 yollamasıyla md. 178 uygulanır: işçi itiraz etmedikçe iş sözleşmesi, devir gününe kadarki bütün hak ve borçlarıyla devralana geçer. Eski işveren ile devralan, işçinin muaccel alacakları ile sözleşmenin sona ereceği tarihe kadar muaccel olacak alacaklarından müteselsilen sorumludur.

Birleşme dışında kalan işyeri devirlerinde ise 4857 s. İş K. md. 6 devreye girer. Devralan işveren, kıdeme bağlı haklarda işçinin devreden yanında işe başladığı tarihi esas almak zorundadır. Devreden işverenin birlikte sorumluluğu devir tarihinden itibaren iki yılla sınırlıdır; tüzel kişiliğin birleşme veya katılma yoluyla sona ermesinde bu birlikte sorumluluk hükmü uygulanmaz. Ayrıntı için 4857 sayılı İş Kanunu metnine bakılabilir.

İşçilerin devri ve birikmiş kıdem yükü

İncelemede en sık küçümsenen kalem, birikmiş kıdem ve ihbar yüküdür. Çalışanların giriş tarihleri, ücret bordroları, fazla mesai kayıtları ve açık işçilik davaları tek tek listelenmelidir. Toplam yükün kabaca görülmesi için kıdem ve ihbar tazminatı hesaplama aracı kullanılabilir. Kilit çalışanlarla yapılmış rekabet yasağı sözleşmelerinin geçerliliği de ayrıca kontrol edilmelidir.

Vergi, SGK ve Kamu Borçları Nasıl İncelenir?

6183 s. Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun md. 36 uyarınca birleşme hâlinde yeni kurulan tüzel kişi, devir hâlinde ise devralan tüzel kişi, amme alacakları bakımından birleşen veya devrolunan tüzel kişinin yerine geçer. Bu nedenle vergi dairesi ve SGK borç durum yazıları dosyanın zorunlu belgeleri arasındadır.

Borç yazısı yalnızca kesinleşmiş borçları gösterir. Devam eden vergi incelemeleri, uzlaşma aşamasındaki tarhiyatlar ve SGK denetim raporları ayrıca sorulmalıdır. 5510 s. Kanun md. 88 uyarınca prim borçlarından şirketin üst düzey yöneticileri ve kanuni temsilcileri de işverenle birlikte müteselsilen sorumlu tutulabildiğinden, bu konu yeni yönetimin de kişisel riskidir. Kamu borçlarında ortak ve yöneticilerin sorumluluğu şirket ortağının kişisel sorumluluğu yazımızda ele alınmaktadır. Kanun metni için 6183 sayılı Kanun bağlantısı kullanılabilir.

Alacaklılar ve Ortaklar Hangi Süreler İçinde Harekete Geçebilir?

TTK md. 157/1 uyarınca birleşmeye katılan şirketlerin alacaklıları, birleşmenin hukuken geçerlilik kazanmasından itibaren üç ay içinde isterlerse devralan şirket alacaklarını teminat altına alır. Ortaklar ise denkleştirme için md. 191, iptal için md. 192 uyarınca Ticaret Sicili Gazetesi ilanından itibaren iki ay içinde dava açabilir.

Kolaylaştırılmış birleşmede inceleme hakkı neden kalkar?

Devralan sermaye şirketi, devrolunan şirketin oy hakkı veren bütün paylarına sahipse birleşme kolaylaştırılmış usulle yapılabilir (TTK md. 155/1). Bu durumda birleşme raporu düzenlenmez, md. 149’daki inceleme hakkı sağlanmaz ve sözleşme genel kurul onayına sunulmayabilir (md. 156/1). Grup içi birleşmelerde kâğıt üzerinde süreç kısalır; ancak yeni satın alınmış bir şirketin hemen birleştirilmesi planlanıyorsa asıl inceleme, pay satın alınmadan önce yapılmalıdır. Sonradan inceleme için kanuni bir aşama kalmaz.

Durum Tespiti Sonunda Hangi Belgeler Hazırlanmalı?

İnceleme, bulguların risk derecesine göre sınıflandırıldığı yazılı bir raporla sonuçlanmalıdır. Birleşme kararı alınır alınmaz TTK md. 152 uyarınca tescil için ticaret siciline başvurulduğundan, kapanış öncesi giderilecek eksiklerin, fiyata yansıyacak kalemlerin ve sözleşmeye yazılacak beyanların genel kurul toplantısından önce ayrılmış olması gerekir.

1. Risk derecelendirmeli inceleme raporu (yüksek, orta, düşük) ve her bulgu için önerilen çözüm.
2. Kapanış öncesi yerine getirilecek şartlar listesi: rekabet izni, üçüncü kişi onayları, eksik sicil işlemleri.
3. Birleşme sözleşmesi ve birleşme raporu taslakları ile değerleme çalışması.
4. Pay devri yapısında beyan ve tazmin hükümlerini içeren devir sözleşmesi taslağı.
5. Alacaklılara çağrı ilanları ve teminat taleplerinin takibi için takvim.
6. Çalışan listesi, kıdem karşılığı hesabı ve devredilecek iş sözleşmelerine ilişkin bildirim metinleri.

Kurumsal belgeler arasında ticari defterlerin düzeni ayrıca önem taşır; olası bir uyuşmazlıkta defter kayıtlarının ispat gücü için ticari defterlerin delil niteliği konusuna bakılabilir. Sürdürülebilirlik raporlama yükümlülüğüne giren hedef şirketlerde TSRS raporlama yükümlülüğü de incelemeye eklenmelidir. Birleşme sonrası doğabilecek ticari alacak uyuşmazlıklarında ticari davalarda zorunlu arabuluculuk kuralı hatırlanmalıdır.

Her işlemin yapısı, tarafların büyüklüğü ve sektör izinleri farklıdır; somut durumun dosya özelinde değerlendirilmesi gerekir. Şirketler hukuku alanındaki çalışmalar için Mehmet İlker Dinç profil sayfası incelenebilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Birleşme ve devralma sürecine hazırlanan şirket ortakları ve yöneticiler, hukuki incelemenin kapsamı, süresi ve sonuçları hakkında benzer sorular soruyor. Aşağıdaki cevaplar 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu ve 2026 yılında değişen Rekabet Kurulu eşikleri esas alınarak hazırlanmıştır; somut işlemde ayrıca dosya özelinde değerlendirme yapılmalıdır.

Due diligence yapılmadan şirket birleşmesi geçersiz olur mu?

Hayır. Kanun, devralan şirkete ayrı bir hukuki inceleme yapma zorunluluğu getirmez; birleşmenin geçerliliği sözleşme, rapor, genel kurul kararı ve tescil gibi TTK md. 145 ile 153 arasındaki adımlara bağlıdır. Ancak inceleme yapılmazsa devrolunan şirketin bilinmeyen borçları da tescil anında devralana geçer.

Hukuki durum tespiti ne kadar sürer?

Süre, hedef şirketin büyüklüğüne, belge düzenine ve veri odasının ne kadar hızlı doldurulduğuna bağlıdır. Küçük ve belgeleri düzenli bir şirkette birkaç hafta yeterli olabilirken, çok sayıda taşınmazı, davası veya iştiraki olan yapılarda süre uzar. Rekabet Kurulu izni gerekiyorsa takvim buna göre planlanmalıdır.

Birleşmede şirketin eski borçlarından kim sorumlu olur?

Tescil anında devrolunan şirketin bütün aktif ve pasifi devralana geçtiği için borçlardan devralan şirket sorumlu olur (TTK md. 153/1). Alacaklılar ayrıca geçerlilik tarihinden itibaren 3 ay içinde teminat isteyebilir. Kamu alacakları bakımından da devralan, 6183 s. Kanun md. 36 uyarınca eski şirketin yerine geçer.

Küçük şirket birleşmelerinde de Rekabet Kurulu izni gerekir mi?

Her birleşme izne tabi değildir. 2010/4 sayılı Tebliğ md. 7’deki ciro eşikleri aşılmıyorsa bildirim zorunluluğu doğmaz. Güncel eşikler 2026/2 sayılı Tebliğ ile 3 milyar TL ve 1 milyar TL olarak belirlenmiştir; hedef Türkiye’de yerleşik bir teknoloji teşebbüsüyse 250 milyon TL eşiği uygulanır.

Ortak birleşme kararına karşı ne zamana kadar dava açabilir?

Birleşme kararına olumlu oy vermeyen ve bunu tutanağa geçirten ortak, kararın Türkiye Ticaret Sicili Gazetesinde ilanından itibaren 2 ay içinde iptal davası açabilir (TTK md. 192/1). Ortaklık haklarının yeterince korunmadığını düşünen ortak da aynı sürede denkleştirme akçesi isteyebilir (md. 191).

Birleşmeden sonra işçiler işten çıkarılabilir mi?

Birleşme tek başına fesih sebebi değildir; iş sözleşmeleri işçi itiraz etmedikçe devralana geçer (TTK md. 178). İşyeri devrinde de devir, işveren için fesih sebebi sayılmaz (İş K. md. 6). Ekonomik, teknolojik veya organizasyonel gerekçelere dayanan fesih hakları ise genel kurallar çerçevesinde saklıdır.

Kaynaklar

• 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu (mevzuat.gov.tr)
• 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu (mevzuat.gov.tr)
• 4857 sayılı İş Kanunu (mevzuat.gov.tr)
• 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun (mevzuat.gov.tr)
• Tebliğ No: 2026/2, Resmî Gazete 11.02.2026, Sayı 33165
• 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun (mevzuat.gov.tr)

Bu yazı genel bilgi amaçlıdır, hukuki danışmanlık yerine geçmez. Somut durumunuz için dosyanızın ayrıca değerlendirilmesi gerekir.

Bu yazı 27.09.2026 tarihli mevzuat esas alınarak hazırlanmıştır.