Şirketlerde İş Sağlığı ve Güvenliği Yükümlülüğü ve İdari Para Cezaları

İSG idari para cezası, 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu’nda sayılan yükümlülükleri yerine getirmeyen işverene verilen ve her yıl yeniden değerleme oranıyla güncellenen bir yaptırımdır. Pek çok şirket bu cezayla ilk kez bir iş müfettişi denetiminde ya da bir iş kazasından sonra karşılaşır. Oysa cezaların çoğu, kâğıt üzerinde basit görünen eksikliklerden doğar: güncellenmemiş bir risk değerlendirmesi, imzası eksik bir eğitim listesi, süresinde yapılmamış bir bildirim.

Aşağıda işverenin temel yükümlülüklerini, 2026 yılında uygulanan ceza tutarlarını, tehlike sınıfı ve çalışan sayısına göre artırım oranlarını ve cezaya karşı başvuru yollarını resmî kaynaklara dayanarak açıklıyoruz.

İSG İdari Para Cezası Hangi İhlallerde Verilir?

İSG idari para cezası, 6331 s. İSG Kanunu md. 26‘da tek tek sayılan yükümlülüklerin ihlalinde verilir. Kanun; genel önlem alma borcu, uzman ve hekim görevlendirme, risk değerlendirmesi, acil durum planı, bildirim, sağlık gözetimi, eğitim ve kurul oluşturma gibi her yükümlülük için ayrı bir ceza öngörür.

Kanun kamu ve özel sektördeki bütün işlere ve işyerlerine, çırak ve stajyerler dâhil tüm çalışanlara uygulanır (md. 2/1). Ev hizmetleri ile hiç çalışan istihdam etmeden kendi nam ve hesabına üretim yapanlar kapsam dışındadır. Bu nedenle tek bir işçi çalıştıran küçük bir şirket de İSG yükümlüsüdür; “biz küçük işletmeyiz” savunması cezayı ortadan kaldırmaz.

Cezalar kural olarak işverene verilir. Ancak bir tüzel kişinin faaliyeti sırasında ağır bir iş kazası olursa, cezai ve hukuki sorumluluk yöneticilere ve karar alma yetkisi olan kişilere de uzanabilir. Şirket yöneticilerinin kişisel sorumluluğu konusunu şirket ortağının kişisel sorumluluğu başlığında ayrıca inceliyoruz.

İşverenin Temel İSG Yükümlülükleri Nelerdir?

6331 s. K. md. 4/1 uyarınca işveren, çalışanların işle ilgili sağlık ve güvenliğini sağlamakla yükümlüdür. Bu genel borç; risklerin önlenmesi, eğitim ve bilgi verilmesi, gerekli araç ve gereçlerin sağlanması ve alınan önlemlere uyulup uyulmadığının denetlenmesi şeklinde somutlaşır. Önlemlerin maliyeti çalışana yansıtılamaz (md. 4/4).

Risk değerlendirmesi

İşveren, işyerindeki tehlikeleri belirleyen ve bunlara karşı alınacak önlemleri gösteren bir risk değerlendirmesi yapmak veya yaptırmak zorundadır (md. 10/1). Değerlendirmede genç, yaşlı, engelli, gebe veya emziren çalışanlar gibi özel politika gerektiren gruplar ayrıca dikkate alınır. Risk değerlendirmesi bir kez yapılıp dosyaya kaldırılacak bir belge değildir; işyeri taşındığında, yeni makine alındığında veya bir kaza yaşandığında yenilenmesi beklenir.

İş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi

İşveren, çalışanları arasından iş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi görevlendirir; on ve daha fazla çalışanı olan çok tehlikeli işyerlerinde ayrıca diğer sağlık personeli gerekir (md. 6/1-a). Nitelikli personel yoksa hizmet, ortak sağlık ve güvenlik birimlerinden (OSGB) alınabilir. Kanun, 50’den az çalışanı olan az tehlikeli işyerlerinde Bakanlıkça ilan edilen eğitimi tamamlayan işverenin bu hizmeti bizzat yürütebilmesine de imkân tanır.

Çalışan eğitimi ve sağlık gözetimi

Eğitim, işe başlamadan önce, iş veya ekipman değiştiğinde ve düzenli aralıklarla verilir; eğitimde geçen süre çalışma süresinden sayılır (md. 17). Tehlikeli ve çok tehlikeli sınıftaki işlerde çalışacaklar, işe uygun olduklarını gösteren sağlık raporu olmadan işe başlatılamaz (md. 15/2). Sağlık gözetiminin maliyeti de çalışana yüklenemez.

2026 Yılında Hangi İhlale Ne Kadar Ceza Uygulanıyor?

Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığının yayımladığı 2026 yılı idari para cezaları tablosuna göre 2026 yılı için yeniden değerleme oranı %25,49 olarak uygulanmaktadır. Aşağıdaki tutarlar, 10’dan az çalışanı olan az tehlikeli işyeri için temel tutarlardır; diğer işyerlerinde ise bir sonraki bölümde gösterilen artırım oranları ayrıca uygulanır.

Tablodaki tutarlar 5326 s. Kabahatler K. md. 17/7 uyarınca her takvim yılı başında yeniden değerleme oranında artırılır. Bu nedenle bir ihlalin cezası, tespitin yapıldığı yılın tablosuna göre hesaplanır; 2027’de yapılan bir tespitte yeni tablo esas alınacaktır.

Tehlike Sınıfı ve Çalışan Sayısı Cezayı Nasıl Değiştirir?

6331 s. K. md. 26/3, cezaların işyerinin tehlike sınıfına ve çalışan sayısına göre artırılmasını öngörür. Artırım, 10’dan az çalışanı olan tehlikeli işyerinde %25’ten başlar, 50 ve daha fazla çalışanı olan çok tehlikeli işyerinde %200’e çıkar. Böylece aynı ihlalin cezası üç katına ulaşabilir.

Örneğin 2026 yılında 60 çalışanı olan çok tehlikeli sınıftaki bir işyerinde iş güvenliği uzmanı görevlendirilmemesinin cezası, Bakanlık tablosuna göre aylık 333.789 TL’dir (temsilidir). Aykırılık üç ay sürerse tutar ciddi biçimde büyür.

Gözden kaçan bir ayrıntı: çalışan sayısıyla çarpılarak verilen cezalarda (sağlık gözetimi, bilgilendirme, eğitim, koruyucu donanım) bu artırım uygulanmaz (md. 26/5). Ayrıca işin durdurulduğu durumlarda, durdurmaya sebep olan aynı fiil için ayrıca idari para cezası verilmez (md. 26/4).

İş Kazası Bildirimi Kaç Gün İçinde Yapılmalı?

6331 s. K. md. 14/2-a uyarınca işveren, iş kazasını kazadan sonraki 3 iş günü içinde Sosyal Güvenlik Kurumuna bildirmek zorundadır. Meslek hastalığında süre, işverenin durumu öğrendiği tarihten itibaren yine 3 iş günüdür. Kaza ayrıca kolluk kuvvetlerine derhal bildirilmelidir (5510 s. K. md. 13).

İş kazası bildirimi ve SGK cezası

Bildirim cezası diğerlerinden farklı olarak il müdürlüğü tarafından değil, doğrudan SGK tarafından verilir ve itiraz usulü 5510 s. K. md. 102‘ye tabidir (6331 s. K. md. 26/2). Tebliğden itibaren 15 gün içinde Kuruma itiraz edilebilir; itiraz reddedilirse 30 gün içinde idare mahkemesine başvurulabilir.

Geç bildirimin bir de mali yan etkisi vardır. 5510 s. K. md. 21/1 uyarınca kaza süresinde bildirilmezse, bildirim tarihine kadar sigortalıya ödenen geçici iş göremezlik ödeneği işverenden tahsil edilir. Ödenek tutarını tahmin etmek için geçici iş göremezlik hesaplama aracına bakılabilir. Kaza sonrası izlenecek adımlar ise iş kazası sonrası hak kaybını önleyen adımlar yazımızda yer alıyor.

İşin Durdurulması Kararına Nasıl İtiraz Edilir?

6331 s. K. md. 25/1 uyarınca bina, çalışma yöntemi veya ekipmanda hayati tehlike tespit edildiğinde iş, tehlike giderilinceye kadar kısmen veya tamamen durdurulur. İşveren, kararın yerine getirildiği tarihten itibaren 6 iş günü içinde yetkili iş mahkemesine itiraz edebilir; itiraz kararın uygulanmasını durdurmaz.

İşin durdurulması sonrası süreler

Mahkeme itirazı öncelikle görür ve 6 iş günü içinde karara bağlar; bu karar kesindir (md. 25/4). Tehlikenin giderildiği Bakanlığa yazılı olarak bildirilirse, en geç 7 gün içinde işyerinde inceleme yapılır (md. 25/5). Durdurma süresince işveren, işsiz kalan çalışanların ücretini ödemek veya ücreti düşürmeden başka iş vermek zorundadır (md. 25/6).

Durdurulan işte izinsiz çalışma yaptırmak artık bir kabahat değil, suçtur. Md. 25/8’e göre bunu yapan işveren veya işveren vekiline 3 yıldan 5 yıla kadar hapis cezası verilir. Mühür altındaki bir makineyi “kısa bir iş için” çalıştırmak bu nedenle ağır sonuç doğurabilir. Durdurma kararı kaldırılmadan önce yapılacak her işlemin yazılı izne bağlanması, yöneticileri de koruyan basit bir önlemdir.

İSG Cezasına Karşı Başvuru Yolu Nedir?

6331 s. K. md. 26/2 uyarınca cezaları gerekçe göstererek Çalışma ve İş Kurumu il müdürü verir ve ceza tebliğden itibaren 30 gün içinde ödenir. Bu karara karşı 5326 s. Kabahatler K. md. 27 uyarınca tebliğden itibaren 15 gün içinde sulh ceza hâkimliğine başvurulabilir; süre kaçarsa ceza kesinleşir.

Kabahatler K. md. 17/6’ya göre ödeme süresi içinde ödenen idari para cezasının dörtte üçü tahsil edilir ve ödeme yapılması başvuru hakkını ortadan kaldırmaz. Bu nedenle “ödersem itiraz edemem” düşüncesi doğru değildir; hem süresinde ödemek hem de hukuka aykırılık iddiasını yargıya taşımak mümkündür.

Başvuruda en güçlü savunma genellikle belgedir. Tespit tarihinden önce yapılmış risk değerlendirmesi, imzalı eğitim katılım formları, OSGB sözleşmesi ve İSG-KATİP kayıtları ceza tutanağındaki tespiti çürütebilir. Tutanakta işyerinin tehlike sınıfı veya çalışan sayısı yanlış yazılmışsa, artırım oranı da hatalı olacaktır; bu da ayrı bir itiraz sebebidir. İdari para cezalarına karşı dava sürecinin genel mantığını idari para cezasına karşı dava yazımızda da anlattık.

Ceza Dışında Hangi Hukuki Sorumluluklar Doğar?

İdari para cezası çoğu zaman işin en hafif sonucudur. İş kazası veya meslek hastalığı işverenin İSG mevzuatına aykırılığı sonucunda olmuşsa, 5510 s. K. md. 21/1 uyarınca SGK’nın sigortalıya yaptığı ödemeler ve bağlanan gelirin peşin sermaye değeri işverene rücu edilir. Buna ayrıca işçinin maddi ve manevi tazminat talepleri eklenir.

6098 s. TBK md. 417/2 işverene işyerinde iş sağlığı ve güvenliğini sağlamak için gerekli her türlü önlemi alma borcu yükler; işçinin ölümü veya vücut bütünlüğünün zedelenmesinden doğan zararlar sözleşmeye aykırılık hükümlerine tabidir. Maluliyet oranının tazminata etkisini sürekli iş göremezlik ve maluliyet oranı yazımızda ele aldık.

İşçi açısından da sonuçlar vardır. Ciddi ve yakın tehlike karşısında talebine rağmen önlem alınmazsa, çalışan iş sözleşmesini feshedebilir (6331 s. K. md. 13/4). Bu fesih, işçinin haklı nedenle derhal feshi kurallarıyla birlikte değerlendirilir.

Denetime Hazırlık İçin Hangi Belgeler Hazır Tutulmalı?

İş müfettişi denetiminde ilk istenen belgeler; güncel risk değerlendirmesi, acil durum planı, iş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi sözleşmeleri, eğitim kayıtları ve sağlık raporlarıdır. 6331 s. K. md. 22/1 uyarınca 50 ve daha fazla çalışanı olan ve 6 aydan fazla süren sürekli işlerin yapıldığı işyerlerinde İSG kurulu kararları da dosyada bulunmalıdır.

• Tarihli ve imzalı risk değerlendirmesi raporu ile son güncelleme gerekçesi
• Acil durum planı, tatbikat tutanakları ve destek elemanı görevlendirme yazıları
• İş güvenliği uzmanı, işyeri hekimi veya OSGB ile yapılan sözleşme ve görevlendirme kayıtları
• Her çalışan için işe giriş ve periyodik sağlık raporları
• Konu, süre ve katılımcı imzalarını içeren eğitim belgeleri
• Kişisel koruyucu donanım teslim tutanakları
• İş kazası ve ramak kala olay kayıtları ile SGK bildirim çıktıları

Pratik bir tavsiye: belgeleri yalnızca dijital sistemde değil, işyerinde de erişilebilir tutun. Denetim anında ibraz edilemeyen bir belge, sonradan sunulsa bile tespit tutanağının içeriğini tartışmayı zorlaştırır. İSG uyumu ve şirket sorumluluğu konusundaki genel çerçeve için iş hukuku ve şirketler hukuku sayfalarımıza göz atabilirsiniz; bu alandaki çalışmalar Av. Mehmet İlker Dinç tarafından yürütülmektedir. Somut durumunuzun dosya özelinde değerlendirilmesi gerekir.

Sıkça Sorulan Sorular

İSG cezalarıyla karşılaşan işverenlerin en sık sorduğu konular; cezanın tekrarlanıp tekrarlanmadığı, dışarıdan hizmet almanın sorumluluğu kaldırıp kaldırmadığı, küçük işyerlerinin durumu ve itiraz mercileridir. Aşağıdaki kısa yanıtlar, 6331 sayılı Kanun, 5326 sayılı Kabahatler Kanunu ve Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığının 2026 tablosu esas alınarak hazırlanmıştır; her soru ayrı bir yükümlülüğe odaklanır.

İSG cezası her ay tekrar kesilir mi?

Bazı cezalar evet. Kanun iş güvenliği uzmanı veya işyeri hekimi görevlendirmeme, risk değerlendirmesi yapmama ve acil durum yükümlülükleri için ‘aykırılığın devam ettiği her ay’ aynı veya belirlenen tutarın uygulanacağını öngörür. Eksiklik giderilene kadar ceza birikebilir.

OSGB'den hizmet almak işvereni sorumluluktan kurtarır mı?

Hayır. 6331 s. K. md. 4/2 açıkça işyeri dışındaki uzman kişi ve kuruluşlardan hizmet alınmasının işverenin sorumluluğunu ortadan kaldırmadığını belirtir. OSGB’nin yazılı olarak bildirdiği önlemleri uygulamamak da ayrıca cezaya konu olur.

Tek çalışanı olan şirket de İSG yükümlüsü müdür?

Evet. Kanun çalışan sayısına bakmaksızın bütün işyerlerine uygulanır. Çalışan sayısı yalnızca kurul kurma, hizmetin işverence yürütülebilmesi ve ceza artırım oranı gibi konularda farklılık yaratır; temel yükümlülükler küçük işyerleri için de geçerlidir.

İSG cezasına itiraz nereye yapılır?

Çalışma ve İş Kurumu il müdürlüğünün verdiği cezalara karşı tebliğden itibaren 15 gün içinde sulh ceza hâkimliğine başvurulur. İş kazası bildirim cezasını ise SGK verdiği için 5510 s. K. md. 102 uyarınca önce 15 gün içinde Kuruma itiraz edilir.

Çalışan koruyucu ekipmanı kullanmazsa işveren yine ceza alır mı?

İşveren yalnızca donanımı teslim etmekle yetinemez; md. 4/1-b uyarınca önlemlere uyulup uyulmadığını izlemek ve denetlemek zorundadır. Kullanılmadığı tespit edilirse denetim borcunun ihlali gündeme gelir. Çalışanın ihlali ise disiplin ve fesih açısından ayrıca değerlendirilir.

İSG kurulu hangi işyerlerinde zorunludur?

6331 s. K. md. 22/1 uyarınca 50 ve daha fazla çalışanın bulunduğu ve 6 aydan fazla süren sürekli işlerin yapıldığı işyerlerinde kurul oluşturmak zorunludur. Kurul oluşturmamanın 2026 temel cezası 44.443 TL olup 50 ve üzeri çalışanlı işyerlerinde artırımlı uygulanır.

Kaynaklar

• 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu (mevzuat.gov.tr)
• ÇSGB İSGGM: 2026 yılında uygulanacak idari para cezaları
• 5326 sayılı Kabahatler Kanunu (mevzuat.gov.tr)
• 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu (mevzuat.gov.tr)

İlgili yazılar

• Ticari Sır, Rekabet Yasağı ve Çalışan Ayrılışında Veri Güvenliği
• Ticari Araç Denetimlerinde Sigorta Tescili ve Hizmet Akdi Karinesi
• Yıllık İzin Hakkı: Süreler, Devir ve Kullandırma Zorunluluğu
• SGK'nın Karşılamadığı İlaç Bedeli için Dava Yolu
• İstifa Eden İşçi Kıdem Tazminatı Alabilir mi?
• İşsizlik Maaşı: Şartlar, Süre ve Kesilme Halleri
• SGK İşten Çıkış Kodları ve Hukuki Sonuçları

Bu yazı genel bilgi amaçlıdır, hukuki danışmanlık yerine geçmez. Somut durumunuz için dosyanızın ayrıca değerlendirilmesi gerekir.

Bu yazı 27.09.2026 tarihli mevzuat esas alınarak hazırlanmıştır.