İzmir’de Velayet Davasında Sosyal İnceleme Raporu

İzmir’de sosyal inceleme raporu, velayet davasının en çok merak edilen ve en çok yanlış anlaşılan aşamasıdır. Mahkeme, çocuğun kiminle yaşayacağına karar vermeden önce adliyedeki psikolog, pedagog veya sosyal çalışmacıdan anne ve babayı, çocuğu ve gerekirse evi inceleyen bir rapor ister. Bu rapor, dosyadaki en ağırlıklı delillerden biri hâline gelir.

Aşağıda raporun İzmir’de hangi birimde, hangi adımlarla hazırlandığını, randevunun nasıl alındığını, görüşmeye nasıl hazırlanılacağını ve rapora nasıl itiraz edileceğini anlatıyoruz. Velayette mahkemenin hangi ölçütlere baktığı ise çocuğun üstün yararı ölçütlerini anlatan yazıda ayrıca ele alınmıştır.

İzmir’de Sosyal İnceleme Raporu Nedir ve Hangi Kanuna Dayanır?

İzmir’de sosyal inceleme raporu, aile mahkemesinin velayet ve kişisel ilişki konusunda uzmandan aldığı yazılı değerlendirmedir. 4787 s. Kanun md. 5 uyarınca mahkeme, taraflar arasındaki uyuşmazlık nedenlerini araştırmak ve görüş bildirmek üzere adliyelerde görevli psikolog, pedagog ve sosyal çalışmacılardan yararlanır. Rapor bu yetkinin ürünüdür.

Kanun, uzmana üç görev verir: davanın esasına girilmeden önce veya dava sırasında mahkemenin istediği konularda araştırma ve inceleme yapmak, gerekli görülürse duruşmada hazır bulunup görüş bildirmek ve mahkemenin vereceği diğer görevleri yerine getirmek. Velayet uyuşmazlığında bu, pratikte ebeveynlerle ve çocukla ayrı ayrı görüşme, ev ortamını görme ve sonunda bir öneri yazma anlamına gelir.

Raporu kim hazırlar?

Rapor, Adalet Bakanlığınca adliyede görevlendirilen uzman tarafından hazırlanır. Kanun, bu uzmanların bulunmaması, iş durumlarının müsait olmaması veya başka bir uzmanlık dalına ihtiyaç duyulması hâlinde diğer kamu kurumlarında çalışanlardan ya da serbest meslek mensuplarından yararlanılabileceğini de düzenler (4787 s. K. md. 5/2). Örneğin çocukta özel bir sağlık durumu varsa mahkeme ayrıca hastane raporu isteyebilir.

Sosyal inceleme raporu teknik anlamda klasik bir bilirkişi raporu değildir; uzman, mahkemenin yardımcısı olarak çalışır. Buna rağmen rapor dosyada delil olarak değerlendirilir ve taraflar rapora karşı beyanda bulunabilir. Bu ayrım, aşağıda anlatılan itiraz stratejisini doğrudan etkiler.

İzmir’de Rapor Hangi Birimde Hazırlanır?

İzmir Adliyesi’nin resmi sayfasına göre aile mahkemelerinde görülen boşanma ve velayet davalarında sosyal inceleme raporunu İzmir Adliyesi Adli Destek ve Mağdur Hizmetleri Müdürlüğü uzmanları hazırlar. Uzmanlar taraflar ve ilgili kişilerle görüşür, gerekirse ev incelemesi yapar ve çocuğun görüşünü de rapora yansıtır.

İzmir’de dosyanın hangi adliyede görüldüğü, uzmanın da hangi birimden geleceğini belirler. Konak, Bayraklı, Bornova, Buca, Karabağlar, Gaziemir, Balçova, Narlıdere ve Güzelbahçe İzmir Adliyesi’ne; Karşıyaka ve Çiğli Karşıyaka Adliyesi’ne bağlıdır. İzmir Adliyesi’nin aile mahkemeleri Bayraklı’daki Ek Hizmet Binası’nda (Gültekinler Plaza), Karşıyaka Adliyesi’nin aile mahkemeleri ise Çiğli Ek Hizmet Binası’nda çalışır.

Randevu nasıl alınır?

İzmir Adliyesi’nin resmi sayfasında yer alan bilgiye göre süreç, ilgili mahkemenin müdürlükten rapor istemesiyle başlar. Bundan sonra İzmir Adliyesi santrali (0232 411 20 00) aranarak 2741 dahili numarası üzerinden müdürlüğe bağlanılır ve dosyada görevlendirilen uzmandan randevu alınır. Görüşme günü, sayfada müdürlüğün yeri olarak gösterilen Sosyal Tesisler 218 numaralı odada hazır bulunulur.

Pratikte en sık yapılan hata, mahkemenin ara kararını öğrendikten sonra haftalarca beklemektir. Ara kararı UYAP’tan gördüğünüz anda müdürlüğü aramak, dosyanın uzmana ne zaman havale edildiğini öğrenmek ve iletişim numaranızın doğru kayıtlı olduğundan emin olmak, randevunun kaçmasını önler. Duruşma ve dosya takibinin genel kanalları UYAP dosya takibi rehberinde anlatılmıştır.

Sosyal İnceleme Süreci Adım Adım Nasıl İşler?

Süreç, aile mahkemesinin velayet tartışması bulunan dosyada sosyal inceleme yapılmasına ara kararla hükmetmesiyle başlar. Mahkeme, 4787 s. K. md. 5/1 uyarınca uzmana incelenecek konuları bildirir; uzman görüşmeleri tamamlayınca raporu mahkemeye sunar. Rapor UYAP’ta dosyaya eklenir ve taraflara tebliğ edilir ya da duruşmada okunur.

Ev ziyareti nasıl yapılır?

Resmi sayfada ev incelemesinin “gerekli görülmesi hâlinde” yapıldığı belirtilir; yani her dosyada ev ziyareti zorunlu değildir. Ziyaret yapılacaksa uzman genellikle günü önceden bildirir. Ziyarette çocuğun yatacağı yer, ders çalışacağı alan, evin güvenliği ve kimlerle birlikte yaşanacağı sorulur. Lüks değil, istikrar ve düzen aranır.

Ebeveynin yeni bir eve taşındığı dosyalarda kira sözleşmesi, okula uzaklık ve çocuğa ayrılan alan sıkça değerlendirilir. Evde birlikte yaşayan büyükanne, büyükbaba veya yeni eş varsa onların da görüşmeye katılması istenebilir. Bu kişilerin hazır olmaması, raporda eksik inceleme olarak yer alabilir.

Çocuğun dinlenmesi

4721 s. TMK md. 339, ana ve babanın önemli konularda olabildiğince çocuğun düşüncesini göz önünde tutmasını ister; BM Çocuk Haklarına Dair Sözleşme md. 12 de görüş bildirebilecek yaştaki çocuğun kendisini ilgilendiren işlemlerde dinlenmesini öngörür. Uzman, çocuğu ebeveynlerin yanında değil, yaşına uygun bir ortamda ve çoğu zaman oyun ya da resim gibi yöntemlerle dinler.

Çocuğun söylediği tek başına belirleyici değildir. Uzman, ifadenin çocuğun kendi isteği mi yoksa ebeveynlerden birinin yönlendirmesi mi olduğunu da değerlendirir. Ezberletilmiş cümleler, karşı ebeveyn hakkında yaşına uymayan ifadeler veya aşırı sadakat çatışması belirtileri raporda ayrıca not edilir ve yönlendiren taraf aleyhine yorumlanabilir.

Uzman Raporda Neleri Değerlendirir?

Uzman, velayetin kime bırakılacağına değil, çocuğun yararına hangi düzenlemenin uygun olduğuna dair bir öneri yazar. TMK md. 182 kişisel ilişkinin düzenlenmesinde çocuğun özellikle sağlık, eğitim ve ahlak bakımından yararlarının esas tutulacağını belirtir. Raporun iskeleti de çoğu dosyada bu ölçütler etrafında kurulur.

• Bağlanma ve bakım geçmişi: Çocuğun bugüne kadar günlük bakımını kim üstlendi, çocuk kime daha çok güven duyuyor?
• Ebeveynlik kapasitesi: Çalışma düzeni, çocuğa ayrılabilecek zaman, destek veren aile büyükleri.
• Yaşam ortamı: Konutun uygunluğu, okul ve sağlık hizmetlerine erişim, kardeşlerin birlikte kalması.
• Diğer ebeveynle ilişkiye tutum: Ebeveynin çocuğun öbür ebeveynle bağını destekleyip desteklemediği.
• Risk unsurları: Şiddet, bağımlılık, ihmal veya çocuğun huzurunu bozan çatışma.

Bu ölçütlerin hukuki değerlendirmesi ve mahkemenin hangi hâllerde anneye ya da babaya velayet verdiği velayet ölçütleri yazımızda ayrıntılı anlatılmıştır. Rapor sonradan değişen koşullar nedeniyle yeniden istenebilir; şehir değiştirme gibi durumlar velayet değişikliği ve şehir dışına çıkma başlığında incelenmiştir.

Sosyal İnceleme Görüşmesine Nasıl Hazırlanılmalı?

Görüşmeye hazırlık, rapordaki tespitlerin somut belgelere dayanmasını sağlar. 4787 s. K. md. 5/1 uzmana araştırma ve inceleme görevi verdiği için uzman, ebeveynin anlattıklarını belgelerle karşılaştırabilir. Aşağıdaki kontrol listesi, İzmir’deki görüşmelerde en sık sorulan konulara göre hazırlanmıştır ve iddiaları kanıtlanabilir hâle getirir.

1. Çocuğun okul veya kreş kayıt belgesi, karne ve öğretmenle iletişim yazışmaları.
2. Aşı kartı, son sağlık kontrolleri, varsa süregelen tedavi raporları.
3. Çalışma saatlerini gösteren belge ve çocuğun bakımını kimin üstleneceğini anlatan somut plan.
4. Yeni konuta taşınıldıysa kira sözleşmesi veya tapu, okul servis düzeni.
5. Çocuğun diğer ebeveynle görüşmelerinin nasıl sürdürüleceğine dair önerdiğiniz takvim.

Görüşmede karşı ebeveyni kötülemek yerine çocuğun ihtiyaçlarını anlatmak daha ikna edicidir. Uzmanlar, öbür ebeveynle ilişkiyi destekleme isteğini olumlu bir ebeveynlik göstergesi olarak not eder. Hazırlıksız gelmek, gecikmek veya randevuyu gerekçesiz kaçırmak ise raporda olumsuz bir izlenim bırakabilir.

Temsili bir örnek (temsilidir): Buca’da yaşayan ve vardiyalı çalışan bir baba, görüşmeye yalnızca “çocuğumla ilgilenirim” beyanıyla gelmek yerine annesinin hafta içi bakım desteğini, okul servis sözleşmesini ve vardiya çizelgesini sunar. Uzman bu belgeleri rapora işler. Somut plan, soyut iddiadan daha fazla ağırlık taşır. Bu tür delillerin genel değeri için çekişmeli boşanmada deliller yazısına bakılabilir.

Sosyal İnceleme Raporuna Nasıl İtiraz Edilir?

Kanunda sosyal inceleme raporuna özgü ayrı bir itiraz süresi yoktur; mahkeme raporu tebliğ ederek veya duruşmada okuyarak beyan için süre verir. Güvenli yol, bu süreye ve bilirkişi raporları için öngörülen iki haftalık süreye (6100 s. HMK md. 281) uyarak itirazı yazılı ve gerekçeli biçimde sunmaktır.

Sosyal inceleme raporuna itiraz dilekçesinde neler yer almalı?

• Görüşülmeyen kişi veya yapılmayan ev ziyareti gibi eksik incelemenin açıkça gösterilmesi.
• Raporda yer alan tespitlerle dosyadaki belgeler (okul, sağlık, çalışma kaydı) arasındaki çelişkiler.
• Sonucu destekleyen gerekçenin yetersiz kaldığı noktalar ve önerinin dayanaktan yoksun kısımları.
• Talep: aynı uzmandan ek rapor, farklı bir uzmandan yeni rapor veya uzmanın duruşmada dinlenmesi.

İtirazın etkisi, raporun genel olarak “taraflı” olduğunu söylemekle değil, hangi tespitin hangi belgeyle çeliştiğini göstermekle artar. Mahkeme, eksikliğin giderilmesi için aynı uzmandan ek rapor isteyebilir veya farklı bir uzmanı görevlendirebilir. Velayet konusunda çelişkili iki rapor varsa çelişkinin giderilmesi ayrıca talep edilmelidir.

Uzman görüşü (bilimsel mütalaa) alınabilir mi?

Evet. HMK md. 293 taraflara, dava konusu olayla ilgili olarak uzmanından bilimsel mütalaa alma imkânı tanır; hâkim talep üzerine bu uzmanı duruşmada dinleyebilir. Velayet dosyalarında bağımsız bir psikolog veya pedagogdan alınan değerlendirme, sosyal inceleme raporundaki metodolojik eksiklikleri göstermek için kullanılabilir. Ancak bu görüş, mahkemenin uzmanının yerine geçmez; yalnızca takdiri delildir.

Uzman görüşü hazırlatılırken çocuğun yeniden ve tekrar tekrar görüşmeye sokulmaması gerekir; bu durum çocuk açısından yıpratıcıdır ve mahkemece de olumsuz değerlendirilebilir. Bilirkişi raporlarına itirazın genel çerçevesi bilirkişi raporuna itiraz yazısında, İzmir’deki bilirkişi uygulaması ise İzmir bilirkişi süreci yazısında ele alınmıştır.

Uzmanın Reddi Hangi Durumlarda İstenebilir?

4787 s. K. md. 5/3 uyarınca aile mahkemesi uzmanları, 6100 s. HMK’da düzenlenen hâkimin reddi sebeplerine göre reddedilebilir. HMK md. 36 tarafsızlıktan şüpheyi gerektiren önemli bir sebebi esas alır; taraflardan birine öğüt vermiş olmak veya taraflardan biriyle düşmanlık bulunması bu sebeplere örnektir.

Uzmanın reddi talebinde dikkat edilecekler

Ret talebi, yalnızca rapor beklenmedik bir sonuç verdiği için yapılırsa kabul görmesi zordur. Talep, somut bir olaya dayanmalıdır: uzmanın taraflardan biriyle akrabalığı, daha önce aynı aileye özel danışmanlık vermiş olması veya görüşme sırasında açıkça önyargılı ifadeler kullanması gibi. Ret sebebini öğrenir öğrenmez dilekçeyle bildirmek, sebebin rapordan sonra kullanılmak üzere saklandığı izlenimini önler.

Rapor Mahkemeyi Bağlar mı, Sonraki Aşama Nedir?

Hayır. Rapor, hâkimin takdirini aydınlatan bir değerlendirmedir; HMK md. 282 bilirkişi oyunun diğer delillerle birlikte serbestçe değerlendirileceğini öngörür ve uygulamada sosyal inceleme raporu da bu anlayışla ele alınır. Mahkeme rapora katılmayacaksa, bunun gerekçesini tanık beyanları ve diğer delillerle birlikte kararında açıkça göstermelidir.

Rapor tamamlanıncaya kadar çocuğun kiminle kalacağı belirsiz bırakılmaz. Hâkim, TMK md. 169 uyarınca dava süresince çocukların bakım ve korunmasına ilişkin geçici önlemleri kendiliğinden alır. Geçici velayet ve geçici kişisel ilişki düzenlemesi, raporun beklenmesi sırasında da uygulanır. Bu dönemde nafaka talepleri için tedbir nafakası yazımıza bakılabilir.

Karara karşı istinaf süresi, kararın tebliğinden itibaren iki haftadır (HMK md. 345). İzmir’de aile mahkemesi kararlarının istinaf incelemesi İzmir Bölge Adliye Mahkemesi’nin aile işlerine bakan dairelerinde yapılır; BAM süreci İzmir Bölge Adliye Mahkemesi istinaf yazısında anlatılmıştır. Çekişmeli boşanmanın bütün aşamaları için İzmir çekişmeli boşanma süreci yazısı tamamlayıcıdır.

Sosyal İnceleme Öncesinde Hangi Hatalardan Kaçınılmalı?

Sosyal inceleme raporu velayet sonucunu en çok etkileyen delillerden biri olduğu için, görüşme öncesindeki davranışlar da dosyaya yansır. 4787 s. K. md. 5 uzmana araştırma yetkisi verdiğinden, uzman ebeveynin beyanını diğer bilgilerle karşılaştırır. Aşağıdaki tablo, İzmir’deki dosyalarda sık görülen hataları ve önerilen yaklaşımı özetler.

Aile hukukundaki diğer uyuşmazlıklar için aile ve boşanma hukuku çalışma alanı sayfasına göz atılabilir. Velayet dosyalarında her ailenin koşulları farklıdır; somut durumunuzun dosya özelinde değerlendirilmesi gerekir.

Sıkça Sorulan Sorular

Velayet davasında sosyal inceleme aşamasına gelen ebeveynlerin İzmir’de en çok sorduğu sorular, raporun süresi, uzmanla görüşmenin nasıl geçtiği, çocuğun kaç yaşında dinlendiği ve rapora karşı ne yapılabileceği üzerinde toplanır. Aşağıdaki kısa cevaplar genel bilgi niteliğindedir; dosyanın özelliklerine göre farklı sonuçlar doğabilir.

Sosyal inceleme raporu ne kadar sürede hazırlanır?

Kanunda sosyal inceleme raporu için belirli bir süre öngörülmemiştir. Süre, uzmanın iş yüküne, tarafların randevuya gelmesine ve ev ziyareti gerekip gerekmediğine göre değişir. Randevuyu erken almak ve görüşmeleri aksatmamak, raporun bir sonraki duruşmaya yetişmesine yardımcı olur.

Sosyal inceleme için çocuk kaç yaşında dinlenir?

Kanunda kesin bir yaş sınırı yoktur. TMK md. 339 ve BM Çocuk Haklarına Dair Sözleşme md. 12, çocuğun olgunluğu ölçüsünde görüşünün alınmasını ister. Uzman, küçük yaştaki çocukla oyun ve gözlem yoluyla, daha büyük çocukla doğrudan görüşerek değerlendirme yapar.

Sosyal inceleme görüşmesine avukatla girilebilir mi?

Görüşmeler uzman ile taraf arasında yapılan mesleki değerlendirmelerdir ve genellikle avukat bu görüşmelere katılmaz. Avukatın rolü, görüşme öncesi belgelerin hazırlanması ve rapor dosyaya girdikten sonra beyan ve itiraz dilekçesinin yazılmasıdır.

Karşı taraf görüşmeye gitmezse ne olur?

Uzman, gelmeyen tarafı raporda belirtir ve mevcut bilgilerle değerlendirmesini yapabilir. Görüşmeden kaçınmak, ebeveynin sürece ilgisi bakımından olumsuz yorumlanabilir. Mahkeme gerekirse tarafa yeniden süre verebilir veya bu durumu takdirinde dikkate alır.

Anlaşmalı boşanmada sosyal inceleme raporu alınır mı?

Taraflar velayet ve kişisel ilişki konusunda anlaşmışsa çoğu dosyada ayrıca rapor alınmaz. Ancak hâkim, TMK md. 166/3 uyarınca anlaşmanın çocuğun yararına uygun olup olmadığını denetler ve tereddüt varsa sosyal inceleme isteyebilir. Süreç anlaşmalı boşanma yazısında anlatılmıştır.

Raporda yanlış bilgi varsa ne yapılmalı?

Yanlış bilginin hangi belgeyle çeliştiği gösterilerek tebliğden sonra süresi içinde yazılı beyan verilmelidir. Mahkemeden ek rapor, uzmanın açıklama yapması veya farklı bir uzmanın görevlendirilmesi istenebilir. Belgelere dayanmayan genel itirazlar sınırlı etki yaratır.

Kaynaklar

• 4787 sayılı Aile Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yargılama Usullerine Dair Kanun (mevzuat.gov.tr)
• 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu (mevzuat.gov.tr)
• 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu (mevzuat.gov.tr)
• İzmir Adliyesi Adli Destek ve Mağdur Hizmetleri Müdürlüğü (izmir.adalet.gov.tr)
• İzmir Adliyesi Ek Hizmet Binası iletişim ve mahkemeler (izmir.adalet.gov.tr)

İlgili yazılar

• İzmir'de Nafaka Davası Nereye Açılır?
• İzmir'de Çocuk Teslimi ve Kişisel İlişki Kurma
• İzmir'de 6284 Koruma Kararı Nereden Alınır?
• İzmir Aile Mahkemeleri: Görev, Yetki ve Dosya Akışı

Bu yazı genel bilgi amaçlıdır, hukuki danışmanlık yerine geçmez. Somut durumunuz için dosyanızın ayrıca değerlendirilmesi gerekir.

Bu yazı 10.10.2026 tarihli mevzuat esas alınarak hazırlanmıştır.