İzmir’de Çek ve Senet Takibi

İzmir’de çek ve senet takibi, elinde karşılıksız çıkmış bir çek veya vadesinde ödenmemiş bir bono bulunan alacaklının en hızlı tahsil yollarından biridir. Kambiyo senetlerine özgü haciz yolunda borçluya gönderilen tebligat." aria-label="ödeme emri — tanım">ödeme emri, genel ilamsız takipten farklı süreler ve sonuçlar içerir: borçlunun itirazı takibi kendiliğinden durdurmaz. Bu yolun kuralları 2004 s. İİK md. 167-176’da düzenlenmiştir.

Bu yazı, alacaklının bakış açısıyla senedin takibe uygunluğunun kontrolünden İzmir’de hangi icra dairesinin seçileceğine, ödeme emrinden sonra icra mahkemesinde yaşanacak itirazlara ve takipten önce ihtiyati haciz alınmasına kadar olan adımları ele alır. Karşılıksız çekin ceza boyutu ayrı bir konudur ve burada yalnızca anılır.

İzmir’de Çek ve Senet Takibi Hangi Senetlerle Yapılabilir?

İzmir’de çek ve senet takibi, yalnızca kambiyo senedi niteliği taşıyan belgelerle yapılabilir. İİK md. 167/1 bu yolu çek, poliçe ve emre muharrer senede (bono) dayanan alacaklıya tanır. Senedin kambiyo vasfı, 6102 s. TTK’da sayılan zorunlu unsurlara bağlıdır; bir unsur eksikse belge bu takibe dayanak olamaz ve alacaklı genel haciz yoluna yönelmek zorunda kalır.

Bono ve çekte zorunlu unsurlar

TTK md. 776 uyarınca bono; “bono” veya “emre yazılı senet” ibaresini, kayıtsız şartsız bir bedel ödeme vaadini, vadeyi, ödeme yerini, lehtarın adını, düzenlenme tarihi ve yerini ve düzenleyenin imzasını içermelidir. TTK md. 780 çek için bunlara ek olarak muhatap bankanın unvanını, banka tarafından verilen seri numarasını ve karekodu arar. Sık rastlanan eksiklikler düzenlenme yeri ile lehtar adının boş bırakılmasıdır. TTK md. 777 bazı eksiklikleri tamamlar: ödeme yeri yazılı değilse senedin düzenlendiği yer, düzenlenme yeri yazılı değilse düzenleyenin adının yanındaki yer esas alınır. Lehtar adı veya imza gibi unsurlar ise bu şekilde tamamlanamaz.

Çek Bankaya Ne Zaman İbraz Edilmeli?

TTK md. 796 uyarınca düzenlendiği yerde ödenecek çek 10 gün, başka bir yerde ödenecek çek 1 ay içinde muhatap bankaya ibraz edilmelidir. Süreler, çekte yazılı düzenlenme tarihinin ertesi günü başlar. İzmir’de düzenlenip İzmir’deki bir banka şubesinde ödenecek bir çek için bu süre 10 gündür.

Süresinde ibraz edilip karşılıksız çıkan çekte banka, çekin arkasına karşılıksızdır kaydı düşer. Bu kayıt, hem kambiyo takibinin hem de 5941 s. Çek Kanunu kapsamındaki şikâyet hakkının pratik başlangıç noktasıdır. Ceza yolunun süreleri ve şartları karşılıksız çek şikâyeti ve adli para cezası yazısında, İzmir’deki şikâyet mercileri ise İzmir’de karşılıksız çek şikâyeti yazısında anlatılmıştır.

Zamanaşımı sürelerine kısa bakış

Çekte hamilin cirantalara ve düzenleyene karşı başvuru hakları, ibraz süresinin bitiminden itibaren 3 yılda zamanaşımına uğrar (TTK md. 814/1). Bonoyu düzenleyen, poliçeyi kabul eden gibi sorumlu olduğundan ona karşı istemler vadeden itibaren 3 yıldır (TTK md. 779/1, 749/1); cirantalara karşı süre ise 1 yıldır (md. 749/2). Zamanaşımı dolmuş senet için seçenekler kambiyo senedinde zamanaşımı ve sebepsiz zenginleşme yazısındadır.

Takip İzmir’de Hangi İcra Dairesinde Açılır?

İİK md. 50 uyarınca para alacakları için takipte HMK’nın yetki kuralları kıyasen uygulanır. Bu nedenle kambiyo takibi borçlunun yerleşim yerindeki icra dairesinde açılabilir; senette gösterilen ödeme yeri icra dairesi de uygulamada yetkili kabul edilir. Borçlu Bornova’da oturuyorsa ya da senette ödeme yeri olarak İzmir yazıyorsa, takip İzmir icra dairelerinde başlatılabilir.

Alacaklının yerleşim yeri yetki kurar mı?

Genel para alacaklarında ifa yeri kural olarak alacaklının yerleşim yeridir. Ancak Yargıtay uygulamasında kambiyo senetleri, hamilin borçluya ibraz etmesi gereken aranacak borç niteliğinde kabul edildiğinden, alacaklının kendi yerleşim yeri tek başına yetki kurmaz. İzmir’de oturan alacaklının, senette ödeme yeri başka şehir yazan ve borçlusu başka ilde bulunan bir bonoyu İzmir’de takibe koyması yetki itirazıyla sonuçlanabilir.

İzmir Adliyesi’ne bağlı 1-28. İcra Daireleri, Banka Alacakları İcra Dairesi ve icra tevzi bürosu Konak’taki BAM binasındadır; Karşıyaka Adliyesi’nin 1-4. İcra Daireleri ise Karşıyaka Çarşı Ek-1 binasında görev yapar. Hangi ilçenin hangi daireye bağlı olduğu İzmir icra müdürlükleri rehberi yazısında ayrıntılı olarak gösterilmiştir.

Takip Talebi Hazırlanırken Nelere Dikkat Edilmeli?

İİK md. 167/2 uyarınca alacaklı, takip talebinde İİK md. 58’deki genel bilgilere ek olarak iflasa tabi borçlu için haciz ve iflas yollarından hangisini istediğini bildirmek ve senedin aslı ile borçlu sayısı kadar onaylı örneğini eklemek zorundadır. Senedin aslı icra dairesinde muhafaza edilir; alacaklının elinde bir fotokopi kalmalıdır.

Kime karşı takip yapılabilir?

Çekte düzenleyen ve cirantalar, bonoda düzenleyen, cirantalar ve avalistler birlikte takip edilebilir; kambiyo borçluları hamile karşı müteselsilen sorumludur. Şirket çekinde düzenleyen şirkettir; çeki şirket adına imzalayan yetkili kişinin şahsen sorumluluğu ise ayrı değerlendirilir. Takip talebinde faiz başlangıcı, protesto veya karşılıksızdır kaydı tarihi ve senet tutarı ayrı ayrı gösterilmelidir. Masraf kalemleri için icra masrafı hesaplama aracı kullanılabilir.

Ödeme Emri Borçluya Hangi Süreleri Tanır?

İcra memuru senedin kambiyo senedi olduğunu ve vadesinin geldiğini görürse borçluya senet suretiyle birlikte hemen ödeme emri gönderir (İİK md. 168). Ödeme emri borçluya borcu 10 gün içinde ödemesini, senedin kambiyo vasfına, imzaya ve borca ilişkin itirazlarını ise 5 gün içinde icra mahkemesine bildirmesini ihtar eder. Genel ilamsız takipten farklı olarak itiraz icra dairesine değil, icra mahkemesine yapılır.

İtiraz neden takibi durdurmaz?

Kambiyo takibinin alacaklı açısından en önemli farkı budur: borca itiraz da imzaya itiraz da satıştan başka icra takip işlemlerini durdurmaz (İİK md. 169, 170/1). Alacaklı, borçlu itiraz etmiş olsa bile haciz isteyebilir; yalnızca satış aşamasına geçilemez. İcra mahkemesi, itirazı ciddi görürse veya senedin metninden zamanaşımı anlaşılırsa takibin geçici olarak durdurulmasına karar verebilir (md. 169/a, 170/2).

Borçlu İcra Mahkemesinde Neyi İspat Etmek Zorundadır?

İİK md. 169/a uyarınca icra mahkemesi borca itirazı ancak borcun olmadığı, ödendiği veya ertelendiği resmi bir belgeyle ya da imzası alacaklı tarafından ikrar edilmiş bir belgeyle ispatlanırsa kabul eder. Tanık beyanı veya imzasız yazışmalar bu dar incelemede yeterli değildir. Borçlu bu durumda genel mahkemede menfi tespit davası açma yoluna yönelir.

İcra mahkemesi hâkimi, itiraz sebeplerinin incelenmesi için tarafları en geç 30 gün içinde duruşmaya çağırır; yetki itirazında taraflar gelmese de gereken kararı verir (md. 169/a/1). İtirazın reddi kararına karşı istinaf yoluna başvurulması hiçbir icra işlemini durdurmaz. Borçlu ancak İİK md. 33/3’e göre teminat gösterirse icra durur. Bu nedenle borçlunun kanun yoluna gitmesi, alacaklının haciz ve satış hazırlığını kendiliğinden askıya almaz.

İmzaya itiraz reddedilir ve takip bu itiraz nedeniyle durdurulmuşsa borçlu, takip konusu alacağın yüzde yirmisinden aşağı olmamak üzere inkâr tazminatına ve yüzde onu oranında para cezasına mahkûm edilir (md. 170/3). Senedi kötü niyetle takibe koyan alacaklı için de benzer yaptırımlar vardır (md. 170/4). İzmir’de bu itirazlara 1-13. İcra Hukuk Mahkemeleri bakar; mahkeme türleri arasındaki ayrım İzmir icra hukuk ve icra ceza mahkemesi farkı yazısında, borçlunun dava yolu ise menfi tespit ve istirdat davası yazısında anlatılmıştır.

Takipten Önce İhtiyati Haciz Alınabilir mi?

Alınabilir. İİK md. 257/1 uyarınca rehinle temin edilmemiş ve vadesi gelmiş bir para borcunun alacaklısı, borçlunun mallarını ihtiyaten haczettirebilir. Vadesi gelmiş ve karşılıksız çıkmış bir çek, bu şartı belgeyle ortaya koyan güçlü bir dayanaktır. Kambiyo senetlerine ilişkin hükümler TTK’da düzenlendiğinden bu senetlerden doğan davalar ticari dava sayılır.

İhtiyati haciz kararından sonraki süreler

İzmir’de ihtiyati haciz talebi, esas hakkında görevli mahkeme olarak asliye ticaret mahkemesine yapılır; bu mahkemeler BAM binasındadır. Alacaklı, karar tarihinden itibaren 10 gün içinde kararın infazını icra dairesinden istemelidir; aksi hâlde karar kendiliğinden kalkar (İİK md. 261). Takipten önce konulan hacizde, haczin uygulanmasından itibaren 7 gün içinde takip talebinde bulunmak gerekir (md. 264/1). İhtiyati haciz için teminat kuralı md. 259’da düzenlenmiştir.

İhtiyati haciz ile ihtiyati tedbir arasındaki farklar için ihtiyati haciz ve ihtiyati tedbir farkı, mahkemenin görev alanı için İzmir asliye ticaret mahkemelerinin görev alanı yazılarına bakılabilir.

Borçlu Tacirse İflas Yolu Seçilmeli mi?

İflasa tabi borçluya karşı alacaklı, kambiyo senedine dayanarak haciz yerine iflas yolunu da seçebilir (İİK md. 167). Bu yolda ödeme emrinde 5 günlük ödeme süresi verilir ve itiraz ile şikâyetler 5 gün içinde icra dairesine bildirilir (İİK md. 171-172). Borçlu ödemez ve itiraz etmezse alacaklı ticaret mahkemesinden borçlunun iflasını isteyebilir (md. 173).

İflas yolu borçluya ciddi baskı kurar; ancak iflas kararı verilirse alacak, diğer alacaklılarla birlikte iflas masasından ve sıra cetveline göre tahsil edilir. Ayrıca iflas talebi ticaret mahkemesinde ayrı bir yargılama gerektirir. Tek bir alacaklının hızlı tahsili açısından haciz yolu çoğu dosyada daha öngörülebilir sonuç verir. Hangi yolun seçileceği borçlunun mal varlığı ve diğer borçları dikkate alınarak değerlendirilmelidir.

Takip Başlatmadan Önce Hangi Belgeler Hazırlanmalı?

İİK md. 167/2’nin aradığı belgeler ve süreler eksiksiz hazırlanmazsa takip, borçlunun şikâyetiyle iptal edilebilir. İcra mahkemesi, senedin kambiyo vasfı taşımadığını kendiliğinden de dikkate alarak takibi iptal edebilir (md. 170/a). Aşağıdaki liste İzmir’de takip başlatacak alacaklı için hazırlanmıştır; somut durumun dosya özelinde değerlendirilmesi gerekir.

• Senedin aslı ve borçlu sayısı kadar onaylı örneği; ön ve arka yüzün okunaklı taraması.
• Çekte bankanın karşılıksızdır kaydı ve ibraz tarihini gösteren belge.
• Borçluların güncel yerleşim yeri bilgisi ve senetteki ödeme yeri.
• Ciro silsilesinin kesintisiz olduğunun kontrolü; avalist varsa aval şerhinin okunması.
• Faiz başlangıç tarihi ve faiz türü; hesaplama için yasal faiz hesaplama aracı kullanılabilir.

Temsili bir örnek: Çiğli’deki bir toptancı, müşterisinden aldığı İzmir’de ödenecek bir çeki düzenlenme tarihinden 12 gün sonra bankaya götürüyor. TTK md. 808 başvuru haklarını zamanında ibraz edilmiş çeke bağladığı için 10 günlük sürenin geçmesi kambiyo hukukuna dayalı haklarını tehlikeye sokuyor; hangi yolun kullanılabileceği ayrıca değerlendirilmek zorunda kalıyor. Bu örnek temsilidir.

Genel takip ile kambiyo takibi arasındaki temel farklar kambiyo senetlerine özgü takip ile ilamsız takip farkı yazısında, takibin İzmir’de adım adım açılması ise İzmir’de icra takibi nasıl başlatılır yazısında yer alır. İcra hukukundaki diğer başlıklar icra ve iflas hukuku çalışma alanı sayfasındadır; bu alandaki dosyalar Av. Muhammed Çakmak tarafından takip edilmektedir.

Sıkça Sorulan Sorular

Çek ve senet takibinde en çok sorulanlar, senetteki eksikliklerin takibi engelleyip engellemediği, borçlu itiraz ettiğinde haczin devam edip etmediği ve takibin İzmir’de hangi icra dairesinde açılacağıdır. Aşağıdaki yanıtlar genel bilgi niteliğindedir; senedin içeriği ve borçlunun durumu dosyadan dosyaya değiştiği için somut durum ayrıca değerlendirilmelidir.

Senet üzerinde düzenlenme yeri yazmıyorsa kambiyo takibi yapılabilir mi?

Düzenlenme yeri TTK md. 776’da bononun unsurları arasında sayılır. Ancak TTK md. 777/4 uyarınca düzenlendiği yer gösterilmeyen bono, düzenleyenin adının yanında yazılı olan yerde düzenlenmiş sayılır. Senette böyle bir yer de yoksa belge bono sayılmaz ve alacaklı genel haciz yoluna veya dava yoluna yönelir.

Borçlu imzaya itiraz etti, haciz yapabilir miyim?

Evet, kural olarak yapabilirsiniz. İİK md. 170/1 uyarınca imzaya itiraz satış dışındaki takip işlemlerini durdurmaz. Ancak icra mahkemesi itirazı ciddi bulursa takibin geçici olarak durdurulmasına karar verebilir. Bu durumda karar çıkana kadar yeni haciz işlemi yapılamaz.

Kambiyo takibinde borçlu itiraz ederse alacaklı dava açmak zorunda mı?

Genel ilamsız takipten farklı olarak, borçlunun itirazı icra mahkemesinde incelenir ve alacaklının ayrıca itirazın iptali davası açması gerekmez. İcra mahkemesi itirazı kabul ederse takip durur; alacaklının genel hükümlere göre dava açma hakkı saklıdır (İİK md. 169/a).

Karşılıksız çek için hem icra takibi hem şikâyet yapılabilir mi?

Evet. Kambiyo senedine dayalı icra takibi alacağın tahsiline, 5941 s. Çek Kanunu md. 5 kapsamındaki şikâyet ise ceza yaptırımına yöneliktir. İki yol birbirinden bağımsız yürür. Şikâyetin süresi ve mercii ayrıca değerlendirilmelidir; ödeme hâlinde ceza davasında sonuçlar değişebilir.

Vadesi gelmemiş bono için icra takibi başlatılabilir mi?

Hayır. İİK md. 168 uyarınca icra memuru senedin kambiyo senedi olduğunu ve vadesinin geldiğini görürse ödeme emri gönderir. Vadesi gelmemiş senede dayanılarak kambiyo takibi yapılamaz. Belirli hâllerde ise İİK md. 257/2’deki şartlarla ihtiyati haciz istenebilir.

Takip Karşıyaka icra dairesinde mi, İzmir icra dairesinde mi açılmalı?

Yetkili icra dairesi İİK md. 50 uyarınca HMK yetki kurallarına göre belirlenir; borçlunun yerleşim yeri ve senetteki ödeme yeri esas alınır. Borçlu Karşıyaka Adliyesi çevresinde oturuyorsa Karşıyaka icra daireleri, İzmir Adliyesi çevresinde oturuyorsa İzmir icra daireleri yetkili olabilir.

Kaynaklar

• 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu (mevzuat.gov.tr)
• 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu (mevzuat.gov.tr)
• 5941 sayılı Çek Kanunu (mevzuat.gov.tr)
• İzmir icra daireleri iletişim (izmir.adalet.gov.tr)

İlgili yazılar

• İzmir'de Konkordato Başvurusu Hangi Mahkemeye?
• İzmir'de Tasarrufun İptali Davası
• İzmir'de Menfi Tespit Davası Süreci
• İzmir'de İhalenin Feshi Davası Nereye Açılır?

Bu yazı genel bilgi amaçlıdır, hukuki danışmanlık yerine geçmez. Somut durumunuz için dosyanızın ayrıca değerlendirilmesi gerekir.

Bu yazı 10.10.2026 tarihli mevzuat esas alınarak hazırlanmıştır.