İzmir’de Çevre Kirliliği ve İdari Para Cezasına İtiraz

İzmir’de çevre cezasına itiraz, cezanın hangi kanuna dayandığı belirlenmeden doğru planlanamaz. Fabrika bacasından çıkan duman, şantiye gürültüsü, dereye bırakılan atık su ya da boş araziye dökülen moloz için kesilen ceza, 2872 sayılı Çevre Kanunu’na dayanıyorsa idare mahkemesinde, 5326 sayılı Kabahatler Kanunu’na dayanıyorsa sulh ceza hâkimliğinde incelenir. Süreler de farklıdır: 30 gün ve 15 gün.

Aşağıda İzmir’de verilen çevre cezalarında cezayı kimin verdiğini, davanın hangi mahkemede görüldüğünü, 2026 yılı ceza tutarlarını, Foça Özel Çevre Koruma Bölgesi’ndeki iki kat kuralını ve dosya hazırlığını ele alıyoruz. İdari davanın genel süre kuralları ayrı bir yazının konusudur ve ilgili yerde bağlantı verilmiştir.

İzmir’de Çevre Cezasına İtiraz Nereye ve Hangi Sürede Yapılır?

İzmir’de çevre cezasına itiraz, cezanın dayanağına göre iki ayrı mercie gider. 2872 s. Çevre Kanunu md. 25/2’ye göre idari yaptırım kararlarına karşı tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde idare mahkemesinde dava açılır. 5326 s. Kabahatler Kanunu md. 27/1’e göre ise kabahat cezalarına karşı 15 gün içinde sulh ceza hâkimliğine başvurulur.

Ceza karar tutanağının üst kısmında ve “yasal dayanak” bölümünde kanun ve madde numarası yazar. İtiraz planı bu satırdan başlar. “2872 s. K. md. 20/h” yazan bir gürültü cezası ile “5326 s. K. md. 36” yazan bir gürültü cezası aynı olaydan doğsa bile farklı mahkemelere gider. Yanlış merciye gidilmesi, zaman kaybına ve kimi durumda sürenin kaçmasına yol açar.

Çevre Kanunu idari para cezası ile kabahat cezası arasındaki fark

Çevre Kanunu idari para cezası, md. 20’de sayılan ve çoğu izin, emisyon, atık ve deşarj kurallarına bağlanan yaptırımlardır. Bu cezaları kural olarak Bakanlık taşra teşkilatı, yani İzmir Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğü verir. Kabahatler Kanunu’ndaki çevreyi kirletme cezası ise sokakta, parkta veya boş arsada atık bırakma gibi gündelik fiillere ilişkindir ve belediye zabıtası ya da kolluk tarafından kesilir.

Sulh ceza hâkimliğine itiraz hangi cezalarda gündeme gelir?

Sulh ceza hâkimliğine itiraz, Kabahatler Kanunu md. 36 (gürültü), md. 41 (çevreyi kirletme) gibi hükümlere dayanan cezalarda yapılır. Md. 41/8’e göre kirlilik kişi tarafından derhal giderilirse idari para cezasına hiç karar verilmeyebilir. Bu nedenle zabıta tutanağı düzenlenirken atığın kaldırıldığını belgeleyen fotoğraf ve tanık bilgisi, sonraki itirazda önemli bir dayanak olur.

İzmir’de Çevre Cezasını Hangi Kurum Verir?

2872 s. Çevre Kanunu md. 24/3 uyarınca Kanun’daki idari yaptırım kararları taşra teşkilatında çevre ve şehircilik il müdürlerince verilir. İzmir’de bu makam İzmir Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğüdür. Md. 12/1 ve 24/2 gereği denetim yetkisi devredilen kurumlar da ceza verebilir; bu nedenle cezayı imzalayan merci mutlaka kontrol edilmelidir.

Md. 12/1’deki listeye göre denetim yetkisi; il özel idarelerine, çevre denetim birimini kuran belediye başkanlıklarına, Emniyet Genel Müdürlüğüne, Jandarma Genel Komutanlığına, Sahil Güvenlik Komutanlığına ve Türkiye Çevre Ajansına devredilebilir. İzmir Körfezi’nde bir tekneden denize atık boşaltılması hâlinde tutanağı Sahil Güvenlik düzenleyebilir; bir ilçe belediyesinin çevre biriminin ceza kesmesi ise ancak usulüne uygun bir yetki devri varsa mümkündür. Yetki devrinin varlığı, dava dilekçesinde idareden istenmesi gereken ilk belgelerdendir.

Davalı idare kim gösterilmeli?

Md. 24/6’ya göre Çevre Kanunu uyarınca uygulanan idari para cezalarına karşı açılacak davalar Bakanlığa karşı açılır. Md. 24/7 ise biyolojik çeşitlilik ve sulak alan ihlallerinde Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğünü hasım olarak gösterir. Hasım yanlış yazılsa bile dava hemen düşmez: 2577 s. İYUK md. 15/1-c uyarınca mahkeme dilekçenin gerçek hasma tebliğine karar verir.

Çevre Cezası Davası İzmir’de Hangi Mahkemede Görülür?

2577 s. İYUK md. 32/1’e göre özel bir yetki kuralı yoksa yetkili mahkeme, işlemi yapan idari merciin bulunduğu yerdeki idare mahkemesidir. İzmir il müdürlüğünün verdiği cezalarda dava, İzmir 1. ilâ 8. İdare Mahkemelerinden birinde görülür. Bu mahkemeler, İzmir Bölge İdare Mahkemesi ile aynı yerleşkede, Konak Çınarlı’dadır.

Mahkemelerin yerleşkedeki konumu İzmir BİM idare mahkemeleri sayfasında yer alır. Dava dilekçesi UYAP üzerinden gönderilebileceği gibi, İYUK md. 4 uyarınca idare mahkemesi bulunmayan ilçelerde asliye hukuk hâkimliğine de verilebilir. Bergama, Ödemiş veya Çeşme’de yaşayan biri dilekçesini kendi adliyesindeki asliye hukuk mahkemesine verebilir; İYUK md. 6/1 gereği dava, kaydın yapıldığı tarihte açılmış sayılır.

Kararın istinaf aşaması

İdare mahkemesi kararına karşı istinaf incelemesini İzmir Bölge İdare Mahkemesi yapar. BİM’in 22.12.2025 tarihli iş bölümü kararına göre çevre hukukuna ilişkin dosyalar 7. İdari Dava Dairesine gider. Süre, parasal sınır ve daire yapısı için İzmir Bölge İdare Mahkemesinde idari istinaf yazısı ayrıca incelenebilir; kanun yollarının genel tablosu istinaf ve temyiz süreleri yazısındadır.

2026 Yılında Çevre Kanunu Cezaları Ne Kadar?

2872 s. Çevre Kanunu md. 20’deki tutarlar her yıl yeniden değerlenir. Kanunun güncel metninde parantez içinde gösterilen 2026 tutarları, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığının 2026/1 sayılı Tebliği (RG 30.12.2025, 33123) ile belirlenmiştir. Örneğin konutlardan kaynaklanan gürültüde 2026 yılı cezası 13.847 TL’dir.

Bu tablo yalnızca sık karşılaşılan kalemleri gösterir; cezanın doğru bende dayanıp dayanmadığı ayrıca kontrol edilmelidir. Md. 20’nin sonunda (s), (r), (k), (l) gibi bazı bentlerdeki cezaların kurum, kuruluş ve işletmelere üç katı olarak verileceği de düzenlenmiştir.

Özel çevre koruma bölgesinde ceza iki kat

Md. 20’ye 7410 s. Kanunla eklenen fıkraya göre bu maddedeki cezalar özel çevre koruma bölgelerinde iki kat uygulanır. İzmir’de Foça, 22.10.1990 tarihli ve 90/1117 sayılı Bakanlar Kurulu kararıyla ilan edilen bir özel çevre koruma bölgesidir (Bakanlık Foça ÖÇK tanıtım belgesi). Foça’daki bir işletmeye verilen cezada ihlal yerinin sınır içinde kalıp kalmadığı, itirazın ilk kontrol noktalarından biridir.

Tekrar hâlinde artırım ve süre hesabı

Md. 23’e göre cezayı gerektiren fiilin işlenmesinden itibaren üç yıl içinde ilk tekrarda ceza bir kat, ikinci ve sonraki tekrarlarda iki kat artırılır. İdareler bazen önceki cezanın kesinleşip kesinleşmediğine veya üç yıllık sürenin dolduğuna bakmadan artırım uygular. Önceki ceza iptal edilmişse ya da süre geçmişse artırımlı tutar hukuka aykırı hâle gelir.

Dava Açmak Tahsilatı Durdurur mu, Erken Ödeme Avantajı Kaybedilir mi?

Dava açmak tahsilatı durdurmaz; 2872 s. Çevre Kanunu md. 25/2 bunu açıkça düzenler. Tahsil usulünde md. 25/3 ile 5326 s. Kabahatler Kanunu’na yollama yapılır. 5326 md. 17/6’ya göre ödeme süresi kanunda düzenlenmemiş cezalar tebliğden itibaren 1 ay içinde ödenir ve bu sürede ödenirse %25 azaltım yapılır.

Aynı fıkranın son cümlesi pratik açıdan önemlidir: ödeme yapılması, kişinin karara karşı kanun yoluna başvurma hakkını etkilemez. Yani erken ödeme yapıp aynı zamanda iptal davası açmak mümkündür. Dava kazanılırsa ödenen tutarın iadesi gündeme gelir. Ekonomik durumu müsait olmayan kişi için md. 17/3, ilk taksit peşin olmak üzere bir yıl içinde dört eşit taksit imkânı tanır.

Yürütmenin durdurulması ne zaman istenmeli?

Yürütmenin durdurulması, İYUK md. 27/2 uyarınca telafisi güç veya imkânsız zarar ile işlemin açıkça hukuka aykırı olması şartlarının birlikte bulunmasına bağlıdır. Yüksek tutarlı cezalarda ve özellikle faaliyetin durdurulması kararlarında bu talep dava dilekçesinde gerekçeli şekilde yer almalıdır. Vergi ve idari para cezalarındaki genel tablo için idari para cezasına karşı dava ve yürütmenin durdurulması yazısına bakılabilir.

İptal Davasında Hangi Hukuka Aykırılıklar İleri Sürülür?

İptal davasında en sık ileri sürülen aykırılıklar yetki, usul ve sebep unsurlarına ilişkindir. 2872 s. Çevre Kanunu md. 25/1’e göre ceza, yetkili denetleme elemanlarının düzenlediği tutanağın yetkili merci tarafından değerlendirilmesiyle verilir ve 7201 s. Tebligat Kanunu’na göre tebliğ edilir. Bu zincirin her halkası ayrı ayrı denetlenebilir.

• Yetki: Cezayı veren merciin il müdürü veya usulüne uygun yetki devri almış kurum olup olmadığı.
• Tutanak: Ölçümün hangi cihazla, hangi tarihte ve hangi yöntemle yapıldığı; numune alındıysa analiz raporunun dosyada bulunup bulunmadığı.
• Doğru bent: Fiilin md. 20’deki hangi bende uyduğu; örneğin konut ile işyeri gürültüsü arasında on kata yakın tutar farkı vardır.
• Sorumlu kişi: Kanun konutlardaki bazı fiillerde sorumluluğu konutun türüne göre yöneticiye veya konutu kullanana yükler; cezanın yanlış kişiye kesilmesi sık görülen bir hatadır.
• Artırım: Üç katı veya iki katı uygulamasının şartlarının gerçekten bulunup bulunmadığı.

Ölçüm ve bilirkişi incelemesi

Emisyon, gürültü veya deşarj ölçümüne dayanan cezalarda idare mahkemesi çoğu zaman bilirkişi incelemesine başvurur. Ölçümün tekrar edilmesi mümkün değilse, dosyadaki kalibrasyon belgeleri ve ölçüm raporunun kendisi belirleyici hâle gelir. Rapor alındıktan sonra itiraz hakkı için bilirkişi raporuna itiraz yazısındaki genel ilkeler idari yargıda da yol gösterir.

Faaliyet Durdurma ve Ceza Birlikte Verilirse Ne Olur?

2872 s. Çevre Kanunu md. 15/1 uyarınca aykırılığın giderilmesi için bir defaya mahsus ve bir yılı aşmayan süre verilebilir; süre sonunda aykırılık sürerse faaliyet kısmen veya tamamen durdurulur. Çevre ve insan sağlığı yönünden tehlike yaratan veya çevre izni olmayan faaliyetler süre verilmeden durdurulur. Md. 15/3’e göre durdurma ayrıca cezaya engel değildir.

Durdurma kararı ve para cezası ayrı idari işlemlerdir, ama aralarında sebep-sonuç bağı vardır. İYUK md. 5/1 bu durumda iki işleme karşı tek dilekçeyle dava açılmasına izin verir. Faaliyetin durması işletme için para cezasından daha ağır sonuç doğurabileceğinden, yürütmenin durdurulması talebi özellikle durdurma kararı bakımından ayrıntılı gerekçelendirilmelidir.

Kabahat cezasıyla birlikte yıkım veya kaldırma kararı

Belediyenin aynı işlemde hem Kabahatler Kanunu’na dayanan para cezası hem de idari yargının görev alanına giren bir karar (örneğin yapının kaldırılması) vermesi hâlinde 5326 s. K. md. 27/8 devreye girer. Bu durumda para cezasına ilişkin itirazlar da işlemin iptali istemiyle birlikte idare mahkemesinde görülür. Benzer bir ayrım imar para cezasına itiraz dosyalarında da sık yaşanır.

Kabahatler Kanunu Kapsamındaki Cezaya İzmir’de Nasıl Başvurulur?

5326 s. Kabahatler Kanunu md. 27/1 uyarınca başvuru, kararın tebliğ veya tefhiminden itibaren 15 gün içinde sulh ceza hâkimliğine yapılır; süre geçerse karar kesinleşir. Md. 22/4 yer bakımından yetkide ceza muhakemesi kurallarına yollama yaptığından, kural olarak fiilin işlendiği yerin sulh ceza hâkimliği yetkilidir.

Konak, Bornova, Buca, Bayraklı, Karabağlar, Gaziemir, Balçova, Narlıdere ve Güzelbahçe’deki fiiller İzmir Adliyesi’nin yargı çevresindedir; İzmir Adliyesi’nin 31.12.2025 tarihli resmi faaliyet raporuna göre sulh ceza hâkimlikleri ana binada (Konak) bulunur. Karşıyaka ve Çiğli’deki fiiller Karşıyaka Adliyesi’nin, ilçe adliyesi olan yerlerdeki fiiller ise o adliyenin sulh ceza hâkimliğinin çevresindedir. Başvuru dilekçesi md. 27/3 gereği iki nüsha verilir; ayrıntılar için Konak’ta bağlı adliye ve görevli mahkemeler rehberine bakılabilir.

Mücbir sebeple süre kaçırıldıysa

Md. 27/2’ye göre mücbir sebep nedeniyle 15 günlük süre kaçırılmışsa, sebebin ortadan kalktığı tarihten itibaren en geç 7 gün içinde başvuru yapılabilir. Bu başvuru kararın kesinleşmesini engellemez, ancak hâkimlik yerine getirmeyi durdurabilir. Hastane kaydı veya tebligatın usulsüz yapıldığını gösteren belgeler bu aşamada dilekçeye eklenmelidir.

Dava Açmadan Önce Hangi Belgeler Hazırlanmalı?

Dava açmadan önce cezanın tebliğ tarihi, dayanağı ve tutanağı tek dosyada toplanmalıdır. 2872 s. Çevre Kanunu md. 25/2’deki 30 günlük sürenin tebliği izleyen günden başladığı (İYUK md. 8/1) unutulmadan, son gün takvime işlenmelidir. Belgeler eksikse idareden bilgi edinme veya dosya inceleme talebiyle istenebilir.

1. İdari yaptırım karar tutanağı ve tebliğ zarfı veya e-tebligat kaydı (tebliğ tarihini gösteren belge).
2. Denetim tutanağı, ölçüm raporu, numune analiz sonuçları ve fotoğraflar.
3. Cezayı veren kurum il müdürlüğü değilse yetki devrini gösteren belge.
4. İşletmenin çevre izni, çevre izin ve lisansı, varsa süre verme yazısı (md. 15).
5. Artırım uygulanmışsa önceki cezaların tarihleri ve kesinleşme durumları.
6. Ödeme yapıldıysa makbuz; %25 erken ödemenin tarihi.

Temsili bir örnek: Bornova’da bir atölyeye 2026’da “işyeri gürültüsü” gerekçesiyle ceza kesilmiş, ancak ölçüm atölyenin kapalı olduğu bir saatte yapılmış olsun. Bu durumda tutanaktaki saat ile işletmenin elektrik tüketim kayıtları birlikte sunulabilir (temsilidir). Davanın harç ve masraf kalemleri için dava harcı hesaplama aracı kullanılabilir; idari davanın süre kuralları ise idari işlemde iptal davası süresi yazısında ayrıntılı olarak anlatılmıştır. Somut durumunuzun dosya özelinde değerlendirilmesi gerekir. İdare ve vergi uyuşmazlıklarındaki diğer yazılar idare ve vergi hukuku sayfasında toplanmıştır; maden ve ÇED kaynaklı dosyalar için Bergama’da maden ve çevre davaları yazısı ayrıca incelenebilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Çevre cezasıyla karşılaşan kişi ve işletmeler en çok hangi mercie gidileceğini, ödeme ile dava hakkı arasındaki ilişkiyi ve cezanın kime kesilmesi gerektiğini soruyor. Aşağıdaki yanıtlar 2872 s. Çevre Kanunu ile 5326 s. Kabahatler Kanunu’nun güncel metnine dayanır ve İzmir uygulamasındaki temel ayrımları kısaca gösterir.

Çevre cezasını ödersem dava açma hakkım kaybolur mu?

Hayır. 5326 s. Kabahatler Kanunu md. 17/6 son cümlesine göre ödeme yapılması, kanun yoluna başvurma hakkını etkilemez. Ceza 1 ay içinde ödenirse %25 azaltım de uygulanır. Dava sonunda ceza iptal edilirse ödenen tutarın iadesi istenebilir.

Çevre cezasına itiraz için 30 gün mü, 15 gün mü vardır?

Dayanak kanuna bağlıdır. 2872 s. Çevre Kanunu’na dayanan cezalarda idare mahkemesinde dava süresi tebliğden itibaren 30 gündür. Kabahatler Kanunu’na dayanan çevreyi kirletme veya gürültü cezalarında sulh ceza hâkimliğine başvuru süresi 15 gündür.

Komşunun şikâyetiyle kesilen gürültü cezasına nereye itiraz edilir?

Zabıta veya kolluk tarafından 5326 s. K. md. 36’ya dayanılarak kesilen gürültü cezasına, 15 gün içinde fiilin işlendiği yerin sulh ceza hâkimliğine başvurulur. Ceza 2872 s. K. md. 20/h’ye dayanıyorsa yol idare mahkemesidir.

Apartmandaki ısınma kaynaklı kirlilik cezası kime kesilir?

2872 s. K. md. 20/c’ye göre konutlardaki fiilde sorumluluk, toplu ısıtılan konutlarda yöneticiye, ferdi ısıtılan konutlarda konutu kullanana aittir. Cezanın bu ayrıma aykırı olarak yanlış kişiye kesilmesi, iptal davasında ileri sürülebilecek bir aykırılıktır.

Çevre cezası davasında harç ve masraf ödenir mi?

Evet, idare mahkemesinde dava açarken başvurma ve karar harçları ile posta gideri yatırılır. Eksik harçla açılan davada İYUK md. 6/4 uyarınca 30 gün içinde tamamlama istenir. Gelir durumu yetersiz olan kişi adli yardım talep edebilir.

Foça'daki bir işletmeye neden daha yüksek ceza kesildi?

Foça, 1990 tarihli Bakanlar Kurulu kararıyla ilan edilmiş bir özel çevre koruma bölgesidir. 2872 s. K. md. 20’ye göre bu bölgelerde cezalar iki kat uygulanır. İhlal yerinin bölge sınırı içinde olup olmadığı itirazda kontrol edilmelidir.

Kaynaklar

• 2872 sayılı Çevre Kanunu (mevzuat.gov.tr)
• 5326 sayılı Kabahatler Kanunu (mevzuat.gov.tr)
• 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu (mevzuat.gov.tr)
• İzmir Bölge İdare Mahkemesi, İzmir idare mahkemeleri
• Foça Özel Çevre Koruma Bölgesi tanıtım belgesi (csb.gov.tr)

İlgili yazılar

• İzmir Körfezi'nde Kıyı Kanunu ve Yapılaşma Sınırı
• Konak'ta Tarihi Yapı ve Koruma Kurulu İzni
• Urla'da Zeytinlik Alan ve İmar Kısıtı
• İzmir'de Belediye İşlemine Karşı İptal Davası

Bu yazı genel bilgi amaçlıdır, hukuki danışmanlık yerine geçmez. Somut durumunuz için dosyanızın ayrıca değerlendirilmesi gerekir.

Bu yazı 10.10.2026 tarihli mevzuat esas alınarak hazırlanmıştır.