İzmir’de Karşılıksız Çek Şikâyeti

İzmir’de karşılıksız çek şikâyeti, savcılığa değil doğrudan icra ceza mahkemesine yapılan, kendine özgü kuralları olan bir başvurudur. Şikâyetçinin duruşmaya gelmemesi şikâyet hakkını düşürebilir, deliller dilekçede gösterilenlerle sınırlı kalabilir ve süreler kısa işler. Bu yüzden çek bankadan “karşılıksızdır” işlemiyle döndüğü anda adımların sırası önem kazanır.

Bu yazı, çek hamilinin İzmir’de hangi mahkemeye başvuracağını, bankada nelere dikkat edeceğini ve yargılamanın İzmir’deki icra ceza mahkemelerinde nasıl yürüdüğünü anlatır. Adli para cezasının hesaplanması ve ödeme hâlinde davanın düşmesi gibi genel konular karşılıksız çek şikâyeti, adli para cezası ve ödeme yazımızda ayrıntılı olarak yer alıyor.

İzmir’de Karşılıksız Çek Şikâyeti Hangi Mahkemeye Yapılır?

İzmir’de karşılıksız çek şikâyeti icra ceza mahkemesine yapılır. 5941 s. Çek Kanunu md. 5/1, bu suçtan açılan davaların icra mahkemesinde görüleceğini ve İİK md. 347, 349-353’teki yargılama usulünün uygulanacağını söyler. Cumhuriyet başsavcılığına yapılan şikâyet, dosyanın yanlış mercide beklemesine ve sürenin kaçmasına yol açabilir.

Aynı fıkra dört ayrı yetki bağlantısı tanır: çekin tahsil için bankaya ibraz edildiği yer, çek hesabının açıldığı banka şubesinin bulunduğu yer, hesap sahibinin yerleşim yeri ve şikâyetçinin yerleşim yeri. Son seçenek, İzmir’de oturan bir hamil için en pratik olandır: keşideci başka bir şehirde, çek de başka bir şehirdeki şubeye ait olsa bile şikâyet İzmir’de yapılabilir.

İcra ceza mahkemesi nerede?

İzmir Adliyesi’nin icra mahkemeleri ve icra daireleri, Stadyum Metro karşısındaki BAM Ek Hizmet Binası’ndadır. İzmir Adalet Komisyonu’nun 2025 faaliyet raporu, İzmir için 1. ila 13. İcra Hukuk Mahkemesi ve 1. ila 13. İcra Ceza Mahkemesi adlarıyla ayrı iş yükü tabloları yayımlar. Karşıyaka’da icra ceza işleri Çarşı Ek-1 Hizmet Binası’nda görülür; Kemalpaşa’da ise aynı raporda Kemalpaşa 1. İcra Ceza Mahkemesi yer alır. İzmir icra mahkemelerinin hukuk ve ceza tarafındaki görev ayrımını İzmir icra hukuk ve icra ceza farkı yazısında anlattık.

Şikâyetten Önce Bankada Ne Yapılmalı?

Şikâyetin dayanağı, bankanın çek üzerine yaptığı “karşılıksızdır” işlemidir. 5941 s. Kanun md. 3/4’e göre hamil isterse işlem; ibraz tarihi, hesap durumu, bankanın ödediği tutar ve ibraz edenin adı yazılarak, ibraz eden ile banka yetkilisinin imzasıyla çekin arkasına yapılır. Hamil imzalamaktan kaçınırsa karşılıksızdır işlemi yapılmaz.

İbraz süresi neden kritik?

Md. 5/1, cezai sorumluluğu çekin “üzerinde yazılı düzenleme tarihine göre kanuni ibraz süresi içinde” ibrazına bağlar. 6102 s. TTK md. 796 uyarınca çek düzenlendiği yerde ödenecekse on gün, başka bir yerde ödenecekse bir ay içinde ibraz edilmelidir ve süre düzenleme tarihinin ertesi günü başlar. Süre geçtikten sonra yapılan ibrazda karşılıksızdır işlemi olsa bile md. 5 kapsamında şikâyet yolu kapanır; alacak için ise hukuki yollar açık kalır.

Kısmi ödeme hâlinde md. 3/2 uyarınca karşılıksızdır işlemi yalnızca karşılanamayan kısım için yapılır. Banka ayrıca md. 3/3 kapsamında, Merkez Bankası’nın her yıl Ocak ayında belirleyip Resmî Gazete’de yayımladığı tutarı hamile ödemekle yükümlüdür. Kısmi ödemede çekin ön ve arka yüzünün onaylı fotokopisi hamile verilir; hamil bu fotokopiyi icra mahkemesine şikâyet dilekçesine ekleyebilir (md. 3/6).

Şikâyet Süresi ve Dilekçe Nasıl Hazırlanır?

2004 s. İİK md. 347 uyarınca şikâyet hakkı, fiilin öğrenildiği tarihten itibaren üç ay ve her hâlde fiilin işlendiği tarihten itibaren bir yıl geçmekle düşer. Karşılıksız çekte fiil çoğu zaman bankadaki karşılıksızdır işlemiyle birlikte öğrenilir; bu nedenle üç aylık süre pratikte o günden başlar.

Şikâyet süresi ve delillere bağlılık

İİK md. 349’a göre şikâyet dilekçeyle veya sözlü beyanla yapılabilir; mahkeme hemen duruşma günü belirler. Md. 351 ise şikâyetçinin dilekçesinde veya beyanında gösterdiği delillerle bağlı olduğunu söyler. Bu kural uygulamada sık gözden kaçar: tanık, banka kaydı ya da şirket sicil bilgisi dilekçede gösterilmezse sonradan eklenmesi tartışma yaratabilir. Dilekçeye çekin aslı veya onaylı fotokopisi, karşılıksızdır şerhi ve tüzel kişi keşidecide ticaret sicil kaydı eklenmelidir.

Dilekçenin içeriği kısa ama eksiksiz olmalıdır. Uygulamada şu bilgilerin yer alması dosyanın ilk duruşmada ilerlemesini sağlar: keşidecinin ve şirket keşidecide yetkililerin kimlik ve adres bilgileri; çekin seri numarası, muhatap banka ve şube; düzenleme ve ibraz tarihleri; karşılıksız kalan tutar ve bankanın ödediği kısım; çekin hamile hangi ciro zinciriyle geçtiği. Talep kısmında 5941 s. Kanun md. 5/1 uyarınca cezalandırma ile çek düzenleme ve çek hesabı açma yasağı açıkça istenmelidir. Birden fazla çek varsa her çek için ayrı ceza öngörüldüğünden çekler tek tek listelenmelidir.

Duruşmada Nelere Dikkat Edilmeli?

İİK md. 349’a göre taraflar belirlenen gün ve saatte bizzat gelmek veya vekil göndermekle yükümlüdür. Şikâyetçi gelmez ve vekil de göndermezse şikâyet hakkı düşer. Md. 350 uyarınca duruşmada Cumhuriyet savcısı bulunmaz; mahkeme iki tarafı ve delillerini dinler, md. 352’ye göre de kararını en geç beş gün içinde verir.

Şikâyet hakkının düşmesi tehlikesi, özellikle birden fazla çekle ilgili ayrı ayrı şikâyette bulunan şirket hamilleri için önemlidir. Her dosyanın duruşma takvimi ayrı izlenmelidir. Sanık başka bir yerde oturuyorsa md. 349 uyarınca istinabe yoluyla sorguya çekilebilir; gelmezse zabıta marifetiyle getirilebilir, bu da mümkün olmazsa muhakeme gıyabında görülür.

İzmir’deki ortalama süreler bu disiplinin neden gerekli olduğunu gösterir. 2025 faaliyet raporuna göre “çekle ilgili karşılıksız işlemi yapılmasına sebebiyet verme” davaları 1. İcra Ceza Mahkemesi’nde ortalama 211, 2. İcra Ceza Mahkemesi’nde 170, 3. İcra Ceza Mahkemesi’nde 236 günde bitirilmiştir. Kemalpaşa 1. İcra Ceza Mahkemesi’nde aynı suç tipinde ortalama 256 gündür. Tüzel kişi sorumlusunun karşılıksız çek düzenlemesine ilişkin dosyalarda ise süreler bazı mahkemelerde bin günü aşmıştır.

Hangi Ceza ve Yasak Uygulanır?

5941 s. Kanun md. 5/1’e göre karşılıksızdır işlemine sebebiyet veren kişiye her bir çek için 1.500 güne kadar adli para cezası verilir ve bu ceza, çek bedelinin karşılıksız kalan miktarından az olamaz. Mahkeme ayrıca çek düzenleme ve çek hesabı açma yasağına hükmeder; yargılama sırasında bu yasağa koruma tedbiri olarak resen karar verilir.

Çek düzenleme yasağı ve itiraz

Koruma tedbiri olarak verilen yasağa itirazda İİK md. 353/1 uygulanır: itiraz süresi tebliğden itibaren iki haftadır. Dosya, o yerde icra mahkemesinin birden fazla dairesi varsa numara olarak kendisini izleyen daireye, son numaralı daire için birinci daireye gönderilir. İzmir’de icra ceza mahkemeleri birden fazla daireden oluştuğundan itiraz, kararı veren mahkemeyi izleyen numaralı icra ceza mahkemesince incelenir ve verilen karar kesindir. Yasak kararı UYAP aracılığıyla MERSİS ile Risk Merkezi’ne bildirilir (md. 5/8). Hakkında yasak kararı verilen kişi elindeki bütün çek yapraklarını bankalara iade etmek (md. 5/6) ve kararın tebliğinden itibaren on gün içinde henüz tahsil edilmemiş çeklerini liste hâlinde muhatap bankaya bildirmek zorundadır (md. 5/7).

Mahkûmiyet hükmüne karşı ise İİK md. 353/2 uyarınca CMK’nın kanun yolu hükümleri uygulanır; İzmir’deki kararlar için istinaf mercii İzmir Bölge Adliye Mahkemesi’dir. İstinaf akışı İzmir BAM istinaf süreci yazısında anlatılıyor.

Şirket Çeklerinde Kim Sorumlu Olur?

Md. 5/2’ye göre çek karşılığını hesapta bulundurmakla yükümlü kişi çek hesabı sahibidir. Hesap sahibi tüzel kişiyse, mali işleri yürütmekle görevlendirilen yönetim organı üyesi, böyle bir belirleme yoksa yönetim organını oluşturan gerçek kişiler sorumludur. Bu nedenle şikâyet dilekçesinde şirketin ticaret sicilindeki yetkilileri doğru gösterilmelidir.

Tüzel kişi adına düzenlenen çek

Yasak kararları, karşılıksız çekin sermaye şirketi adına düzenlenmesi hâlinde yönetim organı ve ticaret siciline tescil edilen şirket yetkilileri hakkında da uygulanır. Md. 5/2 uyarınca yasaklı kişiler yasaklılık süresince sermaye şirketlerinin yönetim organlarında görev alamaz; ancak mevcut üyelikleri görev sürelerinin sonuna kadar devam eder. Gerçek kişi hesap sahibi ise md. 5/3’e göre kendi adına çek düzenlemek için başkasını temsilci veya vekil olarak atayamaz; atadığı kişinin düzenlediği çekten hukuki ve cezai sorumluluk hesap sahibine aittir.

Temsili bir örnek: Torbalı’daki bir toptancı, İzmir merkezde oturan ortağı aracılığıyla Manisa’daki bir şirketin çekini ciro yoluyla alıyor. Çek, düzenleme tarihinden altı gün sonra Konak’taki bir şubeye ibraz ediliyor ve karşılıksız çıkıyor. Hamil şirket, merkezinin bulunduğu Torbalı’da veya ibraz yeri olan İzmir’de şikâyette bulunabilir; şikâyette şirketin mali işlerden sorumlu yönetim kurulu üyesinin sicil kaydıyla gösterilmesi gerekir (temsilidir).

Ödeme veya Vazgeçme Hâlinde Ne Olur?

5941 s. Kanun md. 6/1’e göre karşılıksız kalan çek bedelini, kanuni ibraz tarihinden itibaren işleyen ticari temerrüt faiziyle birlikte tamamen ödeyen kişi hakkında yargılama aşamasında davanın düşmesine, hüküm kesinleştikten sonra ise hükmün bütün sonuçlarıyla ortadan kaldırılmasına karar verilir. Md. 6/2’ye göre şikâyetten vazgeçmede de aynı sonuç doğar.

Hamil açısından pratik sonuç şudur: şikâyetten vazgeçme ceza dosyasını sona erdirir ve çek düzenleme yasağının kaldırıldığı MERSİS ile Risk Merkezi’ne bildirilir. Bu nedenle bakiye alacak tahsil edilmeden, yalnızca bir ödeme sözüne dayanılarak vazgeçme beyanı verilmesi, hamilin elindeki en etkili baskı aracını ortadan kaldırabilir. Ödeme yapılmaz ve yasak sürerse keşideci, md. 6/3 uyarınca cezanın infazından itibaren üç yıl ve her hâlde yasağın konulmasından itibaren on yıl geçtikten sonra yasağın kaldırılmasını hükmü veren mahkemeden isteyebilir.

Faiz tutarını kontrol etmek için yasal ve temerrüt faizi hesaplama aracı kullanılabilir. Ceza şikâyeti alacağı tek başına tahsil etmez; paralel olarak kambiyo senetlerine özgü haciz yoluyla takip başlatılabilir. Bu yolun ilamsız takipten farkı kambiyo senetlerine özgü takip yazısında, İzmir’de çek ve senet takibinin pratiği İzmir çek ve senet takibi yazısında, zamanaşımı riskleri ise kambiyo senedinde zamanaşımı yazısında ele alınıyor; süreleri zamanaşımı hesaplama aracı ile kontrol edebilirsiniz.

• Çekin aslı veya bankanın verdiği onaylı ön-arka yüz fotokopisi.
• Karşılıksızdır şerhinin bulunduğu sayfa ve banka yazısı.
• Keşideci şirketse ticaret sicil gazetesi ve yetkili bilgileri.
• Ciro zincirini gösteren belgeler ve varsa tahsil cirosu bilgisi.
• Şikâyetçinin yerleşim yeri belgesi (yetki için).

Ticari alacakların genel tahsil stratejisi için ticari alacağın tahsili yazısına, ticaret hukuku alanındaki diğer yazılarımız için ticaret hukuku sayfasına bakabilirsiniz; yazının yazarı Av. Muhammed Çakmak. Her çekte ibraz tarihi, yetki ve sorumlu kişi ayrı incelenir; somut durumunuzun dosya özelinde değerlendirilmesi gerekir.

Sıkça Sorulan Sorular

Karşılıksız çek hamilleri en çok şikâyetin nereye ve ne zamana kadar yapılacağını, duruşmaya katılmanın zorunlu olup olmadığını ve ödeme hâlinde ne olacağını soruyor. Aşağıdaki cevaplar, 5941 s. Çek Kanunu ile İİK hükümlerine ve İzmir’deki mahkeme yapısına göre bu soruları kısaca yanıtlar.

Karşılıksız çek için savcılığa mı, mahkemeye mi başvurulur?

Doğrudan icra ceza mahkemesine başvurulur. 5941 s. Çek Kanunu md. 5/1, bu davaların icra mahkemesinde ve İİK’daki özel usulle görüleceğini söyler. İzmir’de icra mahkemeleri Stadyum Metro karşısındaki BAM Ek Hizmet Binası’ndadır.

Karşılıksız çek şikâyeti için süre ne kadar?

Şikâyet hakkı, fiilin öğrenildiği tarihten itibaren üç ay ve her hâlde fiilin işlendiği tarihten itibaren bir yıl geçmekle düşer (İİK md. 347). Süre pratikte bankanın karşılıksızdır işlemini yaptığı günden başlar.

Şikâyetçi duruşmaya gitmezse ne olur?

İİK md. 349’a göre şikâyetçi belirlenen gün ve saatte gelmez ve vekil de göndermezse şikâyet hakkı düşer. Bu nedenle birden fazla çek için açılmış dosyaların duruşma tarihleri ayrı ayrı izlenmeli veya vekil aracılığıyla takip edilmelidir.

Başka şehirdeki şirketin çekini İzmir'de şikâyet edebilir miyim?

Evet. Çek Kanunu md. 5/1, şikâyetçinin yerleşim yeri mahkemesini de yetkili sayar. İzmir’de oturan veya şirket merkezi İzmir’de bulunan hamil, keşidecinin şehrinden bağımsız olarak İzmir’deki icra ceza mahkemesine başvurabilir.

Keşideci çek bedelini öderse dava ne olur?

Karşılıksız kalan bedel, kanuni ibraz tarihinden itibaren işleyen ticari temerrüt faiziyle birlikte tamamen ödenirse yargılamada davanın düşmesine, kesinleşmiş hükümde ise hükmün bütün sonuçlarıyla ortadan kaldırılmasına karar verilir (Çek K. md. 6/1).

İbraz süresi geçtikten sonra karşılıksız çıkan çek için şikâyet yapılabilir mi?

Hayır. Cezai sorumluluk, çekin kanuni ibraz süresi içinde ibraz edilmesine bağlıdır (Çek K. md. 5/1). Süre geçmişse ceza şikâyeti yapılamaz; ancak alacak için icra takibi ve alacak davası gibi hukuki yollar açık kalır.

Kaynaklar

• 5941 sayılı Çek Kanunu (mevzuat.gov.tr)
• 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu (mevzuat.gov.tr)
• 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu (mevzuat.gov.tr)
• İzmir Adli Yargı İlk Derece Mahkemesi Adalet Komisyonu 2025 Faaliyet Raporu (adalet.gov.tr)

İlgili yazılar

• İzmir'de Haksız Rekabet Davası
• İzmir Asliye Ticaret Mahkemeleri: Görev ve Yetki
• İzmir'de Ticari Alacak Davası ve Arabuluculuk
• İzmir'de Esnaf ve Oda Uyuşmazlıkları

Bu yazı genel bilgi amaçlıdır, hukuki danışmanlık yerine geçmez. Somut durumunuz için dosyanızın ayrıca değerlendirilmesi gerekir.

Bu yazı 10.10.2026 tarihli mevzuat esas alınarak hazırlanmıştır.