Aliağa’da Sanayi Tesislerinde İş Kazası Sorumluluğu

Aliağa’da iş kazası sorumluluğu, çoğu zaman tek bir işverenle sınırlı kalmaz. Rafineri ve kimya tesislerinde bakım ekipleri, gemi geri dönüşüm tesislerinde söküm firmaları, organize sanayi bölgesinde birbirine hizmet veren işletmeler aynı sahada çalışır. Kaza olduğunda “kim sorumlu” sorusunun cevabı, işçinin bordrosunun hangi şirkette olduğundan daha geniştir.

Bu yazı tazminatın nasıl hesaplanacağını değil, sorumluluğun kime ve hangi hukuki dayanakla yükleneceğini anlatır: işverenin koruma borcu, asıl işveren ve alt işveren ilişkisi, OSB yönetiminin koordinasyon görevi, SGK’nın rücu hakkı ve ceza soruşturması.

Aliağa’da İş Kazası Sorumluluğu Kimde Başlar?

Sorumluluk önce işverende başlar. 6331 s. İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu md. 4 uyarınca işveren risk değerlendirmesi yapmak, eğitim ve bilgi vermek, tedbirlere uyulup uyulmadığını denetlemek zorundadır. Aynı maddenin ikinci fıkrasına göre dış uzman veya kuruluştan hizmet almak, işverenin sorumluluğunu ortadan kaldırmaz.

Aliağa’da bu kural özel bir anlam taşır. Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı’nın Gemi Sanayi ve Kıyı Yapıları Bülteni (Eylül 2023) verilerine göre gemi geri dönüşüm sanayi Aliağa’nın Arapçiftliği mevkiinde, 07.10.1974 tarihli Bakanlar Kurulu kararıyla Gemi Söküm Organize Sanayi Bölgesi ilan edilen alanda kuruludur; 1.300 metrelik sahil şeridinde 22 firma faaliyet gösterir ve tesislerde yaklaşık 1.500 kişi çalışır. İlçede ayrıca Aliağa Kimya İhtisas ve Karma Organize Sanayi Bölgesi (ALOSBİ) bulunur. Yüksek riskli işler, çok sayıda yüklenici ve iç içe geçmiş çalışma alanları, sorumluluk zincirini uzatır.

İşverenin koruma borcu sözleşmeden doğar

6098 s. TBK md. 417 işverene iş sağlığı ve güvenliği için gerekli her türlü önlemi alma ve araç gereci noksansız bulundurma borcu yükler. Üçüncü fıkra, bu borca aykırılık nedeniyle işçinin ölümü veya vücut bütünlüğünün zedelenmesinden doğan zararların sözleşmeye aykırılık hükümlerine tabi olduğunu söyler. Bu, işverenin kusursuzluğunu kendisinin ispat etmesi gereken bir yapı demektir ve zamanaşımında TBK md. 146’daki on yıllık genel süreyi gündeme getirir.

Hangi Olay İş Kazası Sayılır ve Ne Zaman Bildirilir?

5510 s. K. md. 13 iş kazasını beş hâlde tanımlar: işyerinde bulunulan sırada, işveren tarafından yürütülen iş nedeniyle, görevli olarak işyeri dışına gönderilme sırasında, emziren kadın sigortalının süt izni sırasında ve işverence sağlanan taşıtla işe gidiş gelişte meydana gelen olaylar. İşveren kazayı kolluğa derhal, SGK’ya en geç üç iş günü içinde bildirir.

İş kazası bildirimi geciktiğinde ne olur?

Bildirim süresi geçirilirse 5510 s. K. md. 21/2 uyarınca bildirim tarihine kadar sigortalıya ödenen geçici iş göremezlik ödeneği SGK tarafından işverenden tahsil edilir. 6331 md. 14 ise işverene ayrıca tüm kazaların kaydını tutma, yaralanma olmasa bile ekipman hasarına yol açan olayları inceleme ve rapor düzenleme yükü getirir. Kazadan sonraki ilk günlerde yapılacak işler için iş kazası sonrası hak kaybını önleyen adımlar yazısına bakılabilir; İzmir genelindeki başvuru akışı ise İzmir’de iş kazası sonrası hukuki süreç rehberinde anlatılır.

Rafineri, Kimya ve Gemi Söküm Tesislerinde Hangi Ek Yükümlülükler Var?

Büyük endüstriyel kaza oluşabilecek işyerlerinde işveren, işletmeye başlamadan önce büyük kaza önleme politika belgesi veya güvenlik raporu hazırlar; güvenlik raporu gereken yerlerde rapor Bakanlıkça incelenmeden işyeri açılamaz (6331 md. 29). Çok tehlikeli sınıftaki maden, metal ve yapı işleri ile tehlikeli kimyasallarla çalışılan işyerlerinde risk değerlendirmesi yoksa iş durdurulur (md. 25/1).

Gemi Söküm Yönetmeliği’nin tarihi ve sayısı, Bakanlığın yukarıda anılan bülteninden alınmıştır; güncel metin ve sonraki değişiklikler dosya özelinde ayrıca kontrol edilmelidir. Tabloda yer alan belge listesi bir kontrol önerisidir, kanuni bir liste değildir.

Asıl İşveren ve Alt İşveren Birlikte mi Sorumlu?

Evet. 4857 s. İş K. md. 2 uyarınca asıl işveren, alt işverenin işçilerine karşı o işyeriyle ilgili olarak kanundan, iş sözleşmesinden veya toplu iş sözleşmesinden doğan yükümlülüklerden alt işverenle birlikte sorumludur. Bakım, temizlik, iskele kurulumu veya söküm işini üstlenen yüklenicinin işçisi kaza geçirdiğinde, tesis sahibi de dosyanın tarafı olur.

Asıl işveren alt işveren ilişkisinde İSG kurulu ve koordinasyon

6331 md. 22/2’ye göre altı aydan uzun süren asıl işveren-alt işveren ilişkisinde, ayrı kurullar varsa iş birliği ve koordinasyonu asıl işveren sağlar; kurul oluşturma yükümlülüğü olmayan taraf vekâleten temsilci atar. Toplam çalışan sayısı elliyi aşıyorsa ortak kurul kurulur. Kaza dosyasında bu kurulun toplantı tutanakları, asıl işverenin koordinasyon borcunu yerine getirip getirmediğinin en somut delilidir. Muvazaa, ücret kontrolü ve rücu ilişkisi gibi genel konular için asıl işveren ve alt işveren (taşeron) sorumluluğu yazısı ayrıntılıdır.

Alt işveren işçisinin kazasında iç ilişki

İşçiye karşı birlikte sorumluluk, asıl işveren ile alt işveren arasındaki iç paylaşımı belirlemez. İç ilişkide hangi tarafın ne ölçüde katlanacağı, sözleşme hükümlerine ve kusur dağılımına göre ayrıca tartışılır. Bu nedenle yüklenici sözleşmelerindeki İSG maddeleri, kazadan sonra en çok incelenen belgeler arasındadır.

OSB’de İSG Koordinasyonu Kime Düşer?

6331 md. 23/1, aynı çalışma alanını paylaşan işverenlere iş birliği ve koordinasyon yükler. Md. 23/2 ise iş merkezleri, sanayi bölgeleri veya siteler gibi birden fazla işyerinin bulunduğu yerlerde koordinasyonun yönetim tarafından sağlanacağını, yönetimin işverenleri uyaracağını ve uyarılara uymayanları Bakanlığa bildireceğini düzenler.

Bu hüküm, ALOSBİ gibi organize sanayi bölgelerinde bir işletmenin yarattığı tehlikenin komşu işletmenin çalışanını etkilediği durumlarda önem kazanır. Yangın, gaz kaçağı veya ortak yol ve altyapıda yaşanan kazalarda, işverenin yanında yönetimin uyarı ve bildirim görevini yerine getirip getirmediği de araştırılabilir. Ancak md. 23/2 yönetimi her kazadan otomatik olarak sorumlu tutmaz; görevin kapsamı uyarı ve bildirimdir ve bunun ihlali somut olayda ayrıca ispat edilmelidir. OSB’lerdeki işçilik alacakları gibi diğer konular İzmir OSB’lerinde işçi alacakları yazısında ele alınır.

SGK Rücu ve Ceza Sorumluluğu Nasıl İşler?

5510 s. K. md. 21/1’e göre iş kazası işverenin kastı veya iş sağlığı ve güvenliği mevzuatına aykırı hareketi sonucu olmuşsa, SGK’nın yaptığı ödemeler ve bağlanan gelirin ilk peşin sermaye değeri, sigortalının isteyebileceği tutarla sınırlı olarak işverene ödettirilir. İşverenin sorumluluğunun tespitinde kaçınılmazlık ilkesi dikkate alınır.

Aynı kaza dört ayrı sorumluluk hattı açabilir. Bu hatlar birbirinden bağımsız ilerler; birinde verilen karar diğerini kendiliğinden bitirmez, ancak delil olarak etkiler:

Rücu davasının zamanaşımı, savunmaları ve üçüncü kişilerin sorumluluğu SGK’nın iş kazasında işverene rücu davası yazısında ayrıntılı anlatılır. İdari tarafta ise 6331 md. 26 yükümlülük ihlallerine idari para cezası öngörür; güncel tutarlar ve itiraz yolu için İSG yükümlülüğü ve idari para cezaları yazısına bakılabilir.

Taksirle öldürme ve yaralama hangi mahkemede görülür?

5237 s. TCK md. 85 taksirle ölüme 2-6 yıl, birden fazla kişinin ölümüne ya da ölüm ve yaralanmaya 2-15 yıl hapis öngörür. Taksirle yaralamada (md. 89) 7571 s. Kanun’la 2025 sonunda temel ceza 4 ay-2 yıl, birden fazla kişinin yaralanmasında 9 ay-5 yıl oldu. Taksirle yaralama kural olarak şikâyete bağlıdır; bilinçli taksirde, md. 89/1 kapsamı dışındaki yaralamalarda şikâyet aranmaz.

5235 s. K. md. 12’ye göre on yıldan fazla hapis gerektiren suçlara ağır ceza mahkemeleri bakar; bu nedenle TCK md. 85/2 kapsamındaki dosyalar ağır cezada görülür. HSK’nın 06.08.2025 tarihli kararıyla Aliağa, mahkemenin faaliyete geçtiği tarih itibarıyla Menemen Ağır Ceza Mahkemesi’nin yargı çevresine alınmıştır. Soruşturma ise kazanın olduğu yer olan Aliağa’da başlar; Aliağa Adliyesi’nin adresi Menemen Adliyesi’nin resmi sayfasında Kültür Mah. Atatürk Cd. No:64 olarak yer alır.

Çalışan Tehlike Gördüğünde Çalışmaktan Kaçınabilir mi?

Evet. 6331 md. 13’e göre ciddi ve yakın tehlikeyle karşılaşan çalışan İSG kuruluna, kurul yoksa işverene başvurarak tespit ve tedbir isteyebilir. Talep yönünde karar verilirse çalışan tedbir alınana kadar çalışmaktan kaçınabilir; bu dönemdeki ücreti ve diğer hakları saklıdır. Tehlike önlenemiyorsa çalışan güvenli yere gidebilir.

Talebine rağmen tedbir alınmayan çalışan, tabi olduğu kanuna göre iş sözleşmesini feshedebilir (md. 13/4). Bu hakkın kullanılmasında yazılı başvuru ve tutanak belirleyicidir; sözlü uyarılar sonradan ispatta zorluk çıkarır. fesih." aria-label="Haklı fesih — tanım">Haklı fesih koşulları için işçinin haklı nedenle derhal feshi yazısı incelenebilir.

Tazminat Davası Hangi Mahkemede ve Arabuluculuk Olmadan mı Açılır?

7036 s. İş Mahkemeleri K. md. 3/3 uyarınca iş kazasından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat ile bunlarla ilgili tespit, itiraz ve rücu davalarında arabulucuya başvurma şartı aranmaz. Md. 6/3’e göre bu davalarda iş kazasının veya zararın meydana geldiği yer ile zarar gören işçinin yerleşim yeri mahkemesi de yetkilidir.

Bu yetki kuralı Aliağa’da pratik bir seçim yaratır: Aliağa’daki tesiste yaralanan ama Menemen, Foça veya Bergama’da oturan işçi, davayı kaza yerinde, kendi yerleşim yerinde ya da davalının yerleşim yerinde açabilir. İş mahkemesi kurulmamış yerlerde bu davalara asliye hukuk mahkemesi iş mahkemesi sıfatıyla bakar (md. 2/3). Ana ilçe bağlantıları için Aliağa Adliyesi ve dava süreci rehberi hazırlanmaktadır.

Tazminat kalemleri ve hesap bu yazının konusu değil

Sürekli iş göremezlik oranı, destekten yoksun kalma ve manevi tazminat ayrı uzmanlık gerektirir. Kalıcı maluliyet için sürekli iş göremezlik ve maluliyet oranı, ölümlü kazalarda destekten yoksun kalma tazminatını kimlerin talep edebileceği yazıları; ön hesap için geçici iş göremezlik hesaplama aracı ve süreleri görmek için zamanaşımı hesaplama aracı kullanılabilir.

Kazadan Sonra Hangi Deliller Hemen Korunmalı?

Sanayi tesislerinde kaza yeri kısa sürede temizlenir, ekipman onarılır, vardiya düzeni değişir. Sorumluluğun kime ait olduğunu belirleyen deliller ise çoğunlukla işverenin ve yüklenicinin elindedir; bu yüzden ilk haftalar belirleyicidir. 6331 md. 14 ve md. 17’deki kayıt ve eğitim yükümlülükleri, istenecek belgelerin çerçevesini verir.

1. Kolluk tutanağı, olay yeri fotoğrafları ve tanık ifadeleri.
2. SGK’ya yapılan iş kazası bildirgesi ve bildirim tarihi.
3. İşyerinin risk değerlendirmesi, varsa güvenlik raporu veya büyük kaza önleme politika belgesi.
4. Çalışanın İSG eğitim kayıtları, kişisel koruyucu donanım zimmet tutanakları ve iş izin formları.
5. Asıl işveren-alt işveren sözleşmesi, İSG kurulu tutanakları ve koordinasyon yazışmaları.
6. İş müfettişi incelemesi yapılmışsa raporu; kamera kayıtlarının saklanması için erken yazılı talep.

Her kaza dosyası farklı bir sorumluluk zinciri içerir ve aynı olayda hukuk, ceza ve SGK süreçleri paralel ilerler. Somut durumunuzun dosya özelinde değerlendirilmesi gerekir. İş hukuku ve tazminat uyuşmazlıklarına ilişkin genel bilgi için iş hukuku çalışma alanı ve tazminat hukuku sayfası, yazar hakkında bilgi için Av. Mehmet İlker Dinç profili incelenebilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Aliağa’daki rafineri, kimya, gemi geri dönüşüm ve OSB işletmelerinde yaşanan iş kazalarından sonra en sık sorulan soruları kısa cevaplarla topladık. Cevaplar 6331, 5510, 4857 ve 7036 sayılı kanunların güncel metnine dayanır; kazanın türü ve taraf sayısı sonucu değiştirebileceği için her dosya ayrıca incelenmelidir.

Taşeron işçisi kaza geçirirse tesis sahibi şirket sorumlu olur mu?

Kural olarak evet. 4857 s. İş K. md. 2 uyarınca asıl işveren, alt işverenin işçisine karşı o işyeriyle ilgili yükümlülüklerden alt işverenle birlikte sorumludur. İşçi tazminat talebini iki şirkete birlikte yöneltebilir; aralarındaki paylaşım sonradan iç ilişkide belirlenir.

İş kazası tazminatı için önce arabulucuya gitmek gerekir mi?

Hayır. 7036 s. İş Mahkemeleri Kanunu md. 3/3, iş kazası veya meslek hastalığından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat davalarını zorunlu arabuluculuk dışında tutar. İşçi alacakları için açılacak ayrı davalarda ise arabuluculuk dava şartı olmaya devam eder.

İşveren kazayı SGK'ya bildirmezse ne olur?

İşveren kazayı en geç üç iş günü içinde bildirmek zorundadır. Bildirim yapılmazsa 5510 s. K. md. 21/2 uyarınca bildirim tarihine kadar ödenen geçici iş göremezlik ödeneği işverenden tahsil edilir; ayrıca idari para cezası gündeme gelir.

ALOSBİ yönetimi bir fabrikadaki kazadan sorumlu tutulabilir mi?

6331 md. 23/2 sanayi bölgelerinde koordinasyonu yönetime verir ve diğer işyerlerini etkileyecek tehlikelerde işverenleri uyarma, uymayanları Bakanlığa bildirme görevi yükler. Yönetimin sorumluluğu ancak bu görevin ihlali ve kazayla bağlantısı somut olarak ispat edilirse tartışılabilir.

Aliağa'daki kaza için dava başka ilçede açılabilir mi?

Evet. 7036 md. 6/3 uyarınca iş kazasından doğan tazminat davaları kazanın olduğu yer mahkemesinde, zarar gören işçinin yerleşim yeri mahkemesinde veya davalının yerleşim yeri mahkemesinde açılabilir. Yetki sözleşmesiyle bu kural değiştirilemez.

Ölümlü iş kazası davası nerede görülür?

Birden fazla kişinin öldüğü kazalarda TCK md. 85/2’deki ceza üst sınırı 15 yıl olduğundan ağır ceza mahkemesi görevlidir. HSK’nın 2025 kararıyla Aliağa, Menemen Ağır Ceza Mahkemesi’nin yargı çevresindedir. Tek ölümlü kazalarda ise asliye ceza mahkemesi görevlidir.

Kaynaklar

• 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu (mevzuat.gov.tr)
• 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu (mevzuat.gov.tr)
• 4857 sayılı İş Kanunu (mevzuat.gov.tr)
• 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu (mevzuat.gov.tr)
• 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu (mevzuat.gov.tr)
• Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı, Gemi Sanayi ve Kıyı Yapıları Bülteni, Sayı 7 (2023)

İlgili yazılar

• İzmir'de Deniz İş Kanunu ve Gemiadamı Hakları
• İzmir'de Turizm Sezonu ve Mevsimlik İşçi Hakları
• İzmir'de İş Davalarında Zorunlu Arabuluculuk
• İzmir'de Mobbing İddiası ve İspat Süreci

Bu yazı genel bilgi amaçlıdır, hukuki danışmanlık yerine geçmez. Somut durumunuz için dosyanızın ayrıca değerlendirilmesi gerekir.

Bu yazı 10.10.2026 tarihli mevzuat esas alınarak hazırlanmıştır.