Mirastan Feragat Sözleşmesi ve Saklı Paya Etkisi

Mirastan feragat sözleşmesi, bir mirasçının henüz hayatta olan mirasbırakanla anlaşarak ileride açılacak mirastaki haklarından önceden vazgeçtiği sözleşmedir. Çoğu zaman bir çocuğa sağlığında ev, arsa veya para verilip karşılığında onun mirastan çekilmesi amacıyla yapılır. Doğru kurulduğunda miras paylaşımını sadeleştirir; şekil veya içerik hatası ise yıllar sonra kardeşler arasında tenkis ve iptal davalarına yol açar.

Aşağıda sözleşmenin nasıl yapılacağı, karşılıklı ve karşılıksız feragatin farkı, feragatin saklı paya ve tereke borçlarına etkisi 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu md. 528-530, 545 ve 573-574 esas alınarak açıklanmıştır. Saklı payın genel işleyişi ve tenkis davasının koşulları ise saklı pay ve tenkis davası yazısının konusudur.

Mirastan Feragat Sözleşmesi Nedir, Kimler Arasında Yapılır?

4721 s. TMK md. 528 uyarınca mirasbırakan, bir mirasçısı ile karşılıksız veya bir karşılık sağlanarak mirastan feragat sözleşmesi yapabilir ve feragat eden mirasçılık sıfatını kaybeder. Sözleşmenin tarafları mutlaka mirasbırakan ve feragat eden mirasçıdır; mirasbırakanın katılmadığı bir anlaşma mirastan feragat sayılmaz.

Feragat, çoğunlukla saklı paylı mirasçılarla, yani çocuklar, torunlar, ana baba ve eşle yapılır. Çünkü saklı payı olmayan bir yasal mirasçıyı, örneğin kardeşi, mirasbırakan zaten bir vasiyetnameyle mirasın dışında bırakabilir. Feragat sözleşmesinin asıl işlevi, vasiyetle ortadan kaldırılamayacak saklı pay hakkını tarafların iradesiyle sona erdirmektir.

Mirasçılar arasındaki sözleşmelerden farkı

Kardeşlerin, anne veya baba hayattayken onun katılımı olmadan “babamızın evini sen al, ben mirastan bir şey istemem” şeklinde yaptığı anlaşmalar geçerli değildir. TMK md. 678, mirasbırakanın katılması veya izni olmaksızın açılmamış bir miras hakkında yapılan sözleşmeleri geçersiz sayar ve bu sözleşmeyle verilenlerin geri istenebileceğini kabul eder. Mirasın açılmasından sonra ise miras payının devri yazılı şekle bağlıdır (TMK md. 677).

Mirastan Feragat Sözleşmesi Hangi Şekilde Yapılır?

Mirastan feragat bir miras sözleşmesidir. 4721 s. TMK md. 545 uyarınca miras sözleşmesi resmî vasiyetname şeklinde düzenlenmeli, taraflar arzularını resmî memura aynı zamanda bildirmeli ve metni memurun ve iki tanığın önünde imzalamalıdır. Adi yazılı bir belgeyle veya yalnızca noter onaylı bir imzayla yapılan feragat geçerli olmaz.

Resmî memur ve tanıklar

Resmî memur sulh hâkimi, noter veya kanunla yetkili kılınmış bir görevli olabilir (TMK md. 532); uygulamada sözleşme çoğunlukla noterde yapılır. Tanık yasakları resmî vasiyetnamedeki gibidir: fiil ehliyeti bulunmayanlar, okur yazar olmayanlar, mirasbırakanın eşi, üstsoy ve altsoy kan hısımları, kardeşleri ve bunların eşleri tanık olamaz (TMK md. 536). Vasiyet ve miras sözleşmelerinin şekil kuralları vasiyetname türleri ve şekil şartları yazısında ayrıntılı olarak ele alınmıştır.

Ehliyet ve izin şartları

Miras sözleşmesi yapabilmek için mirasbırakanın ayırt etme gücüne sahip, ergin ve kısıtlı olmaması gerekir (TMK md. 503). Feragat eden mirasçı vesayet altındaysa, miras sözleşmesi yapılması için vesayet makamının izninden sonra denetim makamının da izni gerekir (TMK md. 463/5). Küçük bir çocuk adına ana babanın tek başına feragat beyanında bulunması bu nedenle ciddi geçerlilik sorunu doğurur. İleri yaştaki veya ağır bir hastalığı bulunan mirasbırakan için düzenleme tarihine yakın bir sağlık raporu alınması, ölümden sonra ehliyetsizlik iddiasıyla açılabilecek bir iptal davasına karşı en güçlü delillerden biri olur. Raporun sözleşmenin yapıldığı günün durumunu yansıtması önemlidir; yıllar önce alınmış bir belge bu işlevi göremez.

Karşılıklı ve Karşılıksız Feragat Arasındaki Fark Nedir?

4721 s. TMK md. 528 iki türü birbirinden ayırır. Karşılıksız feragatte mirasçı hiçbir şey almadan mirastan çekilir. Karşılıklı feragatte ise mirasbırakan ona para, taşınmaz veya başka bir değer verir. Kanun, karşılık sağlanarak yapılan feragatin, sözleşmede aksi öngörülmedikçe feragat edenin altsoyu için de sonuç doğuracağını açıkça düzenler.

Feragatin altsoya etkisi

Karşılıklı feragatte feragat edenin çocukları da kural olarak mirasbırakana mirasçı olamaz; çünkü karşılık zaten onların kökü olan kişiye ödenmiştir. Karşılıksız feragatte ise kanun altsoyu kapsayan bir kural koymadığından, feragat edenin payı onun altsoyuna geçebilir. Taraflar bu sonucu değiştirmek istiyorsa sözleşmeye “feragat altsoyu kapsar” veya “kapsamaz” şeklinde açık bir hüküm yazmalıdır. Bu tek cümlenin eksikliği, torunların ileride dava açıp açamayacağı sorusunu belirsiz bırakır.

Karşılığın belgelenmesi

Karşılık olarak verilen değerin sözleşmede açıkça gösterilmesi, tapu devri veya banka havalesiyle belgelenmesi gerekir. Karşılığın niteliği ve değeri, hem tenkis hesabında hem de tereke alacaklılarına karşı sorumlulukta belirleyici olur. Karşılığın ödenmemesi hâlinde sağlararası edimleri isteme hakkı bulunan taraf, borçlar hukuku kurallarına göre sözleşmeden dönebilir (TMK md. 547); temerrüt hâlindeki seçimlik haklar 6098 s. TBK md. 125’te düzenlenmiştir.

Feragat Belirli Bir Kişi Lehine Yapılırsa Ne Olur?

4721 s. TMK md. 529 uyarınca feragat belli bir kişi lehine yapılmışsa ve bu kişi herhangi bir sebeple mirasçı olamazsa feragat hükümden düşer. Belli bir kişi gösterilmemişse feragat, en yakın ortak kökün altsoyu lehine yapılmış sayılır; onların da mirasçı olamaması hâlinde feragat yine hükümden düşer.

Örneğin bir çocuk, kardeşi lehine feragat etmiş ve kardeş mirasbırakandan önce ölmüşse, lehine feragat edilen kişi mirasçı olamadığından feragat hükümden düşer ve feragat eden yeniden mirasçı olur. Lehine feragat edilen kişinin çocuklarının durumu tartışmalı olabileceğinden, sözleşmede lehdarın önce ölmesi hâlinde ne olacağının ayrıca yazılması yerinde olur. Bu örnek temsilidir.

Mirastan Feragat Saklı Payı Nasıl Etkiler?

Feragat eden mirasçılık sıfatını kaybettiğinden saklı pay sahibi de olmaz ve tenkis davası açamaz. Buna karşılık diğer mirasçılar, 4721 s. TMK md. 573 uyarınca mirasbırakanın feragat edene sağlığında tasarruf edilebilir kısmı aşan edimlerde bulunması hâlinde bunun tenkisini isteyebilir. Tenkise yalnızca feragat edenin saklı payını aşan miktar tabidir.

Tenkis davası ve geri verme seçeneği

Edimlerin değerlerinin mahsubu, mirasta denkleştirme kurallarına göre yapılır (TMK md. 573). Tenkis nedeniyle bir malı veya değeri geri vermekle yükümlü olan feragat eden iki seçenek arasında tercih yapar: ya tenkise tabi değeri geri verir ya da almış olduklarının tamamını terekeye iade ederek mirastan feragat etmemiş gibi paylaşmaya katılır (TMK md. 574). Tenkis davası, saklı payın zedelendiğinin öğrenilmesinden başlayarak bir yıl ve her hâlde mirasın açılmasından başlayarak on yıl içinde açılmalıdır (TMK md. 571).

Diğer mirasçıların payları da feragatten etkilenir. Feragat eden hesaba katılmadığından kalan yasal mirasçıların payları ve buna bağlı saklı payları büyür. Yasal payların kimler arasında ve hangi oranlarda dağıldığı miras payı hesaplama aracında görülebilir; saklı pay oranları ise altsoy için yasal payın yarısı, ana ve babadan her biri için dörtte biridir (TMK md. 506).

Tereke Borca Batıksa Feragat Eden Sorumlu Olur mu?

4721 s. TMK md. 530 uyarınca mirasın açılması anında tereke borçları karşılayamıyorsa ve borçlar mirasçılar tarafından da ödenmiyorsa, feragat eden ve mirasçıları, ölümden önceki beş yıl içinde feragat için aldıkları karşılıktan, mirasın açılması anındaki zenginleşmeleri tutarında alacaklılara karşı sorumludur. Sorumluluk kişisel ve sınırlıdır.

Bu hüküm, borçlu bir mirasbırakanın mallarını “feragat karşılığı” adı altında bir çocuğuna aktararak alacaklılardan kaçırmasını sınırlar. Beş yıllık süre ölüm tarihinden geriye doğru hesaplanır; daha önce verilen karşılıklar bu hüküm kapsamında kalmaz. Sorumluluk, verilen değerin tamamıyla değil, ölüm anında feragat edenin elinde kalan zenginleşmeyle sınırlıdır. Borçlu terekede mirasçıların genel durumu için mirasın hükmen reddi ve mirasın reddi süresi yazılarına bakılabilir.

Alacaklıların tasarrufun iptali davası

TMK md. 530’dan ayrı olarak, mirasbırakanın sağlığındaki alacaklıları da feragat karşılığı yapılan devrin iptalini isteyebilir. 2004 s. İİK md. 278, 7571 s. Kanunla yapılan değişiklikten sonra, gerçek değerine uygun ivaz ispatlanmadıkça altsoy ve üstsoy gibi yakınlar arasındaki tasarrufları bağışlama sayar; aciz belgesi veya iflastan önceki bir yıl içinde yapılan bağışlamalar iptale tabidir. Zarar verme kastıyla yapılan işlemler için İİK md. 280, dava hakkının düşmesi için ise tasarruftan itibaren beş yıllık süre (İİK md. 284) uygulanır.

Feragat Sözleşmesi Sonradan Ortadan Kaldırılabilir mi?

Evet. 4721 s. TMK md. 546 uyarınca miras sözleşmesi, tarafların yazılı anlaşmasıyla her zaman ortadan kaldırılabilir. Mirasbırakan ile feragat eden anlaşırsa feragat sona erer ve mirasçılık sıfatı geri döner. Tek taraflı kaldırma ise ancak kanunda sayılan sınırlı hâllerde mümkündür; bu nedenle iki tarafın iradesi esastır.

İptal davası ve süreleri

Sözleşme ehliyetsizlik, yanılma, aldatma, korkutma, zorlama veya şekil eksikliği nedeniyle sakatsa iptal davası açılabilir (TMK md. 504 ve 557). İptal davası hakkı, davacının tasarrufu, iptal sebebini ve hak sahibi olduğunu öğrenmesinden başlayarak bir yıl ve her hâlde mirasın geçmesinden itibaren iyiniyetli davalılara karşı on, iyiniyetli olmayanlara karşı yirmi yıl geçmekle düşer (TMK md. 559). Dava sürecinin ayrıntıları ölüme bağlı tasarrufların iptali davası yazısında anlatılmıştır.

Feragat Sözleşmesi Hazırlanırken Nelere Dikkat Edilmeli?

Feragat sözleşmesi çoğunlukla onlarca yıl sonra, mirasbırakanın ölümünde önem kazanır. 4721 s. TMK md. 545’teki şekil kuralına uyulması tek başına yeterli değildir; metnin ileride doğacak soruları şimdiden yanıtlaması gerekir. Aşağıdaki kontrol listesi, uygulamada en çok tartışma doğuran altı noktayı gösterir.

• Şekil: Sözleşme resmî memur ve iki tanık önünde, tarafların aynı anda imzasıyla yapılmalıdır; tanıkların TMK md. 536 yasağına girmediği kontrol edilmelidir.
• Karşılık: Verilen değer, tarihi ve devir yolu sözleşmede ve resmî kayıtlarda açıkça gösterilmelidir.
• Altsoy: Feragatin torunları kapsayıp kapsamadığı açıkça yazılmalıdır.
• Lehdar: Belirli bir kişi lehine feragat ediliyorsa, o kişinin önce ölmesi hâlinde ne olacağı düzenlenmelidir.
• Diğer mirasçılar: Karşılığın büyüklüğü, diğer saklı paylı mirasçıların tenkis talebine yol açabilir; değer oranları önceden hesaplanmalıdır.
• Borç durumu: Mirasbırakan borçluysa TMK md. 530’daki beş yıllık sorumluluk ve alacaklıların iptal davası riski değerlendirilmelidir.

Yurt dışında yaşayan bir mirasçının feragati söz konusuysa, işlemin konsoloslukta yapılması ve belgelerin Türkiye’de kullanılması için yurt dışındaki mirasçının vekâletle takibi yazısı yol gösterir. Sağlığında bakım karşılığı mal devretmek isteyenler için ölünceye kadar bakma sözleşmesi ayrı bir seçenektir. Genel çerçeve için miras hukuku çalışma alanı ve KCD Hukuk ekibi sayfaları incelenebilir; somut durumunuzun dosya özelinde değerlendirilmesi gerekir.

Sıkça Sorulan Sorular

Aile içinde miras planlaması yapan ebeveynlerin ve kendisinden mirastan feragat etmesi istenen çocukların en sık sorduğu sorular aşağıda yanıtlandı. Cevaplar Türk Medeni Kanunu ile Türk Borçlar Kanununun güncel metnine dayanır; feragatin sonuçları her ailede mirasçıların sayısına ve verilen karşılığa göre ayrıca hesaplanmalıdır.

Mirastan feragat noterde mi yapılır?

Mirastan feragat bir miras sözleşmesi olduğundan resmî vasiyetname şeklinde, yani resmî memur ve iki tanık önünde yapılmalıdır (TMK md. 545). Resmî memur sulh hâkimi, noter veya yetkili bir görevli olabilir; uygulamada çoğunlukla noter tercih edilir.

Mirastan feragat eden kişi sonradan mirasçı olabilir mi?

Mirasbırakan ile feragat eden yazılı olarak anlaşırsa sözleşme ortadan kaldırılabilir (TMK md. 546). Ayrıca belirli bir kişi lehine yapılan feragat, o kişi mirasçı olamazsa hükümden düşer (TMK md. 529). Bu hâllerde feragat eden yeniden mirasçı olabilir.

Babam hayattayken kardeşimle mirastan vazgeçme anlaşması yapabilir miyim?

Mirasbırakanın katılımı veya izni olmadan, açılmamış bir miras hakkında kardeşler arasında yapılan sözleşme geçerli değildir (TMK md. 678). Geçerli bir feragat için sözleşmenin bizzat mirasbırakan ile ve miras sözleşmesi şeklinde yapılması gerekir.

Mirastan feragat eden kişinin çocukları mirasçı olur mu?

Karşılık alınarak yapılan feragat, sözleşmede aksi yazılmadıkça feragat edenin altsoyunu da kapsar (TMK md. 528). Karşılıksız feragatte kanun bu yönde bir kural koymadığından sonucun sözleşmede açıkça düzenlenmesi tartışmayı önler.

Mirastan feragat eden kişi tenkis davası açabilir mi?

Hayır. Feragat eden mirasçılık sıfatını kaybettiğinden saklı pay sahibi değildir ve tenkis davası açamaz. Buna karşılık diğer mirasçılar, feragat edene yapılan ve tasarruf edilebilir kısmı aşan edimlerin, onun saklı payını aşan kısmı için tenkis isteyebilir (TMK md. 573).

Mirastan feragat eden kişi mirasbırakanın borçlarından sorumlu olur mu?

Kural olarak mirasçı olmadığından sorumlu olmaz. Ancak tereke borçları karşılayamıyorsa ve borçlar mirasçılarca ödenmiyorsa, ölümden önceki beş yıl içinde aldığı karşılıktan, mirasın açılması anındaki zenginleşmesi ölçüsünde alacaklılara karşı sorumludur (TMK md. 530).

Eşler arasında mirastan feragat sözleşmesi yapılabilir mi?

Evet. Sağ kalan eş de yasal ve saklı paylı mirasçı olduğundan eşler miras sözleşmesi şeklinde feragat sözleşmesi yapabilir (TMK md. 528 ve 545). Ancak mal rejiminden doğan katılma alacağı miras hakkı değildir; bunun düzenlenmesi için noterde mal rejimi sözleşmesi gerekir (TMK md. 205).

Kaynaklar

• 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu (mevzuat.gov.tr)
• 1512 sayılı Noterlik Kanunu (mevzuat.gov.tr)
• 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu (mevzuat.gov.tr)

İlgili yazılar

• Terekenin Tespiti Davası ve Mirasın Korunması Tedbirleri

Bu yazı genel bilgi amaçlıdır, hukuki danışmanlık yerine geçmez. Somut durumunuz için dosyanızın ayrıca değerlendirilmesi gerekir.

Bu yazı 27.09.2026 tarihli mevzuat esas alınarak hazırlanmıştır.