Terekenin Tespiti Davası ve Mirasın Korunması Tedbirleri

Terekenin tespiti davası, ölen kişinin geride bıraktığı mal, hak ve borçların sulh hukuk mahkemesince belirlenmesi ve bu malvarlığının mirasçılara geçene kadar korunması için başvurulan yoldur. Uygulamada “tereke tespiti” veya “terekenin yazımı” olarak da anılır. Mirasçılar arasında güven sorunu olduğunda, mirasbırakanın borçları bilinmediğinde ya da bir mirasçı yurt dışında olduğunda ilk başvurulacak araçlardan biridir.

Aşağıda kimlerin, hangi sürede, hangi mahkemeye başvurabileceği; mühürleme ve resmen yönetim gibi koruma önlemleri ve tespitin mirası ret süresine etkisi 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu md. 589-594 ile 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu md. 382-388 esas alınarak anlatılmıştır. Mirasçıların kim olduğunu gösteren belge için ayrıca mirasçılık belgesi (veraset ilamı) yazısına bakılabilir.

Terekenin Tespiti Davası Nedir, Hangi Mahkemede Açılır?

Terekenin tespiti davası, 4721 s. TMK md. 589 uyarınca mirasbırakanın yerleşim yeri sulh hâkiminden tereke mallarının yazımı, mühürlenmesi, resmen yönetilmesi gibi koruma önlemlerinin istenmesidir. 6100 s. HMK md. 382/2-c bu işleri çekişmesiz yargı işleri arasında sayar ve HMK md. 383 uyarınca görevli mahkeme sulh hukuk mahkemesidir.

Çekişmesiz yargı olmasının sonuçları

Adında “dava” geçse de karşı taraf gösterilmesi zorunlu değildir. Çekişmesiz yargıda basit yargılama usulü uygulanır ve aksine hüküm yoksa hâkim re’sen araştırma yapar (HMK md. 385). Bu nedenle başvuran mirasçının her malı tek tek ispat etmesi gerekmez; mahkeme ilgili kurumlardan bilgi toplayabilir. Karara karşı hukuki yararı bulunan ilgililer, öğrenmeden itibaren iki hafta içinde istinaf yoluna başvurabilir (HMK md. 387).

Önemli bir sınır da vardır: çekişmesiz yargı kararları, kanunda aksine hüküm yoksa maddi anlamda kesin hüküm oluşturmaz (HMK md. 388). Yani tespit tutanağına bir malın “terekeye ait” olarak yazılması, o mal üzerindeki mülkiyet tartışmasını bitirmez. Bir mirasçı veya üçüncü kişi malı elinde tutuyorsa ayrıca miras sebebiyle istihkak davası (TMK md. 637) veya tapu iptali davası gerekir.

Yetkili mahkeme

Miras, malvarlığının tamamı için mirasbırakanın yerleşim yerinde açılır (TMK md. 576). Koruma önlemlerinde yetkili makam da mirasbırakanın yerleşim yeri sulh hâkimidir. Mirasbırakan başka bir yerde ölmüşse, ölüm yerinin sulh hâkimi oradaki mallar için gerekli önlemleri alır ve dosyayı yerleşim yeri sulh hâkimine gönderir (TMK md. 589/4).

Tereke Tespitini Kimler İsteyebilir, Süre Var mı?

Koruma önlemleri, 4721 s. TMK md. 589 uyarınca istem üzerine veya re’sen alınabilir. Terekenin defterinin tutulması ise TMK md. 590’da sayılan üç durumdan birinde zorunludur. Bunlardan en sık kullanılanı, mirasçılardan veya ilgililerden birinin ölüm tarihinden başlayarak bir ay içinde defter tutulmasını istemesidir. Bu süre ölüm tarihinden işler, öğrenme tarihinden değil.

Bir aylık süre kaçırılırsa ne olur?

Bir aylık süre, TMK md. 590/3’e dayalı defter tutma istemi içindir. Süre geçse bile sulh hâkiminin TMK md. 589’daki genel koruma yetkisi devam eder; örneğin tereke mallarının kaybolma tehlikesi varsa mühürleme veya resmen yönetim istenebilir. Ayrıca mirası reddetme hakkı olan her mirasçı, ret süresi içinde resmî defter tutulmasını talep edebilir (TMK md. 619). Bu iki yolun farkı aşağıda tabloyla gösterilmiştir.

Tereke Tespitinde Hangi Mallar ve Borçlar Araştırılır?

Tespitin konusu, mirasbırakanın ölüm anındaki aktif ve pasif malvarlığıdır. 4721 s. TMK md. 599 uyarınca mirasçılar mirası bir bütün olarak kazanır; aynî haklar, alacaklar, diğer malvarlığı hakları ve zilyetlikle birlikte borçlardan da kişisel olarak sorumlu olurlar. Bu nedenle tespit yalnızca malları değil, borçları da kapsamalıdır.

Malvarlığının araştırılması

Uygulamada sulh hukuk mahkemesi, re’sen araştırma ilkesine dayanarak tapu müdürlüklerine, bankalara, trafik tescil kayıtlarına, sosyal güvenlik kurumuna ve ticaret siciline yazı yazarak mirasbırakan adına kayıtlı değerleri sorar. Evdeki taşınırlar için hâkim veya görevlendirdiği kişi yerinde yazım yapar. Başvuranın bildiği her bilgiyi, örneğin banka şubesini, araç plakasını veya şirket unvanını dilekçeye yazması araştırmayı hızlandırır.

Borçların tespiti

Kredi, kefalet, vergi ve icra dosyaları terekenin pasifini oluşturur. Kefalet borçları özellikle risklidir; resmî defter tutulursa bu borçlar defterde ayrı bir yere yazılır (TMK md. 630). Mirasbırakan hakkında devam eden icra takipleri, ölüm günü ile birlikte üç gün ve mirasın kabul veya reddi için kanunda öngörülen süreler geçinceye kadar geri bırakılır (2004 s. İİK md. 53).

Mirası Koruma Tedbirleri Nelerdir?

4721 s. TMK md. 589, koruma önlemlerini özellikle tereke mallarının yazımı, terekenin mühürlenmesi, terekenin resmen yönetilmesi ve vasiyetnamelerin açılması olarak sayar. Önlem giderleri ileride terekeden alınmak üzere başvuran tarafından, hâkimin re’sen karar verdiği hâllerde ise Devlet tarafından karşılanır. Hangi önlemin seçileceği terekenin niteliğine göre değişir.

Mühürleme

Yazımı yapılan mallardan gerekenler mühürlenir; mühürleme yazımdan önce de yapılabilir. Mirasbırakanla birlikte oturanların ihtiyacı olan eşya tutanakla tespit edilip kendilerine bırakılır ve taşınmazın onların oturması için zorunlu bölümleri mühür dışında tutulur (TMK md. 591). Alacaklının istemiyle yapılan mühürleme güvence altına alınan miktarla sınırlıdır; alacaklıya güvence gösterilirse mühürleme yapılmaz.

Terekenin resmen yönetilmesi

Sulh hâkimi; bir mirasçı uzun süredir bulunamıyor ve temsilci bırakmamışsa, mirasçılık sıfatı yeterince ispatlanamıyorsa, mirasçıların tamamı bilinmiyorsa veya kanunda öngörülmüşse terekenin resmen yönetilmesine karar verir (TMK md. 592). Tereke yöneticisi alacakları tahsil eder, borçları öder, paraları bankaya yatırır ve işletme varsa sürdürür (TMK md. 593). Mirasçılar hiç bilinmiyorsa bir ay arayla iki ilan yapılır ve son ilandan itibaren bir yıl içinde başvuru beklenir (TMK md. 594).

Miras ortaklığına temsilci atanması

Mirasçılar terekeye elbirliğiyle sahiptir ve kural olarak birlikte hareket etmek zorundadır. Mirasçılardan birinin istemi üzerine sulh mahkemesi paylaşmaya kadar miras ortaklığına bir temsilci atayabilir (TMK md. 640/3). Bir mirasçı ödemeden aciz hâlindeyse diğer mirasçılar gerekli önlemlerin gecikmeksizin alınmasını isteyebilir.

Tereke Tespiti Mirasın Reddi Süresini Nasıl Etkiler?

Miras kural olarak üç ay içinde reddedilebilir (4721 s. TMK md. 606). Ancak koruma önlemi olarak terekenin yazımı yapılmışsa ret süresi, yasal ve atanmış mirasçılar için yazım işleminin sona erdiğinin sulh hâkimi tarafından kendilerine bildirilmesiyle başlar (TMK md. 607). Bu kural, borç durumu belirsiz mirasçıya zaman kazandırır.

Pratik sonucu şudur: mirasbırakanın borçlarının mallarını aşıp aşmadığı bilinmiyorsa, ölümden sonraki ilk bir ay içinde defter tutma istemiyle başvurmak, ret kararını tahmine değil somut listeye dayandırma imkânı verir. Ancak bu süre içinde terekeye mirasçı gibi el atan, olağan yönetimi aşan işler yapan veya tereke mallarını gizleyen mirasçı mirası reddedemez (TMK md. 610/2). Ret süresinin genel işleyişi mirasın reddi süresi yazısında, borca batık terekede ret beyanı olmaksızın ortaya çıkan durum ise mirasın hükmen reddi yazısında açıklanmıştır.

Temsilî bir örnek

Mirasbırakan A, geride bir daire, iki banka hesabı ve birkaç işletme kredisine verdiği kefaletler bırakarak ölür. Çocukları, kefalet borçlarının tutarını bilmediğinden ölümden üç hafta sonra sulh hukuk mahkemesinden terekenin yazımını ister. Yazım tamamlanıp kendilerine bildirilince borçların malları aştığını görür ve bildirimden itibaren üç ay içinde mirası reddederler. Yazım istenmeseydi ret süresi ölümü öğrenme tarihinden işleyecekti. Bu örnek temsilidir.

Koruma Defteri, Resmî Defter ve Resmî Tasfiye Arasındaki Fark Nedir?

Üç kurum sıkça karıştırılır. TMK md. 590’daki defter tutma bir koruma önlemidir. TMK md. 619’daki resmî defter, mirası kabul veya ret kararını vermek isteyen mirasçının talebiyle ilanlı bir borç tespitidir. TMK md. 632’deki resmî tasfiye ise mirasçının borçlardan sorumlu olmadığı, terekenin tasfiye edildiği yoldur.

Resmî defter tutulurken sulh mahkemesi, mirasbırakanın alacaklı ve borçlularını bir ay arayla iki ilanla çağırır ve bildirim süresi ikinci ilandan başlayarak en az bir aydır (TMK md. 621). Deftere yazılmayan alacaklılara karşı mirasçı kural olarak kişisel mallarıyla sorumlu olmaz (TMK md. 629). Bu nedenle borç riski yüksek terekelerde resmî defter, koruma amaçlı yazımdan daha güçlü bir güvencedir.

Mirasçılardan Biri Tereke Mallarını Saklarsa Ne Yapılabilir?

Tereke mallarını elinde tutan mirasçıya karşı üç araç öne çıkar: sulh hâkiminden mühürleme ve resmen yönetim gibi koruma önlemleri (4721 s. TMK md. 589-593), mirasçılar arasında temsilci atanması (TMK md. 640) ve çekişme varsa miras sebebiyle istihkak davası (TMK md. 637). İstihkak davasında hâkim, davacının istemiyle tapuya şerh gibi önlemler de alabilir.

Miras sebebiyle istihkak davası, davacının mirasçı olduğunu ve iyiniyetli davalının malı elinde tuttuğunu öğrenmesinden itibaren bir yıl, her hâlde ölümden veya vasiyetnamenin açılmasından itibaren on yıl içinde zamanaşımına uğrar; iyiniyetli olmayanlara karşı süre yirmi yıldır (TMK md. 639). Mirasbırakanın sağlığında yaptığı devirlerin gerçek niteliği tartışılıyorsa muris muvazaasına dayalı tapu iptali davası, saklı payı zedeleyen kazandırmalar için ise saklı payın korunması ve tenkis yazısı yol gösterir.

Bilgi vermeme ve mal gizlemenin sonuçları

Mirasbırakanın malî durumu hakkında bilgi sahibi olan herkes, resmî defter tutulurken sulh mahkemesinin istediği bilgiyi vermekle yükümlüdür; haklı sebep olmadan bilgi vermeyen veya yanlış bilgi veren, doğan zararı tazmin eder (TMK md. 620). Tereke mallarını gizleyen veya kendine mal eden mirasçı ise mirası reddetme hakkını kaybeder (TMK md. 610/2).

Başvurudan Önce Hangi Belgeler Hazırlanmalı?

Başvuru dilekçesi mirasbırakanın yerleşim yeri sulh hukuk mahkemesine verilir. 4721 s. TMK md. 590/3 kapsamındaki bir aylık süre ölümle başladığından, belgelerin tamamlanmasını beklemeden başvurmak ve eksikleri sonradan sunmak çoğu zaman daha güvenlidir. Aşağıdaki liste, mahkemenin araştırmasını hızlandıran temel belgeleri gösterir.

• Kimlik ve ölüm bilgisi: Ölüm tarihini gösteren nüfus kaydı ve biliniyorsa mirasbırakanın son yerleşim yeri.
• Mirasçılık bilgisi: Alınmışsa mirasçılık belgesi; alınmamışsa bilinen mirasçıların adları ve adresleri.
• Bilinen mallar: Tapu bilgileri, araç plakaları, banka ve şube adları, şirket unvanları, kiralık kasa bilgisi.
• Bilinen borçlar: Kredi sözleşmeleri, icra dosya numaraları, kefalet belgeleri, vergi borçları.
• Vasiyetname: Ele geçen vasiyetname geçerliliğine bakılmaksızın hemen sulh hâkimine teslim edilmelidir (TMK md. 595).
• Talep edilen önlem: Yazım, mühürleme, resmen yönetim veya temsilci atanması ayrı ayrı ve gerekçesiyle yazılmalıdır.

Yurt dışında yaşayan mirasçılar başvuruyu vekil aracılığıyla yapabilir; bunun için yurt dışındaki mirasçının vekâletle takibi yazısı yol gösterir. Mirasçıların yasal payları miras payı hesaplama aracında görülebilir; paylaşmada anlaşma sağlanamazsa ortaklığın giderilmesi davası gündeme gelir. Genel çerçeve için miras hukuku çalışma alanı sayfasına bakılabilir; somut durumunuzun dosya özelinde değerlendirilmesi gerekir.

Sıkça Sorulan Sorular

Bir yakınını kaybeden ve geride kalan malvarlığının kaybolmasından ya da bilinmeyen borçlardan endişe eden mirasçıların tereke tespitiyle ilgili en sık sorduğu sorular aşağıda kısa yanıtlarla toplandı. Cevaplar Türk Medeni Kanunu ile Hukuk Muhakemeleri Kanununun güncel metinlerine dayanır; dosyadaki tarihler ve talep edilecek önlem ayrıca değerlendirilmelidir.

Tereke tespiti için hangi mahkemeye başvurulur?

Mirasbırakanın son yerleşim yerindeki sulh hukuk mahkemesine başvurulur. Koruma önlemleri yerleşim yeri sulh hâkimince alınır (TMK md. 589) ve bu iş çekişmesiz yargı niteliğinde olduğundan HMK md. 383 uyarınca sulh hukuk mahkemesi görevlidir.

Tereke tespiti için süre sınırı var mı?

Mirasçı veya ilgililerin istemine dayalı defter tutma, ölüm tarihinden başlayarak bir ay içinde istenmelidir (TMK md. 590/3). Süre geçse de sulh hâkiminin genel koruma yetkisi devam eder; mirası reddetme hakkı olan mirasçı ayrıca resmî defter isteyebilir.

Tereke tespiti mirasın reddi süresini uzatır mı?

Koruma önlemi olarak terekenin yazımı yapılmışsa ret süresi, yazımın sona erdiğinin sulh hâkimince bildirilmesiyle başlar (TMK md. 607). Bu nedenle üç aylık süre ölüm tarihinden değil, bildirim tarihinden itibaren işlemeye başlar.

Mahkeme ölen kişinin banka hesaplarını bulabilir mi?

Tereke tespiti çekişmesiz yargı işi olduğundan hâkim re’sen araştırma yapar (HMK md. 385). Uygulamada mahkeme bankalara, tapu müdürlüklerine ve diğer kurumlara yazı yazarak mirasbırakan adına kayıtlı değerleri sorar. Bilinen banka ve şube bilgisi dilekçeye yazılmalıdır.

Tereke tespit kararı malın kime ait olduğunu belirler mi?

Hayır. Çekişmesiz yargı kararları kural olarak maddi anlamda kesin hüküm oluşturmaz (HMK md. 388). Bir malın terekeye ait olup olmadığı tartışmalıysa miras sebebiyle istihkak davası (TMK md. 637) veya tapu iptali davası açılması gerekir.

Tereke tespiti masrafını kim öder?

Koruma önlemlerinin giderleri, ileride terekeden alınmak üzere başvuran kişi tarafından karşılanır; hâkimin re’sen karar verdiği hâllerde Devlet karşılar (TMK md. 589). Resmî defter giderleri terekeden ödenir, yetmezse defter isteyen mirasçılardan alınır (TMK md. 623).

Tereke tespiti sürerken mirasçılar evde oturabilir mi?

Evet. Mühürleme sırasında mirasbırakanla birlikte oturanların ihtiyacı olan eşya tutanakla kendilerine bırakılır ve taşınmazın oturmaları için zorunlu bölümleri mühür dışında tutulur (TMK md. 591). Resmî defter süresince ise ancak zorunlu yönetim işleri yapılabilir (TMK md. 624).

Kaynaklar

• 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu (mevzuat.gov.tr)
• 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu (mevzuat.gov.tr)
• 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu (mevzuat.gov.tr)

İlgili yazılar

• Mirastan Feragat Sözleşmesi ve Saklı Paya Etkisi
• Vasiyetname Türleri: El Yazılı, Resmî ve Sözlü Vasiyet
• Ölünceye Kadar Bakma Sözleşmesi: Şartları ve İptali

Bu yazı genel bilgi amaçlıdır, hukuki danışmanlık yerine geçmez. Somut durumunuz için dosyanızın ayrıca değerlendirilmesi gerekir.

Bu yazı 27.09.2026 tarihli mevzuat esas alınarak hazırlanmıştır.