Faktoring Sözleşmesinde Temlik, Rücu ve Kambiyo İlişkisi

Faktoringde temlik, satıcının mal veya hizmet satışından doğan alacağını faktoring şirketine devretmesidir. Bu alacak çoğu zaman bir çek veya bonoya da bağlanmıştır. İşte uyuşmazlıkların önemli bölümü burada başlar: Aynı alacak hem alacağın temliki hükümlerine hem de kambiyo hukukuna tabi olabilir ve borçlunun hangi savunmaları ileri sürebileceği, devrin hangi yolla yapıldığına göre değişir.

Aşağıda temlik ile ciro arasındaki farkı, faktoring şirketine karşı ileri sürülebilecek def’ileri, vadeden sonra yapılan cironun sonuçlarını ve senet üzerinde nelerin kontrol edilmesi gerektiğini ele alıyoruz. Faktoring şirketinin müşterisine başvurması (rücu) bu yazının konusu değildir; o konu ayrı bir yazıda incelenmiştir.

Faktoringde Temlik Nedir ve Hangi Alacaklar Devredilebilir?

Faktoringde temlik, satıcının alacağını faktoring şirketine devretmesidir. 6361 s. Kanun md. 38/1’e göre faktoring sözleşmesi, mal veya hizmet satışından doğmuş ve faturayla tevsik edilen alacakların devralınmasına dayanır. Aynı Kanunun md. 9/2 hükmü, alacak kambiyo senedine dayalı olsa bile faturayla tevsik edilemeyen alacakların devralınamayacağını açıkça belirtir.

Bu kural uygulamada şu anlama gelir: Bir ticari ilişkiye dayanmayan, yalnızca finansman sağlamak için düzenlenmiş hatır senetleri faktoring işlemine konu edilemez. Faktoring şirketi senedi alırken arkasındaki faturayı, sevk irsaliyesini ve gerekirse teslim belgelerini de dosyasına koymak zorundadır. Aynı faturaya dayanan kısmi temliklerin toplamı da fatura tutarını aşamaz. Kanun metnine 6361 sayılı Finansal Kiralama, Faktoring, Finansman ve Tasarruf Finansman Şirketleri Kanunu üzerinden ulaşılabilir.

Temlik sözleşmesi hangi şekilde yapılmalı?

6098 s. TBK md. 184 uyarınca alacağın devrinin geçerliliği yazılı şekilde yapılmasına bağlıdır. Yazılı şekil, devredenin imzasını gerektirir; devralanın ve borçlunun imzası aranmaz. Alacaklı, kanun, sözleşme veya işin niteliği engel olmadıkça borçlunun rızasını aramadan alacağını devredebilir (TBK md. 183). Satıcı ile alıcı arasındaki sözleşmede devir yasağı varsa, bu yasağın faktoring işlemine etkisi ayrıca incelenmelidir.

Faktoring sözleşmesinin kendisi ise 6361 s. Kanun md. 38/2 uyarınca yazılı olarak ya da Kurulun belirlediği uzaktan iletişim yöntemleriyle kurulur. Uygulamada çerçeve faktoring sözleşmesi bir kez imzalanır, her fatura için ayrı bir temlikname veya devir bildirimi düzenlenir.

Alacağın Temliki ile Ciro Arasındaki Fark Nedir?

Temlik ve ciro, alacağı devretmenin iki farklı yoludur. Temlikte 6098 s. TBK md. 183-194 uygulanır ve borçlu savunmalarını korur. Cirodaysa 6102 s. TTK md. 684 uyarınca ciro ve zilyetliğin geçirilmesiyle senetten doğan bütün haklar devredilir ve kişisel def’iler kural olarak yeni hamile karşı ileri sürülemez.

Çek ve bono faktoring şirketine nasıl devredilir?

Emre yazılı bir çek veya bono, arkasına yazılan ciro ve senedin teslimiyle devredilir. TTK md. 683/2 uyarınca ciro, lehine ciro yapılan kişiyi göstermeden yalnızca cirantanın imzasından da oluşabilir; buna beyaz ciro denir. Faktoring şirketi senedi elinde bulunduruyor ve hakkı birbirine bağlı cirolardan anlaşılıyorsa, TTK md. 686 uyarınca yetkili hamil sayılır.

Emre yazılı olmayan senet devredilebilir mi?

Düzenleyen, senede “emre yazılı değildir” veya aynı anlamı taşıyan bir kayıt koymuşsa, TTK md. 681/2 uyarınca senet ancak alacağın temliki yoluyla devredilebilir. Bu durumda faktoring şirketi senedi elinde tutsa bile ciro korumasından yararlanamaz; borçlu satıcıya karşı sahip olduğu tüm savunmaları faktoring şirketine karşı da ileri sürebilir.

Borçlu Faktoring Şirketine Hangi Def’ileri İleri Sürebilir?

Bu sorunun cevabı devrin yoluna bağlıdır. 6361 s. Kanun md. 9/3 uyarınca kambiyo senedi ciro yoluyla faktoring şirketine devredilmişse, borçlu düzenleyen veya önceki hamillerle arasındaki doğrudan ilişkilere dayanan def’ileri faktoring şirketine karşı ileri süremez. Temlikte ise TBK md. 188 borçlunun savunmalarını korur.

Def’iler kambiyo hukukunda genel olarak üç gruba ayrılır. Mutlak def’iler herkese karşı ileri sürülebilir; kişisel def’iler yalnızca ilişkinin karşı tarafına karşı ileri sürülebilir. Faktoring uyuşmazlıklarında tartışma çoğunlukla kişisel def’iler üzerinde yoğunlaşır: Malın hiç teslim edilmemesi, ayıplı teslim, sözleşmenin feshedilmiş olması veya bedelin satıcıya elden ödenmiş olması gibi.

Kişisel def’iler ne zaman faktoring şirketine karşı ileri sürülebilir?

TTK md. 687/1 ve 6361 s. Kanun md. 9/3, istisnayı aynı ifadeyle düzenler: Hamil senedi iktisap ederken bile bile borçlunun zararına hareket etmişse kişisel def’iler ona karşı da ileri sürülebilir. Yalnızca satıcıyla borçlu arasındaki uyuşmazlığı bilmek yetmez; faktoring şirketinin, devrin borçluyu savunmasından yoksun bırakacağını bilerek ve bu sonucu kabullenerek senedi alması gerekir.

Bu durumun ispatı borçluya aittir. Yazışmalar, faktoring şirketine devirden önce gönderilmiş ayıp ihbarları, iade faturaları veya sözleşmenin feshine ilişkin ihtarnameler bu noktada önem kazanır. Satıcı ile faktoring şirketi arasında olağan dışı bir ilişki, örneğin aynı gruba ait şirketler olmaları, değerlendirmede dikkate alınan bir göstergedir.

Temlik yoluyla devirde borçlunun savunmaları

Senet ciro edilmeden yalnızca fatura alacağı temlik edilmişse TBK md. 188 uygulanır. Borçlu, devri öğrendiği anda satıcıya karşı ileri sürebileceği bütün savunmaları faktoring şirketine karşı da kullanabilir. Devri öğrendiği anda muaccel olmayan kendi alacağını da, devredilen alacaktan önce veya onunla aynı anda muaccel olması koşuluyla takas edebilir.

Vadeden Sonra Yapılan Ciro Faktoring Şirketini Nasıl Etkiler?

Vadenin geçmesinden sonra yapılan ciro, kural olarak vadeden önce yapılan ciroyla aynı sonuçları doğurur. Ancak 6102 s. TTK md. 690/1 uyarınca ödememe protestosundan veya protesto süresinin geçmesinden sonra yapılan ciro yalnızca alacağın temliki hükümlerini doğurur. Bu durumda borçlunun kişisel def’ileri faktoring şirketine karşı da ileri sürülebilir.

Bu ayrım, faktoring şirketlerinin vadesi geçmiş senetleri devralırken dikkat etmesi gereken bir noktadır. Tarihsiz bir ciro, TTK md. 690/2 uyarınca aksi ispatlanıncaya kadar protesto süresinin geçmesinden önce yapılmış sayılır. Borçlu açısından ise cironun gerçekte ne zaman yapıldığını gösteren faktoring kayıtları, devir bildirimleri ve banka hareketleri önemli delillerdir.

Çekte ibraz süresi ve devir

Çek görüldüğünde ödenir (TTK md. 795). TTK md. 796 uyarınca düzenlendiği yerde ödenecek çek 10 gün, başka bir yerde ödenecek çek 1 ay içinde muhataba ibraz edilmelidir. Çek için özel hüküm TTK md. 793’tür: Protestodan, karşılıksızlık gibi aynı nitelikte bir belirlemeden veya ibraz süresinin geçmesinden sonra yapılan ciro yalnızca alacağın temliki sonuçlarını doğurur.

Tahsil Cirosu ve Rehin Cirosu Faktoringde Ne Anlama Gelir?

Her ciro senedin mülkiyetini devretmez. 6102 s. TTK md. 688 uyarınca “bedeli tahsil içindir” veya “vekâleten” kaydı taşıyan ciro yalnızca tahsil yetkisi verir ve borçlu, cirantaya karşı ileri sürebileceği def’ileri bu hamile karşı da ileri sürebilir. Rehin cirosunda ise TTK md. 689 uyarınca kişisel def’iler kural olarak ileri sürülemez.

Faktoring uygulamasında senetlerin çoğu tam ciro ile devredilir. Buna karşılık bazı işlemlerde senet yalnızca tahsil amacıyla veya teminat olarak faktoring şirketine bırakılır. Ciro kaydındaki ifade, borçlunun savunma imkânlarını doğrudan belirler. Bu nedenle icra takibine karşı itiraz hazırlanırken senedin arka yüzündeki bütün cirolar tek tek okunmalıdır.

Kambiyo Senedi Verilmesi Temel Borcu Sona Erdirir mi?

Hayır, kural olarak sona erdirmez. 6098 s. TBK md. 133/2 uyarınca mevcut bir borç için kambiyo taahhüdünde bulunulması, tarafların açık yenileme iradesi olmadıkça yenileme sayılmaz. Fatura alacağı ile ona bağlı çek veya bono yan yana varlığını sürdürür; ancak aynı borç için iki kez ödeme yapılmaz.

Bu durum faktoringde çifte talep riskini doğurur. Alıcı fatura bedelini satıcıya ödediği hâlde, satıcının faktoring şirketine ciro ettiği bono ile ikinci kez takip edilebilir. Borçlunun ödeme yaparken senedi geri alması veya senet üzerine ödeme kaydı düşülmesini istemesi (TTK md. 709) bu riski azaltır. Senet üçüncü kişiye geçmişse, satıcıya yapılan ödeme ciro yoluyla devirde kişisel def’i niteliğindedir.

Aynı alacak için hem temlik hem ciro yapılmışsa

Faktoring uygulamasında sık görülen yapı budur: Satıcı faturayı temlik eder, alıcıdan aldığı çeki de faktoring şirketine ciro eder. Faktoring şirketi senede dayanarak kambiyo takibi yapabilir; senet kambiyo vasfını yitirirse temlik edilen fatura alacağına dayanabilir. Borçlunun savunma imkânı ise şirketin hangi hukuki ilişkiye dayandığına göre değişir.

Faktoring Şirketi Kambiyo Senedine Dayanarak Hangi Takip Yolunu Kullanır?

Faktoring şirketi ciro yoluyla devraldığı çek veya bono için 2004 s. İİK md. 167 uyarınca kambiyo senetlerine özgü haciz yoluyla takip başlatabilir. İİK md. 168 uyarınca ödeme emrinde borca veya zamanaşımına ilişkin itirazın 5 gün içinde icra mahkemesine yapılması gerektiği ihtarı yer alır; bu süre kaçırılmamalıdır.

Kambiyo takibinde itiraz icra dairesine değil, doğrudan İcra ve İflas Kanunu md. 168 uyarınca icra mahkemesine yapılır ve itiraz, satış dışındaki takip işlemlerini kendiliğinden durdurmaz. Genel haciz yolu ile kambiyo takibi arasındaki usul farkları kambiyo senetlerine özgü takip ile ilamsız takip farkı yazısında ayrıntılı olarak incelenmiştir.

Kişisel def’ilerin ispatı icra mahkemesinde yeterli olur mu?

İcra mahkemesinin incelemesi sınırlıdır. İİK md. 169/a uyarınca borcun olmadığı veya itfa edildiği ancak resmî ya da imzası ikrar edilmiş bir belgeyle ispatlanırsa itiraz kabul edilir. Malın teslim edilmediği veya faktoring şirketinin kötüniyetli olduğu gibi tanık ve bilirkişi gerektiren iddialar için çoğu zaman menfi tespit ve istirdat davası yoluna gitmek gerekir.

Borçlu ve Satıcı Senet Üzerinde Neleri Kontrol Etmeli?

Faktoring şirketinden tebligat." aria-label="ödeme emri — tanım">ödeme emri alan borçlu, önce senedin kendisini ve devir zincirini incelemelidir. 6102 s. TTK md. 686 uyarınca yetkili hamillik birbirine bağlı cirolarla anlaşılır; cironun türü, tarihi ve protesto durumu da TTK md. 687-690 kapsamında def’ilerin sınırını belirler. Bu kontrol 5 günlük itiraz süresi içinde tamamlanmalıdır.

• Ciro zinciri: Lehtardan faktoring şirketine kadar cirolar kesintisiz mi, çizilmiş ciro var mı?
• Ciro kaydının içeriği: “Bedeli tahsil içindir”, “bedeli teminattır” gibi bir şerh bulunuyor mu?
• Ciro tarihi: Ciro, ödememe protestosundan veya çekte karşılıksızlık tespitinden sonra mı yapılmış?
• Fatura bağlantısı: Senedin karşılığı olan fatura faktoring dosyasında gösterilmiş mi (6361 s. K. md. 9/2)?
• Önceki yazışmalar: Devirden önce satıcıya gönderilmiş ayıp ihbarı, iade faturası veya fesih ihtarı var mı?
• Ödeme belgeleri: Satıcıya yapılan ödemeler hangi senede mahsup edildiğini gösteriyor mu?

Satıcı açısından da aynı kontroller önemlidir; çünkü faktoring şirketinin borçluyla yaşadığı uyuşmazlık sonunda satıcıya yansıyabilir. Bu yansımanın hukuki esasları faktoring rücu hakkı ve temlik bildirimi yazısında ayrıca ele alınmıştır. Ticari alacaklarda faturanın içeriğine itiraz ve ispat konuları için faturaya itiraz ve cari hesap mutabakatı yazısına bakılabilir.

Faktoring işlemlerinde her dosyanın senet, fatura ve yazışmalarla birlikte değerlendirilmesi gerekir. Bu alandaki çalışma konularımız faktoring hukuku sayfasında, yazarın çalışma alanları ise Av. Muhammed Çakmak profil sayfasında yer alır. Karşılıksız çek sürecinin ceza boyutu için karşılıksız çek şikâyeti, senet süreleri için kambiyo senedinde zamanaşımı yazıları incelenebilir; süre hesabında zamanaşımı süresi hesaplama aracı da yardımcı olur. Bankacılık işlemlerine ilişkin genel çerçeve bankacılık ve finans hukuku sayfasında özetlenmiştir.

Sıkça Sorulan Sorular

Faktoring şirketinden ödeme emri alan borçlular ile alacağını faktoring şirketine devreden satıcıların en sık sorduğu konular; bildirimsiz devir, hatır senedi, satıcıya yapılan ödemenin etkisi ve itiraz süreleridir. Yanıtlar 6361 sayılı Kanun, Türk Ticaret Kanunu ve Türk Borçlar Kanunu hükümlerine dayanır; somut dosyada senet ve belgeler ayrıca incelenmelidir.

Faktoring şirketi alacağı devraldığını bana bildirmek zorunda mı?

Temlikin geçerliliği borçluya bildirime bağlı değildir. Ancak TBK md. 186 uyarınca devir borçluya bildirilmemişse, borçlunun eski alacaklıya iyiniyetle yaptığı ödeme onu borçtan kurtarır. Senet ciro edilmişse ödeme, senedin yetkili hamiline yapılmalıdır.

Satıcıya elden ödeme yaptım, faktoring şirketi yine de senedi takibe koyabilir mi?

Senet ciro ile faktoring şirketine geçmişse, satıcıya yapılan ödeme kişisel def’i niteliğindedir ve kural olarak faktoring şirketine karşı ileri sürülemez. Faktoring şirketinin senedi bile bile borçlunun zararına iktisap ettiği ispatlanırsa durum değişir. Ödeme yaparken senedi geri almak bu riski önler.

Hatır senedi faktoring şirketine devredilebilir mi?

6361 s. Kanun md. 9/2 uyarınca faktoring şirketi, kambiyo senedine dayalı olsa bile mal veya hizmet satışından doğmamış ve faturayla tevsik edilemeyen alacakları devralamaz. Ticari ilişkiye dayanmayan hatır senetleri bu nedenle faktoring işlemine uygun değildir.

Faktoring şirketinin kambiyo takibine kaç gün içinde itiraz edilir?

Kambiyo senetlerine özgü takipte borca, zamanaşımına ve yetkiye ilişkin itiraz ödeme emrinin tebliğinden itibaren 5 gün içinde icra mahkemesine yapılır (İİK md. 168). İmzaya itiraz da aynı sürede ve ayrıca açıkça bildirilmelidir.

Ayıplı mal nedeniyle faktoring şirketine ödeme yapmayı reddedebilir miyim?

Devir yalnızca temlik yoluyla yapılmışsa TBK md. 188 uyarınca ayıp savunması faktoring şirketine karşı da ileri sürülebilir. Senet ciro edilmişse ayıp kişisel def’idir ve ancak faktoring şirketinin kötüniyeti ispatlanırsa ileri sürülebilir.

Faktoring şirketi senedi hangi mahkemede takip eder?

Kambiyo senedine dayalı takip icra dairesinde başlatılır; itirazları icra mahkemesi inceler. Senet dışındaki temel ilişkiye dayanan alacak davalarında ise taraflar tacirse ticari dava söz konusudur ve para alacağı için dava açmadan önce arabulucuya başvurmak dava şartıdır (TTK md. 5/A).

Kaynaklar

• 6361 sayılı Finansal Kiralama, Faktoring, Finansman ve Tasarruf Finansman Şirketleri Kanunu (mevzuat.gov.tr)
• 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu (mevzuat.gov.tr)
• 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu (mevzuat.gov.tr)
• 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu (mevzuat.gov.tr)

Bu yazı genel bilgi amaçlıdır, hukuki danışmanlık yerine geçmez. Somut durumunuz için dosyanızın ayrıca değerlendirilmesi gerekir.

Bu yazı 27.09.2026 tarihli mevzuat esas alınarak hazırlanmıştır.