İzmir’de İmar Para Cezasına İtiraz

İzmir’de imar para cezasına itiraz edecek kişinin elindeki belge çoğu zaman bir encümen kararıdır; ancak aynı taşınmaz için mülki amirden ikinci bir ceza, tapudan bir şerh bildirimi ve belediyeden bir yıkım kararı da gelebilir. Bu belgelerin her biri farklı bir kanuna dayanır ve farklı bir mercide, farklı sürede tartışılır. İlk iş, elinizdeki kararın hangi kanuna dayandığını ve kim tarafından verildiğini tespit etmektir.

Aşağıda İzmir’deki imar para cezalarında cezayı veren idareyi, davanın görüleceği mahkemeyi, tarım arazisi cezalarıyla karıştırılmaması gereken noktaları, tapu kaydına düşülen şerhi, 2026 yılı tutar güncellemesini ve istinaf aşamasını yerel uygulama açısından ele alıyoruz. Cezanın hesaplanma yöntemi ve genel dava yolları ayrı bir yazıda anlatılmıştır; burada yalnızca İzmir’e özgü usul işlenmiştir.

İzmir’de İmar Para Cezasına İtiraz: Cezayı Hangi İdare Verir?

İzmir’de imar para cezasına itiraz için önce cezayı veren idare belirlenmelidir. 3194 s. İmar Kanunu md. 42/1’e göre ceza, aykırılığın tespit edildiği tarihten itibaren on iş günü içinde ilgili idare encümenince ve üstlenilen her sorumluluk için ayrı ayrı verilir. Yapı sahibi, müteahhit ve fenni mesule ayrı cezalar kesilebilir.

5216 s. Büyükşehir Belediyesi Kanunu md. 3/a’ya göre büyükşehir belediyesinin sınırları il mülki sınırıdır. Bu nedenle İzmir’de köy statüsünden mahalleye dönüşmüş kırsal alanlar da belediye sınırı içindedir ve imar yaptırımları belediye eliyle uygulanır. Cezanın İzmir Büyükşehir Belediyesi encümeninden mi, ilçe belediyesi encümeninden mi çıktığı karar başlığından anlaşılır ve davalı da buna göre belirlenir. Davalı belirleme ve meclis, encümen ayrımı için İzmir’de belediye işlemine karşı iptal davası yazısına bakılabilir.

Encümen kararında sorumluların ayrı ayrı gösterilmesi

Md. 42/2’ye göre ceza; yapı sahibine, yapı müteahhidine ve aykırılığı altı iş günü içinde idareye bildirmeyen fenni mesullere uygulanır. Kat malikleri bakımından önemli sonuç şudur: bir apartmanda yalnızca bir dairede yapılan kapalı balkon için tüm kat maliklerine ceza kesilmesi, sorumluluğun kişiselliği ilkesiyle bağdaşmaz. Encümen kararında hangi aykırılığın hangi kişiye yüklendiği açıkça yazılmamışsa bu eksiklik davada ileri sürülebilir.

İzmir’de İmar Cezası Davası Hangi Mahkemede Görülür?

2577 s. İYUK md. 34/1 uyarınca imar, yıkım, ruhsat ve iskân gibi taşınmazlarla ilgili mevzuatın uygulanmasına ilişkin idari davalarda yetkili mahkeme, taşınmazın bulunduğu yer idare mahkemesidir. İzmir’deki taşınmazlar için dava, Konak Çınarlı’daki BİM yerleşkesinde bulunan İzmir 1. ilâ 8. İdare Mahkemelerinden birinde görülür.

Mahkemelerin yerleşkedeki konumu İzmir BİM idare mahkemeleri sayfasında yer alır. Bergama, Ödemiş, Tire veya Çeşme’deki bir yapı sahibi, İYUK md. 4 gereği dilekçesini kendi ilçesindeki asliye hukuk hâkimliğine verebilir. Dava açma süresi, özel kanunda ayrı süre olmadığından İYUK md. 7/1’deki 60 gündür ve ceza kararının tebliğini izleyen gün başlar; sürenin genel kuralları için idari işlemde iptal davası süresi yazısına bakılabilir.

Ceza ile yıkım kararı birlikte verildiğinde

5326 s. Kabahatler Kanunu md. 27/8’e göre idari para cezası ile birlikte idari yargının görev alanına giren bir karar (örneğin yıkım) verilmişse, para cezasına ilişkin itirazlar da idare mahkemesinde görülür. İYUK md. 5/1 ise sebep sonuç ilişkisi bulunan birden fazla işleme karşı tek dilekçeyle dava açılmasına izin verir. Encümen kararı ile yıkım kararı aynı dilekçede dava konusu edilebilir; yeter ki her iki işlemin tarih ve sayısı ayrı ayrı yazılsın.

Tarım Arazisi Cezası ile İmar Cezası Arasındaki Fark Nedir?

Kırsal alanlarda en sık karışan iki ceza, İmar Kanunu md. 42 cezası ile 5403 s. Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu md. 21 cezasıdır. 5403 md. 21/2-a uyarınca tarım arazisinde izinsiz yapı veya tarım dışı kullanım hâlinde valilik işi durdurur ve kullanılan alanın metrekaresi başına 2.500 TL idari para cezası öngörülür; md. 22’ye göre bu cezayı mahallî mülki amir verir.

Bu metrekare tutarı 11.06.2026 tarihli 7584 s. Kanunla “on” liradan “iki bin beş yüz” liraya çıkarılmıştır (5403 s. Kanunun güncel metni). Büyük ova koruma alanlarında ceza iki kat uygulanır. 5403 s. Kanunda bu cezaya karşı ayrı bir başvuru yolu düzenlenmediği için bu cezaya karşı kural olarak 5326 s. K. md. 27/1 uyarınca tebliğden itibaren 15 gün içinde sulh ceza hâkimliğine başvurulur. İzmir Adalet Komisyonunun 2025 yılı faaliyet raporunda Seferihisar Sulh Ceza Hâkimliğinde en sık görülen işin 5403 itirazları olduğu görülür.

Aynı yapı için iki ayrı ceza

Temsili bir örnek: Seferihisar’da tarla niteliğindeki bir taşınmaza izinsiz konteyner ev yerleştiren kişiye hem kaymakamlıktan 5403 md. 21 cezası hem de belediye encümeninden imar para cezası tebliğ edilmiş olsun (temsilidir). Bu kişi 15 gün içinde sulh ceza hâkimliğine, 60 gün içinde idare mahkemesine ayrı ayrı başvurmak zorunda kalabilir. Sürelerden biri kaçırılırsa o ceza kesinleşir. Ayrıca md. 42 son fıkralarına göre tahsil edilen imar cezaları, aynı fiil nedeniyle TCK md. 184’ten mahkûm olanlara faizsiz iade edilir; ceza boyutu için imar kirliliğine neden olma suçu yazısı incelenebilir.

Tapu Kaydına Düşülen Şerh Nasıl Kaldırılır?

3194 s. İmar Kanunu md. 32/1’e göre yapının imar mevzuatına aykırı olduğuna dair bilgi, beyanlar hanesine kaydedilmek üzere ilgili idarece tapu müdürlüğüne en geç yedi gün içinde yazılı olarak bildirilir. Aykırılığın giderildiğine dair idarenin bildirimi yapılmadan bu kayıt kaldırılamaz; malikin doğrudan tapuya başvurması yetmez.

Bu kural, İzmir’de daire veya arsa satın alacak kişi açısından da önemlidir. Tapu kaydının beyanlar hanesinde “imar mevzuatına aykırı yapı” ibaresi görülüyorsa, satıcıdan encümen kararı, ödeme durumu ve yıkım kararının bulunup bulunmadığı sorulmalıdır. Şerhin kaldırılması için yapı ruhsata uygun hâle getirilmeli, ilgili belediyeye başvurulmalı ve belediyenin tapu müdürlüğüne yazı göndermesi sağlanmalıdır. Mahkeme encümen kararını iptal ederse, kesinleşen karar belediyeye sunularak şerhin kaldırılması talep edilebilir. Ruhsat ve iskân tarafındaki sorunlar İzmir’de yapı ruhsatı ve iskân uyuşmazlıkları yazısında ele alınır.

Tapu kaydına düşülen şerh sonrası mühür ve yıkım takvimi

Md. 32’ye göre yapı tatil zaptının yapı yerine asılmasıyla durdurma yapı sahibine tebliğ edilmiş sayılır ve zaptın bir nüshası muhtara bırakılır. Yapı sahibinin yapıyı ruhsata uygun hâle getirmek veya ruhsat almak için en çok bir ayı vardır. Bu süre sonunda aykırılık sürerse ruhsat iptal edilir ve yıkım kararı alınır. İdare iki ay içinde yıkım kararı almaz veya karar aldığı hâlde altı ay içinde yıkmazsa Bakanlık yıkımı üstlenebilir.

2026 Yılında Ceza Tutarları Nasıl Güncellenir?

Md. 42/2-a’daki metrekare tutarları her takvim yılı başından geçerli olmak üzere 213 s. VUK mükerrer md. 298 uyarınca ilan edilen yeniden değerleme oranında artırılır. 2026 yılında uygulanan tutarlar, 2025 yılı için %25,49 olarak ilan edilen oranla güncellenmiştir (VUK Genel Tebliği Sıra No. 585, RG 27.11.2025, 33090).

Bu nedenle cezanın hangi yılın tutarlarıyla hesaplandığı kontrol edilmelidir. Aykırılığın tespit tarihi ile encümen kararının tarihi farklı yıllara düşüyorsa, hesapta esas alınan yıl dava konusu yapılabilir. Hesaplamanın ayrıntısı (yapı sınıfı, grup ve artırım oranları) imar para cezasına itiraz ve iptal davası yazısında anlatılmıştır; burada yalnızca İzmir dosyalarında sık görülen artırım kalemleri gösterilmiştir.

Emlak vergisi birim değeri üzerinden eklenen ceza

Md. 42/2-ç’ye göre aykırılığa konu alan ile emlak vergisine esas asgari metrekare birim değerinin çarpımı kadar ek ceza, yapı sahibi ve müteahhide verilen cezalara eklenir. Tebliğden itibaren bir ay içinde aykırılık giderilir ve yapı mevzuata uygun hâle getirilirse bu ek ceza tahsil edilmez. 60 günlük dava süresi işlerken bu bir aylık pencerenin kaçırılmaması gerekir. İzmir’deki birim değerlerin nasıl belirlendiği İzmir’de emlak vergisi uyuşmazlıkları yazısının konusudur.

Koruma Alanı, Kıyı veya Zeytinlikteki Yapılarda Neye Dikkat Edilir?

Özel kanunlarla belirlenmiş özel imar rejimine tabi alanlarda md. 42/2-c-7 uyarınca ceza %50, yapılaşmaya yasaklanmış alanlarda c-6 uyarınca %80 artırılır. İzmir’de bu durum özellikle tarihi kent merkezinde, kıyı şeridinde ve zeytinlik alanlarda gündeme gelir. Bu alanlarda imar cezasının yanında başka kurumların izin ve yaptırımları da devreye girer.

Konak’taki tescilli yapılarda koruma kurulu izni, Körfez kıyısındaki yapılarda Kıyı Kanunu kuralları, Urla ve Seferihisar’daki zeytinlik alanlarda ise zeytinlik mevzuatı ayrıca incelenmelidir. Bu konular sırasıyla Konak’ta koruma kurulu izni, İzmir Körfezi’nde Kıyı Kanunu ve Urla’da zeytinlik alan ve imar yazılarında ele alınır. İmar cezası davasında artırım oranının dayandığı alan niteliğinin plan, kurul kararı veya tescil belgesiyle desteklenip desteklenmediği kontrol edilmelidir.

Tekrar hâlinde artırım

Md. 42’ye göre ceza gerektiren fiil ve hâllerin yapının inşası sırasında tekrarı hâlinde idari para cezaları bir kat artırılarak uygulanır. Önceki encümen kararı iptal edilmiş veya henüz tebliğ edilmemişse, tekrar gerekçesiyle yapılan artırım dava konusu yapılabilir; artırımın dayanağı olan önceki kararın tarih ve sayısı encümen kararında aranmalıdır.

Karar Sonrası İstinaf İzmir BİM’de Hangi Dairede İncelenir?

İYUK md. 45/1 uyarınca idare mahkemesi kararına karşı tebliğden itibaren 30 gün içinde istinaf yoluna başvurulabilir; parasal sınırın altında kalan bazı kararlar kesindir. İzmir BİM’in 22.12.2025 tarihli iş bölümüne göre mühürleme, yıkım ve imar para cezası dosyaları 4. İdari Dava Dairesinde incelenir.

İmar planı ve uygulamasına ilişkin dosyalar ise 3. İdari Dava Dairesine gider. Plan iptali ile imar cezası aynı taşınmazı ilgilendiriyorsa iki dosyanın farklı dairelerde incelenebileceği hesaba katılmalıdır. Plana karşı yolun ayrıntısı imar planı değişikliğine itiraz ve iptal davası yazısında, istinaf usulü ise İzmir Bölge İdare Mahkemesinde idari istinaf yazısında anlatılır.

Dava Açmadan Önce Hangi Belgeler Toplanmalı?

Dava açmadan önce encümen kararı, yapı tatil zaptı ve tebliğ belgesi aynı dosyada toplanmalıdır. İYUK md. 7/1’deki 60 günlük süre tebliği izleyen gün başladığından, tebliğ tarihi takvime işlenmeli; md. 42/2-ç’deki bir aylık giderme süresi de ayrıca not edilmelidir. Eksik belgeler belediyeden dosya inceleme talebiyle istenebilir.

1. Encümen kararı, yapı tatil zaptı ve tebliğ belgesi (zarf, e-tebligat kaydı veya imza tarihi).
2. Tapu kaydı ve beyanlar hanesindeki şerh; hisseli parselde paydaşların muvafakat belgeleri.
3. Varsa yapı ruhsatı, onaylı proje, iskân belgesi ve tadilat başvuruları.
4. İmar durumu belgesi; koruma alanı, kıyı veya tarım arazisi niteliğini gösteren belgeler.
5. Mülki amirden 5403 md. 21 cezası gelmişse onun tebliğ belgesi (15 günlük süre ayrı işler).
6. Fotoğraflar, ölçüm krokisi ve aykırılığın giderildiğini gösteren belgeler.

Dava harcı için dava harcı hesaplama aracı kullanılabilir. Yıkım ve etkin pişmanlık boyutu için imar kirliliğinde etkin pişmanlık ve yıkım, çevre mevzuatına dayanan cezalar için İzmir’de çevre cezasına itiraz yazısına bakılabilir. İdare hukukundaki diğer yazılar idare ve vergi hukuku sayfasında yer alır. Somut durumunuzun dosya özelinde değerlendirilmesi gerekir.

Sıkça Sorulan Sorular

İmar para cezası alan kişiler en çok başvuru merciini, ödemenin dava hakkına etkisini, tapudaki şerhi ve komşunun kaçak yapısına karşı yapılabilecekleri soruyor. Aşağıdaki yanıtlar 3194 s. İmar Kanunu, 5326 s. Kabahatler Kanunu ve 2577 s. İYUK’un güncel metnine dayanır ve İzmir uygulamasına göre düzenlenmiştir.

İmar para cezasına sulh cezada mı, idare mahkemesinde mi itiraz edilir?

Belediye encümeninin 3194 s. İmar Kanunu md. 42’ye göre verdiği imar para cezasına karşı yerleşik uygulamada idare mahkemesinde dava açılır. Cezayla birlikte yıkım kararı varsa 5326 s. K. md. 27/8 bunu açıkça idari yargıya bırakır. Mülki amirce verilen 5403 s. K. md. 21 cezasında ise yol kural olarak sulh ceza hâkimliğidir.

İzmir'de imar cezası davası için Konak'a gitmek zorunda mıyım?

Hayır. Dava İzmir idare mahkemelerinde görülür, ancak İYUK md. 4 uyarınca dilekçe idare mahkemesi bulunmayan ilçelerde asliye hukuk hâkimliğine verilebilir. Dilekçe UYAP üzerinden de gönderilebilir. Dava, kaydın yapıldığı tarihte açılmış sayılır.

Tapudaki imara aykırılık şerhi satışa engel mi?

Şerh, beyanlar hanesine yazılan bir bilgidir; tek başına devri yasaklayan bir hüküm 3194 s. K. md. 32’de yer almaz. Ancak alıcı aykırılığı ve olası yıkım riskini üstlenmiş olur. Kayıt, idarenin aykırılığın giderildiğini tapuya bildirmesiyle kaldırılır.

İmar cezasını ödersem dava açamaz mıyım?

5326 s. Kabahatler Kanunu md. 17/6 uyarınca ödeme yapılması, kanun yoluna başvurma hakkını etkilemez. Dava sonunda ceza iptal edilirse ödenen tutarın iadesi istenebilir. Ödeme planı ve erken ödeme koşulları ceza kararında ve tahsil eden belediyede ayrıca kontrol edilmelidir.

Komşumun kaçak yapısı için belediyeye şikâyette bulunabilir miyim?

Evet. Aykırılık belediyeye yazılı olarak bildirilebilir; 3194 s. K. md. 32 uyarınca idare herhangi bir şekilde durumdan haberdar olduğunda inşaat durumunu tespit etmekle yükümlüdür. Başvuruya 30 gün içinde cevap verilmezse İYUK md. 10 uyarınca istek reddedilmiş sayılır ve dava yolu açılır.

Fenni mesul de imar para cezası öder mi?

3194 s. K. md. 42/2 uyarınca aykırılığı altı iş günü içinde idareye bildirmeyen fenni mesullere de ceza verilir. Ayrıca müelliflere, fenni mesullere ve müteahhitlere verilen cezalar meslek odasına ve Bakanlığa bildirilir; ceza süresi içinde yeni iş üstlenemezler.

Kaynaklar

• 3194 sayılı İmar Kanunu (mevzuat.gov.tr)
• 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu (mevzuat.gov.tr)
• 5326 sayılı Kabahatler Kanunu (mevzuat.gov.tr)
• 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu (mevzuat.gov.tr)
• İzmir Bölge İdare Mahkemesi, İzmir idare mahkemeleri
• İzmir Adli Yargı İlk Derece Mahkemesi Adalet Komisyonu 2025 Faaliyet Raporu

İlgili yazılar

• İzmir'de Memur Disiplin Cezasına İtiraz
• İzmir'de İmar Planına İtiraz ve İptal Davası
• İzmir'de Tam Yargı Davası ve İdarenin Sorumluluğu
• Bergama'da Maden Faaliyeti ve Çevre Davaları

Bu yazı genel bilgi amaçlıdır, hukuki danışmanlık yerine geçmez. Somut durumunuz için dosyanızın ayrıca değerlendirilmesi gerekir.

Bu yazı 10.10.2026 tarihli mevzuat esas alınarak hazırlanmıştır.