İzmir’de veraset ilamı almak çoğu ailede mirasla ilgili ilk resmî adımdır; ama tek başına yetmez. Veraset ilamı kimin mirasçı olduğunu gösterir, terekede neyin bulunduğunu göstermez. Malvarlığı dağınık, borçları belirsiz veya mirasçıları arasında güven sorunu olan dosyalarda, ilamla birlikte tespiti ve koruma önlemleri de gündeme gelir.
Bu yazıda veraset ilamının sulh hukuk mahkemesindeki işleyişini adım adım, ardından İzmir’de terekeyi korumak ve tespit ettirmek için kullanılabilecek araçları anlatıyoruz. Noter ile mahkeme arasında seçim ve İzmir’deki bina haritası için İzmir’de mirasçılık belgesi yazımıza bakabilirsiniz.
Önemli Çıkarımlar
- Veraset ilamı (mirasçılık belgesi) çekişmesiz yargı işidir; sulh hukuk mahkemesi nüfus kayıtlarını kendisi getirtir (6100 s. HMK md. 382/2-c-6, 385/2).
- Mahkeme kararına karşı süresi kararın öğrenilmesinden itibaren iki haftadır (HMK md. 387).
- Tereke koruma önlemlerini mirasbırakanın yerleşim yeri sulh hâkimi alır; ölüm başka yerde olduysa o yerin sulh hâkimi de önlem alıp dosyayı gönderir (4721 s. TMK md. 589).
- Mirasçılardan biri ölümden itibaren bir ay içinde isterse terekenin defteri tutulur (TMK md. 590/3).
- Ret hakkı olan mirasçı bir ay içinde resmî defter tutulmasını isteyebilir; defter süresince icra takibi yapılamaz (TMK md. 619, 625).
- Mirasçıların tamamı bilinmiyorsa sulh hâkimi bir ay arayla iki ilan yapar ve bir yıllık bildirim süresi tanır (TMK md. 594).
İzmir’de Veraset İlamı Mahkemede Nasıl Alınır?
Veraset ilamı 6100 s. HMK md. 382/2-c-6 uyarınca çekişmesiz yargı işidir ve sulh hukuk mahkemesinde görülür (md. 383). Talepte bulunanın veya ilgililerden birinin oturduğu yer mahkemesi yetkilidir (md. 384). Mahkeme resen araştırma ilkesiyle çalışır (md. 385/2); dilekçede eksik kalan kayıtları kendisi getirtir.
İzmir’de süreç kabaca şu sırayla ilerler. Dilekçe, mahkemenin bulunduğu binadaki ön büro veya UYAP Vatandaş Portalı üzerinden verilir; harç ve gider avansı yatırılır; dosya tevzi ile bir sulh hukuk mahkemesine düşer. Mahkeme nüfus kayıtlarını getirtir, gerekirse duruşma açar, kararını verir ve karar ilgililere tebliğ edilir.
| Aşama | Ne yapılır | Dikkat edilecek nokta |
|---|---|---|
| 1. Dilekçe | Mirasbırakanın kimliği, ölüm tarihi ve başvuranın mirasçılık ilişkisi yazılır | Vasiyetname varsa dilekçede belirtilmeli |
| 2. Harç ve avans | Maktu harç ve avansı yatırılır | Tutarlar yıllık tarifeye bağlıdır |
| 3. Nüfus kayıtları | Mahkeme vukuatlı nüfus kayıtlarını getirtir | Yurt dışı ölümlerde kaydın işlenmiş olması gerekir |
| 4. Araştırma | Gerekirse tanık dinlenir, kurumlara yazı yazılır | Soybağı, evlat edinme veya gaiplik tartışması süreyi uzatır |
| 5. Karar | Mirasçılar ve payları gösterilir | Payların doğru gösterildiği kontrol edilmeli |
| 6. Tebliğ ve istinaf | Karar tebliğ edilir; iki haftalık istinaf süresi işler | Kurumun kesinleşme şerhi isteyip istemediği sorulmalı |
Duruşma yapılır mı?
Nüfus kayıtları açık ve eksiksizse mahkeme çoğu zaman dosya üzerinden karar verebilir. Kayıtlarda çelişki, yurt dışında gerçekleşmiş bir ölüm, evlilik dışı doğum veya evlat edinme gibi bir durum varsa mahkeme duruşma açabilir, tanık dinleyebilir ve kurumlara yazı yazabilir. Bu nedenle sürecin ne kadar süreceği her dosyada farklıdır.
Veraset İlamında Hangi Hatalar Sonraki İşlemleri Durdurur?
TMK md. 598/3 uyarınca mirasçılık belgesinin geçersizliği her zaman ileri sürülebilir ve HMK md. 388’e göre çekişmesiz yargı kararları kural olarak maddi anlamda kesin hüküm oluşturmaz. Bu güvence önemlidir, ancak hatalı bir , tapu intikali ve banka işlemleri sırasında fark edildiğinde aylarca süren yeni bir yargılamayı gerektirebilir.
İzmir’deki dosyalarda sık görülen hatalar şunlardır:
- Mirası süresinde reddetmiş bir mirasçının pay hesabında dikkate alınmaması (ret usulü için İzmir’de mirasın reddi yazımız),
- Mirasbırakandan önce ölmüş bir çocuğun altsoyunun belgeye alınmaması,
- Önceki evlilikten olan çocukların nüfus kaydında ayrı kütükte bulunması nedeniyle atlanması,
- Sağ kalan eşin payının hangi zümreyle birlikte mirasçı olduğuna göre yanlış gösterilmesi.
Payların ilk kontrolü için miras payı aracını kullanabilirsiniz. Belgenin noter ve mahkeme yolu arasındaki genel farkları veraset ilamı rehberimizde anlattık.
Tereke Tespiti ve Koruma Önlemleri Hangi Mahkemede İstenir?
4721 s. TMK md. 589 uyarınca mirasbırakanın yerleşim yeri sulh hâkimi, istem üzerine veya resen tereke mallarının korunması için gerekli bütün önlemleri alır. Bu önlemler özellikle terekenin yazımı, mühürlenmesi, resmen yönetilmesi ve vasiyetnamelerin açılmasıdır. Burada yetki, veraset ilamından farklı olarak mirasbırakanın yerleşim yerine bağlıdır.
Bu ayrım İzmir’de pratik sonuç doğurur. Mirasçı Bornova’da oturuyor, mirasbırakan Bergama’da yaşamışsa veraset ilamı İzmir sulh hukuk mahkemelerinden alınabilir; ama koruma önlemleri Bergama Sulh Hukuk Mahkemesi’nden istenir. Mirasbırakan başka bir yerde ölmüşse, ölüm yerinin sulh hâkimi de oradaki malları korumak için önlem alır ve dosyayı yerleşim yeri sulh hâkimine gönderir (md. 589/4).
| Talep | Yetkili sulh hukuk mahkemesi | Süre |
|---|---|---|
| Veraset ilamı | Başvuranın veya ilgililerden birinin oturduğu yer (HMK md. 384) | Süreye bağlı değil |
| Koruma önlemleri, mühürleme, resmen yönetim | Mirasbırakanın yerleşim yeri (TMK md. 589) | Süreye bağlı değil; gecikmeden istenmeli |
| Koruma amaçlı defter tutma | Mirasbırakanın yerleşim yeri | Ölümden itibaren 1 ay (TMK md. 590/3) |
| Resmî defter | Mirasın reddine ilişkin usul (mirasın açıldığı yer) | 1 ay (TMK md. 619) |
| Vasiyetnamenin açılması | Mirasbırakanın yerleşim yeri | Teslimden itibaren 1 ay içinde açılır (TMK md. 596) |
Koruma Amaçlı Defter, Resmî Defter ve Tereke Tespiti Arasındaki Fark Nedir?
Üç kavram sık karıştırılır. TMK md. 590’daki defter tutma koruma önlemidir; vesayet gerektiren mirasçı, uzun süredir bulunamayan mirasçı veya bir ay içinde istemde bulunan mirasçı varsa yapılır. TMK md. 619’daki resmî defter ise ret hakkı olan mirasçının borç riskini sınırlamak için başvurduğu ayrı bir yoldur.
Uygulamada “tereke tespiti” denilen talep çoğu zaman terekede hangi malların bulunduğunun sulh hukuk mahkemesi aracılığıyla bankalardan, tapu müdürlüklerinden ve diğer kurumlardan sorulmasıdır. Mirasçılar arasında bilgi asimetrisi varsa, özellikle mirasbırakanla birlikte yaşayan mirasçının hesaplara erişimi varsa, bu tespit sonraki paylaşma ve davalarının temelini oluşturur. Genel çerçeveyi terekenin tespiti ve koruma tedbirleri yazımızda anlattık.
Mühürleme İzmir’de nasıl uygulanır?
TMK md. 591’e göre yazımı yapılan tereke mallarından gerekenler mühürlenir; mühürlenmeyen mallar için uygun koruma önlemi alınır. Mirasbırakanla birlikte oturanların ihtiyaçları için gerekli eşya tutanakla tespit edilip kendilerine bırakılır ve taşınmazların oturmaları için zorunlu bölümleri mühür dışında tutulur. Yani sağ kalan eşin oturduğu daire tümüyle mühürlenmez.
Terekenin resmen yönetilmesi
Mirasçılardan biri uzun süredir bulunamıyorsa, mirasçılık sıfatı yeterince ispatlanamıyorsa veya mirasçıların tamamı bilinmiyorsa sulh hâkimi resmen yönetime karar verir (TMK md. 592). Tereke yöneticisi alacakları tahsil eder, borçları öder, gerekirse işletmeyi sürdürür ve miras ortaklığını davalarda temsil eder (md. 593). İzmir’de esnaf işletmesi bırakan mirasbırakanlarda bu yol sıkça gündeme gelir.
Resmî Defter Mirasçıyı Borçlara Karşı Nasıl Korur?
Ret hakkı olan her mirasçı, mirasın reddine ilişkin usule uyarak bir ay içinde sulh hâkiminden resmî defter tutulmasını isteyebilir (TMK md. 619). Mahkeme alacaklıları bir ay arayla iki ilanla çağırır (md. 621). Defter tutulduğu sürece mirasbırakanın borçları için icra takibi yapılamaz ve işlemez (md. 625).
Defter tamamlandıktan sonra her mirasçı bir ay içinde mirası reddettiğini, resmî tasfiye istediğini veya deftere göre ya da kayıtsız şartsız kabul ettiğini beyan eder (md. 626, 627). Deftere göre kabul edilen miras, mirasçıya yalnızca deftere yazılmış borçlarla geçer (md. 628). Alacağını süresinde yazdırmayan alacaklıya karşı mirasçı kural olarak sorumlu tutulamaz (md. 629).
| Seçenek | Borç riski | Ne zaman uygun? |
|---|---|---|
| Kayıtsız şartsız kabul | Bütün borçlardan sınırsız sorumluluk | Borç olmadığı kesinse |
| Resmî deftere göre kabul | Yalnızca deftere yazılmış borçlar | Borç tablosu belirsiz ama terekede değer varsa |
| Mirasın reddi | Kural olarak sorumluluk yok (TMK md. 617-618 istisnaları saklı) | Borçlar malvarlığını açıkça aşıyorsa |
| Resmî tasfiye istemi | Tasfiye sonucuna göre | Terekenin durumu karmaşıksa |
İzmir’de icra takibi süren mirasçılar için önemi
Mirasbırakanın borçları nedeniyle İzmir icra dairelerinden takip başlatılmış veya başlatılması bekleniyorsa, resmî defter talebi takibi defter süresince durdurur. Bu süre, mirasçıya borç tablosunu görmeden karar vermek zorunda kalmaması için zaman kazandırır. İcra dairelerinin İzmir’deki dağılımı için İzmir icra müdürlükleri rehberimize bakabilirsiniz.
Mirasçılar Bilinmiyorsa İzmir’de Süreç Nasıl İşler?
Mirasbırakanın mirasçısı bulunup bulunmadığı veya mirasçıların tamamı bilinmiyorsa sulh hâkimi uygun araçlarla ve bir ay arayla iki defa ilan yapar. Hak sahipleri son ilandan başlayarak en geç bir yıl içinde mirasçılık sıfatlarını bildirmeye çağrılır (TMK md. 594). Süre içinde kimse başvurmazsa, davası hakkı saklı kalmak üzere miras Devlete geçer.
Bu durum İzmir’de özellikle yalnız yaşayan yaşlı mirasbırakanlarda veya göç nedeniyle akrabalık bağları kopmuş ailelerde görülür. İlan süreci uzun sürdüğü için mirasçı olduğunu düşünen kişinin ilanı beklemeden nüfus kayıtlarıyla sulh hukuk mahkemesine başvurması ve mirasçılık sıfatını ispat etmesi yararlıdır. Yurt dışındaki mirasçılar için vekâletle dosya takibi yazımız yol gösterebilir.
Örnek Bir İzmir Dosyası Nasıl İlerler?
Buca’da yaşayan bir esnaf ölüyor; eşi ve iki çocuğu var, çocuklardan biri Karşıyaka’da oturuyor. İşletmenin borçları belirsiz, dükkândaki mallar ve kasa ise eşin elinde. Bu örnek temsilidir ve veraset ilamı ile tereke önlemlerinin hangi mahkemelerde, hangi sırayla istenebileceğini göstermek için kurgulanmıştır.
- Karşıyaka’daki çocuk veraset ilamını kendi yerleşim yerindeki Karşıyaka sulh hukuk mahkemesinden isteyebilir (HMK md. 384).
- Dükkân ve kasa için koruma önlemleri, mirasbırakanın yerleşim yeri olan Buca’nın bağlı olduğu İzmir sulh hukuk mahkemelerinden istenir (TMK md. 589).
- Ölümden itibaren bir ay içinde koruma amaçlı defter tutulması talep edilir (TMK md. 590/3); borç tablosu belirsiz olduğu için aynı süre içinde resmî defter de istenebilir (md. 619).
- Defter süresince alacaklılar icra takibi yapamaz (md. 625); mirasçılar defter sonucuna göre kabul, deftere göre kabul veya ret arasında seçim yapar.
- İşletmenin sürdürülmesi gerekiyorsa, sulh hâkimi resmen yönetime karar verip bir yönetici görevlendirebilir (md. 592-593).
Bu sıralama, mirasçıların borç tablosunu görmeden karar vermek zorunda kalmamasını sağlar. Aynı dosyada ret süresinin de işlediği unutulmamalıdır.
Vasiyetname Bulunursa Ne Yapılmalı?
TMK md. 595 uyarınca ölümden sonra ele geçen vasiyetname, geçerli olup olmadığına bakılmaksızın hemen sulh hâkimine teslim edilmelidir; teslim etmeyen kişi doğacak zarardan sorumludur. Sulh hâkimi vasiyetnameyi teslimden itibaren bir ay içinde açar ve ilgililere okur (md. 596). Açılma tutanağı, sonraki iptal ve tenkis süreleri için de önemli bir tarih oluşturur.
Vasiyetnamenin içeriği her mirasçıya, gideri terekeye ait olmak üzere tebliğ edilir (md. 597). Mirasçılar vasiyetnameye itiraz etmek istiyorsa, şekil eksikliği veya ehliyetsizlik gibi sebepler için vasiyetnamenin iptali davası yazımıza, saklı payın zedelenmesi için İzmir’de tenkis davası yazımıza bakabilirler. Vasiyetname varken atanmış mirasçıya belge yalnızca sulh mahkemesince verilir (md. 598/2).
Başvurudan Önce Hangi Belgeler Hazırlanmalı?
Veraset ilamı ve tereke işlemlerinde mahkeme birçok kaydı kendisi getirtse de, mirasçının elindeki bilgi süreci hızlandırır. Özellikle tereke tespiti talebinde hangi bankalarda hesap olduğu, hangi ilçelerde taşınmaz bulunduğu ve hangi kurumlardan alacak beklendiği dilekçede belirtilirse mahkemenin yazacağı müzekkereler daha isabetli olur.
| Belge veya bilgi | Nereden edinilir | Neden gerekli? |
|---|---|---|
| Vukuatlı nüfus kayıt örneği ve yerleşim yeri belgesi | Nüfus müdürlüğü; mahkeme de resen getirtir | Mirasçıların ve yetkili mahkemenin belirlenmesi |
| Tapu kayıtları | Mirasçılık belgesiyle taşınmazın bulunduğu ilçenin tapu müdürlüğü; bilinmiyorsa mahkeme müzekkeresi | Terekedeki taşınmazların tespiti |
| Banka, kiralık kasa ve hayat sigortası bilgileri | Bilinen bankalar; bilinmiyorsa mahkeme müzekkeresi | Terekedeki para ve alacakların tespiti |
| Vasiyetname veya bulunduğu noter | Aile evrakı, noterlik | Sulh hâkimine teslim ve açılma |
| İcra dosyaları ve kefalet sözleşmeleri | Gelen tebligatlar, alacaklı yazışmaları, mirasbırakanın evrakı | Borç tablosu ve ret ya da defter kararı |
| Ölüm tarihi ve ölümün öğrenildiği tarih | Ölüm kaydı, aile bilgisi | Bir aylık ve üç aylık sürelerin hesabı |
Bu belgelerle hazırlanan dosya, hem veraset ilamını hem de tereke işlemlerini aynı dönemde yürütmeyi kolaylaştırır. Somut durumunuzun dosya özelinde değerlendirilmesi gerekir. Miras hukukuna ilişkin diğer yazılar için miras hukuku uzmanlık sayfamızı inceleyebilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular
İzmir’de veraset ilamı ve tereke tespiti sürecinde mirasçıların en sık sorduğu soruları aşağıda kısa cevaplarla topladık. Cevaplar 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu ve 6100 sayılı HMK’nın güncel metnine dayanır. Sürelerin başlangıcı, yetkili mahkeme ve terekenin içeriği her dosyada ayrıca kontrol edilmelidir.
Veraset ilamı ile tereke tespiti aynı davada istenebilir mi?
İkisi farklı amaçlara hizmet eder; veraset ilamı mirasçıları, tereke tespiti malvarlığını ortaya koyar. Yetkili mahkeme de farklı olabilir: veraset ilamında başvuranın oturduğu yer, koruma önlemlerinde mirasbırakanın yerleşim yeri sulh hukuk mahkemesi yetkilidir. Aynı mahkeme yetkiliyse talepler birlikte değerlendirilebilir.
Tereke tespiti için süre var mı?
Koruma önlemleri için kanunda genel bir süre yoktur, ancak gecikme malların kaybolmasına yol açabilir. Koruma amaçlı defter tutma talebi ise ölümden itibaren bir ay içinde yapılmalıdır (TMK md. 590/3). Resmî defter için de bir aylık süre öngörülmüştür (TMK md. 619).
Resmî defter tutulurken alacaklı icra takibi yapabilir mi?
Hayır. TMK md. 625 uyarınca resmî defter tutulması devam ettiği sürece mirasbırakanın borçları için icra takibi yapılamaz ve zamanaşımı işlemez. Acele hâller dışında davalara devam edilemez ve yeni dava açılamaz. Bu koruma defter tutma süresiyle sınırlıdır.
Mirasbırakanın banka hesaplarını nasıl öğrenebilirim?
Mirasçılar, mirasçılık belgesiyle bankalara başvurarak hesap bilgisi isteyebilir. Hangi bankada hesap olduğu bilinmiyorsa, sulh hukuk mahkemesinden tereke tespiti kapsamında bankalara yazı yazılması istenebilir. Mahkemenin yazacağı müzekkereler, mirasçılar arasındaki bilgi eşitsizliğini gidermeye yardımcı olur.
Ölüm İzmir dışında gerçekleştiyse tereke önlemi nereden istenir?
Koruma önlemlerinde kural olarak mirasbırakanın yerleşim yeri sulh hâkimi yetkilidir. Mirasbırakan başka bir yerde ölmüşse, ölüm yerinin sulh hâkimi oradaki malları korumak için gerekli önlemleri alır ve dosyayı yerleşim yeri sulh hâkimine gönderir (TMK md. 589). İzmir’de yaşayıp başka ilde ölen kişi için ana dosya İzmir’de yürür.
Tereke yöneticisine ücret ödenir mi?
Evet. TMK md. 592 uyarınca sulh hâkimi, terekeyi yönetmekle görevlendirilen kişiye istemi hâlinde terekeden karşılanmak üzere uygun bir ücret ödenmesine karar verir. Ücret mirasçıların kişisel malvarlığından değil, terekeden ödenir; bu nedenle terekenin büyüklüğü ve yönetimin süresi ücret takdirinde dikkate alınır.
Veraset ilamı kararına itiraz süresi nedir?
Sulh hukuk mahkemesinin verdiği karara karşı hukuki yararı bulunan ilgililer, kararın öğrenilmesinden itibaren iki hafta içinde istinaf yoluna başvurabilir (HMK md. 387). Süre geçmiş olsa bile belgenin geçersizliği TMK md. 598/3 uyarınca her zaman ileri sürülebilir; bunun için ayrı bir dava açılır.
Kaynaklar
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu (mevzuat.gov.tr)
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu (mevzuat.gov.tr)
- İzmir Adliyesi Ek Hizmet Binası iletişim bilgileri (izmir.adalet.gov.tr)
İlgili yazılar
- Ödemiş ve Tire'de Tarım Arazisinin Mirasla Bölünmesi
- İzmir'de Tarım Arazisinde Önalım ve Ehil Mirasçı
Bu yazı genel bilgi amaçlıdır, hukuki danışmanlık yerine geçmez. Somut durumunuz için dosyanızın ayrıca değerlendirilmesi gerekir.
Bu yazı 10.10.2026 tarihli mevzuat esas alınarak hazırlanmıştır.
Yazar: KCD Hukuk
