Mirasın Hükmen Reddi ve Borçlu Terekede İcra Takibi

Mirasın hükmen reddi, mirasbırakanın ölüm tarihinde borçlarını ödeyemeyecek durumda olduğu açıkça belli ya da resmen tespit edilmişse, mirasçılar hiçbir beyanda bulunmasa bile mirasın kanun gereği reddedilmiş sayılmasıdır. Üç aylık ret süresini kaçıran ve kapısına tereke borcu için icra takibi gelen mirasçının en önemli savunma aracı çoğu zaman budur.

Aşağıda hükmen reddin şartları, borca batıklığın nasıl ispat edildiği, terekeye el atmanın bu hakkı nasıl ortadan kaldırdığı ve borçlu terekede icra takibinin nasıl yürüdüğü 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu md. 605-618 ile 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu md. 53, 143 ve 180 esas alınarak anlatılmıştır. Sulh mahkemesine beyanla yapılan gerçek ret ve üç aylık süre ayrıntıları ise mirasın reddi süresi yazısında ele alınmıştır.

Mirasın Hükmen Reddi Nedir, Gerçek Retten Farkı Ne?

Mirasın hükmen reddi, 4721 s. TMK md. 605/2 uyarınca mirasbırakanın ölümü tarihinde ödemeden aczinin açıkça belli veya resmen tespit edilmiş olması hâlinde mirasın kanun gereği reddedilmiş sayılmasıdır. Gerçek retten farklı olarak sulh mahkemesine beyan gerekmez; sonuç, borca batıklık olgusundan kendiliğinden doğar.

Gerçek ret mirasçının iradesine dayanır ve TMK md. 606 ile 609’daki süre ve şekle bağlıdır. Hükmen ret ise mirasçının iradesinden bağımsız, objektif bir durumdur: tereke ölüm anında borçlarını karşılayamıyorsa mirasçının bu borçlardan kişisel olarak sorumlu tutulmaması amaçlanır. Aşağıdaki tablo iki kurumu karşılaştırır.

Açıkça belli olma ve resmen tespit

Resmen tespit, çoğunlukla mirasbırakan hakkında sağlığında düzenlenmiş Haciz sonucu alacağın karşılanamadığını gösteren, alacaklıya belirli haklar veren belge." aria-label="aciz vesikası — tanım">aciz vesikası veya aciz vesikası hükmündeki haciz tutanağıyla kanıtlanır (İİK md. 105 ve 143) ya da mirasbırakanın iflasına karar verilmiş olmasıyla ortaya çıkar. Açıkça belli olma ise böyle bir resmî belge olmasa da borçların aktifleri belirgin biçimde aştığı durumları kapsar. Bu ikinci hâlde tereke, bilirkişi incelemesiyle aktif ve pasif yönünden hesaplanır.

Borca Batıklık Hangi Tarihe Göre Belirlenir?

4721 s. TMK md. 605/2 açıkça “ölümü tarihinde” ifadesini kullanır. Bu nedenle borca batıklık, mirasbırakanın öldüğü günkü aktif ve pasif malvarlığı karşılaştırılarak belirlenir. Ölümden sonra değeri artan bir taşınmaz veya sonradan tahakkuk eden faiz bu tespiti kendiliğinden değiştirmez; esas olan ölüm anındaki tablodur.

Aktif ve pasifin belirlenmesi

Aktif tarafta tapu kayıtları, banka hesapları, araçlar, şirket payları ve alacaklar yer alır. Pasif tarafta ise kredi borçları, kredi kartı borçları, vergi ve prim borçları, icra dosyaları ve kefalet borçları bulunur. Aktif değerler ölüm tarihindeki rayiç bedel üzerinden, borçlar da o tarihteki tutarlarıyla hesaba katılır. Taşınmazlar üzerindeki ipotekler hem aktifin değerini hem de pasifi etkilediğinden ayrıca gösterilmelidir. Kefalet borçlarına da ayrıca dikkat edilmelidir: mirasbırakanın kefil olduğu kredi, asıl borçlu ödemediği sürece terekenin pasifine girer ve resmî defter tutulursa kefalet borçları defterde ayrı bir yere yazılır (TMK md. 630). Kefaletin tutarı çoğu zaman aile tarafından bilinmediğinden, banka kayıtlarının istenmesi hesabı değiştirebilir.

Uygulamada mirasçılar, terekedeki malların ve borçların tam listesine çoğu zaman sahip değildir. Bu durumda sulh hukuk mahkemesinden tereke tespiti istenmesi ya da açılan davada mahkemeden kurumlara yazı yazılmasının talep edilmesi gerekir. Koruma önlemleri ve yazımın ret süresine etkisi terekenin tespiti davası yazısında anlatılmıştır.

Hükmen Ret Nasıl İleri Sürülür, Süre Var mı?

4721 s. TMK md. 605/2 hükmen ret için ayrı bir beyan veya süre öngörmez; miras kanun gereği reddedilmiş sayılır. Bu nedenle mirasçı, borca batıklığı ya bir tespit davasıyla (6100 s. HMK md. 106) önceden belirletebilir ya da kendisine karşı başlatılan takip ve davalarda savunma olarak ileri sürebilir. Seçim, dosyanın aşamasına göre yapılır.

Hükmen ret tespit davası

Uygulamada mirasçılar, tereke alacaklılarını davalı göstererek mirasın hükmen reddinin tespitini ister. Tespit davasında davacının hukuken korunmaya değer güncel bir yararı bulunmalıdır (HMK md. 106/2); alacaklıların takip başlatması veya ihtarname göndermesi bu yararı gösterir. Uygulamada bu dava çekişmeli yargı olarak asliye hukuk mahkemesinde görülmekte ve davada ispat yükü borca batıklığı iddia eden mirasçıya düşmektedir.

Takipte ve davada savunma olarak ileri sürme

Mirasçıya tereke borcu için tebligat." aria-label="ödeme emri — tanım">ödeme emri gönderilmişse, tebliğden itibaren yedi gün içinde borca itiraz edilmesi gerekir (İİK md. 62). İtiraz edilmezse takip kesinleşir ve sonradan borca batıklığı ileri sürmek ancak menfi tespit davası gibi daha ağır yollarla mümkün olur. İtiraz sürecinin ayrıntıları icra takibine itiraz süresi ve sonuçları, takip kesinleştikten sonraki yol ise menfi tespit ve istirdat davası yazısında anlatılmıştır.

Terekeye El Atan Mirasçı Hükmen Ret İddia Edebilir mi?

4721 s. TMK md. 610/2 uyarınca ret süresi sona ermeden mirasçı olarak tereke işlemlerine karışan, olağan yönetimi aşan işler yapan ya da tereke mallarını gizleyen veya kendine mal eden mirasçı mirası reddedemez. Uygulamada bu kural hükmen ret iddiası bakımından da uygulanmakta ve el atan mirasçının borca batıklığa dayanması engellenmektedir.

Hükmen ret davalarının önemli bir kısmı bu noktada sonuçsuz kalır. Mirasçılar çoğu zaman borçları bilmeden, iyi niyetle terekeyle ilgili işlemler yapar ve ancak sonra icra takibiyle karşılaşır. Hangi davranışların risk taşıdığını önceden bilmek bu yüzden belirleyicidir.

El atma sayılabilecek işlemler

• Tereke taşınmazının mirasçılar adına intikalini yaptırıp satmak veya ipotek ettirmek.
• Mirasbırakanın banka hesabındaki parayı çekip kişisel harcamalarda kullanmak.
• Mirasbırakanın aracını kendi adına devralmak ya da satmak.
• Mirasbırakanın alacaklarını kendi adına tahsil etmek.
• Tereke mallarını diğer mirasçılardan veya alacaklılardan gizlemek.

Buna karşılık cenaze giderlerinin karşılanması, çürüyecek malların korunması gibi olağan yönetim işleri ve zamanaşımı veya hak düşürücü sürelerin dolmasını önlemek için dava açılması ya da icra takibi yapılması ret hakkını ortadan kaldırmaz (TMK md. 610/3). Mirasçılık belgesi alınması da tek başına el atma sayılmaz; bu belgenin alınma yolu için mirasçılık belgesi yazısına bakılabilir.

Borçlu Terekede İcra Takibi Nasıl Yürür?

2004 s. İİK md. 53 uyarınca tereke borçlarından dolayı takip, ölüm günüyle birlikte üç gün içinde geri bırakılır. Mirasçı mirası kabul veya reddetmemişse, Türk Medeni Kanununda belirlenen süreler geçinceye kadar takip geri kalır. Ayrıca bir borçlunun eşi, usul veya fürusundan biri ölürse, o borçlu aleyhindeki takip de ölüm günüyle birlikte üç gün ertelenir (İİK md. 52).

Takip sırasında borçlunun ölmesi

İcra takibi sırasında borçlu ölür ve tereke henüz paylaşılmamış veya resmî tasfiyeye tabi tutulmamışsa, borçlu hayatta olsaydı hangi usul uygulanacak idiyse terekeye karşı takip o usule göre devam eder. Bu takibin mirasçıya karşı devam edebilmesi ise ancak rehnin paraya çevrilmesi veya haciz yoluyla mümkündür (İİK md. 53). Yani mirasçının kişisel malvarlığına yönelmek için ayrıca onun mirasçı sıfatıyla sorumlu olduğunun ortaya konması gerekir.

Aciz vesikasında bir yıllık kural

Mirasbırakan hakkında sağlığında aciz vesikası düzenlenmişse bu borç, borçluya karşı vesikanın düzenlenmesinden itibaren yirmi yılda zamanaşımına uğrar. Ancak borçlunun mirasçıları, mirasın açılmasından itibaren bir yıl içinde alacaklı hakkını aramamışsa borcun zamanaşımına uğradığını ileri sürebilir (İİK md. 143). Aynı aciz vesikası, TMK md. 605/2 bakımından ödemeden aczin resmen tespit edildiğini gösteren en güçlü belgelerden biridir. Zamanaşımı hesapları için zamanaşımı hesaplama aracı kullanılabilir.

Reddedilen Miras Nasıl Tasfiye Edilir?

4721 s. TMK md. 612 uyarınca en yakın yasal mirasçıların tamamı tarafından reddedilen miras, sulh mahkemesince iflas hükümlerine göre tasfiye edilir; tasfiye sonunda arta kalan değerler, mirası reddetmemişler gibi hak sahiplerine verilir. İİK md. 180 de reddolunan mirasların tasfiyesinin iflas hükümlerine göre ilgili mahkemece yapılacağını düzenler.

Altsoyun tamamı mirası reddederse payları sağ kalan eşe geçer (TMK md. 613). Mirasçılar ret sırasında, kendilerinden sonra gelen mirasçılara mirası kabul edip etmeyeceklerinin sorulmasını isteyebilir; sonraki mirasçılar bir ay içinde kabul etmezse reddetmiş sayılır ve miras tasfiye edilir (TMK md. 614). Reddolunmuş mirasın tasfiyesinin, mirasçılardan birinin kabul talebi üzerine durdurulması çekişmesiz yargı işidir (6100 s. HMK md. 382/2-f). Tasfiyede alacaklılar tereke malları üzerinden sıraya göre ödenir; mirasçıların kişisel malvarlığına başvurulmaz.

Mirası Reddeden Mirasçı Hiç Sorumlu Olmaz mı?

Kural olarak sorumlu olmaz. Ancak 4721 s. TMK md. 618 uyarınca ödemeden âciz bir mirasbırakanın mirasını reddeden mirasçılar, ölümden önceki beş yıl içinde ondan aldıkları ve paylaşmada geri vermekle yükümlü olacakları değer ölçüsünde alacaklılara karşı sorumludur. Olağan eğitim giderleri ve âdet üzere verilen çeyiz bu sorumluluğun dışındadır.

İyiniyetli mirasçılar yalnızca geri verme zamanındaki zenginleşmeleri ölçüsünde sorumlu olur. Ayrıca malvarlığı borcuna yetmeyen bir mirasçı, kendi alacaklılarına zarar vermek amacıyla mirası reddederse, o mirasçının alacaklıları ret tarihinden başlayarak altı ay içinde reddin iptalini dava edebilir (TMK md. 617). Mirasbırakanın sağlığında yaptığı devirler, alacaklılar tarafından tasarrufun iptali davasıyla da hedef alınabilir (İİK md. 277-284).

Hükmen Ret İddiası İçin Hangi Belgeler Toplanmalı?

Hükmen ret davasında ispat yükü, ölüm tarihinde terekenin borca batık olduğunu ileri süren mirasçıdadır. 4721 s. TMK md. 605/2’deki “açıkça belli” veya “resmen tespit” ölçütlerini karşılamak için hem aktifleri hem borçları gösteren belgeler birlikte sunulmalıdır. Aşağıdaki liste, davanın ve itirazın temel dayanaklarını gösterir.

• Ölüm ve mirasçılık: Ölüm tarihini gösteren kayıt ve mirasçılık belgesi.
• Resmî acz belgeleri: Mirasbırakan hakkında düzenlenmiş aciz vesikaları, aciz vesikası hükmündeki haciz tutanakları veya iflas kararı.
• Borç dökümü: İcra dosyaları, banka ve kredi kartı borç yazıları, vergi ve prim borcu belgeleri, kefalet sözleşmeleri.
• Aktif dökümü: Tapu kayıtları, araç kayıtları, banka bakiyeleri ve bunların ölüm tarihindeki değerleri.
• El atmama kanıtı: Mirasçıların tereke mallarını satmadığını veya kullanmadığını gösteren kayıtlar.
• Takip evrakı: Mirasçıya gönderilen ödeme emri ve tebliğ tarihi; yedi günlük itiraz süresi bu tarihten işler.

Mirasçıların payları miras payı hesaplama aracında, icra dosyasındaki kalemler ise icra masrafı hesaplama aracında izlenebilir. Genel çerçeve için miras hukuku çalışma alanı ve icra ve iflas hukuku çalışma alanı sayfalarına bakılabilir; somut durumunuzun dosya özelinde değerlendirilmesi gerekir.

Sıkça Sorulan Sorular

Borçlu bir yakınını kaybeden ve üç aylık ret süresini kaçırdıktan sonra icra takibiyle karşılaşan mirasçıların hükmen ret konusunda en sık sorduğu sorular aşağıda yanıtlandı. Cevaplar Türk Medeni Kanunu ile İcra ve İflas Kanununun güncel metinlerine dayanır; süreler dosyadaki tebliğ tarihlerine göre ayrıca kontrol edilmelidir.

Mirasın hükmen reddi için dava açmak zorunlu mu?

Zorunlu değildir. TMK md. 605/2 uyarınca şartlar varsa miras kanun gereği reddedilmiş sayılır. Ancak alacaklılar takip başlatırsa borca batıklığın ispatı gerekir; bu nedenle mirasçılar çoğu zaman tespit davası açar veya takibe süresinde itiraz ederek hükmen reddi savunma olarak ileri sürer.

Üç aylık ret süresini kaçıran mirasçı ne yapabilir?

Mirasbırakan ölüm tarihinde borca batıksa, üç aylık süre geçmiş olsa bile mirasın hükmen reddedildiği ileri sürülebilir (TMK md. 605/2). Ayrıca önemli sebeplerin varlığı hâlinde sulh hâkimi ret süresini uzatabilir veya yeni bir süre tanıyabilir (TMK md. 615).

Ölen babamın borcu için bana ödeme emri geldi, ne yapmalıyım?

Ödeme emrinin tebliğinden itibaren yedi gün içinde icra dairesine itiraz edilmelidir (İİK md. 62). İtirazda mirasın reddedildiği veya hükmen reddedilmiş sayıldığı belirtilmelidir. Süre kaçırılırsa takip kesinleşir ve sonraki yollar daha zor ve masraflı hâle gelir.

Babamın evinin tapusunu üzerimize aldık, yine de hükmen ret iddia edebilir miyiz?

Risklidir. Ret süresi içinde terekeye mirasçı gibi el atan, olağan yönetimi aşan işler yapan mirasçı mirası reddedemez (TMK md. 610/2) ve uygulamada bu kural hükmen ret iddiasına da uygulanmaktadır. İşlemin niteliği ve tarihi dosya özelinde incelenmelidir.

Hükmen ret davasında ispat yükü kimdedir?

Borca batıklığı ileri süren mirasçıdadır. Mirasçı, ölüm tarihinde terekenin borçlarının aktiflerini aştığını ispat etmelidir. Aciz vesikası, aciz vesikası hükmündeki haciz tutanağı veya iflas kararı bu ispatı kolaylaştırır; belge yoksa bilirkişi hesabı gerekir.

Mirası reddeden kişi babasından sağlığında aldığı parayı iade etmek zorunda mı?

Ödemeden âciz mirasbırakanın mirasını reddeden mirasçı, ölümden önceki beş yıl içinde aldığı ve paylaşmada geri vermekle yükümlü olacağı değer ölçüsünde alacaklılara karşı sorumludur (TMK md. 618). Olağan eğitim giderleri ve âdet üzere verilen çeyiz kapsam dışındadır.

Kaynaklar

• 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu (mevzuat.gov.tr)
• 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu (mevzuat.gov.tr)
• 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu (mevzuat.gov.tr)

İlgili yazılar

• Mirastan Feragat Sözleşmesi ve Saklı Paya Etkisi
• Vasiyetname Türleri: El Yazılı, Resmî ve Sözlü Vasiyet
• Ölünceye Kadar Bakma Sözleşmesi: Şartları ve İptali

Bu yazı genel bilgi amaçlıdır, hukuki danışmanlık yerine geçmez. Somut durumunuz için dosyanızın ayrıca değerlendirilmesi gerekir.

Bu yazı 27.09.2026 tarihli mevzuat esas alınarak hazırlanmıştır.