Makale · 15.11.2026

İhtiyari Mali Mesuliyet Sigortası Ne İşe Yarar

İhtiyari mali mesuliyet sigortası kapsamında değerlendirilen trafik kazası

İhtiyari mali mesuliyet sigortası (İMM), aracınızla bir başkasına verdiğiniz zarar zorunlu trafik sigortasının limitini aştığında, aşan kısmı poliçede yazılı tutara kadar karşılayan isteğe bağlı bir sorumluluk sigortasıdır. Ağır yaralanmalı veya pahalı araçların karıştığı kazalarda, limit üstünde kalan zarar doğrudan sürücünün ve araç sahibinin kişisel malvarlığına yönelir.

Bu yazı, İMM’nin hangi boşluğu doldurduğunu, Genel Şartlara göre neyi kapsamadığını, teminatının nasıl işlediğini, sigortacının hangi hâllerde size edebileceğini ve poliçe seçerken nelere bakılması gerektiğini anlatıyor.

Önemli Çıkarımlar

  • İMM, zorunlu trafik sigortası hadlerinin üzerinde kalan sorumluluğu poliçede yazılı hadlere kadar temin eder ve haksız taleplere karşı savunmayı da kapsar (Genel Şartlar md. 1).
  • 2026 yılında zorunlu trafik sigortası kişi başı sakatlanma ve ölüm teminatı 3.600.000 TL, araç başı maddi zarar teminatı 400.000 TL’dir; aşan kısım İMM’nin alanıdır.
  • Manevi tazminat ancak ek sözleşmeyle kapsama alınır ve bu teminat zorunlu sigortaya bağlı olmaksızın işler (md. 3).
  • Ehliyetsiz, alkollü veya kasıtlı kullanımda sigortacı zarar görene öder, sonra sigortalıya rücu eder (md. 4).
  • Araç satılınca İMM sözleşmesi, sigortacının önceden onayı alınmadıkça kendiliğinden sona erer (md. 8).

İhtiyari Mali Mesuliyet Sigortası Nedir, Ne İşe Yarar?

İhtiyari mali mesuliyet sigortası, Motorlu Kara Taşıtları İhtiyari Mali Sorumluluk Sigortası Genel Şartları md. 1 uyarınca aracın kullanılmasından doğan ve KTK ile genel hükümlere göre işletene düşen hukuki sorumluluğun, zorunlu trafik sigortası hadlerini aşan kısmını poliçede yazılı hadlere kadar karşılar. Ayrıca haksız taleplere karşı sigorta ettirenin savunmasını da temin eder.

Pratik işlevi şudur: trafik kazasında işleten ve sürücü, zarar görene karşı KTK md. 85 uyarınca sorumludur ve bu sorumluluk sigorta limitiyle sınırlı değildir. Zorunlu sigorta limitinin yetmediği bir tazminat kararında aradaki fark icra yoluyla işletenden ve sürücüden istenir. İMM bu farkı üstlenen ikinci katmandır.

İMM ile zorunlu trafik sigortası farkı

Zorunlu trafik sigortası kanunla zorunlu tutulmuş ve limitleri her yıl belirlenen bir sigortadır. İMM ise isteğe bağlıdır; çoğu zaman kasko poliçesine ek teminat olarak verilir ve limitleri poliçede serbestçe belirlenir. Aşağıdaki tablo iki sigortanın temel farklarını gösterir.

Konu Zorunlu trafik sigortası (ZMSS) İhtiyari mali mesuliyet (İMM)
Dayanak KTK md. 91 vd., ZMSS Genel Şartları İMM Genel Şartları, poliçe ve özel şartlar
Zorunluluk Her motorlu araç için zorunlu İsteğe bağlı, çoğunlukla kaskoya ek teminat
Teminat Kanunla belirlenen yıllık limitler ZMSS limitinin üzerinde kalan kısım, poliçe hadlerine kadar (md. 1)
Manevi tazminat Kapsam dışı Ek sözleşmeyle kapsama alınabilir; ZMSS’ye bağlı olmaksızın ilk liradan (md. 3)
Aracın satışı Kanun ve ZMSS Genel Şartlarındaki özel düzenlemeye tabidir İşleten değişince sigortacının ön onayı yoksa kendiliğinden sona erer (md. 8)
Coğrafi kapsam Kanun ve genel şartlara göre Türkiye sınırları içinde (md. 2)
Kaza sonrası araç içinde hasar tespit formunun doldurulması

2026 Zorunlu Trafik Sigortası Limitleri İMM’yi Neden Önemli Kılıyor?

Sigortacılık ve Özel Emeklilik Düzenleme ve Denetleme Kurumunun yayımladığı limitlere göre 01.01.2026-31.12.2026 döneminde insan taşımada kullanılan motorlu araçlar için kişi başı sakatlanma ve ölüm teminatı 3.600.000 TL, araç başı maddi zarar teminatı 400.000 TL’dir. Bu tutarları aşan zarar İMM’nin konusudur.

2026 ZMSS teminatı (insan taşımada kullanılan motorlu araçlar) Kişi başı / araç başı Kaza başı
Maddi zararlar 400.000 TL (araç başı) 800.000 TL
Sağlık giderleri 3.600.000 TL 18.000.000 TL
Sakatlanma ve ölüm 3.600.000 TL 18.000.000 TL

Limitler araç türüne göre farklılık gösterebilir ve her yıl yeniden belirlenir; poliçenizdeki araç grubunun limiti esas alınmalıdır. Maddi zarar limiti, özellikle yüksek değerli bir araca veya birden fazla araca çarpılan zincirleme kazalarda kolayca aşılabilir. Bedensel zararda ise genç bir kişinin sürekli iş göremezliği veya tazminatı limitleri aşabilen kalemlerdir; bu kalemler trafik kazasında tazminat kalemleri yazısında ayrıntılı anlatılmıştır.

Limit aşımında kim öder?

İMM yoksa limit üstü zarar için zarar gören, kusurlu sürücüye ve işletene başvurur; bunlar zarar görene karşı müteselsilen sorumludur. Zorunlu trafik sigortasının limit üstü ve teminat dışı kalan zararlar bakımından nasıl işlediği trafik sigortasında teminat dışı haller yazısında ele alınmıştır. Temsilî örnek (temsilidir): Kusurlu sürücünün çarptığı genç bir kişi kalıcı olarak çalışma gücünü kaybeder ve hesabında maddi tazminat 5.000.000 TL bulunur. Zorunlu trafik sigortası kişi başı 3.600.000 TL öder; kalan 1.400.000 TL, İMM yoksa sürücü ve işletenden istenir. Poliçede 2.000.000 TL bedeni İMM limiti varsa bu fark sigortacı tarafından karşılanır. Tazminat tutarına ilişkin genel bir fikir için trafik kazası tazminatı hesaplama aracı kullanılabilir.

İMM Manevi Tazminatı Karşılar mı?

Kendiliğinden karşılamaz. Genel Şartlar md. 3’e göre manevi tazminat talepleri ancak ek sözleşmeyle teminat kapsamına alınabilir. Bu talepler zorunlu trafik sigortasının dışında kaldığı için, manevi tazminat teminatı zorunlu sigortanın varlığına bağlı olmaksızın İMM limitleri içinde hüküm ifade eder; yani ilk liradan itibaren çalışır.

Ölümlü ve ağır yaralanmalı kazalarda yakınlara ödenen manevi tazminatlar, limit üstü maddi tazminatlar kadar ağır bir yük oluşturabilir. Poliçede manevi tazminat teminatının bulunup bulunmadığı, ayrı bir alt limit konulup konulmadığı ve kişi başı mı kaza başı mı belirlendiği mutlaka kontrol edilmelidir. Bu satır poliçede yoksa, manevi tazminat İMM’den talep edilemez.

Birden fazla aracın karıştığı ve limit aşımı riski taşıyan kaza

Hangi Hâller İMM Teminatının Dışındadır?

Genel Şartlar md. 3, teminat dışı hâlleri sayar: sigortalının kendi zararları, sürücünün sürüş sırasındaki zararları, işletenin veya sürücünün eşi, usul ve füruu ile birlikte yaşadığı kardeşlerinin zararları, aracın ve taşınan malların zararı (yolcu bagajı hariç), sürat yarışları, aracın servise bırakıldıktan sonraki zararlar, patlayıcı madde taşıma ve terör eylemleri.

Aracın ve taşınan yükün zararı

İMM bir sorumluluk sigortasıdır; poliçede gösterilen aracın kendi hasarını karşılamaz. Bu hasar kaskonun alanıdır. Araçla taşınan mallar ve çekilen şeyler de kapsam dışıdır; yalnızca yolcu bagajı ve benzeri eşya teminat dâhilindedir. Ticari yük taşıyan işletmeler için bu nokta, ayrı bir nakliyat sigortası ihtiyacını gösterir. Kasko uyuşmazlıklarının ayrıntıları kasko ödemesinin reddi ve pert yazısında anlatılmıştır.

Aile üyelerinin zararları

İşletenin veya sürücünün eşinin, usul ve füruunun (evlatlık ilişkisiyle bağlı olanlar dahil) ve birlikte yaşadığı kardeşlerinin uğradığı zararlar dolayısıyla ileri sürülen talepler kapsam dışıdır (md. 3/c). Aile aracıyla yapılan yolculukta aile bireyinin yaralanması hâlinde bu sınırlama, beklenen korumanın önemli bir kısmını ortadan kaldırabilir.

Değer kaybı ve özel şartlar

Genel Şartlar md. 18, genel şartlara aykırı olmamak kaydıyla özel şart konulmasına izin verir. Bazı poliçelerde değer kaybı gibi kalemleri kapsam dışı bırakan özel şartlara rastlanır ve bu şartların zarar görene karşı ileri sürülüp sürülemeyeceği tartışmalıdır. Değer kaybı talebinin genel yolu değer kaybı tazminatı başvurusu yazısında ele alınmıştır.

Sigortacı Hangi Durumlarda Sigortalıya Rücu Eder?

Genel Şartlar md. 4 uyarınca tazminatı kaldıran veya azaltan hâller zarar görene karşı ileri sürülemez; sigortacı önce zarar göreni öder, sonra sigortalıya rücu eder. Başlıca rücu sebepleri kasıt veya ağır , geçerli sürücü belgesi olmadan kullanım, alkol veya uyuşturucu etkisinde kullanım ve kapasite aşımıyla yolcu ya da yük taşımadır.

Bu yapı zorunlu trafik sigortasındaki rücu düzenine benzer; ancak İMM’de rücu tutarı limit üstü ödemeleri de kapsadığından çok daha yüksek olabilir. Ehliyetsiz kullanımın idari ve sigorta sonuçları ehliyetsiz araç kullanmanın yaptırımları yazısında, rücunun genel ilkeleri ve savunma imkânları ise sigortacının rücu hakkı yazısında anlatılmıştır.

Savunma ve dava masrafları

İMM yalnızca tazminat ödemez, haksız taleplere karşı savunmayı da kapsar (md. 1). Md. 11’e göre zorunlu trafik sigortası limitlerini aşan dava masrafları sigortacıya aittir; hükmedilen tazminat sigorta bedelini geçerse masraflar sigorta bedelinin tazminata oranı içinde ödenir. TTK md. 1474 de sigortalı aleyhine ileri sürülen isteme ilişkin makul giderlerin sigortacı tarafından karşılanacağını öngörür. Ceza takibatından doğan para cezaları ise teminat dışıdır.

Bildirim yükümlülüğünün ihlali

Sigorta ettiren, sorumluluğunu gerektirecek olayı öğrendiği andan itibaren beş gün içinde sigortacıya bildirmek zorundadır (md. 10/a). Bu ve md. 10’daki diğer yükümlülükler yerine getirilmez ve bu nedenle zarar artarsa, sigortacı zarar görene ödeme yapar ancak artış kadar sigorta ettirene rücu eder (md. 4 son paragraf). Sigortacının yazılı onayı olmadan zarar görene ödeme yapmak veya sorumluluğu kabul etmek de md. 11 uyarınca yasaktır.

Gece kavşakta meydana gelen ve araçların hasar gördüğü kaza

Zarar Gören İMM Sigortacısına Doğrudan Başvurabilir mi?

Evet. 6102 s. TTK md. 1478 uyarınca zarar gören, uğradığı zararın sigorta bedeline kadar olan kısmını, sözleşmeye ilişkin süresi içinde kalmak şartıyla doğrudan sigortacıdan isteyebilir. Bu nedenle kazadan sonra karşı tarafın İMM poliçesinin bulunup bulunmadığının ve limitinin öğrenilmesi önemlidir.

Uygulamada zarar gören önce zorunlu trafik sigortasına başvurur, limit üstü kısım için İMM sigortacısını da muhatap alır. İMM ihtiyari bir sigorta olduğundan Sigorta Tahkim Komisyonu yolu, sigortacının sisteme üye olmasına bağlıdır. Tahkim ve mahkeme arasındaki seçim sigorta uyuşmazlığında tahkim veya mahkeme yazısında karşılaştırılmıştır.

Yetkili mahkeme ve zamanaşımı

Genel Şartlar md. 16’ya göre kaza kaynaklı davalar sigortacının merkez veya şubesinin, poliçeyi düzenleyen acentenin ya da kazanın meydana geldiği yer mahkemesinde açılabilir. Md. 17’ye göre talepler zarar ve tazminat yükümlüsünün öğrenilmesinden itibaren iki yıl, her hâlde kaza gününden itibaren on yıl içinde zamanaşımına uğrar; fiil suç oluşturuyorsa ceza zamanaşımı daha uzunsa o süre uygulanır.

Araç Satılınca veya Prim Ödenmezse İMM Ne Olur?

Genel Şartlar md. 8 uyarınca aracın işleteni değiştiğinde, sigortacının peşin onayı alınmamışsa sözleşme hiçbir ihbara gerek kalmadan sona erer ve kalan süreye ait prim gün esasına göre iade edilir. İkinci el araç alan kişi, önceki sahibin İMM’sine güvenemez; kendi poliçesini düzenletmelidir.

Prim veya peşinat ödenmezse, aksi kararlaştırılmadıkça poliçe teslim edilmiş olsa bile sigortacının sorumluluğu başlamaz (md. 9). Taksitli ödemede vadesi geçen taksit temerrüdü izleyen 15 gün içinde ödenmezse teminat durur; teminatın durduğu tarihten itibaren 15 gün içinde de ödenmezse sözleşme feshedilmiş olur. Teminatın durduğu dönemde gerçekleşen kaza, sigortalı için ciddi bir risk yaratır.

Aracın yanında sigorta poliçesini inceleyen kişi

İMM Poliçesi Seçerken Nelere Bakılmalı?

Poliçe karşılaştırmasında yalnızca toplam limite bakmak yanıltıcıdır. Limitin kişi başı, kaza başı ve maddi zarar için ayrı mı yoksa tek bir birleşik tutar olarak mı yazıldığı, manevi tazminat teminatının bulunup bulunmadığı ve özel şartlarla getirilen istisnalar, kaza anında gerçek korumayı belirler.

  • Bedeni ve maddi zarar limitleri ile kaza başı toplam limit.
  • Manevi tazminat teminatı ve varsa alt limiti (md. 3).
  • “Sınırsız” olarak sunulan ürünlerde sınırsızlığın hangi kalemleri kapsadığı ve özel şartlardaki tanımlar.
  • Değer kaybı, kira kaybı gibi kalemleri dışlayan özel şartlar.
  • Sigortacının Sigorta Tahkim Komisyonuna üye olup olmadığı.
  • Ticari araçlarda kullanım tarzının doğru beyan edilmesi (md. 6-7), aksi hâlde rücu riski.

Ticari araç ve filo sahipleri için tablo daha da önemlidir. Otobüs, kamyon veya servis aracı gibi araçların karıştığı kazalarda birden fazla kişi aynı anda zarar görebilir ve kaza başı limitler hızla tükenir. Bu durumda zorunlu sigortada zarar görenlerin talepleri, sigorta tutarının tamamına oranlanarak indirime tabi tutulabilir (KTK md. 96). Kaza başı İMM limitinin araç tipine ve taşınan kişi sayısına göre belirlenmesi, bu tür paylaştırma sorunlarını azaltır.

Somut durumunuzun dosya özelinde değerlendirilmesi gerekir. Kasko ve trafik sigortası birlikteyken başvuru sırası için kasko ve trafik sigortası uyuşmazlıkları yazısına; diğer içerikler için sigorta hukuku uzmanlık sayfası ve yazar Av. Mehmet İlker Dinç profiline bakılabilir.

Sıkça Sorulan Sorular

İhtiyari mali mesuliyet sigortası hakkında en çok sorulanlar, sigortanın zorunlu olup olmadığı, kendi araç hasarını karşılayıp karşılamadığı, sınırsız teminatın anlamı, alkollü kazalarda ödeme ve araç satışında poliçenin akıbetidir. Aşağıdaki kısa yanıtlar İMM Genel Şartları ile 6102 s. TTK’nın ilgili hükümlerine dayanır.

İMM sigortası zorunlu mu?

Hayır. İhtiyari mali mesuliyet sigortası adından da anlaşılacağı gibi isteğe bağlıdır. Zorunlu olan, KTK uyarınca her motorlu araç için yaptırılması gereken zorunlu trafik sigortasıdır. İMM genellikle kasko poliçesine ek teminat olarak veya ayrı bir poliçeyle alınır.

İMM kendi aracımın hasarını öder mi?

Hayır. İMM üçüncü kişilere karşı sorumluluğu karşılayan bir sorumluluk sigortasıdır. Poliçede gösterilen aracın ve bu araçla taşınan malların zararı Genel Şartlar md. 3/e uyarınca teminat dışıdır; yolcu bagajı ise kapsam dâhilindedir. Kendi aracınızın hasarı kaskonun konusudur.

Sınırsız İMM gerçekten her zararı karşılar mı?

Genel Şartlar md. 1 teminatı poliçede yazılı hadlerle sınırlar. Piyasada “sınırsız” olarak adlandırılan ürünlerde de manevi tazminat, kaza başı toplam veya bazı kalemler için ayrı sınırlar ya da istisnalar bulunabilir. Bu nedenle poliçe ve özel şartlar satır satır okunmalıdır.

Alkollü kazada İMM ödeme yapar mı?

Zarar görene karşı ödeme yapılır; çünkü Genel Şartlar md. 4 uyarınca tazminatı kaldıran hâller zarar görene karşı ileri sürülemez. Ancak aracın alkolün etkisiyle güvenli sürme yeteneğini kaybetmiş kişi tarafından kullanılması rücu sebebidir; sigortacı ödediği tutarı şartları varsa sigortalıdan geri isteyebilir.

İkinci el araç alınca önceki sahibin İMM poliçesi devam eder mi?

Hayır. Genel Şartlar md. 8’e göre işleten değiştiğinde sigortacının peşin onayı alınmadıkça sözleşme kendiliğinden sona erer ve kalan süreye ait prim önceki sahibe iade edilir. Yeni malikin kendi adına İMM yaptırması gerekir.

Kazada karşı tarafın İMM poliçesini nasıl öğrenirim?

Kaza tespit tutanağındaki sigorta bilgileri ve karşı tarafın zorunlu trafik sigortacısı ilk başvuru noktasıdır. Karşı taraf kasko poliçesine bağlı İMM’ye sahipse bu bilgi dava veya tahkim aşamasında da istenebilir. TTK md. 1478 uyarınca zarar gören İMM sigortacısına doğrudan başvurabilir.

İMM'de zamanaşımı süresi ne kadar?

Genel Şartlar md. 17’ye göre kaza kaynaklı talepler, zarar ve tazminat yükümlüsünün öğrenildiği tarihten itibaren iki yıl ve her hâlde kaza gününden itibaren on yıl içinde zamanaşımına uğrar. Fiil suç oluşturuyor ve ceza zamanaşımı daha uzunsa o süre uygulanır.

Kaynaklar

İlgili yazılar

Bu yazı genel bilgi amaçlıdır, hukuki danışmanlık yerine geçmez. Somut durumunuz için dosyanızın ayrıca değerlendirilmesi gerekir.

Bu yazı 15.11.2026 tarihli mevzuat esas alınarak hazırlanmıştır.

Yazar: Av. Mehmet İlker Dinç, Avukat
Çalışma alanları: Sigorta Hukuku, Tazminat Hukuku, İş Hukuku, Şirketler Hukuku, Kurumsal Danışmanlık