Bankacılık ve Finans Hukuku

Faiz türü ve oranı, masraf kalemleri, erken kapama koşulları ve temerrüt hâlinde uygulanacak sonuçlar sözleşmenin en önemli bölümleridir. Bu kalemlerin toplam maliyet üzerindeki etkisi hesaplanmalıdır.

Teminat yapısı ayrıca değerlendirilir. İpotek, rehin, kefalet ve senet gibi teminatların kapsamı ile hangi borçları güvence altına aldığı açık yazılmalıdır.

Sözleşmede tek taraflı değişiklik yetkisi veren hükümler bulunuyorsa bunların geçerliliği tartışılır. Tüketici kredilerinde bu tür hükümler daha sıkı denetime tabidir.

Tüketici, kredi borcunun tamamını veya bir kısmını vadesinden önce ödeyebilir. Bu hâlde faiz ve masraflarda gerekli indirimin yapılması zorunludur.

Sabit faizli kredilerde erken kapama tazminatı öngörülebilir; bu tazminat mevzuatta belirlenen üst sınırla sınırlıdır. Değişken faizli kredilerde durum farklı değerlendirilir.

Erken kapama hesabının dökümü bankadan yazılı olarak istenmelidir. Hesaplama hatası iddiası, ancak dökümün incelenmesiyle ortaya konulabilir.

Tüketici kredilerinde tüketiciden hizmet karşılığı olmayan veya belgelendirilmeyen masraf alınması hâlinde iade talep edilebilir. Talep, sözleşme ve hesap dökümü üzerinden hesaplanır.

Uyuşmazlığın değeri kanunda öngörülen parasal sınırın altındaysa önce tüketici hakem heyetine başvurulması gerekir. Sınırın üzerindeki talepler tüketici mahkemesinde ileri sürülür.

Ticari kredilerde ise ayrı bir değerlendirme yapılır. Tacir sıfatıyla alınan kredilerde tüketici mevzuatının koruması uygulanmaz.

Kayıtların hatalı olduğu düşünülüyorsa önce ilgili kuruluşa yazılı başvuru yapılır. Başvuruda hatanın hangi kayda ilişkin olduğu açıkça belirtilmelidir.

Borç ödenmiş olmasına karşın kaydın güncellenmemesi hâlinde düzeltme talep edilir. Ödemeyi gösteren belgelerin başvuruya eklenmesi gerekir.

Kişisel verilerin doğru tutulmaması, veri koruma mevzuatı bakımından da başvuru hakkı doğurur. Bu yol, düzeltmenin hızlanmasını sağlayabilir.

6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu md. 583 uyarınca kefalet sözleşmesi, yazılı şekilde yapılmadıkça ve kefilin sorumlu olacağı azami miktar ile kefalet tarihi belirtilmedikçe geçerli olmaz. Bu unsurların kefilin el yazısıyla yazılması gerekir.

Kefilin müteselsil kefil olduğu yönündeki iradenin de aynı biçimde yazılması aranır. Bu unsurlardan birinin eksikliği, kefaletin geçersizliği sonucunu doğurabilir.

TBK md. 584 uyarınca eşlerden biri, mahkemece verilmiş bir ayrılık kararı olmadıkça veya yasal olarak ayrı yaşama hakkı doğmadıkça ancak diğerinin yazılı rızasıyla kefil olabilir. Ticaret siciline kayıtlı işletmelere ilişkin bazı kefaletler bu kuralın dışında tutulmuştur.

Kefalet, asıl borca bağlı bir teminattır; asıl borç sona ererse kefalet de sona erer. Kefil, asıl borçlunun def’ilerini ileri sürebilir.

Banka teminat mektubu ise bağımsız bir yükümlülük doğurur. Lehdarın talebi üzerine ödeme yapılması öngörüldüğünden, asıl ilişkiden kaynaklanan itirazlar kural olarak ileri sürülemez.

Bu fark, ticari işlerde teminat seçimini doğrudan etkiler. Kesin ve şartsız düzenlenen mektuplarda ödeme riski daha yüksektir.

Takip, ipotek akit tablosuna dayanılarak başlatılır. Borçluya ödeme veya icra emri gönderilir ve süresi içinde itiraz edilmezse satış aşamasına geçilir.

Borçlu, borcun ödendiğini veya ipoteğin kapsamı dışında kaldığını ileri sürebilir. İtirazın türüne göre başvurulacak merci ve süre değişir.

Kıymet takdirine itiraz edilmesi, satış bedelinin gerçek değeri yansıtması bakımından önemlidir. İtiraz süresi kısadır ve kaçırılması hâlinde takdir kesinleşir.

Banka önce hesabı kat eder ve borcun tamamını muaccel kılar. Kat ihtarnamesinin usulüne uygun tebliği, sonraki takibin geçerliliği bakımından önemlidir.

Ardından teminatlara başvurulur. İpotekli taşınmazda ipoteğin paraya çevrilmesi yoluyla takip, senet varsa kambiyo senetlerine özgü takip yolu kullanılır.

Borçlu, hesap kat işleminin ve talep edilen tutarın hukuka aykırılığını menfi tespit davasıyla ileri sürebilir. Bu davada hesap dökümünün incelenmesi belirleyici olur.

Alacaklı ile yapılacak protokolle ödeme planı oluşturulabilir. Protokolde borcun tutarı, taksitler ve ödenmemesi hâlindeki sonuçlar açık yazılmalıdır.

Yapılandırma sırasında mevcut takiplerin durumunun düzenlenmesi gerekir. Takibin haricen tahsil veya hacizlerin kaldırılması konusundaki taahhütler protokole yazılmalıdır.

Taahhüdün ihlali hâlinde uygulanacak yaptırım ayrıca belirlenir. İcra dosyasında verilen taahhütlerin sonuçları bakımından dikkatli olunması gerekir.

Kiralayan, malın mülkiyetini elinde tutarak kullanımını kiracıya devreder. Sözleşme süresince malın bakımı ve sigortası kural olarak kiracıya aittir.

Kira bedellerinin ödenmemesi hâlinde sözleşmenin feshi ve malın iadesi gündeme gelir. Fesih öncesinde ihtar gönderilmesi ve süre verilmesi gerekir.

Sözleşme sonunda malın kiracıya devri öngörülmüşse devir bedeli ve usulü sözleşmede yer alır. Devrin gerçekleşmemesi hâlinde ödenen bedellerin niteliği tartışılır.

Ortakların şirket borçlarına kişisel kefalet vermesi, şirket ile ortak malvarlığı arasındaki ayrımı zayıflatır. Kefalet kapsamının sınırlandırılması önemlidir.

Grup içi kredilerde şirketler arası kaynak aktarımının belgelenmesi gerekir. Belgelenmeyen aktarımlar vergi ve sorumluluk riski doğurur.

Teminat yapısının şirket varlıkları üzerinde aşırı yük oluşturması, yeni finansman imkanını daraltır. Bu nedenle teminat sıralaması planlanmalıdır.

Ticari nitelikteki kredi ve teminat uyuşmazlıkları asliye ticaret mahkemesinde görülür. Tüketici kredilerinden doğan talepler ise tüketici mahkemesinin görev alanındadır.

İzmir’de asliye ticaret mahkemeleri ile tüketici mahkemeleri İzmir Adliyesi bünyesinde çalışır. Görev tartışması, kredinin hangi sıfatla alındığına göre çözülür.

Ticari para alacaklarında dava açılmadan önce arabuluculuk dava şartı olarak aranır. Bu koşulun atlanması davanın usulden reddine yol açar.