
Anlaşmalı boşanma protokolü, eşlerin boşanmanın mali sonuçları ve çocukların durumu hakkında vardıkları uzlaşmayı yazıya döken ve hâkimin onayıyla boşanma kararının parçası hâline gelen metindir. Bir maddenin eksik ya da muğlak yazılması, boşanmadan yıllar sonra yeni bir davanın kapısını aralayabilir. Bu nedenle protokolü bir form gibi değil, madde madde denetlenen bir sözleşme gibi ele almak gerekir.
Aşağıda her protokol maddesi için neyin yazılması gerektiğini, uygulamada sık görülen yazım hatalarını ve hâkimin hangi noktada müdahale edebileceğini sırayla ele alıyoruz. Dava dilekçesinin hangi adliyeye verileceği ve duruşma günü nasıl geçtiği ise İzmir’de anlaşmalı boşanma duruşması ve süreç yazımızda ayrıca anlatılmıştır.
Önemli Çıkarımlar
- Protokol, 4721 s. TMK md. 166/3 uyarınca hâkim tarafları bizzat dinleyip düzenlemeyi uygun bulmadıkça boşanma kararına dönüşmez.
- , kişisel ilişki ve iştirak nafakası çocuğun menfaatine bağlıdır; ebeveynlerin anlaşması hâkimi bağlamaz.
- Mal rejimi tasfiyesinden vazgeçme iradesi açık yazılmazsa, boşanmadan sonra davası açılması gündeme gelebilir.
- Taşınmaz devri taahhüdü tek başına mülkiyeti geçirmez; tapuda tescil veya TMK md. 716 kapsamında tescil davası gerekir.
- Anayasa Mahkemesi, TMK md. 175’teki “süresiz olarak” ibaresini iptal etmiştir; iptal 30.06.2027’de yürürlüğe girecektir.
Anlaşmalı Boşanma Protokolü Neden Madde Madde Yazılmalı?
Anlaşmalı boşanma protokolü, 4721 s. TMK md. 184/5 uyarınca boşanmanın fer’i sonuçlarına ilişkin bir anlaşma olarak hâkim onaylamadıkça geçerli olmaz. Onaylanan her madde ise kesinleşen kararla birlikte icra edilebilir bir hükme dönüşür. Muğlak bir cümle, sonradan yorum farkı ve yeni dava demektir.
TMK md. 166/3, evliliğin en az bir yıl sürmüş olmasını, eşlerin birlikte başvurmasını ya da birinin diğerinin davasını kabul etmesini arar. Bu hâlde hâkimin tarafları bizzat dinlemesi ve “boşanmanın mali sonuçları ile çocukların durumu” hakkındaki düzenlemeyi uygun bulması şarttır. Kanun metni bu iki başlığı saydığı için protokolün de en az bu iki eksende eksiksiz kurulması beklenir. Madde metnine 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu üzerinden ulaşabilirsiniz.
Uygulamada en sık rastlanan sorun, protokolün “tarafların birbirinden talebi yoktur” gibi tek cümleyle geçiştirilmesidir. Bu tür genel ifadeler hangi hakları kapsadığı konusunda tartışma yaratır. Her talep kalemini ayrı numaralı bir maddede, tutarı, tarihi ve ödeme biçimiyle yazmak, hem hâkimin denetimini kolaylaştırır hem de kararın icrasında belirsizliği ortadan kaldırır.

Velayet ve Kişisel İlişki Maddesi Nasıl Yazılır?
Velayet maddesinde velayetin hangi ebeveyne bırakılacağı, diğer ebeveynin çocukla kişisel ilişkisinin günü, saati ve teslim yeri açıkça yazılmalıdır. 4721 s. TMK md. 182 uyarınca hâkim, ana ve babayı dinleyerek kişisel ilişkiyi düzenler ve bu düzenlemede çocuğun sağlık, eğitim ve ahlak bakımından yararlarını esas alır.
Hâkim bu maddeyi çocuğun menfaati açısından ayrıca denetler; ebeveynlerin uzlaşmış olması tek başına yeterli değildir. Hangi ölçütlerin değerlendirildiğini velayette çocuğun üstün yararı ölçütleri yazımızda bulabilirsiniz. Ortak velayet talep edilecekse bunun ayrıca gerekçelendirilmesi gerekir; konu boşanmada ortak velayet yazımızda ele alınmaktadır.
Kişisel İlişki Takvimi Ne Kadar Ayrıntılı Olmalı?
Kişisel ilişki takvimi, yalnızca “uygun zamanlarda görüşür” şeklinde bırakılmamalıdır. Hafta sonu düzeni (örneğin ayın birinci ve üçüncü hafta sonu cumartesi 10.00 ile pazar 18.00 arası), bayramlar, yarıyıl ve yaz tatili, çocuğun doğum günü, teslim ve iade yeri ile telefon ya da görüntülü görüşme saatleri ayrı ayrı yazılmalıdır. Teslimin kimin tarafından ve nerede yapılacağı belli değilse, ilerideki icra aşamasında uygulama sorunları çıkar. Bu aşamanın nasıl işlediği çocuk teslimi ve kişisel ilişkinin icrası yazımızda anlatılmıştır.
İştirak ve Yoksulluk Nafakası Maddelerinde Nelere Dikkat Edilir?
maddesinde nafakanın türü, aylık tutarı, ödeme günü, ödeme hesabı ve başlangıç tarihi yazılmalıdır. 4721 s. TMK md. 176/4 tarafların mali durumunun değişmesi hâlinde iradın artırılmasına veya azaltılmasına izin verir; md. 176/5 ise hâkimin gelecek yıllardaki artış ölçüsünü kararda belirleyebileceğini düzenler.
İştirak nafakası çocuğun bakım ve eğitim giderleri içindir (TMK md. 182). Velayeti alan ebeveynin bu nafakadan “feragat etmesi” çocuğun menfaatine aykırı görülebilir; hâkim bu durumda düzenlemeyi değiştirebilir. Yoksulluk nafakası ise eşin kendi hakkıdır ve protokolde açıkça talep edilmeyebilir ya da bundan vazgeçilebilir. Vazgeçme iradesi “yoksulluk nafakası talebim yoktur” biçiminde açık yazılmalıdır.
Nafaka Artış Oranı Protokolde Nasıl Belirlenir?
Nafaka artış oranı yazılmazsa, artış için ayrıca dava açmak gerekebilir. Protokolde “her yıl Ocak ayında, bir önceki yılın TÜİK tarafından açıklanan TÜFE on iki aylık ortalamalara göre değişim oranında artırılarak ödenir” gibi ölçülebilir bir ölçüt tercih edilmelidir. Tutarın nasıl değişeceğini nafaka artışı hesaplama aracı ile önceden görebilirsiniz; artış davasının şartları ise nafaka artırım davası ve TÜFE oranı yazımızda yer alır.
Yoksulluk Nafakasında Süre Kararlaştırılabilir mi?
TMK md. 175 bugün yoksulluk nafakasının “süresiz olarak” istenebileceğini öngörmektedir. Ancak Anayasa Mahkemesi 4.6.2026 tarihli kararıyla bu ibareyi iptal etmiş; iptal hükmü 30.06.2027 tarihinde yürürlüğe girecektir (mevzuat.gov.tr TMK md. 175 dipnotu). Bu tarihten sonra yapılacak yasal düzenleme henüz belli değildir. Taraflar bugün de protokolde belirli bir süre veya belirli bir olaya bağlı sona erme kararlaştırabilir; hâkim bu düzenlemeyi hakkaniyet yönünden denetler. Kanuni sona erme sebepleri için yoksulluk nafakasının kaldırılması yazımıza bakabilirsiniz.

Mal Rejimi Tasfiyesinden Feragat Maddesi Nasıl Kurulur?
Mal rejimi maddesi, eşlerin edinilmiş mallara katılma rejiminden doğan alacaklarını tasfiye ettiklerini veya bunlardan vazgeçtiklerini açıkça göstermelidir. 4721 s. TMK md. 179 boşanmada mal rejiminin tasfiyesine eşlerin bağlı olduğu rejimin hükümlerinin uygulanacağını belirtir; yasal rejim md. 202 uyarınca edinilmiş mallara katılmadır.
Yalnızca nafaka ve tazminat için “talebimiz yoktur” yazılan bir protokol, mal rejimi alacaklarını kapsamayabilir. Bu durumda eşlerden biri boşanmadan sonra katılma alacağı veya değer artış payı davası açabilir. Tasfiyenin nasıl hesaplandığını katılma alacağının hesaplanması yazımızda, dava aşamalarını ise edinilmiş mallara katılma rejiminde tasfiye yazımızda bulabilirsiniz.
Mal Rejimi Feragat Maddesinde Hangi Kelimeler Kullanılmalı?
Mal rejimi feragat maddesinde şu unsurların birlikte bulunması tavsiye edilir: eşlerin tabi oldukları mal rejiminin adı; katılma alacağı, değer artış payı ve 01.01.2002 öncesi döneme ilişkin katkı payı alacağı dahil tüm mal rejimi alacaklarının sayılması; belirli malların kimde kalacağının tapu ve plaka bilgileriyle yazılması; son olarak “bu protokolde sayılanlar dışında birbirimizden mal rejiminden kaynaklanan herhangi bir alacak talebimiz bulunmamaktadır” şeklinde açık bir beyan. Örnek ifade temsilidir; somut durumunuzun dosya özelinde değerlendirilmesi gerekir.
Bir bilgi notu: Mal rejimi sözleşmesi noterde yapılır (TMK md. 205), ancak boşanma protokolündeki tasfiye anlaşması, hâkimin onayıyla geçerlilik kazanan bir boşanma sonucu düzenlemesidir. İkisi farklı belgelerdir ve biri diğerinin yerine kendiliğinden geçmez.
Ziynet, Ev Eşyası ve Tazminat Maddeleri Nasıl Yazılır?
Ziynet ve ev eşyası maddesinde her eşyanın adı, adedi ve kimde kalacağı, tazminat maddesinde ise tutar, vade ve ödeme şekli yazılmalıdır. 4721 s. TMK md. 174 maddi ve manevi tazminatı düzenler; md. 176 ise manevi tazminatın irat biçiminde ödenmesine karar verilemeyeceğini öngörür.
Ziynetler için “ziynet eşyaları kadındadır” cümlesi tek başına yeterli olmayabilir. Hangi bileziklerin, kaç adet çeyrek veya cumhuriyet altınının, gram ve ayar bilgisiyle kimde kaldığı yazılmalıdır. Ziynetlerin kime ait sayıldığı düğün takılarının kime ait olduğu yazımızda, protokole yazılmayan ziynetin nasıl talep edileceği ise ziynet eşyası talebi ve ispatı yazımızda açıklanmıştır.
Tazminat Ödemesi Takside Bağlanırsa Ne Yazılmalı?
Tazminat takside bağlanacaksa taksit sayısı, her taksitin tutarı, vade tarihleri, ödeme yapılacak banka hesabı ve bir taksitin ödenmemesi hâlinde kalan borcun muaccel olup olmayacağı yazılmalıdır. 6100 s. HMK md. 367/2 uyarınca aile hukukuna ilişkin kararlar kesinleşmeden yerine getirilemez; bu nedenle ilk vade, kararın kesinleşme ihtimali gözetilerek belirlenmelidir.
Ev eşyası için oda oda liste hazırlamak, “beyaz eşyalar davacıda kalacaktır” gibi genel cümlelerden daha güvenlidir. Aile konutu kira ise kira sözleşmesinin kimin adına devam edeceği de yazılmalıdır; konuta ilişkin şerh sorunları için aile konutu şerhi ve eşin rızası yazımıza bakabilirsiniz.
| Protokol maddesi | Mutlaka yazılması gerekenler | Sık görülen hata |
|---|---|---|
| Velayet | Velayeti alan ebeveyn, çocuğun adı ve doğum tarihi | Birden çok çocukta ayrı ayrı belirtilmemesi |
| Kişisel ilişki | Gün, saat, teslim yeri, bayram ve tatil düzeni | “Uygun zamanlarda görüşür” ifadesi |
| İştirak nafakası | Tutar, ödeme günü, hesap, artış ölçütü | Çocuk adına nafakadan vazgeçilmesi |
| Yoksulluk nafakası | Talep veya açık vazgeçme beyanı, süre | Hiç değinilmemesi |
| Mal rejimi | Rejimin adı, sayılan alacaklar, mal listesi, genel vazgeçme | Yalnızca nafaka ve tazminat için talepsizlik |
| Ziynet ve ev eşyası | Cins, adet, gram, ayar, kimde kaldığı | Genel “eşyalar paylaşıldı” cümlesi |
| Taşınmaz ve araç | Ada, parsel, bağımsız bölüm, plaka, devir tarihi | Devir masrafı ve kredi borcunun yazılmaması |
| Yargılama giderleri | Masrafların ve vekâlet ücretinin kimde kalacağı | Gider maddesinin unutulması |
Taşınmaz ve Araç Devri Protokolde Nasıl Düzenlenir?
Protokolde taşınmazın bir eşe devredileceğini yazmak, mülkiyeti kendiliğinden geçirmez. 4721 s. TMK md. 705/1 uyarınca taşınmaz mülkiyeti tescille kazanılır; devri üstlenen eş kaçınırsa diğer eş TMK md. 716 kapsamında mülkiyetin hükmen geçirilmesini isteyebilir. Bu nedenle devir maddesi tapu bilgileriyle eksiksiz yazılmalıdır.
Devir maddesinde il, ilçe, mahalle, ada, parsel ve bağımsız bölüm numarası, devrin hangi tarihte veya kararın kesinleşmesinden itibaren kaç gün içinde yapılacağı ve tapu harcı ile döner sermaye bedelini kimin ödeyeceği bulunmalıdır. Harcın büyüklüğünü önceden görmek için tapu harcı hesaplama aracı kullanılabilir. Devrin bedelli mi bedelsiz mi yapıldığı vergisel sonuçlar doğurabileceğinden bu nokta mali müşavirle de değerlendirilmelidir.
Kredi ve İpotek Borcu Olan Taşınmaz Protokolde Nasıl Ele Alınır?
Kredi ve ipotek borcu, protokolün en çok gözden kaçan kalemidir. Eşler arasında “krediyi kadın ödeyecektir” denmesi bankayı bağlamaz; kredi sözleşmesinin tarafı kimse banka ona başvurur. Bu nedenle protokolde iç ilişkide borcu kimin üstleneceği, ödenmeyen taksit hâlinde diğer eşin hakkı ve ipoteğin kaldırılması için yapılacak işlemler ayrıca yazılmalıdır. Araçta ise plaka, şasi numarası ve noterde devrin yapılacağı tarih belirtilmelidir.

Yargılama Giderleri ve Vekâlet Ücreti Maddesi Neden Gerekli?
Gider maddesi, harç, ve varsa vekâlet ücretinin kimde kalacağını belirler. 6100 s. HMK md. 326/1 uyarınca yargılama giderleri kural olarak aleyhine hüküm verilen taraftan alınır; anlaşmalı boşanmada ise tarafların “yargılama giderleri ve vekâlet ücreti kendi üzerimizde bırakılsın” şeklinde açık beyanı uygulamada sorunu önler.
Bu madde yazılmazsa mahkeme giderleri davacıya ya da davalıya yükleyebilir ve bu da uzlaşmanın dengesini bozar. Dava açılırken yatırılacak harcı ve masraf avansını dava harcı hesaplama aracı ile tahmin edebilirsiniz. Her eş kendi avukatıyla çalışıyorsa, her avukatın vekâlet ücretinin kendi müvekkili tarafından karşılanacağının yazılması da ileride karşı vekâlet ücreti tartışmasını engeller.
Hâkim Protokolü Değiştirebilir mi, Taraflar Dönebilir mi?
Evet. 4721 s. TMK md. 166/3, hâkimin tarafların ve çocukların menfaatlerini gözeterek anlaşmada gerekli gördüğü değişiklikleri yapabileceğini, bu değişikliklerin taraflarca kabulü hâlinde boşanmaya karar verileceğini düzenler. Taraflardan biri değişikliği kabul etmezse anlaşmalı boşanma kararı verilemez ve dosya genel hükümlere göre yürür.
Hâkimin müdahalesine tipik olarak konu olabilecek alanlar, çocuğun menfaatine aykırı görülen kişisel ilişki düzenlemeleri ile çocuğun ihtiyaçlarını karşılamayacak düzeyde belirlenen iştirak nafakasıdır. Duruşmada eşlerden biri boşanma iradesinden ya da protokolden dönerse dava, TMK md. 166/1-2 kapsamında genel boşanma sebebine dayalı olarak yürüyebilir. Bu ihtimalde incelemesi yapılır; kusur değerlendirmesinin nasıl yapıldığı evlilik birliğinin sarsılması ve kusur yazımızda anlatılmıştır.
Protokolde Yazılmayan Konular Sonradan Talep Edilebilir mi?
Protokolde hiç düzenlenmeyen bir konu, kural olarak boşanma kararının kapsamına girmez. Mal rejimi alacakları, ziynet ve ev eşyası gibi kalemler için ayrı dava açılması gündeme gelebilir. Bununla birlikte boşanmaya bağlı maddi ve ile nafaka talepleri bakımından TMK md. 178 uyarınca boşanma hükmünün kesinleşmesinden itibaren bir yıllık vardır; bu süre mal rejimi alacaklarına uygulanan süreden farklıdır.

Protokolü İmzalamadan Önce Hangi Kontroller Yapılmalı?
İmzadan önce protokolün dava dilekçesiyle çelişmediği, her sayfanın paraf edildiği ve her maddenin yalnızca tek bir anlama geldiği dikkatle kontrol edilmelidir. 6100 s. HMK md. 119 dava dilekçesinde talep sonucunun açıkça gösterilmesini ister; protokol ile dilekçe arasındaki farklılık duruşmanın ertelenmesine yol açabilir.
Pratik bir kontrol yöntemi şudur: Protokolü, boşanmadan beş yıl sonra icra dairesine götürülecek bir belge gibi okuyun. Memurun tek başına anlayamayacağı her cümle, eksik yazılmış demektir. Ayrıca eşlerin protokolü serbest iradeyle imzaladığını hâkime bizzat beyan edeceğini, baskı altında verilen onayın sonradan tartışma konusu yapılabileceğini unutmamak gerekir.
| Kontrol | Evet / Hayır |
|---|---|
| Evlilik en az bir yıl sürdü mü (TMK md. 166/3)? | □ |
| Her çocuk için velayet ve kişisel ilişki ayrı ayrı yazıldı mı? | □ |
| Nafaka tutarı, ödeme günü ve artış ölçütü belli mi? | □ |
| Mal rejimi alacaklarından vazgeçme açıkça yazıldı mı? | □ |
| Taşınmaz ve araç bilgileri tapu ve ruhsata uygun mu? | □ |
| Kredi, ipotek ve devir masrafının kimde kalacağı belli mi? | □ |
| Yargılama giderleri ve vekâlet ücreti maddesi var mı? | □ |
| Protokol ile dava dilekçesi birebir uyumlu mu? | □ |
Bu liste genel bilgi amaçlıdır. Mal varlığı yüksek, şirket payı bulunan veya yurt dışında malı olan eşler için ek maddeler gerekebilir; şirket payları için boşanmada şirket hisselerinin paylaşımı yazımız yol gösterici olabilir. Aile hukukundaki diğer konular aile ve boşanma hukuku çalışma alanımız sayfasında bir arada yer almaktadır.
Sıkça Sorulan Sorular
Anlaşmalı boşanma protokolü hazırlanırken en çok merak edilen konular noter şartı, çocuk adına yapılan vazgeçmeler, unutulan mallar ve ödenmeyen tazminatlardır. Aşağıdaki kısa cevaplar 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu ve 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu hükümlerine dayanır; somut dosyada sonuç farklı olabilir.
Anlaşmalı boşanma protokolü noterde mi düzenlenmeli?
Hayır, kanunda noter şartı yoktur. Protokol taraflarca imzalanıp dava dilekçesine eklenir ve geçerliliği hâkimin tarafları dinleyip düzenlemeyi uygun bulmasına bağlıdır (TMK md. 166/3, md. 184/5). İmzaların ve her sayfanın paraf edilmesi ispat kolaylığı sağlar.
Çocuk adına iştirak nafakasından vazgeçilebilir mi?
İştirak nafakası çocuğun bakım ve eğitim giderleri içindir ve ebeveynin kişisel hakkı değildir. Bu nedenle çocuğun menfaatine aykırı bir vazgeçme hâkim tarafından onaylanmayabilir. Hâkim TMK md. 166/3 uyarınca düzenlemede değişiklik önerebilir; taraflar kabul etmezse anlaşmalı boşanma kararı verilemez.
Protokolde unutulan bir taşınmaz için sonradan dava açılabilir mi?
Protokolde mal rejiminden doğan tüm alacaklardan açıkça vazgeçilmemişse, eşlerden biri boşanma kesinleştikten sonra mal rejiminin tasfiyesi davası açabilir. Genel bir vazgeçme cümlesi varsa kapsamı yorum konusu olur. Bu nedenle mal listesi ve vazgeçme beyanı birlikte yazılmalıdır.
Protokolde kararlaştırılan tazminat ödenmezse ne olur?
Hâkimin onayladığı protokol hükümleri boşanma kararının parçası hâline gelir. Karar kesinleştikten sonra ödenmeyen tazminat için ilamlı icra yoluna başvurulabilir; 6100 s. HMK md. 367/2 aile hukukuna ilişkin kararların kesinleşmeden yerine getirilemeyeceğini öngörür. Taksit ve muacceliyet maddesi bu aşamada önem kazanır.
Kadının eski eşinin soyadını kullanması protokole yazılabilir mi?
Taraflar bu konuda uzlaşabilir, ancak karar hâkime aittir. TMK md. 173 uyarınca kadının kocasının soyadını kullanmakta menfaati bulunduğu ve bunun kocaya zarar vermeyeceği ispatlanırsa hâkim izin verir. Protokolde bu yönde bir talep ve kocanın muvafakati yer alabilir.
Duruşmadan önce protokolde değişiklik yapılabilir mi?
Evet. Taraflar duruşmaya kadar protokolü birlikte değiştirebilir ve yeni metni dosyaya sunabilir. Duruşmada da hâkimin önerdiği değişiklikler taraflarca kabul edilirse karar verilebilir. Önemli olan, dosyadaki son metnin dava dilekçesindeki taleplerle çelişmemesi ve tarafların her ikisince imzalanmış olmasıdır.
Kaynaklar
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu (mevzuat.gov.tr)
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu (mevzuat.gov.tr)
- 4787 sayılı Aile Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yargılama Usullerine Dair Kanun (mevzuat.gov.tr)
İlgili yazılar
- Katkı Payı ve Değer Artış Payı Alacağı
- Vesayet ve Kayyım Atanması Süreci
- Kısıtlama Kararı ve Kaldırılması
- Uluslararası Çocuk Kaçırma ve İade Talebi
Bu yazı genel bilgi amaçlıdır, hukuki danışmanlık yerine geçmez. Somut durumunuz için dosyanızın ayrıca değerlendirilmesi gerekir.
Bu yazı 15.11.2026 tarihli mevzuat esas alınarak hazırlanmıştır.
Yazar: KCD Hukuk





